CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGHIỆP VỤ MÔI GIỚI TẠI CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Công ty chứng khoán và các nghiệp vụ của công ty chứng khoán 1.1 Khái quát về CTCK 1.1 Khái niệm và phân loại mô hình CTCK CTCK là một định chế trung gian căn bản của thị trường chứng khoán, một chủ thể có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán. Theo điều 59 luật Chứng khoán 2006 của Việt Nam: CTCK là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, được thành lập theo luật pháp Việt Nam để kinh doanh chứng khoán theo giấy phép kinh doanh do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp. CTCK đươc thực hiện một số hoặc toàn bộ nghiệp vụ kinh doanh theo giấy phép kinh doanh do UBCK Nhà nước cấp: - Môi giới chứng khoán. - Tự doanh chứng khoán.
- Bảo lãnh phát hành chứng khoán. - Tư vấn đầu tư chứng khoán. Hiện nay trên thế giới có 2 mô hình phổ biến về CTCK: Thứ nhất: Theo mô hình công ty đa năng: Theo mô hình này, các ngân hàng thương mại hoạt động với tư cách là chủ thể kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm và kinh doanh tiền tệ. Mô hình này chia làm hai loại: - Loại đa năng một phần: Các ngân hàng muốn kinh doanh chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm phải lập công ty độc lập hoạt động tách rời.
- Loại đa năng hoàn toàn: Các ngân hàng được kinh doanh chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm bên cạnh kinh doanh tiền tệ. Thứ hai : Mô hình công ty chuyên doanh chứng khoán: Theo mô hình này, kinh doanh chứng khoán do các CTCK độc lập, chuyên môn hóa trong lĩnh vực chứng khoán đảm nhận, các ngân hàng không được tham gia vào 4 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng kinh doanh chứng khoán. Mô hình này được áp dụng ở nhiều nước như: Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, Canada… 1.2 Vai trò của CTCK Đối với TTCK - TTCK hoạt động theo nguyên tắc trung gian, người mua và người bán tiến hành giao dịch thông qua CTCK. Do đó, giá cả chứng khoán là do thị trường quyết định.
CTCK là thành viên của thị trường cũng sẽ góp phần tạo lập giá cả. Khi các công ty phát hành chứng khoán lần đầu tiên, giá của chứng khoán sẽ do tổ chức phát hành và CTCK bàn bạc, thống nhất. Trên thị trường thứ cấp, CTCK với vai trò tạo lập thị trường cũng tham gia điều tiết giá. - Đôi khi để bảo vệ quyền lợi cho khách hàng, cho các nhà đầu tư hay cho chính bản thân mình, CTCK dùng vốn của mình theo tỷ lệ nhất định để tiến hành giao dịch với mục đích là để bình ổn thị trường như mua vào khi TTCK giảm giá quá nhiều và bán ra TTCK tăng giá quá cao.
- CTCK làm tăng tính thanh khoản cho các tài sản tài chính. Dựa vào hoạt động bảo lãnh phát hành trên thị trường sơ cấp, CTCK đã đưa vào thị TTCK lượng chứng khoán lớn, sẽ được giao dịch trên thị trường thứ cấp. - Ngoài cổ phiếu (thường và ưu đãi) và trái phiếu, các CTCK còn mua bán trái phiếu Chính phủ, chứng quyền, trái quyền, các hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn và các sản phẩm phái sinh khác, từ đó làm đa dạng lượng hàng hóa giao dịch cho thị trường. Đối với các tổ chức phát hành Các tổ chức phát hành khi tham gia vào TTCK đều với mục đích là huy động vốn từ việc phát hành chứng khoán.
Mặc dù, các ngân hàng, các quỹ đầu tư đều là các trung gian tài chính với vai trò huy động nhưng CTCK với các nghiệp vụ của mình như môi giới, bảo lãnh phát hành… đã tạo ra chiếc cầu nối, đồng thời là kênh dẫn cho vốn chảy từ nơi thừa vốn của nền kinh tế đến nơi thiếu vốn mà độ an toàn cao hơn. Tổ chức phát hành có thêm kênh huy động vốn chủ động mà không còn phụ thuộc nhiều vào các tổ chức tín dụng khác nữa, không còn lo lắng khi muốn Nguyễn Thị Nguyệt 5 KDCKB –K12 huy động vốn mà không có tài sản đảm bảo nữa. Như vậy, CTCK đã tạo ra cơ chế huy động vốn cho nền kinh tế thông qua TTCK. Đối với các nhà đầu tư CTCK bằng các nghiệp vụ của mình như môi giới, tư vấn, quản lý danh mục đầu tư đã làm giảm chi phí, thời gian giao dịch từ đó nâng cao hiệu quả đầu tư.
CTCK với đầy đủ các dịch vụ tiện ích không chỉ nhận lệnh mà còn tư vấn, nghiên cứu, phân tích thị trường rồi cung cấp thông tin để khách hàng có quyết định đúng trong đầu tư, giảm thiểu rủi ro, nâng cao lợi nhuận. Với nghiệp vụ lưu ký chứng khoán, CTCK đã giúp đỡ nhà đầu tư rất nhiều trong việc nắm giữ và bảo quản chứng khoán. Nhà đầu tư đã giảm thiểu được những khả năng như bị mất cắp, mối mọt, rách nát…Chứng khoán được cất giữ an toàn, tiện lợi cho nhà đầu tư. CTCK cũng cung cấp cho thị trường cơ chế xác lập giá thông qua hệ thống khớp giá hoặc khớp lệnh.
