phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, các công trình khoa học đã công bố và phụ lục, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông theo quan điểm nhà trường hiệu quả. Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn về phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông theo quan điểm nhà trường hiệu quả. Chƣơng 3: Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông theo quan điểm nhà trường hiệu quả. LUAN VAN CHAT LUONG download8 : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM NHÀ TRƢỜNG HIỆU QUẢ 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề Về phát triển ĐNGV và trường học hiệu quả, trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã có nhiều tác giả nghiên cứu trên nhiều góc độ khác nhau. Có thể tổng quan một số nghiên cứu trên thế giới và ở nước ta như sau: 1. Nghiên cứu ở nước ngoài 1. Về nhà trường hiệu quả * Tại một số nƣớc tiêu biểu: Tại Hợp chủng quốc Hoa Kỳ ( Mĩ).
- Vào những năm 70 của Thế kỷ 20, tại Mỹ đã nghiên cứu những yếu tố tạo ra trường học có hiệu quả nhằm cải cách tổ chức và quản lý nhà trường. Đến thập kỷ 80, các kết quả nghiên cứu về nhà trường hiệu quả đã thay đổi. Kết quả điển hình tại Mỹ về nhà trường hiệu quả là của Purkey và Smith (1983) với việc chỉ ra 9 đặc trưng mang tính tiêu chí liên quan đến tổ chức và 4 đặc trưng liên quan đến quá trình đào tạo của nhà trường hiệu quả. - Nghiên cứu gần đây nhất của Mỹ cho thấy sự tham gia của GV vào việc ra quyết định và sự tham gia của cha mẹ vào hoạt động nhà trường có liên quan mạnh với kết quả học tập cao của HS (Witte và Walsh, 1990).
Ý tưởng đó được thể hiện cụ thể trong tác phẩm “Teachers, Schools and Society” của Sadker xuất bản năm 1992 với 5 yếu tố của nhà trường hiệu quả là: 1) Bộ phận lãnh đạo quản lý mạnh; 2) Mục tiêu của trường rõ ràng được chia sẻ bộ phận lãnh đạo và đội ngũ GV (đồng thuận); 3) Không khí an toàn trật tự; 4) Sự theo dõi và đánh giá thường xuyên về tiến bộ của HS; 5) Những hy vọng cao đối với thành tích của HS. LUAN VAN CHAT LUONG download9 : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, về cơ bản các công trình nghiên cứu về nhà trường hiệu quả ở Hoa Kỳ chủ yếu đề cập tới các đặc trưng mang tính tiêu chí liên quan đến tổ chức và quá trình đào tạo của nhà trường. Tại Vương quốc Anh Các công trình nghiên cứu của Rutter năm 1979 và Mortimore năm 1988 ở quốc gia này đã nghiên cứu về nhà trường hiệu quả và phát triển loại hình nhà trường này với đối tượng là các nhà trường tiểu học (theo dõi HS trong một thời gian dài; nghiên cứu GV, lớp học và nhà trường thông qua quan sát trực tiếp, điều tra GV, cha mẹ HS, HS và đánh giá mối liên hệ giữa nhà trường và ảnh hưởng của giáo dục và điểm kiểm tra trắc nghiệm HS). Kết quả nghiên cứu cũng tương đối thống nhất với 9 đặc trưng mà các nhà nghiên cứu của Mỹ đưa ra.
