CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về tài nguyên du lịch Theo Pirojnik: “Tài nguyên du lịch là những tổng thể tự nhiên, văn hóa – lịch sử và những thành phần của chúng, tạo điều kiện cho việc phục hồi và phát triển thể lực tinh thần của con người, khả năng lao động và sức khỏe của họ, trong cấu trúc nhu cầu hiện đại và tương lai, trong khả năng kinh tế kỹ thuật cho phép, chúng được dùng để trực tiếp và gián tiếp sản xuất ra nững dịch vụ du lịch và nghỉ ngơi” Một nhóm các nhà nghiên cứu du lịch Trung Quốc đã đưa ra khái niệm rằng: “Tât cả giới tự nhiên và xã hội loài người có sức hấp dẫn khách du lịch, có thể sử dụng cho ngành Du Lịch, có thể sản sinh hiệu quả kinh tế - xã hội và môi trường đều có thể gọi là tài nguyên du lịch” Theo Luật du lịch Việt Nam năm 2017 có quy định: “Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử văn hóa, công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các khu du lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch” Như vậy, ta có thể thấy rằng Tài nguyên du lịch được xem là yếu tố cốt lõi, là tiền đề để phát triển du lịch.
Tài nguyên du lịch càng phong phú, đặc sắc có mức độ tập trung cao thì càng có sức hấp dẫn với du khách và đem lại hiệu quả khai thác du lịch cao. Khái niệm về tài nguyên du lịch văn hóa Theo bộ luật Du lịch Việt Nam năm 2017: “Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên và các giá trị văn hóa làm cơ sở để hình thành sản phẩm du lịch, khu du lịch, điểm du lịch, nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch. Tài nguyên du lịch bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch văn hóa.” Và cũng theo bộ luật Du lịch Việt Nam năm 2017 có đưa ra “Tài nguyên du lịch văn hóa bao gồm di tích lịch sử - văn hóa, di tích cách mạng, khảo cổ, kiến trúc; giá trị văn hóa truyền thống, lễ hội, văn nghệ dân gian và các giá trị văn hóa khác; 4 Thang Long University Library công trình lao động sáng tạo của con người có thể được sử dụng cho mục đích du lịch” 1. Khái niệm sản phẩm du lịch Sản phẩm du lịch là sự kết hợp những dịch vụ và phương tiện vật chất trên cơ sở khai thác các tiềm năng du lịch nhằm cung cấp cho du khách một khoảng thời gian thú vị, một kinh nghiệm du lịch trọn vẹn và sự hài lòng.
Sảm phẩm du lịch bao gồm các dịch vụ du lịch, các hàng hóa và tiện nghi cung ứng cho du khách, nó được tạo nên bởi sự kết hợp các yếu tố tự nhiên, cơ sỏ vật chất kỹ thuật và lao động du lịch tại một vùng hay một địa phương nào đó. Như vậy sản phẩm du lịch bao gồm những yếu tố hữu hình (hàng hóa) và vô hình (dịch vụ) để cung cấp cho khách du lịch. Các loại hình du lịch Tài nguyên du lịch Việt Nam rất phong phú và đa dạng, bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch văn hóa. Xuất phát từ đó, hoạt động du lịch tại Việt Nam cũng được khai thác với rất nhiêu loại hình du lịch khác nhau.
Hiện nay chưa có tiêu chuẩn thống nhất để phân loại các loại hình du lịch. Cùng với sự phát triển không ngừng của du lịch, phạm vi hoạt động ngày càng có xu hướng mở rộng, nội dung hoạt động cũng ngày càng phong phú hơn, loại hình du lịch cũng ngày càng tăng lên thêm. Theo cách hiểu thông thường, có thể phân chia hoạt động du lịch theo nội dung du lịch. Và với phân chia theo nội dung du lịch có thể gồm những loại hình sau đây: -Du lịch công vụ: Khách nước ngoài đến một quốc gia đàm phán ngoại giao, thăm viếng hữu nghị, xử lý công việc,… xen kẽ với công việc chung được sắp xếp một hoặc vài hoạt động du lịch.
Loại hình du lịch này tuy chiếm tỷ trọng không lớn trong thu nhập kinh tế của ngành du lịch quốc tế, nhưng cùng với việc mở rộng giao lưu quốc tế nên số người tham gia loại hình này ngày càng nhiều hơn, vì vậy vẫn được coi là một loại hình du lịch quan trọng. -Du lịch thương mại: Doanh nhân nước ngoài đến một quốc gia tìm hiểu tình hình thị trường, môi trường đầu tư, kết giao với các đối tác, đàm phán kinh tế, trong 5 đó có ăn nhà hàng, ở khách sạn, mời tiệc xã giao, du ngoạn đã trở thành bộ phân hợp thành quan trọng của hoạt động du lịch hiện đại ngày nay. -Du lịch hội nghị: Một số nước hoặc khu vực tận dụng việc đón tiếp các hội nghị, gắn hội nghị và du lịch lại với nhau vừa hội nghị vừa du lịch đã thu được lợi ích kinh tế nhất định. Đặc điểm của loại hình này là khách hàng là những người có địa vị cao, nổi tiếng, đội ngũ nhân viên đông đảo.