Nhà đầu tư hoàn toàn có thể chủ động đặt giá một cách khách quan. Với các nguồn thông tin có được về thị trường, về tình hình kinh doanh của các công ty, về cơ chế giao dịch… nhà đầu tư sẽ đánh giá được chính xác giá trị của các khoản đầu tư. Đối với cơ quan quản lý thị trường CTCK có vai trò cung cấp đầy đủ thông tin về TTCK cho cơ quan quản lý. Việc cung cấp thông tin này là theo quy định của pháp luật, vừa là nguyên tắc nghề nghiệp của CTCK vì CTCK cần hoạt động minh bạch.
Nguồn thông tin này CTCK có được nhờ tư vấn phát hành cho các tổ chức, là trung gian mua bán chứng khoán, thực hiện các giao dịch trên TTCK. Dựa vào thông tin do CTCK cung cấp, các cơ quan quản lý thị trường có thể kiểm soát, chống hiện tượng thao túng, lũng đoạn, bóp méo thị trường. Nói tóm lại, CTCK với tư cách là trung gian tài chính đóng góp vai trò quan trọng và cần thiết đối với các nhà đầu tư, tổ chức phát hành, cơ quan quản lý và đối với TTCK nói chung. Những vai trò này được thể hiện rõ nét qua các nghiệp vụ hoạt động của CTCK.
6 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng 1.2 Các nghiệp vụ của CTCK CTCK là một định chế tài chính trung gian, thực hiện kinh doanh chứng khoán thông qua các nghiệp vụ cơ bản sau: - Mua bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng. - Mua bán chứng khoán bằng nguồn vốn của mình để hưởng chênh lệch. - Bảo lãnh phát hành chứng khoán cho tổ chức phát hành. - Phân tích đánh giá chứng khoán để tư vấn cho người đầu tư trong việc mua bán chứng khoán.
- Quản lý theo ủy thác của từng nhà đầu tư trong việc mua, bán, nắm giữ chứng khoán và các tài sản khác. - Các nghiệp vụ phụ trợ khác. Như vậy, bằng các hoạt động của mình, các CTCK đã tham gia vào tất cả quá trình luân chuyển của chứng khoán: từ giai đoạn phát hành chứng khoán trên thị trường sơ cấp (bảo lãnh phát hành), đến các hoạt động giao dịch mua bán chứng khoán trên thị trường thứ cấp (môi giới, tự doanh, tư vấn đầu tư…) Nghiệp vụ môi giới chứng khoán Môi giới chứng khoán là một hoạt động kinh doanh chứng khoán trong đó, CTCK đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại SGDCK hay thị trường OTC mà chính khách hàng phải chịu trách nhiệm đối với hậu quả kinh tế của việc giao dịch đó. Thông qua hoạt động môi giới, CTCK sẽ chuyển đến khách hàng của mình các sản phẩm, dịch vụ tư vấn đầu tư và kết nối giữa nhà đầu tư bán chứng khoán với nhà đầu tư mua chứng khoán.
Và trong những trường hợp nhất định, hoạt động môi giới sẽ trở thành những người bạn, người chia sẻ những âu lo, căng thẳng và đưa ra những lời động viên kịp thời cho nhà đầu tư, giúp nhà đầu tư có những quyết định tỉnh táo. Nghiệp vụ tự doanh chứng khoán Tự doanh chứng khoán là việc CTCK tự tiến hành các giao dịch mua bán chứng khoán cho chính mình. Nguyễn Thị Nguyệt 7 KDCKB –K12 Mục đích của hoạt động tự doanh là nhằm thu lợi nhuận cho chính công ty thông qua hành vi mua, bán chứng khoán với khách hàng. Nghiệp vụ này hoạt động song song với nghiệp vụ môi giới, vừa phục vụ lệnh giao dịch cho khách hàng đồng thời cũng phục vụ cho chính mình, vì vậy trong quá trình hoạt động có thể dẫn đến xung đột lợi ích giữa thực hiện giao dịch cho khách hàng và cho bản thân công ty.
Do đó, luật pháp của các nước đều yêu cầu tách biệt rõ ràng giữa các nghiệp vụ môi giới và tự doanh, CTCK phải ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước khi thực hiện lệnh của mình. Thậm chí luật pháp một số nước còn quy định có hai loại hình CTCK là công ty môi giới chứng khoán chỉ làm chức năng môi giới và CTCK có chức năng tự doanh. Khác với nghiệp vụ môi giới, CTCK chỉ làm trung gian thực hiện lệnh cho khách hàng để hưởng hoa hồng, trong hoạt động tự doanh CTCK kinh doanh bằng chính nguồn vốn của công ty. Vì vậy, CTCK đòi hỏi phải có nguồn vốn rất lớn và đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn, khả năng phân tích và đưa ra các quyết định đầu tư hợp lý, đặc biệt trong trường hợp đóng vai trò là các nhà tạo lập thị trường.
Nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán Bảo lãnh phát hành chứng khoán là việc CTCK có chức năng bảo lãnh (gọi tắt là tổ chức bảo lãnh) giúp đỡ tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi phát hành chứng khoán ra thị trường chứng khoán, phân phối chứng khoán cho các nhà đầu tư, nhận mua chứng khoán của tổ chức phát hành để bán lại hoặc mua số chứng khoán còn lại chưa phân phối hết. Khi một tổ chức muốn phát hành chứng khoán, tổ chức đó yêu cầu bảo lãnh phát hành đến CTCK. CTCK có thể ký một hợp đồng tư vấn quản lý để tư vấn cho tổ chức phát hành về loại chứng khoán cần phát hành, số lượng chứng khoán cần phát hành, định giá chứng khoán và phương thức phân phối chứng khoán đến các nhà đầu tư thích hợp. Để được phép bảo lãnh phát hành, CTCK phải đệ trình một phương án bán và cam kết bảo lãnh lên UBCK.
Khi các nội dung cơ bản của phương án phát hành được UBCK thông qua.