-1- Bé gi¸o dôc vμ ®μo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ Tp. HCM ___________________ NguyÔn V¨n TrÞnh Ph¸t triÓn khu c«ng nghiÖp ë vïng kinh tÕ träng ®iÓm phÝa nam Chuyªn ngμnh : Kinh tÕ Ph¸t triÓn M· sè : 60.05 LuËn v¨n Th¹c sÜ Kinh tÕ Ng−êi h−íng dÉn khoa häc : TS. NguyÔn TÊn Khuyªn Tp. Hå ChÝ Minh, n¨m 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -2- Môc Lôc Më §Çu .1 Ch−¬ng I: Mét sè vÊn ®Ò lý luËn chung vÒ KCN.
Kh¸i qu¸t chung vÒ KCN. Ph¸t triÓn KCN, m« h×nh thμnh c«ng cña nhiÒu nÒn kinh tÕ trªn thÕ giíi…………………………………………………………………. C¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn viÖc h×nh thμnh vμ c¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng ph¸t triÓn cña c¸c KCN .17 Ch−¬ng II: Thùc tr¹ng ph¸t triÓn vμ vai trß cña c¸c KCN ë Vïng KTT§PN .Tæng quan vÒ t×nh h×nh kinh tÕ – x· héi Vïng KTT§PN. Kh¸i qu¸t t×nh h×nh ph¸t triÓn c¸c KCN t¹i Vïng KTT§PN tõ 1991 ®Õn th¸ng 6/2006.
Kinh nghiÖm cña c¸c ®Þa ph−¬ng Vïng KTT§PN vÒ ph¸t triÓn c¸c KCN………………………………………………………. Nh÷ng nhËn xÐt vμ ®¸nh gi¸ vÒ vai trß cña c¸c KCN ®èi víi ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi ë c¸c ®Þa ph−¬ng Vïng KTT§PN……………………….47 Ch−¬ng III. Mét sè ®Ò xuÊt nh»m ph¸t triÓn KCN ë Vïng KTT§PN. ThuËn lîi vμ khã kh¨n ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi nãi chung vμ c¸c KCN nãi riªng ë c¸c ®Þa ph−¬ng Vïng KTT§PN.
Nh÷ng c¨n cø x©y dùng gi¶i ph¸p ph¸t triÓn c¸c KCN ë c¸c ®Þa ph−¬ng Vïng KTT§PN……………………………………………………………. Mét sè ®Ò xuÊt nh»m ph¸t triÓn c¸c KCN c¸c ®Þa ph−¬ng Vïng KTT§PN .……79 Tμi liÖu tham kh¶o ………………………………………………………….…… 81 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -3- Danh môc c¸c tõ viÕt t¾t KCN: Khu c«ng nghiÖp KCX: Khu chÕ xuÊt KCNC: Khu c«ng nghÖ cao Vïng KTT§PN: Vïng kinh tÕ träng ®iÓm phÝa Nam CNH-H§H C«ng nghiÖp hãa – hiÖn ®¹i hãa: HEPZA: Ban Qu¶n lý c¸c Khu c«ng nghiÖp Tp. HCM BIZA: Ban Qu¶n lý c¸c Khu c«ng nghiÖp tØnh Bμ RÞa - Vòng Tμu DIZA: Ban Qu¶n lý c¸c Khu c«ng nghiÖp tØnh §ång Nai VSIP: Khu c«ng nghiÖp ViÖt Nam - Singapore VNCI: Vietnam Competitiveness Initiative IEAT: Côc Khu c«ng nghiÖp Th¸i Lan LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -4- Danh môc c¸c b¶ng B¶ng 2.1: Gi¸ trÞ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp Vïng KTT§PN 2001-2005 B¶ng 2.2: C¸c doanh nghiÖp cã gi¸ trÞ XNK lín trong 6 th¸ng ®Çu n¨m 2006 B¶ng 2.3: KÕt qu¶ kinh doanh 2001-2005 cña c¸c KCN Tp.4: KÕt qu¶ kinh doanh 2001-2005 cña c¸c KCN B×nh D−¬ng B¶ng 2.5: KÕt qu¶ kinh doanh 2001-2005 cña c¸c KCN §ång Nai B¶ng 2.6: Tæng hîp mét sè kÕt qu¶ ho¹t ®éng c¸c KCN tØnh Bμ RÞa – Vòng Tμu giai ®o¹n 2001-2005 B¶ng 3.1 XÕp h¹ng n¨ng lùc canh tranh cña c¸c ®Þa ph−¬ng Vïng KTT§PN 2005, 2006 BiÓu ®å 2.1: Sè l−îng c¸c KCN thμnh lËp ë Vïng KTT§PN nh÷ng n¨m qua BiÓu ®å 2.2: Tû lÖ lÊp ®Çy cña c¸c KCN Vïng KTT§PN BiÓu ®å 2.3: C¬ cÊu vèn ®Çu t− theo khu vùc cña c¸c KCN Tp. HCM ®Õn th¸ng 6/2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -5- Më ®Çu 1.
