Tài liệu: Phát triển du lịch cộng đồng tại bản tả van huyện sapa tỉnh lào cai

Khám phá mô hình du lịch cộng đồng tại bản Tả Van, Sapa, Lào Cai với văn hóa bản địa độc đáo và cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ của vùng cao Tây Bắc.

• Tác giả: Phạm Thị Hân
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Trần Thăng Long
• Trường học: Trường Đại Học Thăng Long
• Chuyên ngành: Quản Trị Dịch Vụ Du Lịch – Lữ Hành
• Đề tài: Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Bản Tả Van, Huyện Sapa, Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và đặc điểm của du lịch cộng đồng

Du lịch cộng đồng là một loại hình du lịch hiện đại tập trung vào sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương trong quá trình phát triển và khai thác các sản phẩm du lịch. Mô hình này khác biệt so với du lịch truyền thống vì nó không chỉ tập trung vào lợi nhuận mà còn chú trọng đến bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, văn hóa truyền thống và nâng cao chất sống của người dân địa phương. Tại bản Tả Van, huyện Sapa, tỉnh Lào Cai, du lịch cộng đồng đã trở thành một giải pháp phát triển kinh tế bền vững. Các nguyên tắc cơ bản của loại hình du lịch này bao gồm: sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan, bảo vệ môi trường sinh thái, giữ gìn giá trị văn hóa bản địa, và chia sẻ lợi ích công bằng cho cộng đồng.

1.1. Khái niệm du lịch cộng đồng và vai trò của cộng đồng địa phương

Du lịch cộng đồng là mô hình du lịch có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng địa phương trong quản lý, vận hành và hưởng lợi từ các hoạt động du lịch. Cộng đồng địa phương không chỉ là những người chủ sở hữu tài nguyên mà còn là những người quyết định hướng phát triển du lịch, những người trực tiếp phục vụ khách du lịch, và những người nhận được lợi ích kinh tế từ ngành du lịch. Vai trò này giúp đảm bảo sự phát triển bền vững và tôn trọng nền văn hóa địa phương.

1.2. Đặc điểm nổi bật của mô hình du lịch cộng đồng

Mô hình du lịch cộng đồng có những đặc điểm riêng biệt: (1) Sự quản lý tự chủ của cộng đồng; (2) Giữ gìn tài nguyên văn hóa và thiên nhiên bản địa; (3) Phân bổ lợi ích công bằng cho tất cả các thành viên cộng đồng; (4) Tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo và hạn chế quá tải du khách. Các đặc điểm này làm cho du lịch cộng đồng trở thành một giải pháp phát triển lý tưởng cho các bản làng nông thôn như bản Tả Van.

II. Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại bản Tả Van

Bản Tả Van nằm tại huyện Sapa, tỉnh Lào Cai, là một trong những điểm đến du lịch cộng đồng tiềm năng của Việt Nam. Thực trạng phát triển du lịch tại đây cho thấy những tiến bộ đáng kể nhưng cũng còn tồn tại nhiều thách thức. Hiện tại, bản Tả Van có nguồn nhân lực tham gia vào các dịch vụ du lịch đang tăng lên, tuy nhiên chất lượng đào tạo còn nhiều hạn chế. Sản phẩm du lịch đặc trưng như các tuyến trekking, trải nghiệm nông nghiệp, và giao lưu văn hóa đã thu hút được lượng khách du lịch gia tăng từng năm. Nhưng cơ sở hạ tầng và các dịch vụ kỹ thuật còn chưa đáp ứng đủ nhu cầu phát triển. Xúc tiến quảng bá du lịch hiện nay chủ yếu dựa vào các kênh truyền thông trực tiếp và mạng xã hội, chưa đạt hiệu quả tối đa.

2.1. Tiềm năng tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa

Bản Tả Van sở hữu những tài nguyên du lịch vô cùng phong phú. Về mặt tự nhiên, bản có cảnh quan miền núi hùng vĩ, các thửa ruộng bậc thang, rừng nguyên sinh với hệ động thực vật đa dạng. Về mặt văn hóa, bản là nơi sinh sống của dân tộc Dao với những nét đặc sắc riêng: lối sống gần gũi với thiên nhiên, các lễ hội truyền thống, đồ thủ công mỹ nghệ độc đáo. Những tài nguyên du lịch này tạo nên sức hút mạnh mẽ cho du lịch cộng đồng.