Khả năng chi trả cho hoạt động mua sắm quà lưu niệm là rất lớn, ngoài ra những hội nghị luôn thu hút được truyền thông từ đó vừa có nguồn thu từ các phóng viên, nhà báo vừa gián tiếp được quảng bá miễn phí một cách rộng rãi và hiệu quả. -Du lịch du ngoạn: Du khách tới một quốc gia, một vùng khác để hưởng ngoạn phong cảnh thiên nhiên và nét đẹp sinh hoạt hàng ngày của người dân bản địa, thông qua lữ hành đạt được sự hưởng thụ cái đẹp, vui vẻ nghỉ ngơi. Đó chính là hình thức du lịch chủ yếu nhất hiện nay trên toàn thế giới. -Du lịch thăm viếng: Du khách trở về quê hương hay đến muộc quốc gia khác để thăm viếng người thân, gia đình, bạn bè,.
Loại hình này đem đến hiệu quả kinh tế cho ngành du lịch không nhiều nhưng lải rất phổ biến và ngày càng gia tăng. -Du lịch tôn giáo: Đây là hình thức đã có từ cổ xưa và vẫn còn được duy trì đến tận ngày hôm nay. Nhiều quốc gia ở Châu Á có nhiều chùa chiền cổ, ở Châu Âu lại có nhiều nhà thờ lâu năm và nổi tiếng với kiến trúc độc đáo, đa dạng đã thu hút rất nhiều không chỉ các tín đồ của tôn giáo thuộc nhiều những tôn giáo khác nhau mà còn là rất nhiều những du khách thập phương tìm đến nghiên cứu, thăm thú và tìm hiểu. Khái niệm về du lịch văn hóa Cũng như các khái niệm về du lịch nói chung, du lịch văn hóa cũng có rất nhiều cách tiếp cận khác nhau, đến nay vẫn chưa có một nhận thức thống nhất về khái nệm này.
Theo Luật Du Lịch Việt Nam 2017 đưa ra: “Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa trên bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống” 6 Thang Long University Library 1. Ý nghĩa của việc phát triển loại hình du lịch văn hóa Sự phát triển của du lịch nói chung và du lịch văn hóa nói riêng có một ý nghĩa quan trọng cả về ngành kinh tế xã hội đối với một vùng hay một đất nước. Ngành du lịch là ngành công nghiệp không khói có tác động tích cực đến nền kinh tế của đất nước và của một vùng thông qua việc tiêu dùng của khách du lịch. Thông qua tiêu dùng, du lịch tác động mạnh lên lĩnh vực lưu thông, và do vậy gây ảnh hưởng lớn lên những lĩnh vực khác của quá trình tái sản xuất của xã hội.
Kinh tế du lịch gây biến đổi lớn trong cán cân thu chi của đất nước, của vùng du lịch. Đối với du lịch quốc tế, việc khách mang ngoại tệ đến đổi và chi tiêu ở khu du lịch làm tăng tổng tiền trong cán cân thu chi của vùng và của đất nước. Còn đối với du lịch nội địa, việc tiêu tiền của dân ở vùng du lịch chỉ gây lên biến động trong cơ cấu cán cân thu chi của nhân dân vùng, chứ không làm thay đổi tổng số như tác động của du lịch quốc tế. Trong quá trình hoạt động, du lịch đòi hỏi số ượng lớn vật tư và hàng hóa đa dạng.
Ngoài ra việc khách mang tiền từ nơi khác đến để tiêu ở vùng du lịch góp phần làm sống động kinh tế ở vùng du lịch và đất nước du lịch. Du lịch góp phần huy động nguồn vốn rỗi rãi trong nhân dân vào vòng chu chuyển, vì chi phí cho hành trình du lịch từ tiền tiết kiệm của dân. Thông qua việc lưu thông mà du lịch có ảnh hưởng tích cực lên sự phát triển của nhiều ngành công nghiệ và nông nghiệp. Du lịch đòi hỏi hàng hóa có chất lượng cao, phong phú về chủng loại, mỹ thuật và hình thức.
Do vậy, du lịch góp phần định hướng cho sự phát triển của các ngành ấy trên các mặt: số lương, chất lượng, chủng loại sản phẩm và việc chuyên môn hóa của các xí nghiệp trong sản xuất. Ảnh hưởng của du lịch lên sự phát triển của các ngành khác trong nền kinh tế quốc dân như: thông tin, xây dựng, y tế, thương mại, văn hóa … Cũng rất lớn. Sự sẵn sàng đón tiếp khách du lịch của một vùng không chỉ thể hiện ở chỗ những nơi đó có tài nguyên du lịch, mà bên cạnh chúng phải có cả cơ sở vật chất kỹ thuật, hệ thống đường xá, nhà ga, sân bay, bưu điện, ngân hàng, mạng lưới thương mại,. việc tận dụng đưa những nơi có tài nguyên du lịch vào sử dụng, kinh doanh đòi hỏi phải xây dựng ở đó hệ thống đường xá, mạng lưới thương nghiệp, bưu điện,.
qua đó cũng kích thích sự phát triển tương ứng của các ngành có liên quan. Ngoài ra, du lịch phát triển còn đánh thức một số ngành sản xuất thủ công cổ truyền. 7 Việc phát triển du lịch sẽ tạo ra nhiều công ăn, việc làm và tạo điều kiện tăng thu nhập cho người dân địa phương. Ngoài các ý nghĩa to lớn về kinh tế, du lịch còn có ý nghĩa xã hội quan trọng.
Thông qua du lịch, con người được thay đổi môi trường, có ấn tượng và cảm xúc mới, thỏa mãn được trí tò mò, đồng thời mở mang kiến thức, đáp ứng lòng ham hiểu biết, do đó góp phần hình thành phương hướng đúng đắn trong mơ ước sáng tạo, trong kế hoạch cho tương lai của con người khách du lịch.