Tªn ®Ò tμi Ph¸t triÓn Khu c«ng nghiÖp ë vïng kinh tÕ träng ®iÓm phÝa Nam 2. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tμi Vïng kinh tÕ träng ®iÓm phÝa Nam (Vïng KTT§PN) gåm 8 tØnh, thμnh phè: thμnh phè Hå ChÝ Minh, c¸c tØnh §ång Nai, Bμ RÞa - Vòng Tμu, B×nh D−¬ng, B×nh Ph−íc, T©y Ninh, Long An vμ TiÒn Giang. Víi ®Þnh h−íng tËp trung ®Çu t− ph¸t triÓn nh÷ng ngμnh, lÜnh vùc, s¶n phÈm mòi nhän cã lîi thÕ so s¸nh cña tõng khu vùc trong vïng, huy ®éng cao nhÊt c¸c nguån lùc, chñ yÕu lμ néi lùc, tr−íc hÕt lμ nguån lùc t¹i chç ®Ó khai th¸c cã hiÖu qu¶ tiÒm n¨ng vμ lîi thÕ cña vïng, thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña c¸c tØnh trong vïng, nhanh chãng ®−a Vïng KTT§PN trë thμnh mét vïng ®éng lùc, ®i ®Çu trªn c¸c lÜnh vùc c«ng nghiÖp, th−¬ng m¹i, dÞch vô, tõng b−íc hiÖn ®¹i hãa trong tõng lÜnh vùc cô thÓ; l«i kÐo sù ph¸t triÓn chung cña c¶ n−íc, ®Æc biÖt lμ khu vùc phÝa Nam, tr−íc m¾t còng nh− dμi h¹n Vïng KTT§PN vÉn lμ mét trung t©m c«ng nghiÖp chñ lùc cña c¶ n−íc. N¨m 1991, KCN ®Çu tiªn cña ViÖt Nam ra ®êi lμ KCX T©n ThuËn t¹i thμnh phè Hå ChÝ Minh, ngay sau ®ã ho¹t ®éng cña KCX T©n ThuËn ®· ®¹t ®−îc nh÷ng kÕt qu¶ ®¸ng mõng, sù thμnh c«ng cña KCX T©n ThuËn ®· t¹o tiÒn ®Ò cho sù ra ®êi cña hμng lo¹t KCX, KCN hiÖn ®¹i h¬n, hoμn chØnh h¬n sau nμy, nh− Amata (§ång Nai), ViÖt Nam – Singapore (B×nh D−¬ng) Trong nh÷ng n¨m võa qua c¸c KCN ®· ®ãng gãp phÇn kh«ng nhá cho sù nghiÖp ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña ViÖt Nam, gióp ®Èy nhanh qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ cña ®Êt n−íc.
Trong giai ®o¹n míi, t¹i §¹i héi lÇn thø IX §¶ng ta mét lÇn n÷a ®· kh¼ng ®Þnh “Ph¸t triÓn kinh tÕ, c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ lμ nhiÖm vô trung t©m” vμ ph¶i “X©y dùng mét nÒn kinh tÕ ®éc lËp tù chñ vμ chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ”, th× vai trß cña c¸c KCN cμng ®−îc cñng cè nh− mét cÇu nèi kinh tÕ ViÖt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -6- víi kinh tÕ quèc tÕ. §¹i héi X tiÕp tôc nhÊn m¹nh: “Hoμn chØnh quy ho¹ch ph¸t triÓn c¸c khu, côm, ®iÓm c«ng nghiÖp trªn c¶ n−íc; h×nh thμnh c¸c vïng c«ng nghiÖp träng ®iÓm; g¾n viÖc ph¸t triÓn s¶n xuÊt víi b¶o ®¶m c¸c ®iÒu kiÖn sinh ho¹t cho ng−êi lao ®éng. ChuyÓn c¸c c¬ së c«ng nghiÖp trong néi thμnh, néi thÞ, gÇn khu ®«ng d©n c− kh«ng b¶o ®¶m tiªu chuÈn m«i tr−êng vμo c¸c KCN tËp trung hoÆc vïng Ýt d©n c−. Tõ kinh nghiÖm thùc tiÔn trªn thÕ giíi vμ cña c¸c tØnh, thμnh trong n−íc thêi gian qua, viÖc ph¸t triÓn c¸c KCN, KCX lμ mét h−íng ®i ®óng ®¾n gióp c¸c ®Þa ph−¬ng ®¹t ®−îc môc tiªu ®Ò ra.