2.2. Tình hình cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch hiện tại

Cơ sở hạ tầng của bản Tả Van vẫn còn khiêm tốn, đặc biệt là các con đường giao thông, nơi ở lưu trú, và các tiện nghi vệ sinh. Nhiều dịch vụ du lịch cơ bản chưa đạt chuẩn quốc tế, nhà hàng, khách sạn nhỏ lẻ, và chất lượng phục vụ chưa được đào tạo bài bản. Tuy nhiên, cộng đômôn đã bắt đầu tự tổ chức các nhóm lưu trú gia đình và các dịch vụ hướng dẫn du lịch cộng đồng.

III. Các giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại bản Tả Van

Để thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại bản Tả Van một cách bền vững, cần triển khai các giải pháp toàn diện. Thứ nhất, nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng thông qua đầu tư cải thiện đường giao thông, xây dựng các trạm dừng chân sạch sẽ, và phát triển hệ thống cấp nước, điện ổn định. Thứ hai, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực cho cộng đồng địa phương về kỹ năng phục vụ, ngoại ngữ, và quản lý du lịch. Thứ ba, hoàn thiện quy hoạch phát triển du lịch cộng đồng với sự tham gia của các bên liên quan. Thứ tư, xúc tiến quảng bá du lịch thông qua các trang web, mạng xã hội, và hợp tác với các công ty lữ hành. Thứ năm, phát triển sản phẩm du lịch mới kết hợp trải nghiệm thiên nhiên, văn hóa và nông nghiệp.

3.1. Giải pháp về cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất phục vụ du lịch

Cơ sở hạ tầng là nền tảng quan trọng cho phát triển du lịch cộng đồng. Cần đầu tư nâng cấp đường giao thông từ thị trấn Sapa đến bản Tả Van, xây dựng các điểm trừ chân sạch sẽ, nhà vệ sinh công cộng đạt chuẩn. Đồng thời, cải thiện hệ thống điện và cấp nước sạch ổn định cho các nhà lưu trú gia đình. Cần xây dựng các khu tập trung dịch vụ lưu trú, ẩm thực với chất lượng dịch vụ đạt chuẩn.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực phục vụ du lịch

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là chìa khóa thành công. Cần tổ chức các khóa đào tạo về kỹ năng phục vụ, ngoại ngữ, hướng dẫn du lịch, quản lý kinh doanh nhỏ lẻ. Hợp tác với các trường đại học du lịch để tổ chức các chương trình đào tạo theo nhu cầu thực tế. Khuyến khích cộng đồng địa phương tham gia các khóa học bổ sung để nâng cao chất lượng phục vụ và tạo lợi thế cạnh tranh.

IV. Kiến nghị và định hướng phát triển du lịch cộng đồng bản Tả Van

Để đạt được phát triển du lịch cộng đồng bền vững tại bản Tả Van, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp quản lý, cộng đồng địa phương, và các doanh nghiệp du lịch. Kiến nghị đối với các cơ quan quản lý địa phương bao gồm: xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính, ưu tiên đầu tư cơ sở hạ tầng, cấp phép và quản lý hoạt động du lịch cộng đồng. Kiến nghị đối với cư dân địa phương là tăng cường nhận thức về du lịch cộng đồng bền vững, tham gia tích cực vào các hoạt động du lịch, bảo vệ môi trường và di sản văn hóa. Kiến nghị đối với doanh nghiệp du lịch là hợp tác chặt chẽ với cộng đồng địa phương, tuân thủ quy định quản lý, chia sẻ lợi ích công bằng, và nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch.

