Tổng quan luận án
Công trình nghiên cứu khoa học của tác giả Vũ Xuân Tiến tập trung vào đề tài "Phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội hiện nay", thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục. Nghiên cứu tiếp cận vấn đề phát triển nhân lực giảng dạy trong hệ thống nhà trường quân đội dưới góc độ khoa học quản lý.
Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu
Nghiên cứu được triển khai trên cơ sở quán triệt các văn kiện chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, bao gồm Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; Chỉ thị số 40-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng về xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; cùng Đề án kiện toàn và phát triển đội ngũ nhà giáo quân đội.
Trong hệ thống trường sĩ quan quân đội, đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự chiếm tỷ lệ cao và giữ vị trí nòng cốt. Đây là lực lượng trực tiếp giảng dạy kiến thức khoa học quân sự, nghiên cứu bổ sung lý luận, tổng kết nghệ thuật quân sự, rèn luyện phong cách chỉ huy cho học viên sĩ quan và là nguồn bổ sung cán bộ chỉ huy cho các đơn vị khi cần thiết.
Khoảng trống thực tiễn được tác giả chỉ ra gồm các bất cập cụ thể:
- Công tác phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự chưa phản ánh rõ nét tính đặc thù trong quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên ngành, cận chuyên ngành và nghiệp vụ sư phạm.
- Quy trình tuyển chọn, bố trí, sử dụng và sàng lọc chưa mang tính chuyên biệt; chưa kích hoạt được vai trò tự bồi dưỡng của giảng viên.
- Các điều kiện bảo đảm vật chất và tinh thần chưa tạo đủ động lực thu hút cán bộ trẻ có năng lực và giữ chân giảng viên chất lượng cao.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận án là khái quát hóa những vấn đề lý luận và làm rõ thực trạng phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội; trên cơ sở đó đề xuất hệ thống biện pháp phát triển đội ngũ này đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và đáp ứng yêu cầu chất lượng, góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay.
Luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:
- Luận giải những vấn đề lý luận về phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội hiện nay.
- Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội.
- Đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội hiện nay.
- Khảo nghiệm và thử nghiệm biện pháp phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội hiện nay.
Giả thuyết khoa học
Nếu các trường sĩ quan quân đội triển khai có hiệu quả các biện pháp phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự dựa trên cơ sở lý thuyết phát triển nguồn nhân lực và lý luận quản lý đội ngũ trong một tổ chức, thì đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội sẽ được phát triển đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và đáp ứng yêu cầu về chất lượng (phẩm chất và năng lực nghề nghiệp) trong giai đoạn hiện nay.
Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu: Hoạt động phát triển đội ngũ giảng viên ở trường sĩ quan quân đội.
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội hiện nay.
- Phạm vi nội dung: Tập trung vào lý thuyết phát triển nguồn nhân lực của Leonard Nadler và lý luận quản lý đội ngũ trong một tổ chức giáo dục quân sự.
- Phạm vi khảo sát không gian: Tiến hành tại 08 cơ sở đào tạo sĩ quan quân đội gồm: Trường Sĩ quan Lục quân 1; Trường Sĩ quan Lục quân 2; Trường Sĩ quan Chính trị; Trường Sĩ quan Pháo binh; Trường Sĩ quan Thông tin; Trường Sĩ quan Công binh; Trường Sĩ quan Phòng hóa; Trường Sĩ quan Tăng - Thiết giáp.
- Khách thể khảo sát thực tế: Cán bộ quản lý giáo dục (Ban Giám hiệu; chủ nhiệm và phó chủ nhiệm bộ môn; chủ nhiệm và phó chủ nhiệm khoa khoa học quân sự; lãnh đạo phòng đào tạo; lãnh đạo phòng/ban khảo thí và bảo đảm chất lượng giáo dục) và học viên đào tạo sĩ quan năm thứ 3, năm thứ 4.
- Phạm vi thời gian: Dữ liệu khảo sát thực trạng được thu thập trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019.
Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án
Luận án đã tổng quan hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, phân chia thành hai nhóm nội dung chính:
Hướng nghiên cứu về phát triển đội ngũ nhà giáo ngoài quân đội
- Nghiên cứu quốc tế: Chuyên gia giáo dục Roj Sing (UNESCO) khẳng định vị trí quyết định của người thầy đối với chất lượng của hệ thống giáo dục; George Goerner (Đại học Mohawk Valley, Hoa Kỳ) nghiên cứu về quản lý đội ngũ giảng viên nhằm củng cố sứ mệnh cơ sở đại học; Blackwell R. và Blackmore nghiên cứu về quản lý và nâng cao năng lực đội ngũ nhà giáo trong bối cảnh thay đổi.
