CHƯƠNG 1: HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN VÀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN 1. HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CTCK 1. Khái niệm, đặc điểm hoạt động môi giới của CTCK - Khái niệm hoạt động MGCK Sự ra đời của TTCK là sự phát triển bậc cao của nền kinh tế thị trường. Trên TTCK, người ta mua bán, trao đổi với nhau một loại hàng hóa đặc biệt, đó là chứng khoán – tài sản tài chính.
Đối với loại tài sản này đòi hỏi người tham gia trên thị trường phải có khả năng phân tích, nhận định tình hình và đưa ra những xu hướng về hàng hóa đó. Từ đó, họ sẽ phải ra quyết định đối với loại hàng hóa này và tìm kiếm đối tác trên thị trường. Đây là một việc đòi hỏi rất nhiều thời gian, công sức và cả tiền bạc. Không phải NĐT nào khi tham gia TTCK cũng được trang bị đầy đủ kiến thức cũng như kinh nghiệm để có thể ra quyết định một cách hiệu quả.
Do vậy cần tới hoạt động môi giới của CTCK. Luật chứng khoán định nghĩa: “MGCK là việc CTCK làm trung gian thực hiện mua, bán chứng khoán cho khách hàng”. MGCK được hiểu là hoạt động của CTCK và của nhân viên môi giới trong sự tương quan chặt chẽ với nhau và với một đối tác chung là khách hàng – NĐT để tác động vào sự vận hành và phát triển của TTCK. Hoạt động môi giới là một giao dịch kinh doanh của một CTCK trong đó CTCK đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại SGDCK hay trên thị trường OTC mà chính khách hàng phải chịu trách nhiệm về kết quả khi đưa ra quyết định giao dịch đó và phải trả một khoản phí gọi là phí giao dịch cho CTCK.
- Đặc điểm hoạt động MGCK Môi giới là một trong những hoạt động cơ bản nhất của CTCK. Hoạt động này có ý nghĩa quan trọng trong việc thu hút khách hàng và tạo dựng hình ảnh cho công ty. Khác với các hoạt động tài chính khác, môi giới có những đặc điểm riêng biệt. Cụ thể: - Hoạt động môi giới dẫn đến xung đột lợi ích giữa CTCK, người môi giới và khách hàng.
Vai trò quan trọng của CTCK là làm trung gian giữa NĐT mua và bán chứng 5 khoán. Khi CTCK tham gia vào việc kinh doanh với mục tiêu cũng vì lợi nhuận thì sẽ xảy ra mâu thuẫn giữa công ty và NĐT. Do vậy, CTCK phải tuân thủ các quy định sau: + Tách biệt hoạt động tự doanh và môi giới: CTCK phải tách biệt hai hoạt động này về nhân sự, về quy trình nghiệp vụ và quan trọng hơn cả là tách biệt giữa nguồn vốn của khách hàng với công ty. + Ưu tiên khách hàng: CTCK phải đặt lợi ích của khách hàng lên hàng đầu như cung cấp thông tin cho khách hàng một cách trung thực, chính xác và kịp thời nhất, đảm bảo ưu tiên lệnh giao dịch của khách hàng trước lệnh giao dịch của công ty.
- Người môi giới phải luôn đặt đạo đức nghề nghiệp lên hàng đầu. Họ không những là người trung gian giao dịch mua bán chứng khoán cho khách hàng mà còn là người tư vấn, giải thích đúng đắn mọi đặc điểm, tình hình, khuynh hướng biến động giá của mỗi loại chứng khoán và có những lời khuyên giá trị cho NĐT. Giữa một người môi giới và NĐT, lòng tin là nền tảng cho những lời tư vấn. Luật chứng khoán cho phép người môi giới tự doanh, nghĩa là có thể kinh doanh chứng khoán như NĐT.