Tuy nhiªn, sù thμnh c«ng trong ph¸t triÓn KCN, KCX cña tõng ®Þa ph−¬ng trong vïng th× cã, nh−ng lμm thÕ nμo ®Ó g¾n kÕt nh÷ng thμnh c«ng trong ph¸t triÓn KCN, KCX cña c¸c ®Þa ph−¬ng trong vïng, t¹o nªn mét sù céng h−ëng thóc ®Èy tèc ®é ph¸t triÓn chung cña c¶ vïng? Bμi to¸n nμy ch−a cã lêi gi¶i. N¨m 1998, Thñ t−íng ChÝnh phñ ®· phª duyÖt quy ho¹ch Vïng KTT§PN; th¸ng 2/2004, quyÕt ®Þnh thμnh lËp Tæ chøc ®iÒu phèi ph¸t triÓn c¸c vïng kinh tÕ träng ®iÓm thÓ hiÖn râ sù quan t©m cña ChÝnh phñ ®Õn vïng dÊt nμy. MÆc dï ®−îc x¸c ®Þnh “Vïng KTT§PN ph¶i ®i ®Çu vÒ c«ng nghiÖp”, ph¸t triÓn nhanh, v÷ng ch¾c, ®i tiªn phong råi t¹o t¸c ®éng lan táa, l«i cuèn ®Ó c¶ n−íc ®¹t môc tiªu c¬ b¶n c«ng nghiÖp hãa theo h−íng hiÖn ®¹i vμo n¨m 2020, nh−ng thùc tÕ ph¸t triÓn cña c¸c ®Þa ph−¬ng trong vïng tuy ®· cã nh÷ng b−íc tiÕn râ rÖt song vÉn ch−a cã mét c¬ chÕ phèi hîp râ rμng, ch−a ®¶m b¶o quy tr×nh ®Ó t¹o sù ®ång bé gi÷a quy ho¹ch tõng ®Þa ph−¬ng víi quy ho¹ch chung cña vïng; ch−a t¹o ®−îc mèi liªn kÕt cÇn thiÕt trong ph¸t triÓn, ch−a ph¸t huy hÕt lîi thÕ cña vïng nh− mét kh«ng gian kinh tÕ thèng nhÊt. Nh÷ng n¨m qua, môc tiªu vμ ®Þnh h−íng ph¸t triÓn cña nhiÒu tØnh trong vïng t−¬ng tù nhau “tØnh nμy cã biªn giíi, xin ph¸t triÓn kinh tÕ cöa khÈu, th× t¹i sao tØnh kh¸c l¹i kh«ng ®−îc”.
Chóng ta ®· cã bμi häc ®¾t gi¸ vÒ quy ho¹ch c¶ng biÓn, ph¸t triÓn c«ng nghiÖp « t« lμ do thiÕu quy ho¹ch bμi b¶n, nÆng tÝnh “xin – cho”, nh÷ng lËp luËn t−¬ng tù nh− vËy ¶nh h−ëng kh«ng nhá cho sù ph¸t triÓn tr−íc m¾t vμ t−¬ng lai sau nμy. Quy ho¹ch ®−îc phª duyÖt, nh−ng l¹i thiÕu kiÓm tra, dÉn tíi sù chång chÐo, lu«n ph¶i ®iÒu chØnh theo h−íng tiªu cùc, ph¸ vì quy ho¹ch chung ; hay nh÷ng sù c¹nh tranh kiÓu tØnh nμy “®æi ®Êt lÊy LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- h¹ tÇng”, tØnh kia “tr¶i th¶m ®á ®ãn c¸c nhμ ®Çu t−” tuy cã nh÷ng mÆt tÝch cùc nh−ng xÐt tæng thÓ hiÖu qu¶ kinh tÕ kh«ng cao, nhiÒu t¸c ®éng tiªu cùc vÒ m«i tr−êng vÒ kinh tÕ – x· héi n¶y sinh mμ viÖc kh¾c phôc rÊt tèn kÐm. Thªm n÷a, chÝnh nh÷ng “−u ®·i” ®ã t¹o nªn mét cuéc ch¹y ®ua, c¹nh tranh kh«ng lμnh m¹nh trong tõng ®Þa ph−¬ng, gi÷a c¸c ®Þa ph−¬ng trong vïng. §Ó tiÕp tôc ph¸t huy nh÷ng lîi thÕ cña tõng ®Þa ph−¬ng, cÇn x¸c ®Þnh râ ®iÓm m¹nh cña tõng tØnh/thμnh ®Ó cïng bæ sung cho nhau h¬n lμ c¹nh tranh lÉn nhau, trong mét quy ho¹ch thèng nhÊt chung, cã c¬ chÕ ®iÒu phèi gi÷a c¸c ®Þa ph−¬ng trong vïng gióp con thuyÒn Vïng KTT§PN v−ît sãng tiÕn lªn phÝa tr−íc mét c¸ch v÷ng ch¾c tiÕp tôc gi÷ v÷ng vÞ trÝ lμ ®Çu tμu kinh tÕ cña c¶ n−íc.
