Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và sự gia tăng thu nhập bình quân đầu người tại Việt Nam, nhu cầu sở hữu phương tiện đi lại an toàn, tiện nghi như xe ô tô của người dân ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, khả năng tài chính tích lũy ban đầu của phần lớn khách hàng cá nhân chưa đủ để chi trả toàn bộ giá trị phương tiện tại thời điểm mua, tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng thương mại phát triển gói sản phẩm tín dụng tiêu dùng, đặc biệt là cho vay mua ô tô. Đối với các ngân hàng thương mại cổ phần, mảng khách hàng cá nhân đóng vai trò trọng yếu trong việc phân tán rủi ro và gia tăng doanh số giao dịch so với nhóm khách hàng doanh nghiệp.
Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Tiên Phong – Chi nhánh Thăng Long (TPBank Thăng Long), hoạt động cho vay mua ô tô phục vụ khách hàng cá nhân là một trong những mảng nghiệp vụ chủ đạo, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ tín dụng tiêu dùng. Nhằm đánh giá toàn diện hiệu quả hoạt động này, tác giả Hà Vũ Thị Thanh Hà đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Phát triển hoạt động cho vay mua ô tô dành cho khách hàng cá nhân tại ngân hàng Tiên Phong – chi nhánh Thăng Long" dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Minh Hạnh tại Trường Đại học Thương Mại.
Mục đích nghiên cứu của khóa luận tập trung vào 4 nhiệm vụ cụ thể được văn bản xác định:
- Hệ thống hóa các cơ sở lý luận cơ bản về cho vay khách hàng cá nhân và cho vay mua ô tô dành cho khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại.
- Nghiên cứu, phân tích thực trạng hoạt động cho vay mua ô tô đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Thăng Long.
- Phân tích các nhân tố tác động đến hoạt động cho vay mua ô tô khách hàng cá nhân, nhận dạng các kết quả đạt được cùng những hạn chế và nguyên nhân tại chi nhánh.
- Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm mở rộng và nâng cao chất lượng hoạt động cho vay mua ô tô đối với khách hàng cá nhân tại đơn vị.
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động cho vay mua ô tô dành cho khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Thăng Long. Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian được thực hiện tại TPBank Chi nhánh Thăng Long (địa chỉ: Số 129–131 đường Hoàng Quốc Việt, phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy, Hà Nội); phạm vi thời gian thu thập, khảo sát và phân tích số liệu thứ cấp kéo dài trong 3 năm, từ năm 2015 đến năm 2017.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng trên cơ sở các văn bản pháp luật hiện hành và các tài liệu chuyên ngành ngân hàng thương mại:
- Cơ sở pháp lý: Căn cứ theo Điều 20 Luật Các Tổ chức Tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16/06/2010 về khái niệm ngân hàng thương mại và hoạt động cấp tín dụng; các quy định của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về kinh doanh tiền tệ và cung ứng dịch vụ thanh toán.
- Khung lý thuyết chuyên ngành: Tiếp cận định nghĩa và chức năng của ngân hàng thương mại theo tài liệu của Peter S. Rose và Giáo trình Quản trị Ngân hàng Thương mại của Trường Đại học Thương Mại. Khóa luận phân tích 3 nhóm nghiệp vụ ngân hàng nền tảng (huy động vốn, sử dụng vốn, dịch vụ trung gian) và đi sâu vào đặc thù của tín dụng tiêu dùng cá nhân (quy mô món vay nhỏ lẻ, nguồn trả nợ chủ yếu trích từ thu nhập tiền lương, tài sản thế chấp hình thành từ vốn vay).
- Hệ thống chỉ tiêu đánh giá: Bao gồm nhóm chỉ tiêu định tính (mức độ hài lòng của khách hàng, chất lượng tín dụng, tác động kinh tế - xã hội) và nhóm chỉ tiêu định lượng (quy mô, cơ cấu, tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay mua ô tô; nợ quá hạn và tỷ lệ nợ quá hạn; tỷ suất sinh lời của hoạt động cho vay mua ô tô đối với khách hàng cá nhân trên tổng thu nhập; mức độ đa dạng hóa gói sản phẩm và số lượng khách hàng).
