CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN 1.1 CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Khái niệm Khái niệm công ty chứng khoán đã được quy định cụ thể tại Khoản 1 Điều 2 Nghị định 86/2016/NĐ-CP. Theo đó, công ty chứng khoán được định nghĩa như sau: “Công ty chứng khoán là doanh nghiệp thành lập và hoạt động theo pháp luật chứng khoán để thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các nghiệp vụ: Môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán và được cung cấp các dịch vụ tài chính theo quy định của pháp luật chứng khoán.” Như vậy, công ty chứng khoán trước hết là một doanh nghiệp, được thành lập tuân theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2014 và pháp luật chứng khoán. Tiếp đến, công ty chứng khoán phải thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các nghiệp vụ chứng khoán như: Môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán và được cung cấp các dịch vụ tài chính.
Công ty chứng khoán là một tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân, được thành lập theo những quy định của pháp luật. Công ty chứng khoán là một thành viên của sở giao dịch chứng khoán, đối tượng kinh doanh chủ yếu và mang tính chất nghề nghiệp chính là chứng khoán. Các hoạt động kinh doanh chủ yếu của công ty chứng khoán là gì? Đó là các hoạt động môi giới chứng khoán, bảo lãnh phát hành, tự doanh, tư vấn đầu tư chứng khoán. Trang 8 Luan van 1.2 Chức năng Hoạt động của thị trường chứng khoán dựa trên nguyên tắc cần người môi giới trung gian, đó là các công ty chứng khoán – một định chế tài chính trên thị trường chứng khoán, có nghiệp vụ chuyên môn, đội ngũ nhân viên có kiến thức nghiệp vụ về chứng khoán và giao dịch chứng khoán và bộ máy tổ chức phù hợp để thực hiện vai trò trung gian môi giới mua – bán chứng khoán, tư vấn đầu tư và thực hiện một số giao dịch khác cho những người đầu tư lẫn tổ chức phát hành.
Công ty chứng khoán là một nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế một quốc gia nói chung và của thị trường chứng khoán nói riêng. Nhờ các công ty chứng khoán mà chứng khoán được lưu thông từ nhà phát hành tới người đầu tư và có tính thanh khoản, minh bạch cao qua đó huy động nguồn vốn một cách đồng đều từ nơi nhàn rỗi để phân bổ vào những nơi sử dụng có hiệu quả. Công ty chứng khoán có chức năng cơ bản như sau: - Tạo ra cơ chế huy động vốn linh hoạt giữa người có tiền nhàn rỗi đến người sử dụng vốn (thông qua cơ chế phát hành và bảo lãnh phát hành); - Cung cấp cơ chế giá cả cho giao dịch (thông qua hệ thống khớp giá hoặc khớp lệnh); - Tạo ra tính thanh khoản cho chứng khoán (hoán chuyển từ chứng khoán ra tiền mặt, và ngược lại từ tiền mặt ra chứng khoán một cách dễ dàng); - Góp phần điều tiết và bình ổn thị trường (thông qua hoạt động tự doanh hoặc vai trò nhà tạo lập thị trường).3 Đặc điểm Công ty chứng khoán là đơn vị trung gian trên thị trường tài chính Một trong những đặc điểm nổi bật quan trọng nhất đối với công ty chứng khoán là cầu nối trung gian giữa người cần vốn và người có vốn. Công ty này đóng vai trò là trung gian đầu tư chính, và còn là cầu nối giữa các nhà đầu tư với nhau; Trang 9 Luan van Với đặc điểm này, các công ty chứng khoán cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính bao gồm các dịch vụ môi giới, tư vấn danh mục đầu tư, dịch vụ ngân hàng đầu tư, quản lý danh mục đầu tư thực hiện các giao dịch mua bán cổ phiếu, trái phiếu và các công cụ của thị trường tiền tệ.
Công ty chứng khoán là một tổ chức kinh doanh có điều kiện Các công ty chứng khoán hoạt động như một tổ chức kinh doanh có điều kiện. Các hoạt động trong lĩnh vực tài chính – hoạt động có tầm quan trọng ảnh hưởng rất lớn đến sự sống còn của doanh nghiệp, vì thế việc ban hành những quy định chặt chẽ là rất cần thiết để đảm bảo an toàn cho nền kinh tế.4 Vai trò Đối với doanh nghiệp Trên thị trường, nếu doanh nghiệp có xu hướng phát hành cổ phiếu nhằm huy động vốn thông qua kênh chứng khoán, thì các công ty chứng khoán trở thành đơn vị trung gian thực hiện các giao dịch đó. Với vai trò huy động vốn cho doanh nghiệp giúp các giao dịch mua bán thuận lợi và nhanh chóng hơn, các công ty chứng khoán sẽ đóng vai trò tư vấn, bảo lãnh phát hành. Đối với nhà đầu tư Thông qua hoạt động môi giới, tư vấn đầu tư, các công ty chứng khoán đóng vai trò như cầu nối giao dịch giữa các nhà đầu tư với nhau.
