phần mở đầu, kết luận và các phụ lục thì nội dung chính của báo cáo bao gồm 3 chương: - Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về giao thông vận tải biển - Chƣơng 2: Đánh giá tiềm năng, hiện trạng phát trạng phát triển kinh tế cảng biển khu vực phía Bắc giai đoạn 2003 đến 2013 - Chƣơng 3: Đề xuất một số giải pháp phát triển giao thông vận tải biển Bắc Bộ đến năm 2030. 3 Luan van CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG VẬN TẢI BIỂN 1.Một số vấn đề lý luận về phát triển giao thông vận tải biển 1. Khái niệm Giao thông vận tải là ngành kinh tế quốc dân có chức năng vận chuyển hàng hóa phục vụ yêu cầu sản xuất và tiêu dùng, vận chuyển hành khách phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân, thực hiện các nhiệm vụ vận chuyển đặc biệt phục vụ an ninh quốc phòng. Giao thông vận tải giúp cho các quá quá trình sản xuất xã hội diễn ra bình thường và thông suốt, giúp cho các hoạt động sinh hoạt của nhân dân được thuận tiện.
Vì vậy, giao thông vận tải là ngành thuộc kết cấu hạ tầng, cả kết cấu hạ tầng sản xuất và kết cấu hạ tầng xã hội.Mác đã khẳng định “Giao thông vận tải là ngành kinh tế quan trọng của xã hội, đứng hàng thứ tư sau công nghiệp khai thác, công nghiệp chế biến và nông nghiệp”.TS Lê Thông cho rằng “giao thông vận tải là một ngành thuộc khu vực dịch vụ, bản thân nó không tạo ra của cải vật chất, cũng không làm tăng khối lượng hay thay đổi tính chất của sản phẩm mà chỉ chuyển dịch vị trí của nó từ nơi này sang nơi khác. Bằng cách đó, giao thông vận tải đã làm tăng thêm giá trị của các sản phẩm sản xuất ra”.Vai trò, đặc điểm của ngành giao thông vận tải biển trong phát triển kinh tế – xã hội 1.Vai trò Giao thông vận tải biển là một trong những lĩnh vực thuộc ngành giao thông vận tải đường thủy. Trong đó, hàng hóa, dịch vụ và hành khách được chuyên chở bằng các đội tàu từ nước này sang nước khác nhờ đường biển. Ra đời từ rất sớm do vậy giao thông vận tải biển đã có một lịch sử phát triển lâu dài, có một vị trí vô cùng quan trọng trong lĩnh vực vận tải và hiện nay đang là một trong những lĩnh vực mũi nhọn của nhiều quốc gia trên thế giới.
4 Luan van Giao thông vận tải biển có khả năng khai thác tốt các nguồn tài nguyên thiên nhiên của đất nước.Trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay, vận tải đóng vai trò hết sức quan trọng, liên kết các nền kinh tế, rút ngắn khoảng cách về không gian địa lý nhằm giảm chi phí, giảm giá thành sản phẩm và thúc đẩy thương mại phát triển. Từ đó, thúc đẩy các hoạt động kinh tế - xã hội phát triển, là đầu mối giao lưu kinh tế, văn hóa và xã hội giữa các vùng, các nước trên thế giới. Trong thương mại quốc tế, vận tải biển đóng vai trò đặc biệt quan trọng, khoảng 80% hàng hóa xuất nhập khẩu được vận chuyển bằng đường biển (do đặc thù ngành vận tải biển tạo ra những lợi thế cạnh tranh như phạm vi vận tải rộng, sức chuyên chở lớn và chi phí vận chuyển thấp). Do vậy, ngành vận tải biển trở thành ngành kinh doanh dịch vụ tiềm năng.
Đặc điểm Năng lực chuyên chở của phương tiện vận tải biển thường rất lớn, đa phần là các hàng hóa công nghiệp nặng và cồng kềnh: Một tuyến có thể tổ chức chạy nhiều chuyến tàu trong cùng một thời gian cho cả 2 tàu, đồng thời, phương tiện vận tải biển có thể chở được hầu hết các loại hàng hóa với khối lượng lớn. Vận tải đường biển còn tỏ ra đặc biệt có ưu thế trong việc vận chuyển nhiều loại hàng hóa khác nhau, đặc biệt là khả năng sử dụng để vận chuyển các Container chuyên dụng. Cước phí vận chuyển thấp hơn so với các phương tiện vận chuyển khác và khá ổn định, ví dụ: Cước phí trung bình vận chuyển cùng một loại hàng hóa bằng đường không năm 2013 là 7$/kg, trong khi vận chuyển bằng đường biển là 0,7$/kg. Lý do là chi phí đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, hạ tầng cũng như việc duy tu hệ thống giao thông của đường biển nhỏ hơn so với các phương thức vận tải khác.
Ngoài ra, chi phí nhiên liệu cho động cơ của các phương tiện vận tải đường biển thường thấp hơn so với các phương tiện vận tải khác, cụ thể là đường sắt. 5 Luan van Vận chuyển bằng đường biển góp phần phát triển mối quan hệ kinh tế với các nước, thực hiện đường lối kinh tế đối ngoại của Nhà nước, góp phần tăng thu ngoại tệ cho quốc gia… Vận tải bằng đường biển có mức độ đảm bảo an toàn cao, là một trong những tiêu chí quan trọng giúp ngành này ngày càng phát triển Tuy nhiên, vận tải bằng đường biển phụ thuộc rất lớn vào điều kiện tự nhiên: Không thể phát triển giao thông vận tải biển nếu không có lãnh thổ giáp biển; quy mô, tính chất của các tuyến giao thông phụ thuộc rất lớn vào địa hình bờ biển, giao thông trên các biển, đại dương thường xuyên phải ứng phó với tình hình thời tiết xấu. Do vậy, giao thông đường thủy không giữ được tính lâu dài như đối với các phương thức vận tải khác. Mặc dù có ưu điểm là cước phí vận tải rẻ, chở được hàng hóa cồng kềnh, nhưng hiện nay, vận tải biển vẫn đang đứng trước nguy cơ cạnh tranh quyết liệt của nhiều loại hình giao thông vận tải khác do tốc độ vận tải tương đối chậm, không đáp ứng được yêu cầu vận chuyển nhanh.