Phương pháp nghiên cứu được triển khai kết hợp giữa thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp:
- Phương pháp thu thập dữ liệu: Sử dụng phương pháp điều tra nhóm cố định dựa trên bảng câu hỏi điều tra để tiếp cận thông tin trực tiếp từ khách hàng và cán bộ nhân viên. Đồng thời, thu thập dữ liệu thứ cấp nội bộ từ các phòng ban chức năng tại TPBank Thăng Long (Phòng Quan hệ khách hàng cá nhân, Phòng Kế toán kho quỹ, Phòng Quản lý rủi ro) thông qua các báo cáo tài chính thường niên, báo cáo tín dụng từ năm 2015 đến năm 2017; kết hợp tham khảo các công trình nghiên cứu cùng chủ đề tại các ngân hàng khác như VPBank, HDBank.
- Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp toán học thống kê để tính toán các chỉ tiêu tuyệt đối, chỉ tiêu tương đối, tỷ trọng cơ cấu, tỷ lệ tăng trưởng liên hoàn; kết hợp lập bảng biểu so sánh, đối chiếu dữ liệu chuỗi thời gian 3 năm nhằm làm rõ xu hướng vận động của hoạt động tín dụng.
Nội dung chính theo từng chương
CHƯƠNG I: Một số lý luận cơ bản về hoạt động cho vay mua ô tô đối với khách hàng cá nhân của Ngân hàng Thương mại
Chương này tập trung xây dựng nền tảng lý luận toàn diện về tín dụng bán lẻ đối với sản phẩm ô tô, làm rõ các nội dung trọng tâm:
- Khái niệm và đặc điểm: Cho vay mua ô tô là hình thức cấp tín dụng tiêu dùng có tài sản bảo đảm (chính chiếc xe hình thành từ vốn vay hoặc tài sản độc lập khác). Khoản vay thường có thời hạn trung và dài hạn, giá trị tài trợ dao động từ 60% đến 80% giá trị định giá xe, chịu ảnh hưởng lớn bởi sự suy giảm giá trị hao mòn của tài sản bảo đảm theo thời gian và sự ổn định trong thu nhập của khách hàng cá nhân.
- Quy trình tín dụng chuẩn hóa gồm 7 bước:
- Hướng dẫn khách hàng lập hồ sơ vay vốn;
- Tiếp nhận, phân tích và thẩm định hồ sơ (tư cách pháp lý, năng lực tài chính, định giá tài sản bảo đảm);
- Quyết định và ký kết hợp đồng tín dụng;
- Giải ngân vốn vay;
- Kiểm tra, giám sát quá trình sử dụng vốn vay;
- Thu nợ gốc, lãi và xử lý phát sinh;
- Thanh lý hợp đồng tín dụng.
- Phương thức cho vay: Phân chia thành 4 hình thức vận hành chính: cho vay trực tiếp người mua (ngân hàng giải ngân trực tiếp cho đại lý bán xe sau khi hoàn tất thủ tục đăng ký xe), cho vay gián tiếp (tài trợ qua doanh nghiệp bán xe đóng vai trò đại lý thu hộ nợ), cho vay trả góp (gốc trả định kỳ nhiều lần, lãi trả hàng tháng áp dụng cho thời hạn trên 12 tháng) và cho vay theo món (trả gốc cuối kỳ, lãi trả hàng tháng áp dụng cho thời hạn dưới 12 tháng có tài sản bảo đảm độc lập).