4.1. Kiến nghị đối với cơ quan quản lý địa phương

Các cơ quan quản lý cần xây dựng chiến lược phát triển du lịch cộng đồng dài hạn, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho du lịch cộng đồng. Cấp phép nhanh chóng cho các hoạt động du lịch cộng đồng, hỗ trợ vốn tín dụng với lãi suất ưu đãi. Tăng cường giám sát chất lượng dịch vụ và bảo vệ tài nguyên. Phối hợp với các bên liên quan trong quản lý du lịch cộng đồng để đạt phát triển bền vững.

4.2. Kiến nghị đối với cộng đồng địa phương và doanh nghiệp du lịch

Cộng đồng địa phương cần tăng cường nhận thức du lịch cộng đồng, tham gia chủ động vào quản lý, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và di sản văn hóa. Doanh nghiệp du lịch phải hợp tác bình đẳng với cộng đồng, chia sẻ lợi ích công bằng, tuân thủ quy định quản lý du lịch, và nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch liên tục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Luật du lịch Việt Nam 2017: Điểm du lịch là nơi có tài nguyên du lịch được đầu tư, khai thác phục vụ khách du lịch. Trang 5 Thang Long University Library Về mặt không gian: Những hoạt động kinh tế xã hội của dân cư có trước và tồn tại phát triển đồng thời với hoạt động du lịch. Không gian du lịch vàkhông gian kinh tế -văn hóa -xã hội của cộng đồng địa phương không tách biệt mà có mối quan hệ tác động qua lại. Nếu biết vận dụng, khai thác, quản lý tốt, hợp lý sẽ là những nguồn lực quan trọng có tác động tích cực không chỉ giúp phát triển du lịch mà còn là động lực phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo, bằng cách tổ chức cho cộng đồng địa phương tham gia vào hoạt động du lịch.

Hơn nữa, du lịch cũng như nhiều ngành kinh tế khác có sự thay đổi theo thời gian, luôn hướng tới mục tiêu phát triển bền vững về kinh tế, môi trường sinh thái, văn hóa, xã hội. Từ nửa cuối thế kỷ 19, các nhà quy hoạch du lịch khuyến nghị nên quy hoạch phát triển các điểm du lịch như là phần kéo dài của điểm dân cư có trước. Bởi các cộng đồng địa phương vừa là nguồn lực vừa là xung lực cho các hoạt động du lịch phát triển có hiệu quả. Về mặt tài nguyên du lịch : Du lịch là một trong những ngành có sự định hướng tài nguyên rõ rệt.

Tài nguyên du lịch ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức lãnh thổ của ngành du lịch, đến cấu trúc và chuyên môn hóa của vùng du lịch. Quy mô hoạt động du lịch của điểm, khu, vùng. được xác định trên cơ sở khối lượng nguồn tài nguyên du lịch, quyết định tính mùa vụ, tính nhịp điệu của dòng khách du lịch. Sức hấp dẫn của vùng du lịch phụ thuộc nhiều vào tài nguyên du lịch.

Nguồn tài nguyên mà ngành du lịch sử dụng vốn thuộc quyền sở hữu của người dân bản địa và giữa hai đối tượng này có mối quan hệ gắn bó được thiết lập lâu đời. Người dân đã sử dụng tài nguyên như một công cụ sinh nhai và kiếm sống của mình qua cách quản lý cục bộ và họ biết cách làm thế nào để bảo vệ, kiểm soát việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên để tránh đi những tình trạng tàn phá tài nguyên. Do đó, một trong những nguyên tắc quan trọng để thực hiện mục tiêu phát triển du lịch bền vững là hỗ trợ kinh tế địa phương, chia sẻ các quyền lợi nhằm thu hút sự tham gia của cộng đồng địa phương. Có thể nói cộng đồng địa phương là người sáng tạo, nuôi dưỡng và bảo tồn các loại tài nguyên du lịch nhân văn, là chủ sở hữu bảo tồn các loại tài nguyên du lịch tự Trang 6 nhiên.