C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cã liªn quan Bμn vÒ c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn viÖc ph¸t triÓn c¸c KCN, KCX, t¸c gi¶ tham kh¶o §Ò tμi khoa häc cÊp Nhμ n−íc “Nghiªn cøu nh÷ng gi¶i ph¸p ph¸t triÓn c¸c KCN ë ViÖt Nam trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay” cña GS.TS Vâ Thanh Thu (2005). §©y lμ c«ng tr×nh nghiªn cøu toμn diÖn, cã gi¸ trÞ vÒ c¸c KCN trªn ®Þa bμn c¶ n−íc; Cuèn s¸ch “Ph¸t triÓn c¸c KCN, KCX trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa” cña c¸c t¸c gi¶ VS,TS NguyÔn Ch¬n Trung vμ PGS, TS Tr−¬ng Giang Long bμn vÒ ph¸t triÓn cña c¸c KCN, KCX; Nh÷ng kinh nghiÖm thμnh c«ng tõ m« h×nh KCX T©n ThuËn qua cuèn “Nhμ BÌ håi sinh tõ c«ng nghiÖp” cña nhãm t¸c gi¶ NguyÔn V¨n KÝch- Phan Ch¸nh D−ìng – T«n SÜ Kinh. Tuy nhiªn, vÊn ®Ò cô thÓ cña c¸c KCN Vïng KTT§PN, c¸c t¸c gi¶ ch−a ®Ò cËp nhiÒu, vai trß ®éng lùc cña Vïng KTT§PN, ®i ®Çu trong ph¸t triÓn c«ng nghiÖp ch−a ®−îc bμn cô thÓ, vÊn ®Ò liªn kÕt vïng còng ch−a ®−îc lμm râ. Ngoμi c¸c t¸c c«ng tr×nh, t¸c phÈm cã gi¸ trÞ cã liªn quan nªu trªn, t¸c gi¶ tham kh¶o thªm nh÷ng kinh nghiÖm ph¸t triÓn cña mét sè n−íc §«ng ¸ qua cuèn “Suy ngÉm l¹i sù thÇn kú §«ng ¸” cña Josheph E.
Stigliz vμ Shahid Yusuf (2002), do Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia, Hμ Néi Ên hμnh; cuèn “Bèn m−¬i n¨m kinh nghiÖm §μi Loan” cña Cao Hy LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- Qu©n – Lý Thμnh (1992) do ñy ban Kinh tÕ KÕ ho¹ch vμ Ng©n s¸ch cña Quèc héi vμ t¹p chÝ Ng−êi ®¹i biÓu nh©n d©n, tμi liÖu tham kh¶o dÞch tõ nguyªn b¶n tiÕng Trung Quèc; c¸c B¸o c¸o, tæng kÕt cña c¸c ®Þa ph−¬ng trong Vïng KTT§PN vμ nhiÒu tμi liÖu, c¸c t¸c phÈm kh¸c cã liªn quan ®Õn viÖc h×nh thμnh, ph¸t triÓn cña c¸c KCN trong n−íc vμ thÕ giíi. Môc tiªu nghiªn cøu 1. Ph©n tÝch thùc tr¹ng c¸c KCN cña Vïng KTT§PN tr−íc yªu cÇu héi nhËp.