Phát Triển Hoạt Động Môi Giới Chứng Khoán Của Công Ty Cổ Phần Chứng Khoán VPS

Hoạt động môi giới chứng khoán là một trong những lĩnh vực quan trọng trong ngành tài chính. 70 trang · Học viện Ngân hàng · 2022.

• Tác giả: Đoàn Mạnh Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Tô Kim Ngọc
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính
• Đề tài: Phát Triển Hoạt Động Môi Giới Chứng Khoán Của Công Ty Cổ Phần Chứng Khoán VPS
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• Danh mục hình
• Danh mục bảng
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 0.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 0.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.5. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÓ VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MGCK
• 0.6. KẾT CẤU ĐỀ TÀI
• 1. CHƯƠNG 1: HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN VÀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN
• 1.1. HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CTCK
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm hoạt động môi giới của CTCK
• 1.1.2. Nội dung và hình thức hoạt động môi giới chứng khoán
• 1.1.3. Các hình thức MGCK
• 1.2. QUAN ĐIỂM VÀ CHỈ TIÊU PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN
• 1.2.1. Quan điểm phát triển hoạt động môi giới chứng khoán
• 1.2.2. Các chỉ tiêu đánh giá mức độ phát triển hoạt động MGCK
• 1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI SỰ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MGCK
• 1.3.1. Nhân tố chủ quan
• 1.3.2. Nhân tố khách quan
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MGCK TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN CHỨNG KHOÁN VPS GIAI ĐOẠN 2019-2021
• 2.1. TỔNG QUAN HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN VPS
• 2.1.1. Tổng quan công ty cổ phần VPS
• 2.1.2. Bối Cảnh và kết quả hoạt động kinh doanh của công ty giai đoạn 2019-2021
• 2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MGCK CỦA CÔNG TY GIAI ĐOẠN 2019-2021
• 2.2.1. Quy mô hoạt động MGCK
• 2.2.2. Hiệu quả hoạt động MGCK
• 2.2.3. Thị phần MGCK
• 2.2.4. Chỉ tiêu định tính
• 2.3. ĐÁNH GIÁ SỰ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MGCK CỦA VPS
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MGCK TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN CHỨNG KHOÁN VPS
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA TTCK VIỆT NAM VÀ VPS
• 3.1.1. Định hướng phát triển TTCK Việt Nam
• 3.1.2. Định hướng phát triển hoạt động MGCK của công ty VPS
• 3.2. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MGCK TẠI CTCK VPS TRONG NĂM 2022
• 3.2.1. Giải pháp tài chính
• 3.2.2. Cơ sở vật chất
• 3.2.3. Đội ngũ nhân sự
• 3.2.4. Chiến lược Marketing
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển hoạt động môi giới chứng khoán VPS

Hoạt động môi giới chứng khoán là một trong những lĩnh vực quan trọng trong ngành tài chính. Công ty cổ phần chứng khoán VPS đã có những bước tiến đáng kể trong việc phát triển hoạt động này. Với sự gia tăng nhu cầu đầu tư của nhà đầu tư cá nhân và tổ chức, VPS đã nỗ lực không ngừng để cải thiện dịch vụ và mở rộng thị phần. Sự phát triển này không chỉ giúp công ty nâng cao doanh thu mà còn củng cố vị thế trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

1.1. Khái niệm và vai trò của hoạt động môi giới chứng khoán

Hoạt động môi giới chứng khoán (MGCK) là việc công ty chứng khoán thực hiện giao dịch mua bán chứng khoán cho khách hàng. Vai trò của MGCK không chỉ là trung gian mà còn là cầu nối giữa nhà đầu tư và thị trường, giúp tối ưu hóa lợi nhuận cho khách hàng.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của VPS

Công ty cổ phần chứng khoán VPS được thành lập vào năm 2006. Qua nhiều năm hoạt động, VPS đã không ngừng mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng dịch vụ, trở thành một trong những công ty chứng khoán hàng đầu tại Việt Nam.

II. Thách thức trong phát triển hoạt động môi giới chứng khoán tại VPS

Mặc dù có nhiều thành công, công ty cổ phần chứng khoán VPS vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển hoạt động môi giới chứng khoán. Các yếu tố như cạnh tranh gay gắt từ các công ty khác, sự biến động của thị trường và nhu cầu ngày càng cao từ khách hàng đã tạo ra áp lực lớn cho VPS.

2.1. Cạnh tranh từ các công ty chứng khoán khác

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang chứng kiến sự gia tăng của nhiều công ty chứng khoán mới. Điều này tạo ra áp lực cạnh tranh lớn, yêu cầu VPS phải cải thiện dịch vụ và giảm chi phí để thu hút khách hàng.

2.2. Biến động của thị trường chứng khoán

Sự biến động của thị trường chứng khoán có thể ảnh hưởng đến hoạt động môi giới. VPS cần có chiến lược linh hoạt để ứng phó với những thay đổi này, đảm bảo lợi ích cho khách hàng.

