CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 NHTM và hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm ngân hàng thương mại: - Theo các nhà kinh tế, NHTM là trung gian tài chính có giấy phép kinh doanh của Chính phủ để cho vay tiền và mở các tài khoản tiền gửi, kể cả các loại tiền gửi mà dựa vào đó có thể dùng các tờ séc. - Ở Việt Nam: Luật các tổ chức tín dụng mới nhất năm 2010 đã định nghĩa:. “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận” (Điều 4, mục 3) - Các khái niệm trên cho thấy một số chức năng cơ bản mà các NHTM đảm nhận có sự khác biệt tương đối với các chức năng của các trung gian tài chính khác và có thể khái quát như sau: Ngân hàng Thương mại là một tổ chức kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ - tín dụng với hoạt động thường xuyên là nhận tiền gửi, cho vay và cung cấp các dịch vụ ngân hàng cho nền kinh tế quốc dân.2 Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại: 1.1 Khái niệm: Cho vay là hoạt động mà ngân hàng thương mại tài trợ vốn trực tiếp cho các cá nhân và tổ chức để hình thành các tài sản (ngân hàng tham gia vào quyết định sử dụng vốn của người vay vốn) và là một trong các hoạt động tín dụng (có cam kết hoàn trả gốc và lãi từ người nhận vốn).2 Các hình thức cho vay của ngân hàng thương mại: Phân loại cho vay là việc sắp xếp các khoản vay theo từng nhóm dựa trên một số tiêu thức nhất định.Việc phân loại cho vay có cơ sở khoa học là tiền đề để thiết lập các quy trình cho vay thích hợp và nâng cao quy trình quản trị rủi ro tín dụng. Phân loại cho vay dựa theo các tiêu chí sau đây: Nguyễn Đức Lý- K45H6 Luận Văn Tốt Nghiệp Luan van Trường Đại học Thương Mại 4 Khoa Tài Chính Ngân Hàng Thời hạn cho vay: - Cho vay ngắn hạn: là hình thức cho vay có thời hạn nhỏ hơn 12 tháng và được sử dụng để bù đắp thiếu hụt vốn lưu động của các doanh nghiệp và các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân.
- Cho vay trung hạn: thời hạn vay trên 12 tháng tới 5 năm. Cho vay trung hạn chủ yếu được sử dụng để mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi vốn nhanh.trong nông nghiệp, chủ yếu cho vay trung hạn để đầu tư vào các đối tượng sau:máy cày, máy bơm nước, xây dựng các vườn cây công nghiệp như cà phê,điều … - Cho vay dài hạn: thời hạn cho vay thường trên 5 năm và thời hạn tối đa có thể lên tới 20-30 năm, một số trường hợp cá biệt có thể lên đến 40 năm. Tín dụng dài hạn được cung cấp để đáp ứng các nhu cầu dài hạn như xây dựng nhà ở, các thiết bị, phương tiện vận tải có quy mô lớn… Phân loại theo mức độ tín nhiệm với khách hàng: - Cho vay không bảo đảm: là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc có sự bảo lãnh của người thứ ba, mà việc cho vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng. Loại tín dụng này thường được cấp cho khách hàng có uy tín lớn, trung thực trong kinh doanh, có khả năng tài chính lành mạnh, thường xuyên làm ăn có lãi, ít xảy ra tình trạng nợ nần dây dưa, hoặc món vay tương đối nhỏ so với qui mô vốn của người vay.
Các khoản vay theo chỉ thị của chính phủ mà chính phủ yêu cầu không cần tài sản đảm bảo, các khoản vay đối với các tổ chức tài chính lớn, các công ty lớn hoặc những khoản vay trong thời hạn ngắn mà ngân hàng có khả năng giám sát việc bán hàng…cũng có thể không cần tài sản đảm bảo. - Cho vay có tài sản bảo đảm: là loại vay dựa trên các bảo đảm như thế chấp, cầm cố hoặc sự bảo lãnh của bên thứ ba. Sự bảo đảm cho phép các ngân hàng có được nguồn thu nợ thứ hai bằng cách bán tài sản đó khi nguồn thu nợ thứ nhất từ quá trình sản xuất kinh doanh của khách hàng không đủ để trả nợ ngân hàng. Hình Nguyễn Đức Lý- K45H6 Luận Văn Tốt Nghiệp Luan van Trường Đại học Thương Mại 5 Khoa Tài Chính Ngân Hàng thức này thường áp dụng với các khách hàng chưa có uy tín hoặc uy tín không cao đối với ngân hàng.
Phân loại theo mục đích cho vay: - Cho vay bất động sản: là loại cho vay liên quan tới việc mua sắm và xây dựng bất động sản nhà ở đất đai, bất động sản trong lĩnh vực thương mại dịch vụ… - Cho vay công nghiệp và thương mại: là loại cho vay ngắn hạn để bổ sung vốn lưu động cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp,thương mại,dịch vụ. - Cho vay nông nghiệp: là cho vay để trang trải các chi phí sản xuất như phân bón,thuốc trừ sâu,giống cây trồng, thức ăn gia súc, lao động, nhiên liệu… - Cho vay các định chế tài chính: cấp tín dụng cho các ngân hàng ,công ty tài chính cho thuê tài chính, công ty bảo hiểm, quỹ tín dụng và các định chế tài chính khác… - Cho vay cá nhân: là loại cho vay để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng như mua sắm các vật dụng đắt tiền và các khoản vay để trang trải các chi phí thông thường của đời sống. Phân loại cho vay theo hình thức cho vay: - Thấu chi:là nghiệp vụ mà qua đó ngân hàng cho phép người vay được chi vượt quá số dư tiền gửi thanh toán của mình đến một giới hạn nhất định và trong khoảng thời gian xác định, giới hạn này được gọi là hạn mức thấu chi. Đây là hình thức tín dụng tạo điều kiện cho khách hàng trong quá trình thanh toán: chủ động, nhanh, kịp thời là hình thức tín dụng linh hoạt, ngắn hạn, thủ tục đơn giản, phần lớn là không có bảo đảm, có thể cấp cho cả doanh nghiệp và cá nhân vài ngày trong tháng, vài tháng trong năm dùng để trả lương, chi trả các khoản phải nộp, mua hàng.