Khi đặt lợi ích của mình lên trước lợi ích của khách hàng thì người môi giới sẽ có những hành vi làm ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của khách hàng. Ngoài ra, nhân viên môi giới của CTCK còn chịu áp lực về doanh số giao dịch. Với sự mâu thuẫn trong lợi ích như vậy, đòi hỏi đạo đức nghề nghiệp là yêu cầu hàng đầu đối với nhân viên môi giới. Các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp bao gồm: + Cẩn trọng khi hành nghề: Phải hiểu rõ khách hàng về thông tin cá nhân cơ bản, về tình hình tài chính, mục tiêu đầu tư.
Trên cơ sở đó nhân viên môi giới tư vấn phù hợp cho khách hàng. + Trung thực, công bằng trong hoạt động môi giới: Phải ưu tiên lợi ích của khách hàng, tôn trọng tài sản của khách hàng, bảo vệ quyền lợi của khách hàng; Phải cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác cho khách hàng, đặc biệt không gợi ý khách hàng mua bán vì lợi ích riêng, không được xúi giục khách hàng mua, bán chứng khoán để kiếm hoa hồng mà nên đưa những lời khuyên hợp lý để hạn chế mức thấp nhất thiệt hại cho khách 6 hàng, không thúc giục khách hàng mua bán quá nhiều một loại chứng khoán, không đưa ra những lời hứa hẹn đảm bảo lợi ích của khách hàng sẽ nhận được; Không có hành vi và biểu hiện có thể gây ra sự hiểu lầm về sự trung thực, độ tin cậy cho khách hàng. + Hoạt động phải mang tính chuyên nghiệp: Nhân viên thực hiện theo đúng yêu cầu của khách hàng, tuân theo quy định về nghiệp vụ, quy định khác của công ty. Nhân viên môi giới phải không ngừng nâng cao trình độ tay nghề, cũng như trình độ chuyên môn về chứng khoán và TTCK để có thể cung cấp cho khách hàng những sản phẩm tốt nhất.
+ Phải bảo mật: Bảo quản hồ sơ, tài liệu của khách hàng; Không được thảo luận bất kỳ thông tin nào về khách hàng với người không có liên quan; Không sử dụng thông tin của khách hàng dưới bất cứ hình thức nào để tác động tới các giao dịch vì lợi ích của nhân viên môi giới, của công ty hay khách hàng khác. Khi tham gia TTCK thì NĐT tự chịu trách nhiệm về kết quả đầu tư của mình. Hoạt động môi giới của CTCK chỉ đóng vai trò là cầu nối giữa NĐT với nhau, giúp NĐT thực hiện quyết định giao dịch của mình và không phải chịu trách nhiệm với kết quả đầu tư của NĐT. Nội dung và hình thức hoạt động môi giới chứng khoán Hoạt động MGCK bao gồm các nội dung sau: * Tư vấn cho khách hàng: Có thể nói TTCK là thị trường của thông tin.
NĐT nào có thông tin chính xác, cập nhật và khả năng phân tích tốt thì sẽ đầu tư có hiệu quả, ngược lại NĐT nào thiếu thông tin, thông tin sai lệch sẽ bị tổn thất khi đầu tư. Hệ thống thông tin TTCK dù có được công bố minh bạch đến đâu thì NĐT, đặc biệt là NĐT cá nhân cũng khó nắm bắt một cách đầy đủ và kịp thời do việc thu thập, xử lý thông tin phục vụ cho quá trình phân tích thị trường nhằm đưa ra các quyết định đầu tư đúng đắn đòi hỏi sự đầu tư lớn về cơ sở vật chất, kỹ thuật, nhân lực cũng như thời gian rất lớn. Nhờ lợi thế chuyên môn hóa, các CTCK có thể tư vấn cho khách hàng trên cơ sở các kết quả phân tích thị trường, bao gồm: Phân tích về môi trường kinh doanh; Phân tích về hệ thống giao dịch tài sản, chứng 7 khoán của tổ chức phát hành; Phân tích các số liệu thống kê về GDP, CPI, PMI,…; Phân tích các yếu tố có thể là nguyên nhân gây rủi ro cho tổ chức phát hành… * Thực hiện lệnh giao dịch cho khách hàng: Sau khi khách hàng đã có quyết định về giao dịch chứng khoán, nhân viên môi giới sẽ giúp khách hàng thực hiện lệnh giao dịch của mình. Khách hàng có thể ra lệnh giao dịch theo hình thức trực tiếp hoặc gián tiếp qua điện thoại, fax, hệ thống giao dịch trực tuyến tùy thuộc vào sự phát triển của thị trường.