- Các nhân tố ảnh hưởng: Phân tích 2 nhóm nhân tố gồm nhóm khách quan (môi trường kinh tế vĩ mô, môi trường chính trị - xã hội, hành lang pháp lý, trình độ ứng dụng công nghệ thông tin, áp lực cạnh tranh giữa các tổ chức tín dụng) và nhóm chủ quan thuộc nội tại ngân hàng (định hướng kinh doanh của ban lãnh đạo, chính sách tín dụng, năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của cán bộ tín dụng, quy trình cho vay, công tác giám sát sau giải ngân, năng lực huy động vốn và mạng lưới phân phối).
CHƯƠNG II: Thực trạng hoạt động cho vay mua ô tô đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Thăng Long
Chương II phản ánh chi tiết cơ cấu vận hành, kết quả tài chính tổng thể và tình hình triển khai sản phẩm cho vay mua ô tô cá nhân tại chi nhánh:
1. Khái quát đơn vị nghiên cứu:
TPBank Thăng Long thành lập ngày 11/10/2010, là điểm giao dịch thứ 26 trong toàn hệ thống TPBank, quản lý các phòng giao dịch trực thuộc gồm PGD Phạm Hùng và PGD Mỹ Đình. Mô hình tổ chức được vận hành bởi Ban Giám đốc cùng 4 khối nghiệp vụ: Khối Kinh doanh (chia thành các nhóm Khách hàng cá nhân và Khách hàng doanh nghiệp), Khối Dịch vụ khách hàng, Khối Vận hành và Khối Kế toán - Kho quỹ.
2. Tình hình huy động vốn và hoạt động kinh doanh tổng hợp:
Nguồn vốn huy động và dư nợ tín dụng của chi nhánh ghi nhận sự tăng trưởng liên tục trong giai đoạn 2015 - 2017:
| Chỉ tiêu tài chính (Đơn vị: Tỷ đồng) |
Năm 2015 |
Năm 2016 |
Năm 2017 |
So sánh 2016/2015 (+/- %) |
So sánh 2017/2016 (+/- %) |
| Tổng nguồn vốn huy động |
1.703,524 |
2.006,582 |
2.507,092 |
+17,79% |
+29,94% |
| - Tiền gửi và vay các TCTD khác |
872,375 |
949,754 |
1.094,270 |
+8,87% |
+15,22% |
| - Tiền gửi của khách hàng |
831,149 |
1.056,829 |
1.412,820 |
+27,15% |
+33,68% |
| Trong đó: Tiền gửi tiết kiệm |
594,272 |
785,224 |
1.063,850 |
+32,13% |
+35,48% |
| Trong đó: Tiền gửi ký quỹ |
9,143 |
12,682 |
23,594 |
+38,71% |
+84,84% |
| Tổng dư nợ cho vay |
1.406,777 |
1.899,469 |
2.544,860 |
+25,94% |
+33,97% |
| - Cho vay trung và dài hạn |
916,234 |
1.377,115 |
1.918,080 |
+33,47% |
+39,28% |
| - Dư nợ Khách hàng cá nhân |
989,527 |
1.369,708 |
1.941,220 |
+38,42% |
+41,73% |
| - Dư nợ quá hạn (Nợ xấu) |
2,814 |
7,598 |
16,290 |
+170,01% |
+114,39% |
| Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ |
0,20% |
0,40% |
0,64% |
- |
- |
| Kết quả kinh doanh |
|
|
|
|
|
| - Thu nhập lãi thuần |
55,278 |
87,682 |
135,140 |
+58,62% |
+54,13% |
| - Lãi thuần từ hoạt động dịch vụ |
3,043 |
5,274 |
10,465 |
+73,83% |
+98,43% |
| - Chi phí hoạt động |
44,348 |
49,675 |
55,258 |
+12,01% |
+11,24% |
| - Lợi nhuận trước thuế |
107,783 |
157,079 |
267,179 |
+45,74% |
+70,09% |
| - Lợi nhuận sau thuế |
63,552 |
125,663 |
207,114 |
+97,73% |
+64,82% |
Năm 2017, lợi nhuận trước thuế của TPBank Thăng Long đạt 267,179 tỷ đồng, đóng góp 22,24% vào tổng lợi nhuận trước thuế của toàn hệ thống TPBank.