Ngoài ra, một trong những vấn đề đáng lo ngại hiện nay của vận tải biển là vấn đề môi trường: ½ khối lượng hàng hóa vận chuyển qua đường biển là dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ; việc chở dầu bằng các tanke luôn đe dọa môi trường biển và đại dương, đặc biệt là trong bối cảnh vấn đề ô nhiễm môi trường được cả thế giới chú ý và lo ngại hiện nay; theo đánh giá của chương trình môi trường liên hợp quốc năm 1987, mỗi năm các tàu chở dầu trút xuống biển tới 1,1 triệu tấn dầu mỏ từ các nước rửa tàu và nước trọng tải dằn, cộng thêm khoảng hơn 500.000 tấn dầu do sự cố tràn dầu gây ra. Do đó có thế nói, mức độ ô nhiễm môi trường trên diện rộng, khả năng lan tỏa lớn ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trường của ngành giao thông vận tải biển là rất lớn.Các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển giao thông vận tải biển 1.Vị trí địa lý Vị trí địa lý có vai trò quyết định trong việc sự có mặt của các loại hình và tổ chức lãnh thổ giao thông vận tải nói chung và giao thông vận tải biển 6 Luan van nói riêng.Vị trí giáp biển là điều kiện tiên quyết trong hoạt động giao thông vận tải biển đối với tất cả các lãnh thổ. Vị trí địa kinh tế chính trị có thể làm nổi bật hoặc lu mờ sự phát triển của giao thông vận tải biển. Đồng thời, vị trí địa lý giao thông vận tải biển có ý nghĩa qua trọng của một quốc gia trong quan hệ với các nước trên thế giới.
Nếu một quốc gia có lãnh thổ giáp biển, vị trí địa lý có ý nghĩ to lớn về mặt chính trị của quốc gia đó và khu vực thì giao thông vận tải sẽ được quan tâm chú trọng để phát triển. Ngược lại, nếu lãnh thổ giáp biển, nhưng vị trí địa lý lại không mang nhiều ý nghĩa về kinh tế và chính trị thì giao thông vận tải khu vực đó cũng sẽ ít có điều kiện phát triển.Điều kiện tự nhiên a. Địa hình Địa hình có ảnh hưởng quan trọng tới các hoạt động của giao thông vận tải nói chung và giao thông vận tải biển nói riêng. Khu vực có địa hình thuận lợi cả trên biển và đất liền tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển giao thông vận tải biển và công tác hậu cần cảng.
Khí hậu Điều kiện có ảnh hưởng rõ rệt tới các hoạt động vận tải, nó tạo ra “ tính địa đới” và “tính mùa” trong hoạt động giao thông vận tải. Đặc điểm khí hậu của từng vùng, từng khu vực sẽ tạo ra tính mùa vụ cho nhiều ngành kinh tế, vì vậy cũng tác động mạnh mẽ tới tính mùa vụ của hoạt động vận tải. Ở các nước nhiệt đới, nhìn chung hoạt động vận tải biển có thể diễn ra quanh năm nhưng thường đi kèm với không ít tình huống khó khăn từ thiên nhiên như mưa bão, lũ lụt, gió lốc,…Ngược lại, đối với các nước vùng ôn đới và hàn đới hoạt động vận tải biển mùa đông thường gặp nhiều khó khăn do mặt nước đóng băng hay rủi ro từ các tảng băng trôi,… 1. Sự phát triển kinh tế - xã hội Sự phát triển và phân bố của các ngành kinh tế quốc dân có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển, phân bố cũng như hoạt động của ngành giao thông vận tải.
Các ngành kinh tế quốc dân vừa là khách hàng của ngành giao 7 Luan van thông vận tải, mặt khác, các ngành công nghiệp và dịch vụ cũng góp phần trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật cho ngành giao thông vận tải.Sự phát triển và phân bố các ngành kinh tế Do các ngành kinh tế là khách hàng của ngành giao thông vận tải nên sự thịnh vượng hay suy thoái của các ngành kinh tế này được phản ánh rất rõ ở các chỉ tiêu vận tải, hành khách vận chuyển, luân chuyển… Sự phân bố các ngành kinh tế có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển, phân bố và hoạt động của các loại hình vận tải. Ngành công nghiệp với đặc điểm là phân bố tập trung các xí nghiệp thành các cụm, các tuyến công nghiệp, do đó sẽ góp phần tăng cường các luồng vận chuyển. Sự tập trung hóa lãnh thổ công nghiệp và sự mở rộng quy mô sản xuất của các xí nghiệp công nghiệp sẽ làm mở rộng vùng cung cấp nguyên liệu và vùng tiêu thụ sản phẩm, nghĩa là làm tăng thêm khối lượng vận chuyển và cự li vận chuyển Sự phát triển của nền nông nghiệp thâm canh đòi hỏi phải cung ứng nhiều và kịp thời các vật tư nông nghiệp. Sự chuyên môn hóa trong nông nghiệp ngày càng sâu sắc thì việc vận chuyển nguyên liệu đến các nơi chế biến và xuất khẩu yêu cầu càng được đảm bảo hơn.
Đó chính là những động lực thúc đẩy giao thông vận tải phát triển mạnh mẽ.