III. Phương pháp phát triển hoạt động môi giới chứng khoán tại VPS

Để phát triển hoạt động môi giới chứng khoán, VPS đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các chiến lược này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho khách hàng.

3.1. Đầu tư vào công nghệ và hệ thống giao dịch

VPS đã đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ thông tin và hệ thống giao dịch trực tuyến. Điều này giúp nâng cao trải nghiệm của khách hàng và tăng tốc độ giao dịch.

3.2. Đào tạo và phát triển đội ngũ nhân sự

Đội ngũ nhân viên môi giới được đào tạo bài bản về kiến thức và kỹ năng. VPS chú trọng đến việc nâng cao trình độ chuyên môn để phục vụ khách hàng tốt nhất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại VPS

Kết quả nghiên cứu cho thấy hoạt động môi giới chứng khoán của VPS đã có những bước tiến đáng kể. Doanh thu từ hoạt động này đã tăng trưởng mạnh mẽ trong giai đoạn 2019-2021, khẳng định vị thế của công ty trên thị trường.

4.1. Doanh thu và lợi nhuận từ hoạt động môi giới

Trong giai đoạn 2019-2021, doanh thu từ hoạt động môi giới chứng khoán của VPS đã tăng trưởng đáng kể, cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của công ty trong lĩnh vực này.

4.2. Phản hồi từ khách hàng về dịch vụ môi giới

Khách hàng đánh giá cao chất lượng dịch vụ môi giới của VPS. Sự hài lòng của khách hàng là yếu tố quan trọng giúp công ty duy trì và phát triển thị phần.

V. Kết luận và tương lai của hoạt động môi giới chứng khoán tại VPS

Hoạt động môi giới chứng khoán của công ty cổ phần chứng khoán VPS đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, công ty cần tiếp tục cải thiện dịch vụ và ứng phó linh hoạt với những thách thức từ thị trường.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

VPS sẽ tiếp tục đầu tư vào công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

5.2. Chiến lược mở rộng thị trường

Công ty sẽ tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường và phát triển các sản phẩm dịch vụ mới nhằm thu hút thêm khách hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Từ cuối năm 2019, đại dịch Covid-19 bùng phát đã tác động tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu và Việt Nam, làm đình trệ hoạt động sản xuất, kinh doanh và suy giảm tăng trưởng GDP. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2020–2021, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam lại ghi nhận sự phục hồi và tăng trưởng mạnh mẽ, liên tiếp thiết lập các mốc kỷ lục về thanh khoản, chỉ số và số lượng tài khoản mở mới nhờ mặt bằng lãi suất duy trì ở mức thấp kỷ lục.

Trong bối cảnh dòng vốn nhàn rỗi dịch chuyển mạnh vào kênh đầu tư chứng khoán, hoạt động kinh doanh của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS (tiền thân là Công ty TNHH Chứng khoán Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng) có sự mở rộng nhanh chóng, đặc biệt là hoạt động môi giới chứng khoán (MGCK). Mặc dù doanh thu MGCK của VPS tăng trưởng vượt bậc và vươn lên dẫn đầu thị phần toàn thị trường vào năm 2021, hoạt động này vẫn bộc lộ một số điểm hạn chế như chi phí hoạt động môi giới tăng cao, tỷ lệ hoa hồng chi trả lớn làm giảm biên lợi nhuận, cùng với áp lực khối lượng tài khoản trên mỗi nhân viên môi giới gia tăng. Xuất phát từ thực tiễn thực tập tại phòng tư vấn đầu tư VPS, tác giả Đoàn Mạnh Hà đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển hoạt động MGCK tại công ty.

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là phân tích thực trạng phát triển hoạt động MGCK của CTCK VPS giai đoạn 2019–2021, xác định các kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển cho giai đoạn tiếp theo. Tác giả xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động MGCK và các tiêu chí đánh giá sự phát triển hoạt động MGCK của công ty chứng khoán.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển hoạt động MGCK tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS giai đoạn 2019–2021.
3. Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển hoạt động MGCK của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS trong năm 2022 và thời gian tới.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động môi giới chứng khoán và sự phát triển hoạt động môi giới chứng khoán của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS (có so sánh đối chiếu với Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI và Công ty Cổ phần Chứng khoán VNDIRECT); phạm vi về thời gian sử dụng số liệu thứ cấp giai đoạn 2018–2021, tập trung phân tích sâu giai đoạn 2019–2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về cơ sở lý thuyết, khóa luận vận dụng các quy định của Luật Chứng khoán và lý thuyết tài chính - chứng khoán để làm rõ bản chất hoạt động môi giới của CTCK:

• Khái niệm và đặc điểm: Theo Luật Chứng khoán, MGCK là việc CTCK làm trung gian thực hiện mua, bán chứng khoán cho khách hàng. Nghiên cứu chỉ rõ các đặc trưng cơ bản: tiềm ẩn xung đột lợi ích giữa CTCK, người môi giới và nhà đầu tư (đòi hỏi nguyên tắc tách biệt tài khoản, tách biệt tự doanh và môi giới, ưu tiên lệnh khách hàng); yêu cầu cao về đạo đức nghề nghiệp (cẩn trọng, trung thực, bảo mật thông tin); và nguyên tắc nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm đối với quyết định đầu tư.
• Nội dung nghiệp vụ: Bao gồm 3 hoạt động chính: tư vấn cho khách hàng (phân tích vĩ mô, ngành, doanh nghiệp), thực hiện lệnh giao dịch (trực tiếp hoặc trực tuyến), và chăm sóc khách hàng (quản lý tài khoản, thực hiện quyền cổ tức, bỏ phiếu, tính lãi tiền gửi).
• Hình thức môi giới: Phân loại theo môi giới trên Sở giao dịch (môi giới thông thường, môi giới lập giá, môi giới độc lập) và môi giới trên thị trường OTC (thông qua hoạt động tạo lập thị trường).
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá: Bao gồm các chỉ tiêu định lượng (số lượng và chất lượng tài khoản, thị phần môi giới, doanh thu - chi phí - lợi nhuận môi giới, giá trị tài sản khách hàng quản lý, số lượng nhân sự) và các chỉ tiêu định tính (chất lượng học vấn nhân sự, độ ổn định và tính năng của hệ thống giao dịch, mạng lưới chi nhánh).
• Khung nhân tố ảnh hưởng: Hệ thống hóa thành nhóm nhân tố chủ quan (quy mô vốn, trình độ công nghệ, nhân lực, chính sách marketing, uy tín) và nhóm nhân tố khách quan (tăng trưởng kinh tế, diễn biến thị trường, khung pháp lý như Thông tư 128/2018/TT-BTC, mức độ cạnh tranh giữa các CTCK).

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích định lượng dựa trên các chỉ tiêu tài chính và chỉ tiêu hoạt động, kết hợp phân tích định tính. Nghiên cứu thực hiện phương pháp so sánh tương quan (so sánh chuỗi thời gian 2018–2021 của VPS và so sánh chéo với hai đối thủ cạnh tranh lớn là SSI và VNDS trong năm 2021). Nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán, báo cáo thường niên, bản cáo bạch của VPS, báo cáo nhân sự, báo cáo kinh doanh nội bộ VPS, cùng số liệu công bố thị phần từ Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Hoạt động môi giới chứng khoán và phát triển hoạt động môi giới chứng khoán

Chương này tập trung xây dựng khung lý thuyết toàn diện về nghiệp vụ MGCK trong các định chế tài chính trung gian:

• Làm rõ vị trí của MGCK như một mảng kinh doanh cốt lõi tạo dòng thu nhập từ phí và thu hút cơ sở khách hàng cho các hoạt động khác (cho vay ký quỹ, tự doanh, bảo lãnh phát hành).
• Trình bày chi tiết các nguyên tắc hành nghề và yêu cầu đạo đức nghề nghiệp nhằm hạn chế xung đột lợi ích giữa nhân viên môi giới và khách hàng.
• Phân tích cơ chế vận hành của các hình thức môi giới trên sàn tập trung (khớp lệnh đấu giá) và cơ chế tạo lập thị trường trên sàn phi tập trung (OTC).
• Thiết lập hệ thống 7 chỉ tiêu đánh giá mức độ phát triển MGCK: (1) Số lượng và chất lượng tài khoản; (2) Thị phần môi giới; (3) Doanh thu, chi phí, lợi nhuận môi giới; (4) Số lượng và chất lượng nhân viên môi giới; (5) Cơ cấu tài sản khách hàng; (6) Hệ thống giao dịch công nghệ; (7) Mạng lưới chi nhánh.
• Phân loại và phân tích tác động của 4 nhân tố chủ quan và 4 nhân tố khách quan đối với sự phát triển mảng MGCK.

Chương 2: Thực trạng phát triển hoạt động MGCK tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS giai đoạn 2019–2021

Chương 2 phản ánh toàn diện thực trạng phát triển mảng MGCK của VPS qua các số liệu tài chính và chỉ tiêu nghiệp vụ giai đoạn 2018–2021:

• Khái quát tổ chức và kết quả kinh doanh: Thành lập tháng 12/2006 với vốn điều lệ 50 tỷ đồng, đến cuối năm 2021 vốn điều lệ đạt 5.700 tỷ đồng (xếp thứ 4 toàn thị trường). Doanh thu thuần tăng từ 1.496 tỷ đồng (2018) lên 9.518 tỷ đồng (2021); lợi nhuận sau thuế năm 2021 đạt 797 tỷ đồng.
• Quy mô nhân sự MGCK: Nhân sự môi giới tăng từ 430 người (2018) lên 1.500 người (2021), chiếm 67% tổng số 2.509 nhân viên toàn công ty. Về cơ cấu độ tuổi năm 2021: 49% dưới 25 tuổi, 36% từ 25–35 tuổi (tổng dưới 35 tuổi chiếm 85%), 15% trên 35 tuổi. Về trình độ: 5% trên đại học, 80% đại học, 13% cao đẳng/trung cấp, 2% lao động phổ thông.
• Quy mô tài khoản và tài sản khách hàng: Số tài khoản VPS quản lý tăng từ 187.625 (2018) lên 646.512 tài khoản (2021), chiếm gần 15% tổng tài khoản toàn thị trường (4.310.211 tài khoản). Số tài khoản mở mới năm 2021 đạt 264.710 tài khoản. Tỷ lệ tài khoản không hoạt động giảm xuống 0,93% năm 2021 (so với 3% năm 2018). Tỷ lệ tài khoản bình quân/môi giới là 431 tài khoản (2021). Tổng giá trị tài sản khách hàng đạt 92.301 tỷ đồng năm 2021 (gồm 19.478 tỷ đồng tiền gửi và 72.824 tỷ đồng tài sản tài chính niêm yết).

Chỉ tiêu tài chính MGCK VPS	Năm 2018	Năm 2019	Năm 2020	Năm 2021
Doanh thu MGCK (tỷ đồng)	160,86	252,00	638,00	3.135,10
Tỷ trọng trong tổng doanh thu (%)	10,75%	8,15%	16,67%	32,94%
Chi phí hoạt động MGCK (tỷ đồng)	130,40	262,00	568,00	2.484,72
Tỷ trọng chi phí/Doanh thu MGCK (%)	81,25%	103,98%	89,03%	79,25%
Lợi nhuận gộp MGCK (tỷ đồng)	30,46	-10,00	70,00	650,38
Biên lợi nhuận MGCK (%)	18,75%	-3,97%	10,97%	20,75%

• Diễn biến thị phần: Trên sàn HOSE, thị phần của VPS tăng từ khoảng 3% (2018, xếp thứ 7) lên 8,22% (2020, xếp thứ 3) và đạt 17,12% (2021, dẫn đầu thị trường, vượt qua SSI đạt 11,05%). Trên sàn HNX, thị phần đạt 16,34% (2021, xếp thứ 1). Trên sàn UPCOM, thị phần đạt 21,95% (2021, xếp thứ 1). Trên thị trường phái sinh, VPS duy trì thị phần trên 50% trong 3 năm liên tiếp 2019–2021 (năm 2021 đạt khoảng 50%, gấp gần 4 lần công ty xếp thứ hai là HSC).
• Hạ tầng và công nghệ: Phát triển nền tảng giao dịch trực tuyến trên web và 2 ứng dụng di động chuyên biệt: "SmartOne" (chứng khoán cơ sở) và "SmartPro" (chứng khoán phái sinh); tiên phong triển khai lệnh mua cổ phiếu lô lẻ (FS).
• Hạn chế được chỉ ra: Biên lợi nhuận mảng MGCK năm 2021 (20,75%) thấp hơn đáng kể so với SSI (40,69%) và VNDS (44,83%) do tỷ lệ hoa hồng chi trả cho môi giới cao (lên tới 68% so với 30–40% ở các công ty khác), chính sách miễn phí giao dịch tài khoản thường và thưởng cuối năm tối thiểu 10 tháng lương. Đồng thời, công ty rút khỏi top 10 thị phần môi giới trái phiếu năm 2021 và áp lực số lượng tài khoản/nhân viên tăng cao (431 tài khoản/nhân sự).

Chương 3: Giải pháp phát triển hoạt động MGCK tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS

Dựa trên định hướng phát triển của TTCK Việt Nam và mục tiêu kinh doanh của VPS, chương này đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể cho năm 2022:

• Giải pháp tài chính: Tiếp tục nâng cao năng lực vốn chủ sở hữu nhằm mở rộng hạn mức cho vay giao dịch ký quỹ (margin); tối ưu hóa cơ cấu chi phí hoạt động MGCK, điều chỉnh tỷ lệ phân chia hoa hồng và chi phí quản lý nhằm cải thiện biên lợi nhuận ròng của mảng môi giới.
• Cơ sở vật chất và công nghệ: Nâng cấp hệ thống hạ tầng máy chủ, đường truyền, tối ưu hóa giao diện và tính năng phân tích kỹ thuật, quản trị danh mục trên ứng dụng SmartOne và SmartPro nhằm đảm bảo giao dịch thông suốt trong các phiên thanh khoản cao.
• Đội ngũ nhân sự: Xây dựng quy trình tuyển dụng và đào tạo chuyên sâu về chuyên môn phân tích, chứng chỉ hành nghề và đạo đức nghề nghiệp; phân bổ lại danh mục khách hàng để giảm tải áp lực số lượng tài khoản/nhân viên, nâng cao chất lượng tư vấn cá nhân hóa cho nhà đầu tư F0.
• Chiến lược Marketing và sản phẩm: Đa dạng hóa các gói sản phẩm tài chính, phát triển lại mảng môi giới trái phiếu doanh nghiệp, tăng cường nhận diện thương hiệu gắn liền với dịch vụ tư vấn chất lượng cao thay vì chỉ cạnh tranh bằng chính sách miễn giảm phí giao dịch.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã lượng hóa chi tiết sự chuyển dịch về quy mô và vị thế của mảng MGCK tại VPS qua giai đoạn 2018–2021 với các kết quả cụ thể:

• Xác lập vị thế dẫn đầu thị phần môi giới trên toàn bộ các sàn giao dịch trong nước năm 2021: HOSE (17,12%), HNX (16,34%), UPCOM (21,95%) và phái sinh (khoảng 50%).
• Doanh thu mảng MGCK năm 2021 đạt 3.135,10 tỷ đồng (tăng gần 400% so với năm 2020), đóng góp 32,94% vào tổng doanh thu hoạt động.
• Quản lý quy mô 646.512 tài khoản (chiếm 15% toàn thị trường) và 92.301 tỷ đồng tổng giá trị tài sản của khách hàng.
• Quy tụ lực lượng 1.500 nhân sự MGCK với 85% có trình độ từ đại học trở lên và 85% dưới 35 tuổi.

Bảng so sánh hiệu quả mảng MGCK giữa VPS và các CTCK đối thủ năm 2021:

Chỉ tiêu so sánh năm 2021	CTCK VPS	CTCK SSI	CTCK VNDIRECT (VNDS)
Doanh thu MGCK (đồng)	3.135.103.674.106	2.519.010.314.569	1.614.985.731.066
Chi phí MGCK/Doanh thu MGCK (%)	79,25%	59,31%	55,11%
Lợi nhuận gộp MGCK (đồng)	650.378.285.047	1.025.000.000.000*	724.000.000.000*
Biên lợi nhuận MGCK (%)	20,75% – 20,89%	40,69%	44,83%
Thị phần sàn HOSE (%)	17,12% (Hạng 1)	11,05% (Hạng 2)	Dưới 10% (Hạng 3)

(Ghi chú: Số liệu ước tính theo tỷ lệ công bố trong khóa luận).

Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn so với các nghiên cứu trước đây (như nghiên cứu tại APECS Huế năm 2011 của Lê Khánh Thành, tại Rồng Việt năm 2011 của Nguyễn Thị Như Quỳnh, và tại FPTS năm 2015 của Vũ Mạnh Hùng): Khóa luận đã cập nhật bối cảnh thị trường giai đoạn mới (2019–2021) gắn liền với chính sách bãi bỏ giá sàn phí môi giới theo Thông tư 128/2018/TT-BTC, sự bùng nổ của nhà đầu tư F0 và công nghệ tài chính (Fintech). Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý thực tiễn tại VPS: đứng đầu về doanh thu và thị phần nhưng biên lợi nhuận thấp hơn các đối thủ cạnh tranh do mô hình chiết khấu hoa hồng cao (68%) và chi phí mở rộng mạng lưới khách hàng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn xuất phát từ phạm vi nghiên cứu và nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu nghiên cứu chủ yếu dựa trên các báo cáo tài chính hợp nhất và báo cáo nội bộ thứ cấp giai đoạn 2018–2021, chưa triển khai khảo sát định lượng sơ cấp (phiếu điều tra) về mức độ hài lòng thực tế của khách hàng giao dịch.
• Đề tài tập trung phân tích sâu vào thị trường cổ phiếu và chứng khoán phái sinh, chưa phân tích chi tiết nguyên nhân sụt giảm và giải pháp phục hồi đối với mảng môi giới trái phiếu (thị trường mà VPS bị rời khỏi top 10 vào năm 2021).
• Hướng mở rộng tiếp theo: Cần thực hiện các nghiên cứu định lượng đo lường độ nhạy của biến động thị phần trước các chính sách phí giao dịch, hoặc xây dựng mô hình hồi quy đánh giá tác động của chất lượng dịch vụ công nghệ đến quyết định duy trì tài khoản của nhà đầu tư cá nhân trong giai đoạn thị trường điều chỉnh.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh doanh chứng khoán và các học viên nghiên cứu về nghiệp vụ CTCK. Khóa luận cung cấp hệ thống số liệu thực chứng chi tiết về cuộc đua thị phần giữa các CTCK lớn (VPS, SSI, VNDIRECT) trong giai đoạn bùng nổ 2020–2021.

Nội dung đáng tham khảo nhất là Chương 2 với hệ thống bảng biểu chi tiết phân tích cơ cấu chi phí, biên lợi nhuận, chính sách chi trả hoa hồng môi giới (lên tới 68%) và các chiến lược thâm nhập thị trường phái sinh bằng ứng dụng công nghệ (SmartOne, SmartPro) để chuyển đổi tệp khách hàng sang thị trường cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Thị phần môi giới của VPS trên các sàn giao dịch chứng khoán năm 2021 đạt bao nhiêu?
Năm 2021, VPS dẫn đầu thị phần trên tất cả các sàn giao dịch tập trung tại Việt Nam, cụ thể: sàn HOSE đạt 17,12% (vượt qua SSI đứng thứ 2 với 11,05%); sàn HNX đạt 16,34%; sàn UPCOM đạt 21,95%; và thị trường chứng khoán phái sinh đạt khoảng 50% thị phần (gấp gần 4 lần công ty xếp thứ hai là HSC).