Hoạt động du lịch diễn ra tại khu dân cư góp phần cải thiện, mang lại phúc lợi cho nhân dân địa phương, nâng cao chất lượng cuộc sống, góp phần xóa đói giảm nghèo. Ngược lại, cộng đồng địa phương khi tham gia một cách tích cực, đa dạng vào các công việc nhằm phục vụ cho hoạt đồng du lịch sẽ giúp cho họ có thái độ thân thiện với môi trường tự nhiên, có ý thứcbảo vệ, giữ gìn các giá trị làm lợi cho họ. Du lịch cộng đồng 1. Khái niệm Du lịch cộng đồng hay du lịch dựa vào cộng đồng đang được biết đến như các nguyên tắc, giải pháp phát triển bền vững.

Thuật ngữ Du lịch dựa vào cộng đồng xuất phát từ hình thức du lịch làng bản từ những năm 1970 và khách du lịch tham quan các làng bản, tìm hiểu về phong tục tập quán, cuộc sống hoang dã, lễ hội, cũng có thể là một vài khách muốn khám phá hệ sinh thái đa dạng, địa hình hiểm trở, nhiều núi cao vực sâu nhưng lại thưa thớt dân cư, các điều kiện sinh hoạt đi lại và hỗ trợ rất khó khăn, nhất là đối với khách tham quan. Những lúc như vậy, những khách này rất cần có sự trợ giúp như dẫn đường để tránh lạc, nơi ở qua đêm, ăn uống đã được người dân bản xứ tạo điều kiện giúp đỡ, cung cấp các dịch vụ; lúc đó, khách du lịch thường gọi là chuyến du lịch có sự hỗ trợ của người bản xứ – đây là tiền đề cho phát triển loại hình du lịch dựa vào cộng đồng. Ngày nay, du lịch cộng đồng được chính phủ, tổ chức kinh tế, xã hội của các nước quan tâm như một lĩnh vực mới trong ngành công nghiệp du lịch. Bên cạnh đó, các tổ chức phi chính phủ tạo điều kiện giúp đỡ và tham gia vào lĩnh vực này nên từ đó các vấn đề xã hội, văn hóa, chính trị, kinh tế và sinh thái trong khuôn viên làng bản trở thành những tác nhân tham gia cung cấp dịch vụ cho du khách và thu hút được nhiều khách du lịch đến tham quan.

Bản thân người dân bản xứ cũng có thu nhập từ việc cung cấp dịch vụ và phục vụ khách tham quan nên loại hình du lịch dựa vào cộng đồng ngày càng được phổ biến và có ý nghĩa không chỉ đối với khách du lịch, chính quyền sở tại mà với cả cộng đồng. Về mặt khái niệm, thuật ngữ du lịch cộng đồng được biết đến như sau: Theo Quỹ bảo tồn thiên nhiên thế giới WNF: Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mà ở đó cộng đồng địa phương có sự kiểm soát và tham gia chủ yếu vào sự phát Trang 7 Thang Long University Library triển và quản lý hoạt động du lịch và phần lớn lợi nhuận thu được từ hoạt động du lịch được hoạt động du lịch giữ cho cộng đồng. Theo báo cáo của APEC về du lịch cộng đồng: Du lịch cộng đồng là một loại hình du lịch bền vững thúc đẩy các chiến lược vì người nghèo trong môi trường cộng đồng. Các sáng kiến DLCĐ nhằm vào mục tiêu thu hút sự tham gia của người dân địa phương vào việc vận hành và quản lý các dự án du lịch nhỏ như một phương tiện giảm nghèo và mang lại thu nhập thay thế cho cộng đồng.

Các sáng kiến DLCĐ còn khuyến khích tôn trọng các truyền thống và văn hóa địa phương cũng như các di sản thiên nhiên”. Theo Rest - Respondsible Ecological Social Tours, Thailand, 1997: Du lịch cộng đồng là phương thức tổ chức du lịch đề cao sự bền vững về môi trường, văn hóa xã hội. Du lịch cộng đồng do cộng đồng sở hữu và quản lý, vì cộng đồng và cho phép du khách nâng cao nhận thức và học hỏi về cộng đồng, về cuộc sống đời thường của họ. Ở trong nước, du lịch cộng đồng được xác định tại Khoản 15 Điều 3 Luật Du lịch Việt Nam 2017 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2018).

