Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập Introduction to Business and Management (mã học phần: MN1107, 996D107, 2790107) là cẩm nang hướng dẫn môn học (Subject Guide) dành cho bậc đại học thuộc khối ngành Kinh tế, Quản lý, Tài chính và Khoa học Xã hội (EMFSS) của Chương trình Quốc tế Đại học London (University of London International Programmes). Nội dung học thuật của chương trình được phát triển bởi các giảng viên và nhà nghiên cứu tại Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (LSE). Tài liệu do J. Timms (Viện Nghiên cứu Quản trị Toàn cầu, LSE) biên soạn, sau đó được cập nhật và hiệu đính bởi A. Benjamin (Trường Kinh doanh Imperial College).

Mục tiêu đào tạo của giáo trình tập trung vào ba định hướng:

  1. Cung cấp kiến thức nền tảng về các thành tố của tổ chức kinh doanh, các mô hình lý thuyết về doanh nghiệp và môi trường hoạt động, đồng thời hình thành góc nhìn phản biện về các chức năng quản trị cốt lõi.
  2. Xây dựng hệ thống lý thuyết về phương pháp quản lý và quy trình ra quyết định.
  3. Phát triển năng lực phân tích nhằm nhận diện mối liên hệ giữa các mảng chức năng, tổ chức, thực tiễn quản trị và bối cảnh môi trường kinh doanh.

Giáo trình được tổ chức thành 4 phần chính gồm 10 chương, áp dụng phương pháp tiếp cận liên ngành và tư duy phản biện. Điểm đặc thù của tài liệu là đóng vai trò bộ khung định hướng học tập (Study Guide), kết hợp chặt chẽ giữa nội dung phân tích lý thuyết với hệ thống tài liệu đọc bắt buộc (Essential Reading) từ các giáo trình chuẩn mực như Management and Organisational Behaviour của L. Mullins và New Era of Management của R. Daft, cùng các công trình nghiên cứu chuyên khảo từ các tạp chí khoa học quốc tế.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Cấu trúc nội dung của giáo trình được thiết kế theo tiến trình logic từ việc làm rõ khái niệm, lịch sử phát triển, tiếp cận đa ngành, đến quy trình ra quyết định chức năng và các vấn đề đương đại:

  • Phần 1: Sự phát triển của kinh doanh và quản trị (Section 1: The development of business and management)

    • Chương 1: Khái niệm, định nghĩa và nguồn gốc (Concepts, definitions and origins): Làm rõ các khái niệm cốt lõi (business, organisation, management, organisational behaviour); lịch sử hình thành môn học từ năm 1900; các trường phái quản trị cổ điển (F. Taylor với Quản trị khoa học, M. Weber với Lý thuyết quan liêu, H. Fayol với Các nguyên tắc quản trị hành chính); trường phái quan hệ con người (E. Mayo với Thí nghiệm Hawthorne, A. Maslow với Tháp nhu cầu); lý thuyết hệ thống (Systems theory) và thuyết ngẫu nhiên (Contingency theory).
    • Chương 2: Tiếp cận đa ngành để hiểu về tổ chức kinh doanh (Understanding the business organisation – a multidisciplinary approach): Đóng góp của xã hội học (cấu trúc xã hội, quan hệ giới, luận điểm "trung lưu hóa" của Goldthorpe); nhân học tổ chức (nghiên cứu văn hóa doanh nghiệp, phương pháp dân tộc học tổ chức của Wright, Mouly và Sankaran); tâm lý học (khác biệt cá nhân, nhân cách, động lực, hợp đồng tâm lý, hành vi nhóm); kinh tế học và mô hình các bên liên quan (Stakeholder model của Carroll, lý thuyết chi phí giao dịch, lý thuyết đại diện).
  • Phần 2: Quá trình ra quyết định (Section 2: Decision making)