3. Chính sách và kết quả cho vay mua ô tô khách hàng cá nhân (Quy định SP22/CN/TD ngày 05/10/2017):
- Điều kiện khách hàng: Công dân Việt Nam từ 22 đến 60 tuổi; không có nợ nhóm 2 tại thời điểm vay vốn và không phát sinh nợ nhóm 3 đến nhóm 5 trong vòng 3 năm gần nhất theo hệ thống CIC; có chứng từ chứng minh thu nhập hợp lệ từ lương hoặc hoạt động hộ kinh doanh.
- Quy định hạn mức và thời gian vay theo phân loại dòng xe:
| Phân nhóm xe |
Tỷ lệ cho vay / Định giá |
Thời gian khấu hao tối đa |
Thời gian vay tối đa |
Điều kiện ngoại lệ |
| Xe sang (Audi, Lexus, Mercedes, BMW ≤ 6 tỷ đồng) |
60% |
8 năm |
6 năm |
Xe mới 100% tài trợ 75%, trình phê duyệt ngoại lệ lên 80% |
| Xe sang khác hoặc định giá > 6 tỷ đồng |
50% |
6 năm |
5 năm |
Không áp dụng tăng tỷ lệ |
| Xe trung lưu cao cấp (Toyota, Pajero, CR-V, Santa Fe, Everest...) |
75% |
10 năm |
7 năm |
Ngoại lệ tăng tối đa lên 80% |
| Xe trung lưu khác |
75% |
8 năm |
5 năm |
Tối đa 6 năm nếu tăng biên độ lãi suất thêm 0,35% |
| Xe bình dân |
75% |
7 năm |
4 năm |
Tối đa 80% (không áp dụng xe bán tải Việt Nam, Trung Quốc) |
| Xe giảm giá nhanh (thương hiệu từ ASEAN, Ấn Độ) |
65% |
3 năm |
3 năm |
Không cho vay xe đã đăng ký |
- Chính sách lãi suất và phí: Chi nhánh áp dụng các gói ưu đãi linh hoạt như 6,8%/năm cố định 6 tháng đầu hoặc 3,49% - 8,49%/năm cố định từ 3 đến 18 tháng đầu. Lãi suất sau ưu đãi thả nổi theo công thức: $LSCV = LSTK + \text{Biên độ}$ (biên độ từ 3,7% đến 4,5%/năm tùy theo kỳ hạn tiền gửi tham chiếu 3, 6 hoặc 12 tháng). Phí phạt trả nợ trước hạn dao động từ 1% đến 4% trong các năm đầu và miễn phí ở các năm cuối thời hạn vay.
CHƯƠNG III: Một số giải pháp nhằm phát triển hoạt động cho vay mua ô tô đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Tiên Phong – Chi nhánh Thăng Long
Trên cơ sở đánh giá các mặt hạn chế về quy trình thẩm định thực tế, tốc độ gia tăng nợ quá hạn (từ 2,814 tỷ đồng năm 2015 lên 16,290 tỷ đồng năm 2017) và áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng thương mại trên địa bàn Hà Nội, chương này đề xuất 3 nhóm nội dung giải pháp:
- Định hướng phát triển: Tiếp tục định vị TPBank Thăng Long là đơn vị dẫn đầu về mảng tín dụng bán lẻ an toàn, mở rộng quy mô tín dụng mua xe tiêu dùng và xe kinh doanh vận tải trên nền tảng kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ nợ xấu dưới 1%.
- Giải pháp mở rộng cho vay: Đa dạng hóa các gói sản phẩm lãi suất phù hợp với từng phân khúc khách hàng; rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và phê duyệt tín dụng; mở rộng mạng lưới liên kết đại lý ô tô (showroom); nâng cao năng lực định giá xe cũ và thẩm định nguồn thu thực tế của hộ kinh doanh cá thể; tăng cường kiểm tra định kỳ tình trạng tài sản bảo đảm sau giải ngân.
