CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH 1. Các khái niệm cơ bản về du lịch, phát triển du lịch 1. Khái niệm du lịch, các khái niệm liên quan đến du lịch Khái niệm về du lịch được tiếp cận bằng nhiều cách khác nhau, trong đó khái niệm du lịch được sử dụng phổ biến theo Hunziker và Kraff, (1942); Kaspar, (1976) và Luật Du lịch, 2017. Theo Hunziker và Kraff, (1942): “Du lịch là tổng hoà các mối quan hệ và hiện tượng từ cuộc hành trình và lưu trú tạm thời của một cá nhân nào đó tại nơi không phải là nơi ở hoặc nơi họ thường xuyên làm việc” Theo Kaspar, (1976): “ Du lịch không chỉ là một hiện tượng di chuyển của dân cư mà tất cả những gì có liên quan đến sự di chuyển đó” Theo Luật Du lịch, (2017): “ Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác” Qua đó có thể nhận thấy khái niệm du lịch đã được Luật Du lịch, 2017 đưa ra một cách rõ ràng và đầy đủ.
Do đó, trong luận văn này tác giả sử dụng khái niệm về du lịch và các khái niệm liên quan đến du lịch Theo Luật Du lịch số 09/2017/QH14 của Quốc Hội ngày 19/6/2017 tại Điều 3. Giải thích từ ngữ Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau: “1. Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác. Khách du lịch là người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, trừ trường hợp đi học, làm việc để nhận thu nhập ở nơi đến.
Phát triển du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng đồng thời các yêu cầu về kinh tế - xã hội và môi trường, bảo đảm hài hòa lợi ích của các chủ thể tham gia hoạt động du lịch, không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch trong tương lai. Thiết chế du lịch là chỉnh thể Du lịch hội tụ đầy đủ các yếu tố: cơ sở vật chất du lịch; tài nguyên du lịch; bộ máy tổ chức, nhân sự; quy chế hoạt động; nguồn kinh phí, chi tiết các yếu tố như sau: (1) Cơ sở vật chất du lịch: Do con người quy hoạch đầu tư hình thành như: Nhóm các cơ sở vật chất phục vụ nhu cầu vui chơi giải trí, nghỉ dưỡng, tham quan, ăn uống: Khu du lịch, điểm du lịch, khu nghỉ dưỡng resort, homestay, ẩm thực, công viên, các công trình phục vụ văn hóa, văn nghệ, thể thao, các lễ hội…Nhóm các cơ sở vật chất phục vụ việc kết nối du khách với các khu, điểm du lịch ở địa phương như: Phương tiện giao thông đường thủy, đường bộ, bến xe, bến tàu, hệ thống đường bộ, đường thủy, đường hàng không kết nối các khu du lịch, điểm du lịch với khách tham quan. Hệ thống ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ du lịch, marketing du lịch…Nhóm các trụ sở, văn phòng làm việc của cơ quan nhà nước về du lịch, quản lý sự nghiệp du lịch, các trụ sở tổ chức, doanh nghiệp làm du lịch… (2) Tài nguyên du lịch: Tài nguyên tự nhiên: Bao gồm các yếu tố tự nhiên hình thành như: Đất đai, khí hậu, nước, địa hình, biển, núi, cao nguyên, đồng bằng, sông ngòi, rừng, kênh, mương, thác, hang động, đảo, cồn, hồ, công trình, kiến trúc, khu sinh thái, vườn cây, động vật, thực vật…Tài nguyên nhân văn: Bao gồm các di tích lịch sử văn hóa; các lễ hội tôn giáo, lễ hội dân gian; các giá trị văn hóa; ẩm thực; các hoạt động văn hóa do con người sáng tạo ra; phong cách làm du lịch của người dân địa phương…(3) Bộ máy tổ chức, nhân sự làm du lịch. Hoạt động du lịch, đầu tư phát triển du lịch là hoạt động liên quan đến nhiều lĩnh vực của địa phương nên nhân sự làm công tác du lịch nhiều thành phần nhưng cơ bản có thể chia thành 03 nhóm sau: Nhóm tổ chức, nhân sự cấp cao: Tổ chức là Ban thường vụ, cấp ủy địa phương, cá nhân thường là lãnh đạo, người đứng đầu Đảng, Nhà nước ở địa phương hoạt động theo nhiệm kỳ có trách nhiệm hoạch định chính sách, đề ra các giải pháp chiến lược, cho chủ trương quy hoạch, đầu tư thiết 12 chế du lịch, các quyết sách lớn để phát triển du lịch.
Nhóm tổ chức, nhân sự cấp trung: Các tổ chức thuộc cơ quan quản lý hành chính, sự nghiệp lĩnh vực du lịch và các cơ quan có liên quan hoạt động du lịch, các cá nhân được giao nhiệm vụ trực tiếp quản lý hành chính hoạt động du lịch ở địa phương. Nhóm tổ chức, nhân sự ở cơ sở: Các tổ chức là các doanh nghiệp, hợp tác xã, các hộ kinh doanh và nhân dân trực tiếp làm du lịch hoặc cung cấp các sản phẩm, dịch vụ … phục vụ du khách. Khái niệm Phát triển, Phát triển du lịch bền vững Phát triển là một khái niệm mới nhằm định nghĩa một sự phát triển về mọi mặt trong xã hội hiện tại mà vẫn phải bảo đảm sự tiếp tục phát triển trong tương lai xa. Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hướng tới nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa.
riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia đó. Phát triển du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng đồng thời các yêu cầu về kinh tế - xã hội và môi trường, bảo đảm hài hòa lợi ích của các chủ thể tham gia hoạt động du lịch, không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch trong tương lai. Vai trò của du lịch đối với phát triển kinh tế xã hội Du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp, ngày càng có vị trí quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của một quốc gia. Phát triển du lịch sẽ góp phần vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mang lại nguồn thu ngân sách quốc gia, thu hút vốn đầu tư và xuất khẩu hàng hóa tại chỗ, tác động tích cực đối với phát triển các ngành kinh tế có liên quan.
