Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ viên chức quản lý trường TH và THCS theo chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông. Chường 2: Thực trạng phát triển đội ngũ viên chức quản lý các trường TH và THCS huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam theo chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ 5 thông. Chương 3: Biện pháp phát triển đội ngũ viên chức quản lý các trường TH và THCS huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam theo chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ VIÊN CHỨC QUẢN LÝ TRƢỜNG TIỂU HỌC VÀ TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO CHUẨN HIỆU TRƢỞNG CƠ SỞ GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Các nước trên thế giới như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Pháp, Trung Quốc, Singapor,. luôn xem nhà giáo và VCQL giáo dục là điều kiện quyết định của sự nghiệp giáo dục và phát triển giáo dục. Đặc biệt là vai trò cùa người đứng đầu nhà trường.
Nghiên cứu của Mulford (2006) đã chỉ ra, sự kết hợp giữa lãnh đạo và trách nhiệm giải trình này đã tạo ra một bối cảnh làm việc rất mới cho cả giáo viên và lãnh đạo nhà trường [25]. Trong nghiên cứu của mình Heißenberger (2016) đã xem xét các mối quan hệ giữa công việc của các hiệu trưởng trường học đổi mới và các trường tiểu học đổi mới được xác định bằng cách xác định tám lĩnh vực lãnh đạo nhà trường: phát triển giáo dục, quản lý lớp học, tổ chức trường học, tương tác xã hội, phát triển nhân sự, hợp tác, cơ sở hạ tầng và tiếp thị trường học [22]. Nghiên cứu của Moswela và cộng sự (2017) đã chỉ ra những rào cản đối với công tác quản lý nhà trường tiểu học và THCS tại Botswana của người hiệu trưởng. Kết quả nghiên cứu cho thấy, đứng đầu trong số các rào cản là việc áp đặt các chính sách thông qua nhiều chỉ thị của Bộ Giáo dục và việc lạm dụng ma túy ở học sinh [24].
Khayi và cộng sự (2020) đã thực hiện nghiên cứu nhằm khám phá vai trò của hiệu trưởng trong việc phát triển năng lực của giáo viên. Sự thành công của một trường học và thành tích học tập của người học phụ thuộc phần lớn vào sự lãnh đạo tốt của trường. Do đó, việc lãnh đạo nhà trường kém hoặc không hiệu quả sẽ dẫn đến những hạn chế nhất định trong công tác giáo dục, dạy học. Nghiên cứu này lập luận rằng trách nhiệm của các hiệu trưởng là phải đảm bảo rằng các cơ hội thích hợp tồn tại cho sự phát triển năng lực lãnh đạo của giáo viên [23].
Nghiên cứu của Chen và các cộng sự đã chỉ ra vai trò của hiệu trưởng trong việc điều hành các chương trình giảng dạy trong nhà trường THCS. Nghiên cứu cũng đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự lãnh đạo của nhà trường đến công tác này ở Trung Quốc thông qua việc vận dụng lý thuyết động lực học [21]. Một xu thế đã và đang diễn ra trong quá trình cải cách giáo dục tại các quốc gia là thực hiện quản lý dựa trên chuẩn, do vậy có khá nhiều nghiên cứu xung quanh vấn đề chất lượng của đội ngũ VCQL so với chuẩn đã đề ra. Về chương trình đào tạo, bồi dưỡng VCQL.
Đại học Nam Florida đã quy định Chuẩn chương trình đào tạo cho nhà quản lý trường học là chương trình tích hợp gồm 7 mười một vùng kiến thức, kỹ năng theo bốn lĩnh vực lớn: (1) Lãnh đạo chiến lược; (2) Lãnh đạo tổ chức; (3) Lãnh đạo giáo dục; (4) Lãnh đạo chính trị và cộng đồng. Chương trình đào tạo nhà lãnh đạo trường học theo các nhóm năng lực: năng lực sư phạm, giáo dục và thiết lập; năng lực kiểm soát; năng lực lãnh đạo; năng lực tổ chức; năng lực tư vấn. Các nghiên cứu trong nước Trên thế giới đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục cũng như phát triển đội ngũ viên chức quản lý. Đối với Việt Nam, vấn đề này rất được quan tâm, chú trọng; đã có nhiều công trình khoa học, nhiều đề tài, dự án có giá trị được nghiên cứu, ứng dụng; tiêu biểu như: Bản chất của hoạt động quản lý, quản lý giáo dục, thành tựu và xu hướng" của tác giả Nguyễn Gia Quý [19]; "Một số vấn đề giáo dục và khoa học giáo dục" của tác giả Phạm Minh Hạc [8]; "Đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục" của tác giả Đặng Quốc Bảo (NXB Giáo dục, Hà Nội năm 2010) [1], "Giáo trình khoa học quản lý" của tác giả Phạm Trọng Mạnh [14];… Phát triển đội ngũ VCQL là một đề tài đã được nghiên cứu nhiều thông qua các luận văn thạc sỹ, cả luận án tiến sỹ của nhiều tác giả khác nhau.