Để thực hiện giao dịch trên thị trường chứng khoán, bắt buộc các nhà đầu tư chứng khoán phải có tài khoản giao dịch chứng khoán được mở tại các công ty chứng khoán. Một số trường hợp, những khách hàng mới tham gia thị trường, các công ty chứng khoán sẽ là kênh cung cấp thông tin hữu ích bao gồm báo cáo phân tích thị trường, phân tích doanh nghiệp và phân tích ngành, …để nhà đầu tư có quyết định sáng suốt nhất cho mình. Đối với thị trường chứng khoán Trang 10 Luan van Các công ty chứng khoán là những thành viên quan trọng chủ chốt của thị trường chứng khoán, do vậy họ cũng góp phần tạo lập giá cả thị trường. Trên thị trường sơ cấp, các công ty chứng khoán cũng sẽ góp phần phát hành và định giá cổ phiếu trước khi phát hành lần đầu ra công chúng; Trên thị trường thứ cấp, công ty chứng khoán đóng vai trò điều tiết thị trường thông qua hoạt động tự doanh bao gồm cả việc tăng thu nhập cho chính công ty bên cạnh tạo giá trị thanh khoản, điều chỉnh nền giá cổ phiếu.2 Hoạt đông môi giới chứng khoán 1.1 Khái niệm, đặc điểm của việc phát triển hoạt động môi giới Theo wikipedia “Phát triển là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự vật.
Quá trình vận động đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt để đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ”. Khái niệm phát triển theo triết học Mác – Lenin “Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, là quá trình diễn ra theo đường xoáy ốc và hết mỗi chu kì sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầu nhưng ở cấp độ cao hơn.” Khái niệm hoạt động môi giới: Theo khoản 20, Điều 6 Luật chứng khoán sửa đổi năm 2010 quy định: “Môi giới chứng khoán là việc làm trung gian thực hiện mua, bán chứng khoán cho khách hàng” Ngoài ra còn có thể định nghĩa môi giới chứng khoán theo một khái niệm khác như sau: Môi giới chứng khoán là hoạt động trung gian hoặc đại diện mua, bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng. Theo đó, công ty chứng khoán đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại SGDCK hoặc thị trường OTC mà chính khách hàng phải chịu trách nhiệm đối với kết quả giao dịch của mình. Vậy phát triển hoạt động môi giới chứng khoán là nghiệp vụ môi giới ngày càng hoàn thiện hơn cả về số lượng và chất lượng.
Việc trung gian trao đổi, mua Trang 11 Luan van bán chứng khoán giữa người mua và người bán thông qua môi giới sẽ diễn ra nhanh chóng, thuận lợi hơn cho cả đôi bên. Đặc điểm: Thông qua hoạt động môi giới, công ty chứng khoán sẽ chuyển đến khách hàng các sản phẩm, dịch vụ tư vấn đầu tư và kết nối giữa nhà đầu tư bán chứng khoán với nhà đầu tư mua chứng khoán. Và trong những trường hợp nhất định, hoạt động môi giới sẽ trở thành người bạn, người chia sẻ những lo âu, căng thẳng và đưa ra những lời động viên kịp thời cho nhà đầu tư, giúp nhà đầu tư có những quyết định tỉnh táo. Giảm thiểu quá trình rủi ro giúp NĐT yên tâm hơn.2 Phân loại môi giới Hiện nay nhà môi giới được chia làm 02 loại: - Nhà môi giới toàn phần; - Nhà môi giới bán phần a) Nhà môi giới toàn phần (Full – service Broker): Một nhà môi giới toàn phần là một công ty môi giới tài chính được cấp phép cung cấp nhiều dịch vụ cho khách hàng của họ, các dịch vụ này bao gồm nghiên cứu thị trường và tư vấn đầu tư, lập kế hoạch giao dịch và nhiều hơn nữa.
Tất nhiên, tất cả các mục này đều có giá đi kèm, hay còn được gọi là phí hoa hồng. Phí hoa hồng tại các công ty môi giới toàn phần cao hơn nhiều so với các công ty môi giới bán phần; Các nhà môi giới toàn phần cho phép có sự tùy biến trong việc hỗ trợ và tương tác để tạo điều kiện giao dịch, quản lí danh mục đầu tư, lập kế hoạch tài chính và dịch vụ quản lí tài sản cho khách hàng một cách tốt nhất. Khách hàng được chỉ định cho một nhà môi giới chứng khoán cá nhân hoặc cố vấn tài chính. Họ là nguồn lực chính phụ trách tương tác với khách hàng tại công ty môi giới toàn phần.
b) Nhà môi giới bán phần (Service): Trang 12 Luan van Nhà môi giới bán phần là một nhà môi giới chứng khoán thực hiện các lệnh mua và bán với mức hoa hồng ít hơn nhà môi giới trọn gói. Không giống với nhà môi giới bán phần, nhà môi giới bán phần không cung cấp dịch vụ tư vấn đầu tư hoặc thực hiện phân tích đầu tư thay mặt khách hàng; Hầu hết các nhà môi giới bán phần hoạt động thông qua các nền tảng trực tuyến. Do đó, môi giới bán phần gần như đồng nghĩa với môi giới trực tuyến.3 Chức năng của môi giới đối với các công ty chứng khoán Tìm kiếm và phát triển mạng lưới khách hàng: Những nhân viên môi giới chứng khoán cũng giống như nhân viên kinh doanh của công ty, cũng mang trọng trách về doanh số và sự phát triển thịnh vượng của công ty. Vì vậy, họ rất tích cực trong việc mở rộng quan hệ với khách hàng để đem lại nhiều lợi nhuận cho công ty.