- Hệ thống kiến nghị:
- Kiến nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện khung pháp lý về đăng ký giao dịch bảo đảm đối với động sản, quản lý thông tin tín dụng tập trung qua CIC minh bạch, đồng thời duy trì chính sách thuế, phí ổn định đối với thị trường ô tô.
- Kiến nghị Ban lãnh đạo Hội sở TPBank phân cấp hạn mức phê duyệt linh hoạt cho chi nhánh đối với các dòng xe phổ thông, nâng cấp hệ thống phần mềm chấm điểm tín dụng nội bộ và hỗ trợ chi phí tiếp thị sản phẩm cho các điểm giao dịch trực thuộc.
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa các kết quả cụ thể về hoạt động kinh doanh và tín dụng của TPBank Thăng Long giai đoạn 2015 - 2017:
- Tăng trưởng quy mô vốn và tín dụng: Nguồn vốn huy động tăng 47,17% sau 3 năm, từ 1.703,524 tỷ đồng (2015) lên 2.507,092 tỷ đồng (2017). Tổng dư nợ tín dụng tăng từ 1.406,777 tỷ đồng lên 2.544,860 tỷ đồng, trong đó tỷ trọng dư nợ khách hàng cá nhân tăng mạnh từ 70,34% (989,527 tỷ đồng năm 2015) lên mức 1.941,220 tỷ đồng năm 2017 với tốc độ tăng trưởng năm 2017 đạt 41,73%.
- Hiệu quả tài chính: Lợi nhuận trước thuế tăng trưởng vượt bậc từ 107,783 tỷ đồng (2015) lên 267,179 tỷ đồng (2017), tốc độ tăng trưởng năm 2017 đạt 70,09%, chiếm 22,24% tổng lợi nhuận trước thuế của toàn hệ thống TPBank.
- Đóng góp học thuật và thực tiễn: Khóa luận là công trình đầu tiên phân tích chuyên sâu về quy trình và chính sách cho vay mua ô tô khách hàng cá nhân tại chi nhánh TPBank Thăng Long. Đề tài hệ thống hóa toàn bộ quy định nội bộ SP22/CN/TD, cung cấp dữ liệu thực nghiệm về tỷ lệ cho vay, thời hạn khấu hao theo từng nhóm xe (xe sang, trung lưu, bình dân, xe giảm giá nhanh) và thiết lập cơ sở dữ liệu đối sánh chuỗi thời gian 3 năm phục vụ công tác quản trị rủi ro tín dụng.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Dữ liệu nghiên cứu giới hạn trong phạm vi không gian của 01 chi nhánh (TPBank Thăng Long) và khoảng thời gian 3 năm (2015 - 2017). Tác giả chưa có điều kiện tiếp cận các mô hình kinh tế lượng để đo lường định lượng mức độ ảnh hưởng của biến thiên lãi suất và thu nhập đến xác suất vỡ nợ của khách hàng vay mua xe.
- Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát đa chi nhánh trong toàn hệ thống TPBank hoặc so sánh đối chuẩn với các ngân hàng thương mại cổ phần có cùng phân khúc khách hàng; cập nhật dữ liệu tín dụng trong các chu kỳ kinh tế mới và nghiên cứu tác động của chuyển đổi số trong quy trình tự động hóa phê duyệt hồ sơ vay mua ô tô trực tuyến.
Giá trị tham khảo
- Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên các ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị Kinh doanh, Quản trị Ngân hàng thương mại; cán bộ tín dụng, chuyên viên quan hệ khách hàng cá nhân và bộ phận quản lý rủi ro tại các tổ chức tín dụng.
- Nội dung giá trị: Bảng phân loại hạn mức cho vay và thời gian khấu hao theo từng dòng xe; quy trình thẩm định 7 bước chuẩn hóa; phương pháp phân tích báo cáo tài chính tín dụng chi nhánh ngân hàng qua chuỗi thời gian 3 năm.