Đề tài về phát triển đội ngũ viên chức quản lý nói chung cũng được khai thác, đánh giá ở nhiều góc độ của từng địa phương, từng cấp học. Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài phát triển đội ngũ VCQL đã được công bố như: - Luận văn thạc sỹ tại trường Đại học Quốc gia, Đại học Giáo dục Hà Nội “Quản lý đội ngũ Hiệu trưởng trường Trung học phổ thông đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục” của Nguyễn Hồng Hải năm 2013. Nội dung của Luận văn đã làm phong phú thêm lí luận về đội ngũ hiệu trưởng và quản lí đội ngũ hiệu trưởng các trường phổ thông nhằm xác định các biện pháp quản lí đội ngũ hiệu trưởng phù hợp, giúp các nhà quản lí giáo dục hiểu sâu hơn về các nhân tố ảnh hưởng, góp phần trong công tác hoạch định chính sách về quản lí đội ngũ hiệu trưởng 9]. - Luận văn thạc sỹ tại trường Đại học sư phạm, Đại học Thái Nguyên “Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý theo chuẩn hiệu trưởng các trường tiểu học thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang” của Ngô Viêt Trung năm 2014 [20]; - Luận văn thạc sỹ: “Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường học thuộc huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi” của Trần Quốc Bảo (2015) [3]; - Luận văn thạc sỹ tại Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam “Phát triển đội ngũ hiệu trưởng các trường tiểu học huyện Đắklăk, tỉnh Đắk Nông theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực” của tác giả Vũ Thị Hiến năm 2019 [11]; Vấn đề xây dựng, phát triển đội ngũ VCQL giáo dục nói chung, VCQL trường TH và THCS nói riêng được Đảng, Nhà nước hết sức quan tâm, được đề cập ở nhiều nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Nhà nước; được qui định trong Luật Giáo dục, Chiến lược phát triển giáo dục và các nghị định, thông tư, các chương trình, đề án của Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng và phát 8 triển đội ngũ VCQL giáo dục.
Một số luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục với các đề tài nghiên cứu về vấn đề qui hoạch phát triển đội ngũ VCQL trường học hoặc nâng cao năng lực quản lý trường học của Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng với các nội dung tiếp cận về quản lý các mặt hoạt động trong nhà trường như: quản lý đội ngũ giáo viên, quản lý quá trình dạy học, quản lý cơ sở vật chất - trang thiết bị,. Tuy nhiên, trên địa bàn huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam chưa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu về phát triển đội ngũ VCQL theo chuẩn hiệu trưởng các trường TH và THCS. Vì thế, việc nghiên cứu đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ VCQL theo chuẩn hiệu trưởng các trường TH và THCS huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam có ý nghĩa to lớn về mặt lý luận và thực tiễn trong việc đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục TH và THCS của địa phương trong điều kiện mới. Các khái niệm chính của đề tài 1.
Quản lý Theo Từ điển Tiếng Việt, "quản lý" được định nghĩa là: "Tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan" [15]. Quản lý là hoạt động có mục đích, được tiến hành bởi một chủ thể quản lý nhằm tác động lên khách thể quản lý để thực hiện các mục tiêu xác định của công tác quản lý. Trong mỗi chu trình quản lý, chủ thể quản lý tiến hành những hoạt động theo chức năng quản lý như xác định mục tiêu, hoạch định các chủ trương, chính sách, kế hoạch, tổ chức chỉ đạo thực hiện, phối hợp, kiểm tra, huy động và sử dụng các nguồn lực cơ bản như tài lực, vật lực, nhân lực.để thực hiện các mục tiêu, mục đích mong muốn trong bối cảnh và thời gian nhất định. Trong cuốn “Lý luận quản lý nhà nước" của tác giả Mai Hữu Khuê, xuất bản năm 2003 có định nghĩa về quản lý như sau: "Quản lý là một phạm trù có liên quan mật thiết với hiệp tác và phân công lao động, nó là một thuộc tính tự nhiên của mọi lao động hiệp tác.
Từ khi xuất hiện những hoạt động quần thể của loài người thì đã xuất hiện sự quản lý. Sự quản lý đã có trong cả xã hội nguyên thuỷ, ở đó con người phải tập hợp với nhau để đấu tranh với thế giới tự nhiên, muốn sinh tồn con người phải tổ chức sản xuất, tổ chức phân phối" [12]. Theo quan điểm chính trị xã hội: "Quản lý là sự tác động liên tục, có tổ chức, có định hướng của chủ thể (người quản lý, người tổ chức quản lý) lên khách thể (đối tượng quản lý) về các mặt chính trị, văn hoá, xã hội, kinh tế.bằng một hệ thống luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng" Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất. Quản lý là một trong những loại hình lao động quan trọng nhất trong các hoạt động của con người.
Quản lý đúng tức là con người đã nhận thức được quy luật, vận động theo quy luật và sẽ đạt được thành công theo ý muốn. 9 Bản chất của hoạt động quản lý là sự tác động có mục đích của người quản lý đến tập thể người bị quản lý nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức đặt ra. Vì vậy, nhiệm vụ của quản lý là biến đổi mối quan hệ trên thành những yếu tố tích cực, hạn chế xung đột và tạo nên môi trường thuận lợi để hướng tới mục tiêu. Đó là "bí quyết" làm việc của người quản lý được khám phá trên sự đúc rút kinh nghiệm thực tế.