Tuy nhiên các công trình nghiên cứu của Anh có một số điểm khác với ở Hoa Kỳ như có thêm các tiêu chí mang tính đặc trưng về đòi hỏi của các lực lượng tham gia xây dựng nhà trường trong đó có người học, gia đình người học, cộng đồng, chính quyền địa phương và các tổ chức kinh tế xã hội, các yêu cầu của chính phủ (quốc gia)… Tại Cộng hòa liên bang Nga Tại Cộng hòa liên bang Nga, trong một số năm gần đây đã xuất hiện một số tài liệu khoa học bàn về nhà trường hiệu quả. Trong các tài liệu đó có đưa ra một số nhận định như: - Việc nghiên cứu nhà trường hiệu quả là tốt, mang tính hữu dụng, thiết thực trong việc bồi dưỡng hiệu trưởng, nhà giáo, giáo sinh, các nhà tư vấn, cha mẹ học sinh, chủ yếu tập trung vào sự tiến bộ của HS. - Nhân tố hết sức quan trọng của nhà trường hiệu quả là GV đặt lợi ích của nhà trường cao hơn lợi ích cá nhân và biết xử lý những bất đồng trong tập thể sư phạm để tạo sự đồng thuận nhằm cho HS cảm thấy sự tin tưởng các thầy. - Nhà trường hiệu quả là sự tổng hợp của các lớp học hiệu quả, của các giờ học hiệu quả, cùng với hoạt động quản lý nhà trường đó có hiệu quả.
LUAN VAN CHAT LUONG download10: add luanvanchat@agmail.com - Vai trò, chức năng của hiệu trưởng cùng với phương thức và phong cách lãnh đạo được chú trọng: + Được sự ủng hộ về mặt đạo đức của GV trong công tác hàng ngày. + Có sự liên kết chặt chẽ với cha mẹ HS và GV nhằm tạo ra môi trường học tập chất lượng cao. + Biết tạo ra mối quan hệ hợp lý giữa vai trò lãnh đạo và sự tự chủ của GV, từ đó thấy GV có được sự hài lòng cao với công việc của mình và họ có sự ủng hộ về mặt tinh thần cho Hiệu trưởng. Tại một số nước đang phát triển Có rất ít các nghiên cứu về nhà trường hiệu quả ở các nước đang phát triển.
Tuy nhiên ở các nước này các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng để tạo ra những trường học có hiệu quả ở các nước đang phát triển cần ba yếu tố cơ bản như sau: - Các yếu tố đầu vào cơ bản như: Chương trình, tài liệu giảng dạy, chất lượng người học, thời gian học và việc giảng dạy (Lockheed và Verpoor, 1991). - Các điều kiện làm việc như: Sự tham gia của cộng đồng; vấn đề tiếp cận quản lý dựa vào nhà trường (phi tập trung hóa), sự lãnh đạo của Hiệu trưởng; sự đoàn kết của GV và sự cam kết thực hiện; sự chịu trách nhiệm; sự linh hoạt; chương trình phù hợp; điều chỉnh ở từng cấp độ hay từng bước; tổ chức linh hoạt; sự linh hoạt sư phạm; đáp ứng nhu cầu của Chính phủ và cộng đồng; tầm nhìn. Ngoài ra, tại các nước đang phát triển, các nhà khoa học giáo dục đã nghiên cứu các chuẩn để đánh giá các nhà trường có đặc trưng: nhà trường chất lượng, nhà trường thành công; nhà trường tốt; đồng thời nghiên cứu cách nhận biết các loại nhà trường đã nêu. Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới đã đưa ra các tiêu chí đánh giá để đề xuất mô hình khác nhau cho các nhà trường có kết quả hoạt động cao và coi đó là các yêu cầu của cộng đồng và xã hội về chuẩn mực của nhà trường.
Trong phần này, chúng tôi xin tổng hợp những LUAN VAN CHAT LUONG download11: add luanvanchat@agmail.com nghiên cứu chủ yếu về nhà trường đã xuất hiện trong những thập niên gần đây bao gồm: nhà trường thành đạt (succssesful); nhà trường hiệu quả (effective school) và nhà trường hoàn thiện (improvement school). Tuy có nhiều cách tiếp cận để nâng cao “hiệu quả” hoạt động của nhà trường, nhưng tất cả cách tiếp cận này đều hướng tới nâng cao “kết quả”, “thành tựu” (achievement) của người học, nói cách khác, đều hướng tới thực hiện trách nhiệm xã hội của nhà trường. * Nhà trường thành đạt (Successful School) [72] - Nhà trường thành đạt là một khái niệm được nhà sư phạm người Mỹ Thomas J.Sergiovanni sử dụng khi đối chiếu với các nghiên cứu về nhà trường hiệu quả. Xuất phát từ luận điểm của Sergiovanni, các nhà sư phạm Bắc Mỹ, thông qua báo cáo vào tháng 6 năm 2005 của Willard R.