- Cho vay trực tiếp từng lần: là hình thức cho vay của ngân hàng đối với khách hàng không có nhu cầu thường xuyên, không có điều kiện để được cấp hạn mức thấu chi, ngân hàng cho vay với điều kiện khách hàng phải làm đơn và trình ngân hàng phương án sử dụng vốn vay. Từ đó, ngân hàng sẽ phân tích khách hàng và ký hợp đồng cho vay, xác định quy mô cho vay. Thời hạn giải ngân, thời hạn trả nợ, lãi suất và yêu cầu bảo đảm nếu cần. Mỗi món vay được tách biệt nhau thành hồ sơ Nguyễn Đức Lý- K45H6 Luận Văn Tốt Nghiệp Luan van Trường Đại học Thương Mại 6 Khoa Tài Chính Ngân Hàng khác nhau.
Trong quá trình khách hàng sử dụng vốn vay, ngân hàng sẽ kiểm soát mục đích và hiệu quả sử dụng.nếu thấy có dấu hiệu vi phạm thì ngân hàng sẽ thu nợ trước hạn hoặc luân chuyển nợ quá hạn. - Cho vay theo hạn mức: là nghiệp vụ tín dụng theo đó ngân hàng thỏa thuận cấp cho khách hàng hạn mức tín dụng.hạn mức tín dụng có thể tính cho cả kỳ hoặc cuối kỳ. Hạn mức tín dụng là số dư tối đa tại thời điểm tính. - Cho vay luân chuyển: là nghiệp vụ cho vay dựa trên luân chuyển của hàng hóa, doanh nghiệp khi mua hàng có thể thiếu vốn, ngân hàng có thể cho vay để mua hàng và sẽ thu nợ khi doanh nghiệp bán hàng.
- Cho vay trả góp: là hình thức tín dụng, theo đó ngân hàng cho phép khách hàng trả gốc làm nhiều lần trong thời hạn tín dụng đã thỏa thuận. Phân loại dựa vào nguồn gốc của khoản vay: - Cho vay trực tiếp: Là hình thức cho vay trong đó ngân hàng cấp vốn trực tiếp cho người có nhu cầu, đồng thời người đi vay trực tiếp hoàn trả nợ vay cho ngân hàng. - Cho vay gián tiếp: Là khoản cho vay được thực hiện thông qua việc mua lại các khế ước hoặc chứng từ nợ đã phát sinh và còn trong thời hạn thanh toán.2 Cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm cho vay tiêu dùng Trên thực tế có rất nhiều khái niệm khác nhau về CVTD, xuất phát từ sự khác biệt về đặc trưng tập quán tiêu dùng và hoạt động của các NHTM tại mỗi quốc gia. Song nhìn chung, khái niệm cơ bản về CVTD đều được hiểu như sau: “Cho vay tiêu dùng là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng bao gồm cá nhân và hộ gia đình.
Đây là một nguồn tài chính quan trọng giúp những người này trang trải nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình và xe cộ. Bên cạnh đó, những chi tiêu cho nhu cầu giáo dục, y tế và du lịch. cũng có thể được tài trợ bởi cho vay tiêu dùng” Nguyễn Đức Lý- K45H6 Luận Văn Tốt Nghiệp Luan van Trường Đại học Thương Mại 7 Khoa Tài Chính Ngân Hàng 1.2 Xu hướng cho vay tiêu dùng Nền kinh tế nước ta đang ngày một phát triển đồng nghĩa với sự tăng lên thu nhập của tầng lớp dân cư kéo theo đó là nhu cầu cho vay tiêu dùng gia tăng mạnh mẽ. Gắn liền với nhu cầu về hàng tiêu dùng lâu bền như nhà, xe, đồ gỗ sang trọng,nhu cầu du lịch…Tuy nhiên không phải lúc nào người dân cũng có thể đáp ứng được mọi nhu cầu của bản thân do không đủ khả năng thanh toán.
Đôi lúc vì thế mà chúng ta đã bỏ lỡ rất nhiều cơ hội.vì vậy cho vay tiêu dùng thực sự rất cần thiết để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng và không một tổ chức nào đảm nhiệm vị trí này tốt bằng các trung gian tài chính, mà quan trọng nhất là các ngân hàng thương mại. Mặt khác, nhiều doanh nghiệp, nhiều hãng lớn hiện nay khi thiếu vốn tự tài trợ chủ yếu bằng phát hành cổ phiếu và trái phiếu mà không sử dụng dịch vụ của ngân hàng rồi ngày càng nhiều các công ty tài chính, các ngân hàng cổ phần ra đời cạnh tranh với ngân hàng trong cho vay làm thị phần cho vay các doanh nghiệp của ngân hàng bị giảm sút trong khi đó thì ngày một đông đảo số lượng khách hàng có nhu cầu vay tiêu dùng.