2. Tại sao doanh thu môi giới của VPS năm 2021 cao nhất thị trường nhưng biên lợi nhuận lại thấp hơn SSI và VNDIRECT?
Doanh thu MGCK của VPS năm 2021 đạt 3.135 tỷ đồng nhưng biên lợi nhuận chỉ đạt 20,75% (so với 40,69% của SSI và 44,83% của VNDS). Nguyên nhân chính là chi phí hoạt động MGCK chiếm tới 79,25% doanh thu do công ty áp dụng chính sách chi trả tỷ lệ hoa hồng cho nhân viên môi giới lên tới 68% (các công ty khác từ 30–40%), triển khai chính sách miễn phí giao dịch tài khoản thường (tiểu khoản 1), ưu đãi lãi suất ký quỹ (tiểu khoản 6), và chi trả mức thưởng cuối năm tối thiểu 10 tháng lương.

3. Cơ cấu độ tuổi và trình độ học vấn của đội ngũ nhân sự môi giới VPS năm 2021 như thế nào?
Năm 2021, VPS có 1.500 nhân sự MGCK. Về độ tuổi, lực lượng nhân sự có tính chất trẻ với 49% dưới 25 tuổi, 36% từ 25–35 tuổi (tổng dưới 35 tuổi chiếm 85%), và 15% trên 35 tuổi. Về trình độ học vấn, 80% có trình độ đại học, 5% trên đại học (tổng đại học trở lên chiếm 85%), 13% cao đẳng/trung cấp và 2% lao động phổ thông.

4. Quy mô tài khoản và tài sản khách hàng mà VPS quản lý năm 2021 đạt mức nào?
Tính đến hết năm 2021, VPS quản lý 646.512 tài khoản (chiếm gần 15% tổng số tài khoản toàn thị trường), trong đó số tài khoản mở mới trong năm là 264.710 tài khoản. Tổng giá trị tài sản của khách hàng đạt 92.301 tỷ đồng, bao gồm 19.478 tỷ đồng tiền gửi và 72.824 tỷ đồng giá trị tài sản tài chính niêm yết.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đoàn Mạnh Hà đã hệ thống hóa lý luận nghiệp vụ môi giới chứng khoán và phản ánh thực chứng quá trình mở rộng quy mô kinh doanh của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS giai đoạn 2019–2021. Nghiên cứu đã làm rõ thành tựu vươn lên dẫn đầu thị phần toàn thị trường cơ sở và phái sinh năm 2021 của VPS, đồng thời chỉ ra điểm nghẽn về biên lợi nhuận thấp do áp lực chi phí hoa hồng và chính sách ưu đãi giá phí. Các giải pháp đề xuất tập trung vào việc tái cấu trúc chi phí, nâng cấp hạ tầng công nghệ SmartOne/SmartPro và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tư vấn nhằm duy trì vị thế cạnh tranh bền vững cho doanh nghiệp trong giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN VÀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN 1. HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CTCK 1. Khái niệm, đặc điểm hoạt động môi giới của CTCK - Khái niệm hoạt động MGCK Sự ra đời của TTCK là sự phát triển bậc cao của nền kinh tế thị trường. Trên TTCK, người ta mua bán, trao đổi với nhau một loại hàng hóa đặc biệt, đó là chứng khoán – tài sản tài chính.

Đối với loại tài sản này đòi hỏi người tham gia trên thị trường phải có khả năng phân tích, nhận định tình hình và đưa ra những xu hướng về hàng hóa đó. Từ đó, họ sẽ phải ra quyết định đối với loại hàng hóa này và tìm kiếm đối tác trên thị trường. Đây là một việc đòi hỏi rất nhiều thời gian, công sức và cả tiền bạc. Không phải NĐT nào khi tham gia TTCK cũng được trang bị đầy đủ kiến thức cũng như kinh nghiệm để có thể ra quyết định một cách hiệu quả.

Do vậy cần tới hoạt động môi giới của CTCK. Luật chứng khoán định nghĩa: “MGCK là việc CTCK làm trung gian thực hiện mua, bán chứng khoán cho khách hàng”. MGCK được hiểu là hoạt động của CTCK và của nhân viên môi giới trong sự tương quan chặt chẽ với nhau và với một đối tác chung là khách hàng – NĐT để tác động vào sự vận hành và phát triển của TTCK. Hoạt động môi giới là một giao dịch kinh doanh của một CTCK trong đó CTCK đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại SGDCK hay trên thị trường OTC mà chính khách hàng phải chịu trách nhiệm về kết quả khi đưa ra quyết định giao dịch đó và phải trả một khoản phí gọi là phí giao dịch cho CTCK.