Daggett, chủ tịch trung tâm quốc tế về lãnh đạo trong giáo dục đã đề xuất các tiêu chí của nhà trường thành đạt như sau: 1) Tập trung hoạt động giảng dạy vào những hứng thú của HS, phong cách học tập của HS cũng như năng khiếu của các em thông qua sự đa dạng của cách tiếp cận cộng đồng/nhóm học tập quy mô nhỏ. 2) Các nhà quản lý trường học và GV cùng chia sẻ một cam kết rất chặt chẽ và nghiêm túc về kết quả học tập xuất sắc đối với tất cả HS, đặc biệt trong lĩnh vực ngữ văn. 3) Đảm bảo một cam kết đặc biệt mạnh mẽ về nguồn lực và sự chú ý dành cho HS lớp 9. 4) Dành cho HS lớp cuối cấp một chương trình phù hợp và nghiêm ngặt.
5) Tập trung cao độ theo hướng cá thể và các dữ liệu ở lớp học để có quyết định giảng dạy hàng ngày thích hợp với mỗi HS. 6) Có một chương trình và phương pháp dạy học chất lượng cao hướng tới sự chính xác và phù hợp. 7) Tạo điều kiện cho HS tiếp cận với những người lớn có khả năng phát triển các mối quan hệ con người và tạo cơ hội cho việc áp dụng tư duy sâu sắc. LUAN VAN CHAT LUONG download12: add luanvanchat@agmail.com 8) Tập trung và duy trì sự phát triển nghề nghiệp chuyên môn trong một phạm vi nhất định những sáng kiến có ảnh hưởng mạnh và tích cực.
9) Có một sự lãnh đạo vững vàng và cống hiến. * Nhà trường hoàn thiện (Improvement School) [75] Cùng với việc ngày càng làm rõ hơn những đặc trưng và mô hình của nhà trường hiệu quả và đưa chúng vào thực tiễn hoạt động và quản lý nhà trường, các nhà nghiên cứu giáo dục và quản lý giáo dục trên thế giới đã từng bước chuyển sang một cách tiếp cận mới đối với việc phát triển nhà trường nhằm đáp ứng sự phát triển ngày càng nhanh chóng của KH&CN và tác động của những thành tựu KH&CN đến toàn bộ đời sống xã hội. Năm 1994, trong tác phẩm “Nhà trường hoàn thiện trong kỷ nguyên của những biến đổi”, Hopkins và các cộng sự người Anh của ông đã nêu ra một “định nghĩa” về nhà trường hoàn thiện như sau: “nhà trường hoàn thiện là nhà trường làm tăng kết quả, thành tựu của HS nhờ việc thúc đẩy, phát triển hơn nữa quá trình dạy và học cũng như các điều kiện hỗ trợ quá trình này”. Có thể khẳng định, sự hoàn thiện nhà trường đang là một chiến lược phát triển, nâng cao tính hiệu quả của nhà trường, được cộng đồng giáo dục quốc tế quan tâm.
* Nhà trường hiệu quả (Effective School) [76, 79, 80] 1) Áp dụng cách tiếp cận “hướng vào người học”. 2) Dạy các chương trình giàu tính học thuật. 3) Luôn dạy để khuyến học. 4) Có không khí sư phạm tích cực.
5) Khuyến khích hoạt động tương tác đồng đẳng. 6) Luôn quan tâm tới việc phát triển đội ngũ giáo viên. 7) Chia sẻ quyền lãnh đạo.