Du lịch còn góp phần thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo, tạo nhiều việc làm, mang lại thu nhập thường xuyên cho người lao động tại nhiều vùng, miền khác nhau. Dưới góc độ xã hội, du lịch là một hoạt động nhằm phục vụ nhu cầu nghỉ ngơi, giải trí và học tập của con người. Đây là nhu cầu rất phổ biến, mức sống càng cao thì nhu cầu du lịch của con người càng lớn. Đối với Việt Nam, ngành du lịch được xem như là một trong ba ngành kinh tế mũi nhọn, được chú trọng đầu tư, không ngừng phát triển và có những đóng góp tích cực vào nền kinh tế quốc gia.
13 Theo các nhà nghiên cứu, kể từ năm 1986, kinh tế Việt Nam có những thay đổi đáng kể trên nhiều lĩnh vực, như nông nghiệp, công nghiệp và du lịch. Khách du lịch đến Việt Nam ngày càng đông, các điểm du lịch được khai thác và mở rộng hoạt động kinh doanh tại Việt Nam. Tăng trưởng kinh tế du lịch đã được coi là mối quan tâm kinh tế vĩ mô quan trọng đối với các chính phủ và các nhà hoạt động trong ngành khi họ đưa ra các quyết định liên quan đến chính sách và đầu tư. Giả thuyết Tăng trưởng kinh tế do du lịch gợi ý rằng tăng trưởng du lịch dẫn đến tăng trưởng kinh tế ở một điểm đến.
Ngoài ra, một số nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng du lịch có liên quan đến tăng trưởng kinh tế ở một số vùng nhất định hoặc trong một số giai đoạn phát triển nhất định, đặc biệt là trong các tình huống mà ngành công nghiệp chính hoặc phụ kém năng suất hơn ngành du lịch (Liu và cộng sự, 2018). Thực vậy, vai trò của du lịch trong phát triển kinh tế được thể hiện qua các khía cạnh sau: (1) Phát triển du lịch sẻ góp phần vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế; (2) Mang lại nguồn thu ngân sách quốc gia; (3) thu hút vốn đầu tư và khởi nghiệp; (4) Phát triển du lịch sẽ tạo việc làm cho xã hội; (5) Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa tại chỗ; (6) Thúc đẩy phát triển các ngành có liên quan. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch Sau khi tổng quan về cơ sở lý thuyết có liên quan đến phát triển du lịch, phát triển du lịch bền vững, các nghiên cứu cũng đã chỉ ra các yếu tố khác nhau tác động đến phát triển du lịch, các yếu tố chính tác động bao gồm: Bảng 1: Tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch STT Nhân tố ảnh hưởng đến Nguồn nghiên cứu phát triển du lịch 1 Phát triển cơ sở hạ tầng Mai Anh Vũ và Nguyễn Xuân Hiếu, 2020 ; Nguyễn Thanh Long và Nguyễn Thanh Lam, 2018; Mafunzwaini và Hugo, 2005 14 2 Tài nguyên du lịch Mai Anh Vũ và Nguyễn Xuân Hiếu, 2020 ; Vũ Thị Quỳnh Nga và cộng sự, 2022 ; Nguyễn Thanh Long và Nguyễn Thanh Lam, 2018; Rosalia và cộng sự, 2021 3 Phát triển đào tạo Mai Anh Vũ và Nguyễn Xuân Hiếu, nguồn nhân lực 2020; Wilson và cộng sự, 2001; Mafunzwaini và Hugo, 2005 4 Trình độ tổ chức quản Mai Anh Vũ và Nguyễn Xuân Hiếu, lí ngành du lịch 2020 ; Wilson và cộng sự, 2001; Mafunzwaini và Hugo, 2005 5 Chất lượng dịch vụ du Mai Anh Vũ và Nguyễn Xuân Hiếu, lịch 2020 ; Nguyễn Trọng Nhân và Đào Ngọc Cảnh, 2011; Vũ Thị Quỳnh Nga và cộng sự, 2022 ; Nguyễn Thanh Long và Nguyễn Thanh Lam, 2018; Mafunzwaini và Hugo, 2005; Rosalia và cộng sự, 2021 6 Sự tham gia của cộng Mai Anh Vũ và Nguyễn Xuân Hiếu, đồng trong phát triển du lịch 2020 ; Nguyễn Trọng Nhân và Đào Ngọc Cảnh, 2011; Vũ Thị Quỳnh Nga và cộng sự, 2022; Wilson và cộng sự, 2001; Rosalia và cộng sự, 2021 7 Yếu tố văn hóa, tâm Nghiên cứu về du lịch Tây Ninh của linh và chính sách đầu tư… các tác giả: Hà Thị Hoa, 2012; Trần Thế Hiển, 2014; Đỗ Minh Huy, 2015; Hồ Tiểu Bảo, 2017; Viện nghiên cứu phát triển du lịch - Tổng cục du lịch; Huỳnh Thế Du và cộng sự, 2019.