    • Chương 3: Vai trò quản trị (The management role): Mục tiêu tổ chức; định nghĩa và bản chất công việc của nhà quản lý; mối quan hệ giữa ra quyết định và hiệu quả hoạt động.
    • Chương 4: Các tiếp cận lý thuyết về ra quyết định chiến lược và thay đổi tổ chức (Theoretical approaches to strategic decision making and organisational change): Mô hình và lý thuyết ra quyết định; phân tích môi trường; quản trị quá trình thay đổi và xử lý sự kháng cự thay đổi trong doanh nghiệp.
    • Chương 5: Quản trị các lĩnh vực chức năng chính (Managing the main functional areas): Khái quát các mảng chức năng trong tổ chức; quản trị nguồn nhân lực (HRM); quản trị sản xuất và vận hành; marketing và quản trị tài chính.
  • Phần 3: Doanh nghiệp và môi trường (Section 3: Business and the environment)

    • Chương 6: Các yếu tố nội bộ then chốt của doanh nghiệp (Key internal elements of the firm): Loại hình doanh nghiệp, quyền sở hữu, quy mô, chiến lược; công nghệ mới và văn hóa tổ chức.
    • Chương 7: Các yếu tố môi trường bên ngoài (Key external elements of the business context): Tác động của môi trường kinh tế, chính trị, công nghệ, văn hóa; các phương pháp phân tích môi trường kinh doanh.
    • Chương 8: Tính đa dạng và biến động của bối cảnh kinh doanh (The diverse and dynamic nature of the business context): Toàn cầu hóa; quản trị công ty đa quốc gia (MNCs); đặc thù quản lý doanh nghiệp nhỏ.
  • Phần 4: Các vấn đề đương đại trong kinh doanh và quản trị (Section 4: Contemporary issues in business and management)

    • Chương 9: Quản trị tri thức, tổ chức học tập và kinh doanh điện tử (Knowledge management, learning organisations, e-business): Sự biến đổi động của quản trị; mô hình tổ chức học tập (The Fifth Discipline - P. Senge); bản chất của tri thức tổ chức.
    • Chương 10: Trách nhiệm xã hội của tổ chức kinh doanh (The social responsibilities of business organisations): Đạo đức kinh doanh; tính liêm chính trong quản lý; trách nhiệm xã hội và mô hình doanh nghiệp công dân (Corporate citizenship).
Tiến trình phát triển kiến thức trong giáo trình:
[Nền tảng khái niệm & Lịch sử quản trị]
[Tiếp cận Đa ngành: Xã hội học, Tâm lý học, Nhân học, Kinh tế học]
[Quy trình Ra quyết định, Vai trò Quản trị & Các chức năng Doanh nghiệp]
[Môi trường Doanh nghiệp: Yếu tố Nội bộ, Môi trường Vĩ mô & Toàn cầu hóa]
[Các vấn đề đương đại: Quản trị Tri thức, E-Business & Trách nhiệm Xã hội]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xác lập các trục lý thuyết và nguyên lý quản trị cơ bản:

  • Hệ thống lý thuyết quản trị: Phân tích sự chuyển biến từ thuyết quản trị khoa học duy lý (chú trọng tiêu chuẩn hóa thao tác và năng suất) sang trường phái hành vi (chú trọng động lực, nhu cầu tâm lý cá nhân), tiếp nối bởi thuyết hệ thống mở (doanh nghiệp tương tác với môi trường bên ngoài) và thuyết ngẫu nhiên (không có nguyên tắc quản trị vạn năng duy nhất).
  • Các mô hình kinh tế tổ chức: Tích hợp lý thuyết hành vi (Behavioral theory), lý thuyết đại diện (Agency theory), kinh tế học chi phí giao dịch (Transaction cost economics) của Douma và Schreuder.
  • Khung phân tích các bên liên quan (Stakeholder Theory): Phân loại các nhóm liên quan sơ cấp (cổ đông, nhân viên, nhà quản lý) và thứ cấp (khách hàng, cộng đồng, chính phủ, môi trường tự nhiên) theo Carroll (1993), làm rõ cơ chế thương lượng và khái niệm "thỏa mãn mục tiêu" (satisficing).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng phân tích học thuật (Analytical skills): Đánh giá, đối chiếu các quan điểm lý thuyết trái ngược nhau; nhận định các giả định tiềm ẩn trong từng mô hình quản lý; phân tích tác động đa chiều từ môi trường vĩ mô đến quyết định nội bộ.
  • Kỹ năng kỹ thuật và hệ thống hóa (Technical skills): Xây dựng bảng thuật ngữ chuyên ngành (glossary); phân tích các dữ liệu nghiên cứu thời gian - cử động; vận dụng các khung phân tích môi trường và cấu trúc tổ chức.
  • Kỹ năng giải quyết vấn đề thực tiễn (Practical competencies): Nhận diện xung đột trong hợp đồng tâm lý; xây dựng phương án ứng phó với sự kháng cự thay đổi; hoạch định sự phối hợp giữa các bộ phận chức năng trong điều kiện môi trường biến động.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai phương pháp học tập chủ động (active learning) song hành với việc rèn luyện tư duy phản biện (critical thinking). Người học được định hướng không tiếp nhận kiến thức một chiều mà phải liên tục so sánh, chất vấn các khái niệm và đánh giá ưu - nhược điểm của từng lý thuyết trong bối cảnh cụ thể.

