CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Khái niệm và đặc điểm của công ty chứng khoán a. Khái niệm công ty chứng khoán Thị trường chứng khoán là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các loại chứng khoán, là một bộ phận chủ yếu của thị trường tài chính, có vai trò quan trọng đối với quá trình huy động vốn và sử dụng vốn của nền kinh tế thị trường.
Cùng với sự phát triển của thị trường chứng khoán, chức năng và quy mô hoạt động giao dịch của các nhà môi giới tăng lên đòi hỏi sự ra đời của các công ty chứng khoán là sự tập hợp có tổ chức của các nhà môi giới riêng lẻ. Công ty chứng khoán là một tổ chức tài chính trung gian, thực hiện các nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán. Sự phát triển của công ty chứng khoán gắn chặt với sự phát triển của thị trường chứng khoán. Đặc điểm công ty chứng khoán * Công ty chứng khoán là trung gian tài chính trên thị trường tài chính Trên thị trường tài chính, các trung gian tài chính huy động vốn từ những người có vốn bằng nhiều hình thức thành vốn kinh doanh của mình.
Sau đó họ sử dụng vốn kinh doanh này để cho những người cần vốn vay lại hoặc thực hiện các hình thức đầu tư khác nhau. Bằng cách này, các trung gian tài chính đã tập trung được các nguồn vốn nhỏ từ các hộ gia đình, các tổ chức kinh tế thành một lượng vốn lớn, đáp ứng nhu cầu của người cần vốn. 6 CTCK là tổ chức trung gian giữa những người có vốn (Nhà đầu tư) với các doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán. Mỗi doanh nghiệp muốn huy động vốn bằng cách phát hành chứng khoán.
CTCK với những nghiệp vụ của mình sẽ tư vấn cho doanh nghiệp chiến lược phát hành, hình thức phát hành,. một cách phù hợp nhất với doanh nghiệp và tình hình thị trường để doanh nghiệp có thể đạt được số vốn cần huy động một cách hiệu quả nhất. CTCK là trung gian giao dịch giữa những NĐT với nhau trong quan hệ giữa người mua và người bán chứng khoán trên TTCK. Thể hiện rõ nhất ở hoạt động môi giới, các NĐT không thể tự thực hiện mua bán cho riêng mình mà phải thông qua CTCK.
Khi đó họ sẽ thông qua CTCK để tìm được đối tác một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất. CTCK trong phạm vi hoạt động của mình cũng sẽ gặp nhiều rủi ro. Trung gian rủi ro thể hiện ở việc công ty là người đứng giữa và thực hiện các giao dịch cho khách hàng, trong đó giao dịch đó sẽ có người được lợi và người gặp rủi ro. * Công ty chứng khoán là tổ chức kinh doanh có điều kiện Để được cấp phép thành lập CTCK, các tổ chức phải đáp ứng các điều kiện sau: - Điều kiện về vốn Theo Điều 71 Nghị định 58/2012/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật chứng khoán 2006: Vốn pháp định cho các nghiệp vụ kinh doanh của CTCK, CTCK có vốn đầu tư nước ngoài, chi nhánh CTCK nước ngoài tại Việt Nam là: + Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng.
+ Tự doanh chứng khoán: 100 tỷ đồng. 7 + Bảo lãnh phát hành chứng khoán: 165 tỷ đồng. + Tư vấn đầu tư chứng khoán: 10 tỷ đồng. Trường hợp CTCK muốn xin cấp giấy phép cho nhiều nghiệp vụ kinh doanh, vốn pháp định là tổng số vốn pháp định tương ứng với từng nghiệp vụ xin cấp phép.
- Điều kiện về nhân sự Những người quản lý hay nhân viên giao dịch của CTCK phải đáp ứng các yêu cầu về kiến thức, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm, cũng như mức độ tín nhiệm, tính trung thực. Hầu hết các nước đều yêu cầu nhân viên CTCK phải có giấy phép hành nghề. Những người giữ các chức danh quản lý còn phải đòi hỏi có giấy phép đại diện. - Điều kiện về cơ sở vật chất Theo điều 62, Luật chứng khoán 2006, điều kiện cấp giấy phép thành lập và hoạt động của CTCK bao gồm: + Có trụ sở, có trang thiết bị phục vụ hoạt động kinh doanh chứng khoán.
Đối với nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán và tư vấn đầu tư chứng khoán thì không phải đáp ứng điều kiện về trang bị, thiết bị. + Có đủ vốn pháp định theo quy định của Chính phủ. + Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và các nhân viên thực hiện nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán phải có chứng chỉ hành nghề chứng khoán. Trường hợp cổ đông sáng lập hoặc thành viên sáng lập là cá nhân phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, không thuộc trường hợp đang phải chấp hành hình phạt tù hoặc đang bị tòa án cấm hành nghề kinh doanh.
Trường hợp là pháp nhân phải đang hoạt động hợp pháp và có đủ năng lực tài chính để 8 tham gia góp vốn. Các cổ đông sáng lập hoặc thành viên sáng lập phải sử dụng nguồn vốn của chính mình để góp vốn thành lập CTCK. * Mô hình tổ chức của công ty chứng khoán Có thể khái quát mô hình tổ chức kinh doanh chứng khoán của CTCK theo 2 nhóm: Mô hình CTCK đa năng và mô hình CTCK chuyên doanh. Hiện nay, các CTCK đang có xu hướng chuyển sang mô hình tổ chức đa năng toàn phần do sức ép từ trung gian tài chính và tổ chức có tiềm lực trong nước.