- Đặc điểm hoạt động MGCK Môi giới là một trong những hoạt động cơ bản nhất của CTCK. Hoạt động này có ý nghĩa quan trọng trong việc thu hút khách hàng và tạo dựng hình ảnh cho công ty. Khác với các hoạt động tài chính khác, môi giới có những đặc điểm riêng biệt. Cụ thể: - Hoạt động môi giới dẫn đến xung đột lợi ích giữa CTCK, người môi giới và khách hàng.

Vai trò quan trọng của CTCK là làm trung gian giữa NĐT mua và bán chứng 5 khoán. Khi CTCK tham gia vào việc kinh doanh với mục tiêu cũng vì lợi nhuận thì sẽ xảy ra mâu thuẫn giữa công ty và NĐT. Do vậy, CTCK phải tuân thủ các quy định sau: + Tách biệt hoạt động tự doanh và môi giới: CTCK phải tách biệt hai hoạt động này về nhân sự, về quy trình nghiệp vụ và quan trọng hơn cả là tách biệt giữa nguồn vốn của khách hàng với công ty. + Ưu tiên khách hàng: CTCK phải đặt lợi ích của khách hàng lên hàng đầu như cung cấp thông tin cho khách hàng một cách trung thực, chính xác và kịp thời nhất, đảm bảo ưu tiên lệnh giao dịch của khách hàng trước lệnh giao dịch của công ty.

- Người môi giới phải luôn đặt đạo đức nghề nghiệp lên hàng đầu. Họ không những là người trung gian giao dịch mua bán chứng khoán cho khách hàng mà còn là người tư vấn, giải thích đúng đắn mọi đặc điểm, tình hình, khuynh hướng biến động giá của mỗi loại chứng khoán và có những lời khuyên giá trị cho NĐT. Giữa một người môi giới và NĐT, lòng tin là nền tảng cho những lời tư vấn. Luật chứng khoán cho phép người môi giới tự doanh, nghĩa là có thể kinh doanh chứng khoán như NĐT.

Khi đặt lợi ích của mình lên trước lợi ích của khách hàng thì người môi giới sẽ có những hành vi làm ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của khách hàng. Ngoài ra, nhân viên môi giới của CTCK còn chịu áp lực về doanh số giao dịch. Với sự mâu thuẫn trong lợi ích như vậy, đòi hỏi đạo đức nghề nghiệp là yêu cầu hàng đầu đối với nhân viên môi giới. Các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp bao gồm: + Cẩn trọng khi hành nghề: Phải hiểu rõ khách hàng về thông tin cá nhân cơ bản, về tình hình tài chính, mục tiêu đầu tư.

Trên cơ sở đó nhân viên môi giới tư vấn phù hợp cho khách hàng. + Trung thực, công bằng trong hoạt động môi giới: Phải ưu tiên lợi ích của khách hàng, tôn trọng tài sản của khách hàng, bảo vệ quyền lợi của khách hàng; Phải cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác cho khách hàng, đặc biệt không gợi ý khách hàng mua bán vì lợi ích riêng, không được xúi giục khách hàng mua, bán chứng khoán để kiếm hoa hồng mà nên đưa những lời khuyên hợp lý để hạn chế mức thấp nhất thiệt hại cho khách 6 hàng, không thúc giục khách hàng mua bán quá nhiều một loại chứng khoán, không đưa ra những lời hứa hẹn đảm bảo lợi ích của khách hàng sẽ nhận được; Không có hành vi và biểu hiện có thể gây ra sự hiểu lầm về sự trung thực, độ tin cậy cho khách hàng. + Hoạt động phải mang tính chuyên nghiệp: Nhân viên thực hiện theo đúng yêu cầu của khách hàng, tuân theo quy định về nghiệp vụ, quy định khác của công ty. Nhân viên môi giới phải không ngừng nâng cao trình độ tay nghề, cũng như trình độ chuyên môn về chứng khoán và TTCK để có thể cung cấp cho khách hàng những sản phẩm tốt nhất.

+ Phải bảo mật: Bảo quản hồ sơ, tài liệu của khách hàng; Không được thảo luận bất kỳ thông tin nào về khách hàng với người không có liên quan; Không sử dụng thông tin của khách hàng dưới bất cứ hình thức nào để tác động tới các giao dịch vì lợi ích của nhân viên môi giới, của công ty hay khách hàng khác. Khi tham gia TTCK thì NĐT tự chịu trách nhiệm về kết quả đầu tư của mình. Hoạt động môi giới của CTCK chỉ đóng vai trò là cầu nối giữa NĐT với nhau, giúp NĐT thực hiện quyết định giao dịch của mình và không phải chịu trách nhiệm với kết quả đầu tư của NĐT. Nội dung và hình thức hoạt động môi giới chứng khoán Hoạt động MGCK bao gồm các nội dung sau: * Tư vấn cho khách hàng: Có thể nói TTCK là thị trường của thông tin.