Theo đó: Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch được phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi. Từ việc nghiên cứu các khái niệm về du lịch dựa vào cộng đồng, tiến sỹ Võ Quế đã rút ra khái niệm Phát triển du lịch dựa vào cộng đồng trong cuốn sách Du lịch cộng đồng - Lý thuyết và vận dụng (2006), Tập 1, NXB Khoa học và kỹ thuật Hà Nội: “Du lịch dựa vào cộng đồng là phương thức phát triển du lịch trong đó cộng đồng dân cư tổ chức cung cấp các dịch vụ để phát triển du lịch, đồng thời tham gia bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường, đồng thời cộng đồng được hưởng quyền lợi về vật chất và tinh thần từ phát triển du lịch và bảo tồn tự nhiên” Tiến sĩ – Kiến trúc sư Dương Đình Hiển – Viện Nghiên cứu phát triển du lịch phân tích về du lịch cộng đồng: "Chúng ta phải hiểu ý nghĩa của du lịch cộng đồng ở cả hai khía cạnh: Thứ nhất là khai thác được các giá trị văn hoá bản địa. Thứ hai là tạo được công ăn việc làm, cải thiện thu nhập, nâng cao được đời sống của cộng đồng và có ý nghĩa lớn trong xoá đói giảm nghèo. Để thành công được điều này, chúng ta phải quan tâm đến lợi ích cộng đồng đầu tiên, từ đó phát huy giá trị của văn hoá bản địa để phục vụ du khách".

Đặc điểm và nguyên tắc của du lịch cộng đồng 1. Đặc điểm của du lịch cộng đồng Thứ nhất: Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mà cộng đồng dân cư là những người được tham gia ngay từ đầu và trong suốt quá trình phát triển du lịch: từ khâu nghiên cứu, lập dự án quy hoạch phát triển du lịch, tham gia với vai trò quản lý và quyết định các vấn đề phát triển du lịch, triển khai các hoạt động kinh doanh, cung cấp các sản phẩm du lịch phục vụ du khách. Họ giữ vai trò chủ đạo phát triển và duy trì các dịch vụ. Hoạt động này có tính đến hiệu quả và chịu sự điều tiết của các quy luật kinh tế thị trường.

Thứ hai: Địa điểm tổ chức phát triển du lịch dựa vào cộng đồng diễn ra tại nơi cư trú hoặc gần nơi cư trú của cộng đồng địa phương. Đây là những khu vực có tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa phong phú, hấp dẫn, có độ nhạy cảm cao về đa dạng sinh học, chính trị, văn hóa xã hội và hiện đang bị tác động bởi con người. Thứ ba: Cộng đồng dân cư phải là người dân sinh sống làm ăn trong hoặc liền kề các điểm tài nguyên du lịch, đồng thời cộng đồng phải có trách nhiệm tham gia bảo vệ tài nguyên môi trường nhằm hạn chế, giảm tác động tiêu cực từ chính việc khai thác tài nguyên của cộng đồng và hoạt động của khách du lịch. Giảm tiêu thụ và giảm xả thải.

Khai thác, bảo tồn các nguồn lực theo hướng thận trọng, tiết kiệm, bền vững. Tôn trọng những giá trị văn hóa và phương cách sống của con người. Thứ tư: Du lịch cộng đồng có nghĩa là giao quyền cho cộng đồng, cộng đồng được khuyến khích tham gia và đảm nhiệm các hoạt động du lịch và bảo tồn tài nguyên. Thứ năm: Phát triển du lịch cộng đồng, phải đảm bảo sự công bằng trong việc chia sẻ nguồn lợi từ thu nhập du lịch cho cộng đồng và các bên tham gia.

Hòa nhập quy hoạch phát triển du lịch vào phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch môi trường. Thứ sáu: Phát triển du lịch cộng đồng, góp phần làm đa dạng hóa các ngành kinh tế trong khi vẫn duy trì và phát triển các ngành kinh tế truyền thống. Tiếp thị trung thực và có trách nhiệm. Tăng cường nghiên cứu thống kê, hợp tác phát triển du lịch.