* Nguyên tắc hoạt động - Nhóm nguyên tắc đạo đức + CTCK phải đảm bảo giao dịch trung thực, công bằng, vì lợi ích của khách hàng. + CTCK cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin cho khách hàng. + Ngăn ngừa xung đột lợi ích trong nội bộ công ty và trong giao dịch với người có liên quan. + Ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước khi thực hiện lệnh của công ty.
+ Khi thực hiện nghiệp vụ tư vấn đầu tư chứng khoán cho khách hàng, CTCK phải thu thập, tìm hiểu thông tin về tình hình tài chính, mục tiêu đầu tư, khả năng chấp nhận rủi ro của khách hàng; đảm bảo các khuyến nghị, tư vấn đầu tư của công ty cho khách hàng phải phù hợp với khách hàng đó. + Không được đưa ra nhận định hoặc đảm bảo với khách hàng về mức thu nhập hoặc lợi nhuận đạt được trên khoản đầu tư của mình, hoặc đảm bảo khách hàng không bị thua lỗ, trừ trường hợp đầu tư vào chứng khoán có thu nhập cố định. 9 + Không được tiết lộ thông tin về khách hàng, trừ trường hợp được khách hàng đồng ý hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. + CTCK không được pháp nhận bất cứ khoản thù lao nào khác ngoài các khoản thù lao thông thường cho dịch vụ tư vấn của mình.
+ Các CTCK không được tiến hành các hoạt động có thể làm cho khách hàng và công chúng hiểu lầm về giá cả, giá trị và bản chất của chứng khoán, hoặc các hoạt động khác gây thiệt hại cho khách hàng. - Nhóm nguyên tắc tài chính + CTCK phải đảm bảo yêu cầu về vốn, cơ cấu vốn và nguyên tắc hạch toán, báo cáo theo quy định. Đảm bảo nguồn tài chính trong cam kết kinh doanh chứng khoán với khách hàng. + CTCK không được dùng tiền của khách hàng làm nguồn tài chính để kinh doanh, ngoại trừ trường hợp số tiền đó dùng phục vụ cho giao dịch của khách hàng.
+ CTCK phải tách bạch tiền và chứng khoán của khách hàng với tài sản của công ty và không được dùng chứng khoán của khách hàng làm vật thế chấp để vay vốn, trừ trường hợp được khách hàng đồng ý bằng văn bản. * Nhân sự của CTCK Để có thể tồn tại và phát triển, CTCK phải nắm bắt được khách hàng của mình, khả năng tài chính của khách hàng, tư vấn cho khách hàng, giữ gìn đạo đức kinh doanh và tôn trọng khách hàng. CTCK phải dựa vào chất lượng chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ nhân viên và cán bộ quản lý trong công ty. Do đó, ở bất kỳ thời điểm nào CTCK cũng thực sự chú trọng đến nhân tố con người, thể hiện ở những điểm sau: 10 - Nhân viên làm việc tại CTCK phải là người có trình độ chuyên môn và có kiến thức về chứng khoán và thị trường chứng khoán.
- Không ngừng đào tạo và phát triển nguồn lực. - Có chế độ đãi ngộ và khuyến khích nhân viên phát huy tốt vai trò của mình trong công việc. - Có chính sách ưu đãi đối với nhân viên phù hợp với chiến lược quản lý nhân lực. Vai trò của công ty chứng khoán Đối với từng chủ thể khác nhau trên thị trường thì vai trò của CTCK là khác nhau.
- Đối với các tổ chức phát hành: Mục tiêu khi tham gia TTCK của các tổ chức phát hành là huy động vốn thông qua việc phát hành các chứng khoán. CTCK có vài trò làm cầu nối và là kênh dẫn vốn chảy từ một hay một số bộ phận của nền kinh tế có dư thừa vốn (vốn nhàn rỗi) đến các bộ phận khác của nền kinh tế đang thiếu vốn (cần huy động vốn). Các CTCK thường đảm nhiệm vai trò này qua hoạt động bảo lãnh phát hành và môi giới chứng khoán. - Đối với nhà đầu tư: Thông qua các hoạt động như môi giới chứng khoán, tư vấn đầu tư, CTCK có vai trò làm giảm chi phí và thời gian giao dịch, do đó nâng cao hiệu quả các khoản đầu tư.
Đối với hàng hóa thông thường, mua bán trung gian sẽ làm tăng chi phí cho người mua và người bán. Tuy nhiên, đối với TTCK, sự biến động thường xuyên của giá chứng khoán cũng như mức độ rủi ro cao sẽ làm cho nhà đầu tư tốn kém chi phí, công sức và thời gian tìm hiểu thông tin trước khi quyết định đầu tư. Nhưng thông qua 11 các CTCK, với trình độ chuyên môn cao và uy tín nghề nghiệp sẽ giúp các nhà đầu tư thực hiện các khoản đầu tư một cách hiệu quả. - Đối với TTCK, CTCK có 2 vai trò chính: + CTCK góp phần tạo lập giá cả, điều tiết thị trường Các CTCK là những thành viên của thị trường, do vậy họ cũng góp phần tạo lập giá cả thị trường thông qua hình thức đấu giá.
Trên thị trường sơ cấp, các CTCK cùng với các nhà phát hành đưa ra mức giá đầu tiên. Chính vì vậy, giá cả của mỗi loại chứng khoán giao dịch đều có sự tham gia của các CTCK. Các CTCK còn thể hiện vai trò to lớn hơn khi tham gia điều tiết thị trường.