NĐT nào có thông tin chính xác, cập nhật và khả năng phân tích tốt thì sẽ đầu tư có hiệu quả, ngược lại NĐT nào thiếu thông tin, thông tin sai lệch sẽ bị tổn thất khi đầu tư. Hệ thống thông tin TTCK dù có được công bố minh bạch đến đâu thì NĐT, đặc biệt là NĐT cá nhân cũng khó nắm bắt một cách đầy đủ và kịp thời do việc thu thập, xử lý thông tin phục vụ cho quá trình phân tích thị trường nhằm đưa ra các quyết định đầu tư đúng đắn đòi hỏi sự đầu tư lớn về cơ sở vật chất, kỹ thuật, nhân lực cũng như thời gian rất lớn. Nhờ lợi thế chuyên môn hóa, các CTCK có thể tư vấn cho khách hàng trên cơ sở các kết quả phân tích thị trường, bao gồm: Phân tích về môi trường kinh doanh; Phân tích về hệ thống giao dịch tài sản, chứng 7 khoán của tổ chức phát hành; Phân tích các số liệu thống kê về GDP, CPI, PMI,…; Phân tích các yếu tố có thể là nguyên nhân gây rủi ro cho tổ chức phát hành… * Thực hiện lệnh giao dịch cho khách hàng: Sau khi khách hàng đã có quyết định về giao dịch chứng khoán, nhân viên môi giới sẽ giúp khách hàng thực hiện lệnh giao dịch của mình. Khách hàng có thể ra lệnh giao dịch theo hình thức trực tiếp hoặc gián tiếp qua điện thoại, fax, hệ thống giao dịch trực tuyến tùy thuộc vào sự phát triển của thị trường.

Khi nhận được lệnh, nhân viên môi giới phải kiểm tra tính chính xác của các thông số trên lệnh. Nhân viên môi giới có trách nhiệm giải thích rõ ràng cho khách hàng về các nguyên tắc khi đặt lệnh mua, bán chứng khoán, các nguyên tắc khớp lệnh… để tránh sai sót, thiệt hại không đáng có xảy ra cho khách hàng. Các thao tác kiểm tra, nhập lệnh, truyền lệnh của nhân viên môi giới được thực hiện theo một trình tự được quy định trước một cách khoa học để đảm bảo lệnh giao dịch được thực hiện chính xác, hạn chế tối đa những sai sót có thể xảy ra. Cuối cùng, nhân viên môi giới sẽ thông báo kết quả giao dịch cho khách hàng.

* Chăm sóc khách hàng: Để duy trì mối quan hệ cũng như để giữ khách hàng, các CTCK ngoài việc tư vấn, thực hiện giao dịch cho khách hàng thì còn chăm sóc khách hàng thông qua việc quản lý tài khoản, thực hiện các quyền và lợi ích liên quan đến chứng khoán mà khách hàng đang nắm giữ như quyền nhận cổ tức, quyền bỏ phiếu, quyền cầm cố chứng khoán, quyền mua chứng khoán phát hành mới, quyền nhận chứng khoán thưởng… Số dư tiền mặt trên tài khoản của khách hàng vẫn được CTCK tính lãi như một tài khoản thanh toán không kỳ hạn tại ngân hàng. Ngoài ra, nhân viên môi giới còn thường xuyên giữ liên lạc với khách hàng, tiếp tục tìm hiểu thông tin về khách hàng để có những ý kiến tư vấn kịp thời, chính xác, khắc phục trạng thái sợ hãi hoặc tham lam để giúp khách hàng tối đa hóa lợi ích. Các hình thức MGCK Có thể phân chia hoạt động môi giới của CTCK thành hai loại: Môi giới trên Sở giao dịch và môi giới trên thị trường OTC. 8 Hoạt động môi giới trên Sở giao dịch Hoạt động môi giới trên Sở giao dịch bao gồm ba loại: Môi giới thông thường, môi giới lập giá và môi giới độc lập.

- Môi giới thông thường: Hoạt động môi giới thông thường chỉ bao gồm việc mua, bán chứng khoán hộ cho khách hàng và thu phí giao dịch. Hoạt động môi giới thông thường chủ yếu diễn ra trên TTCK tập trung (thông qua Sở giao dịch). Tại thị trường này, cơ chế xác định giá là cơ chế đấu giá tập trung. Do đó, các khách hàng phải đặt lệnh thông qua nhân viên môi giới tại CTCK.

Sau đó, CTCK sẽ chuyển lệnh của khách hàng đến SGDCK và lệnh của khách hàng sẽ được so khớp về mức giá, khối lượng và thời gian từ đó tìm ra lệnh đối ứng. Cuối cùng, nếu lệnh của khách hàng thành công, CTCK đứng ra thực hiện thanh toán và lưu ký chứng khoán cho khách hàng. - Môi giới lập giá: Hình thức môi giới lập giá là hoạt động môi giới trong đó người môi sẽ tìm đến những người mua và bán để giúp họ kết nối với nhau thông qua các lệnh chào mua và chào bán.