Cấu trúc một chương học chuẩn:

Hệ thống bài tập và nghiên cứu tình huống được phân bổ trực tiếp trong từng phần nội dung:

  • Hoạt động kiểm tra nhận thức (Self-testing questions): Yêu cầu phân loại các thực thể thực tế (bộ y tế, câu lạc bộ bóng đá, nhóm tôn giáo) theo tiêu chí tổ chức kinh doanh hoặc phi kinh doanh.
  • Bài tập tình huống giả định: Ví dụ hoạt động đóng vai người quản lý bán hàng đứng trước quyết định tuyển dụng nhân sự bổ sung, qua đó xác định các biến số thông tin và yếu tố tình huống cần thu thập.
  • Phương pháp lập bảng thuật ngữ (Glossary): Hướng dẫn người học kỹ thuật ghi chép và mở rộng định nghĩa khái niệm từ từ điển học thuật (Concise Oxford Dictionary) và các tài liệu chuyên ngành.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập dựa trên bài thi viết cuối kỳ (written examination). Cuối mỗi chương đều cung cấp 4 câu hỏi ôn tập được thiết kế theo thời lượng làm bài 45 phút, kèm theo phần hướng dẫn khung câu trả lời chi tiết. Ngoài ra, Phụ lục 1 cung cấp đề thi mẫu (Sample examination paper) hoàn chỉnh.

Về mặt thời gian tự học, chương trình quy định lộ trình kéo dài khoảng 8 tháng. Người học cần dành tối thiểu 7 giờ mỗi tuần để nghiên cứu độc lập, đọc kết hợp giữa chỉ dẫn trong Subject Guide với các chương tương ứng trong sách giáo khoa chính của Mullins và Daft.


Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình Introduction to Business and Management được cập nhật qua nhiều lần tái bản: ấn hành lần đầu năm 2002, in lại có bổ sung năm 2005, 2006, 2009 (với sự hiệu đính của A. Benjamin) và tái bản chỉnh lý năm 2012 bởi Đại học London.

Những cập nhật học thuật và xu hướng quản trị hiện đại bao gồm:

  • Tích hợp các chủ đề đương đại: Bổ sung nội dung quản trị tri thức (Knowledge Management - trích dẫn nghiên cứu của Alvesson & Karreman, Scarborough, Vladimirou), mô hình tổ chức học tập (Learning Organisation - P. Senge, Nicolini), và mô hình kinh doanh điện tử (e-business - Knight).
  • Đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội: Khái niệm tư cách công dân của doanh nghiệp (Corporate Citizenship) được đưa vào nghiên cứu chuyên sâu, phản ánh sự dịch chuyển từ tối đa hóa lợi nhuận đơn thuần sang quản trị đa bên liên quan.
  • Hệ thống dữ liệu thực nghiệm: Trích dẫn các nghiên cứu thực tế đa quốc gia, bao gồm nghiên cứu so sánh quản lý tiền tuyến tại nhà máy ở Anh, Nhật Bản và Mexico (Wilkinson), nghiên cứu dân tộc học tổ chức tại các phòng R&D ở Ấn Độ (Mouly & Sankaran), và các khảo sát về hành vi lao động của Goldthorpe.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên đại học: Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên năm nhất hoặc năm hai theo học chương trình cử nhân Quốc tế của Đại học London trong các chuyên ngành: Kinh tế học, Quản trị kinh doanh, Tài chính, Kế toán và các ngành Khoa học Xã hội liên quan.
  • Yêu cầu điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Giáo trình là môn học nhập môn nên không yêu cầu kiến thức quản trị chuyên sâu từ trước. Tuy nhiên, người học cần trang bị kỹ năng đọc hiểu học thuật và phương pháp nghiên cứu tài liệu thông qua sổ tay hướng dẫn Strategies for success.
  • Ứng dụng cho giảng viên: Cung cấp đề cương giảng dạy chuẩn hóa, định hướng danh mục tài liệu đọc bắt buộc/mở rộng, ngân hàng câu hỏi thảo luận và tiêu chuẩn hướng dẫn chấm thi.
  • Người tự học và nghiên cứu độc lập: Cung cấp cấu trúc tự học hoàn chỉnh, tích hợp hệ thống hỗ trợ từ Môi trường học tập ảo (VLE) và Thư viện trực tuyến (Online Library) của Đại học London.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp cho sinh viên đại học khối ngành Kinh tế, Quản lý, Tài chính và Khoa học Xã hội; học viên các chương trình đào tạo từ xa quốc tế; và những người cần tài liệu hệ thống hóa các trường phái quản trị học thuật từ căn bản đến nâng cao.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học không bắt buộc phải có kiến thức quản trị kinh doanh trước đó. Yêu cầu chính là khả năng đọc hiểu tài liệu học thuật bằng tiếng Anh và kỹ năng tự học theo chỉ dẫn của cẩm nang phương pháp Strategies for success.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu quản trị thông thường?

Tài liệu không đơn thuần liệt kê lý thuyết quản trị thực hành mang tính chỉ dẫn (prescriptive) mà tiếp cận dưới lăng kính liên ngành (xã hội học, tâm lý học, nhân học, kinh tế học), yêu cầu người học phân tích phản biện nguồn gốc và bối cảnh lịch sử của từng mô hình.

4. Làm sao để tự học hiệu quả với tài liệu này?

Người học cần lập bảng thuật ngữ cá nhân (glossary), duy trì tối thiểu 7 giờ học mỗi tuần, đọc đồng thời Subject Guide với các chương chỉ định trong sách của Mullins hoặc Daft, và hoàn thành các câu hỏi ôn tập mẫu ở cuối mỗi chương.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào đi kèm?

Hệ thống tài liệu bổ trợ gồm có:

  • Sách giáo khoa chính: Mullins, L. - Management and Organisational Behaviour; Daft, R. - New Era of Management; Boddy, D. - Management: An Introduction.
  • Hệ thống trực tuyến: Cổng thông tin sinh viên (Student Portal), Môi trường học tập ảo (VLE với diễn đàn thảo luận, video bài giảng, nhận xét của giám khảo), và Thư viện trực tuyến (Online Library sử dụng công cụ tìm kiếm Summon).

Kết luận

Giáo trình Introduction to Business and Management (J. Timms, Đại học London) thiết lập hệ thống kiến thức nền tảng về tổ chức kinh doanh và chức năng quản lý thông qua phương pháp tiếp cận đa ngành và tư duy phản biện. Lộ trình học tập được cấu trúc chặt chẽ từ việc làm rõ thuật ngữ, phân tích tiến trình lịch sử lý thuyết, nắm vững quy trình ra quyết định, đến khảo sát môi trường và các chủ đề quản trị đương đại. Việc kết hợp cẩm nang học phần với hệ thống tài liệu đọc chuẩn mực từ Mullins, Daft và nguồn học liệu số trên nền tảng VLE cung cấp đầy đủ cơ sở khoa học cho quá trình học tập và nghiên cứu học thuật của sinh viên.