Khi nhận được lệnh, nhân viên môi giới phải kiểm tra tính chính xác của các thông số trên lệnh. Nhân viên môi giới có trách nhiệm giải thích rõ ràng cho khách hàng về các nguyên tắc khi đặt lệnh mua, bán chứng khoán, các nguyên tắc khớp lệnh… để tránh sai sót, thiệt hại không đáng có xảy ra cho khách hàng. Các thao tác kiểm tra, nhập lệnh, truyền lệnh của nhân viên môi giới được thực hiện theo một trình tự được quy định trước một cách khoa học để đảm bảo lệnh giao dịch được thực hiện chính xác, hạn chế tối đa những sai sót có thể xảy ra. Cuối cùng, nhân viên môi giới sẽ thông báo kết quả giao dịch cho khách hàng.
* Chăm sóc khách hàng: Để duy trì mối quan hệ cũng như để giữ khách hàng, các CTCK ngoài việc tư vấn, thực hiện giao dịch cho khách hàng thì còn chăm sóc khách hàng thông qua việc quản lý tài khoản, thực hiện các quyền và lợi ích liên quan đến chứng khoán mà khách hàng đang nắm giữ như quyền nhận cổ tức, quyền bỏ phiếu, quyền cầm cố chứng khoán, quyền mua chứng khoán phát hành mới, quyền nhận chứng khoán thưởng… Số dư tiền mặt trên tài khoản của khách hàng vẫn được CTCK tính lãi như một tài khoản thanh toán không kỳ hạn tại ngân hàng. Ngoài ra, nhân viên môi giới còn thường xuyên giữ liên lạc với khách hàng, tiếp tục tìm hiểu thông tin về khách hàng để có những ý kiến tư vấn kịp thời, chính xác, khắc phục trạng thái sợ hãi hoặc tham lam để giúp khách hàng tối đa hóa lợi ích. Các hình thức MGCK Có thể phân chia hoạt động môi giới của CTCK thành hai loại: Môi giới trên Sở giao dịch và môi giới trên thị trường OTC. 8 Hoạt động môi giới trên Sở giao dịch Hoạt động môi giới trên Sở giao dịch bao gồm ba loại: Môi giới thông thường, môi giới lập giá và môi giới độc lập.
- Môi giới thông thường: Hoạt động môi giới thông thường chỉ bao gồm việc mua, bán chứng khoán hộ cho khách hàng và thu phí giao dịch. Hoạt động môi giới thông thường chủ yếu diễn ra trên TTCK tập trung (thông qua Sở giao dịch). Tại thị trường này, cơ chế xác định giá là cơ chế đấu giá tập trung. Do đó, các khách hàng phải đặt lệnh thông qua nhân viên môi giới tại CTCK.
Sau đó, CTCK sẽ chuyển lệnh của khách hàng đến SGDCK và lệnh của khách hàng sẽ được so khớp về mức giá, khối lượng và thời gian từ đó tìm ra lệnh đối ứng. Cuối cùng, nếu lệnh của khách hàng thành công, CTCK đứng ra thực hiện thanh toán và lưu ký chứng khoán cho khách hàng. - Môi giới lập giá: Hình thức môi giới lập giá là hoạt động môi giới trong đó người môi sẽ tìm đến những người mua và bán để giúp họ kết nối với nhau thông qua các lệnh chào mua và chào bán.