Câu hỏi thường gặp
1. Khóa luận nghiên cứu số liệu hoạt động của TPBank Thăng Long trong giai đoạn nào?
Công trình khảo sát, thu thập và phân tích dữ liệu hoạt động kinh doanh, huy động vốn và dư nợ tín dụng của TPBank Thăng Long trong khoảng thời gian 3 năm, từ năm 2015 đến năm 2017.
2. Theo quy định SP22/CN/TD của TPBank, thời gian vay tối đa đối với dòng xe sang Audi, Lexus, Mercedes, BMW được quy định ra sao?
Đối với các dòng xe sang Audi, Lexus, Mercedes, BMW có giá trị định giá tối đa 6 tỷ đồng, thời gian khấu hao tối đa là 8 năm và thời gian cho vay tối đa là 6 năm. Đối với các xe sang có giá trị định giá trên 6 tỷ đồng, thời gian khấu hao là 6 năm và thời gian cho vay tối đa là 5 năm.
3. Tỷ lệ nợ xấu tại TPBank Thăng Long biến động như thế nào trong giai đoạn 2015 - 2017?
Dư nợ quá hạn (nợ xấu) của chi nhánh tăng từ 2,814 tỷ đồng (tỷ lệ 0,20% tổng dư nợ) năm 2015 lên 7,598 tỷ đồng (tỷ lệ 0,40%) năm 2016 và đạt 16,290 tỷ đồng (tỷ lệ 0,64%) năm 2017. Mặc dù tỷ lệ này vẫn nằm dưới ngưỡng an toàn theo quy định của Ngân hàng Nhà nước (3%), tốc độ gia tăng nợ xấu đặt ra yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ quy trình thẩm định và giám sát sau giải ngân.
4. Khối Kinh doanh tại TPBank Thăng Long có cơ cấu tổ chức và chức năng như thế nào?
Khối Kinh doanh bao gồm 2 bộ phận: Khối Khách hàng cá nhân (gồm 3 nhóm nghiệp vụ) và Khối Khách hàng doanh nghiệp (1 nhóm nghiệp vụ). Chức năng chính của khối là tìm kiếm, tiếp cận và phát triển tập khách hàng, tư vấn sản phẩm, tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra điều kiện pháp lý và tài chính của người vay, scan chứng từ gốc chuyển cho bộ phận hỗ trợ tín dụng và thực hiện quản lý, chăm sóc, nhắc nợ sau khi giải ngân.
5. Lợi nhuận trước thuế của TPBank Thăng Long năm 2017 đạt bao nhiêu và chiếm tỷ trọng thế nào trong toàn ngân hàng?
Năm 2017, tổng lợi nhuận trước thuế của TPBank Chi nhánh Thăng Long đạt 267,179 tỷ đồng, tăng trưởng 70,09% so với năm 2016 và đóng góp 22,24% vào tổng lợi nhuận trước thuế của toàn hệ thống TPBank.
Kết luận
Khóa luận của tác giả Hà Vũ Thị Thanh Hà đã phản ánh chi tiết cơ sở lý luận và thực trạng triển khai hoạt động cho vay mua ô tô khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Thăng Long giai đoạn 2015 - 2017. Thông qua việc phân tích hệ thống bảng biểu về huy động vốn, tăng trưởng dư nợ và chính sách phân loại dòng xe SP22/CN/TD, đề tài làm rõ sự đóng góp của phân khúc khách hàng cá nhân vào kết quả lợi nhuận của đơn vị. Các giải pháp và kiến nghị được tác giả đề xuất xuất phát trực tiếp từ các dữ liệu hạn chế về nợ quá hạn và quy trình thực tế, mang lại giá trị tham khảo rõ ràng cho công tác quản trị tín dụng bán lẻ tại ngân hàng thương mại.