- Nghiên cứu trong nước về lý luận quản lý: Trần Kiểm (2009) nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn của khoa học quản lý giáo dục; Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo (2009) phân tích các khâu quy hoạch, tuyển chọn, bố trí, bồi dưỡng và đánh giá giáo viên; Đặng Vũ Hoạt và Hà Thị Đức (2010) hệ thống hóa lý luận dạy học đại học và tiêu chuẩn người thầy.
- Nghiên cứu về chính sách và chuẩn hóa đội ngũ: Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Trần Khánh Đức (2010) phân tích chính sách quốc gia phát triển đội ngũ giảng viên đại học; Đỗ Thị Hoà (2013) nghiên cứu chính sách phát triển giảng viên trường đại học ngoài công lập; nhóm nghiên cứu Trường Đại học Lao động - Xã hội (2010) đề xuất giải pháp chuẩn hóa giảng viên; Nguyễn Thị Thu Hằng (2013) khảo sát chất lượng giảng viên khối ngành kinh tế và quản trị kinh doanh khu vực phía Bắc; nhóm nghiên cứu Trường Đại học Thủ đô (2015) ứng dụng mô hình nguồn nhân lực của Leonard Nadler trong quản lý giảng viên.
- Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục: Nguyễn Văn Đệ (2010) nghiên cứu phát triển giảng viên đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long; Nguyễn Văn Lâm (2015) nghiên cứu phát triển giảng viên các trường cao đẳng Giao thông vận tải; Bùi Văn Tuấn (2017) nghiên cứu quản lý phát triển giảng viên các trường cao đẳng y tế Hà Nội; Vũ Đức Lễ (2017) nghiên cứu chính sách phát triển giảng viên đại học công lập dưới góc độ chính sách công.
- Các bài báo khoa học: Nguyễn Bá Minh (2011), Nguyễn Xuân Tề (2014), Nguyễn Đức Vinh (2015), Phạm Xuân Hùng (2015), Lưu Kiếm Thanh (2019) nghiên cứu về phát triển năng lực, bồi dưỡng nghiệp vụ và xây dựng giảng viên lý luận chính trị, quản lý nhà nước.
Hướng nghiên cứu về phát triển đội ngũ nhà giáo trong quân đội
- Đề tài khoa học cấp bộ và cấp ngành: Vũ Quang Lộc (2005) nghiên cứu nâng cao chất lượng quản lý giáo dục - đào tạo trong các học viện, trường sĩ quan; Trần Quyết Tiến (2013) đề xuất giải pháp bồi dưỡng nhà giáo tại Trường Sĩ quan Pháo binh; Nguyễn Đức Độ và cộng sự (2013) nghiên cứu hiệu quả hoạt động khoa học của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn; Nguyễn Mạnh Hùng (2013) nghiên cứu bồi dưỡng phương pháp làm việc khoa học cho giảng viên quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh; Nguyễn Hoàng Lân (2015) nghiên cứu bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giảng viên công tác đảng, công tác chính trị; Nguyễn Tuấn Hải (2015) nghiên cứu bồi dưỡng giảng viên Học viện Phòng không - Không quân; Nguyễn Văn Thái (2016) nghiên cứu giải pháp nâng cao chất lượng giảng viên các trường sĩ quan; Nguyễn Đình Lanh (2017) nghiên cứu dạy học chuyên ngành tên lửa; Nguyễn Thị Tĩnh (2017) nghiên cứu nâng cao năng lực sư phạm của giảng viên trẻ; Trần Ngọc Thanh (2018) nghiên cứu đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo quân đội.
- Các bài báo chuyên ngành: Phạm Đức Tú (2009), Trần Kiểm (2013), Nguyễn Vĩnh Thắng (2016), Đỗ Duy Môn (2016), Nguyễn Xuân Tú (2016), Hà Xuân Trường (2018), Phạm Hồng Hương (2018), Nguyễn Văn Bạo (2018), Tống Hùng Dũng (2018), Nguyễn Văn Chính (2018) phân tích các khía cạnh đạo đức nghề nghiệp, chuẩn hóa chức danh và phát triển năng lực sư phạm quân sự.
Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết
Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về đội ngũ nhà giáo nói chung và nhà giáo quân đội nói riêng, nhưng chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện, độc lập và có hệ thống về phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội dưới góc độ chuyên ngành Quản lý giáo dục. Luận án xác định giải quyết 3 khoảng trống:
- Làm rõ nội dung và tính đặc thù của hoạt động phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự gắn liền với hoạt động huấn luyện thực hành thao trường và nghệ thuật tác chiến.
- Đánh giá thực trạng số lượng, cơ cấu, phẩm chất, năng lực và các khâu quản lý phát triển đội ngũ giảng viên khoa học quân sự tại 8 trường sĩ quan quân đội giai đoạn 2015-2019.
- Xác lập hệ thống biện pháp quản lý phát triển đội ngũ mang tính đồng bộ, có kiểm chứng qua khảo nghiệm tại 5 trường và thử nghiệm thực tế tại Trường Sĩ quan Lục quân 1.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết và khái niệm công cụ
- Lý thuyết phát triển nguồn nhân lực của Leonard Nadler: Được vận dụng ở bình diện vĩ mô để phân tích cấu trúc các hoạt động phát triển nguồn nhân lực, tập trung vào 3 thành tố: đào tạo, bồi dưỡng và phát triển tổ chức gắn với môi trường làm việc.
- Lý luận quản lý đội ngũ trong tổ chức: Vận dụng ở bình diện vi mô để triển khai các chức năng quản lý nhân lực giáo dục: quy hoạch, tuyển chọn, bố trí, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, kiểm tra, đánh giá và thực hiện chế độ chính sách.
- Khái niệm Khoa học quân sự: Luận án sử dụng định nghĩa từ Từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam, xác định khoa học quân sự là khoa học về chiến tranh, nghiên cứu quy luật chiến tranh, chuẩn bị lực lượng vũ trang và phương thức tiến hành đấu tranh vũ trang. Cấu trúc gồm: lý luận chung khoa học quân sự, lý luận nghệ thuật quân sự (chiến lược, chiến dịch, chiến thuật), lý luận tổ chức xây dựng lực lượng vũ trang, lý luận giáo dục và huấn luyện quân sự, lý luận kinh tế quân sự và hậu cần, lý luận chỉ huy.
- Các môn khoa học quân sự tại trường sĩ quan: Gồm 5 nhóm môn chính:
- Chiến thuật bộ binh: Chiến thuật từ cấp cá nhân, tổ, tiểu đội đến trung đoàn, sư đoàn và các hình thức chiến đấu.
- Chỉ huy tham mưu: Công tác tham mưu, tác chiến điện tử, công nghệ thông tin - sở chỉ huy, sư phạm quân sự.
- Hậu cần, Kỹ thuật: Quân nhu, doanh trại, xăng dầu, tài chính, quân y, xe máy quân sự, vũ khí - đạn.
- Binh chủng: Pháo binh, tăng - thiết giáp, trinh sát, đặc công, công binh, thông tin, hóa học, tác chiến mạng.
- Quân chủng: Phòng không, không quân, hải quân.
- Phẩm chất và năng lực giảng viên khoa học quân sự:
- Phẩm chất: Bản lĩnh chính trị tư tưởng vững vàng, đạo đức nghề nghiệp sư phạm, tính kỷ luật, tình yêu nghề nghiệp sư phạm quân sự, phong cách sư phạm kết hợp giữa người thầy và người chỉ huy, tinh thần đoàn kết và uy tín sư phạm.
- Năng lực: Năng lực kiến thức chuyên ngành khoa học quân sự; năng lực sư phạm quân sự (thiết kế bài giảng, tổ chức huấn luyện thực hành thao trường); năng lực giáo dục nhân cách sĩ quan; năng lực tổ chức hoạt động ngoại khóa quân sự; năng lực nghiên cứu khoa học quân sự.
Cách tiếp cận phương pháp luận
Luận án kết hợp 7 hướng tiếp cận:
- Tiếp cận lý thuyết phát triển nguồn nhân lực
- Tiếp cận lý luận quản lý đội ngũ trong một tổ chức
- Tiếp cận hệ thống - cấu trúc
- Tiếp cận lịch sử - lôgic
- Tiếp cận chức năng quản lý
- Tiếp cận thực tiễn
- Tiếp cận năng lực nghề nghiệp
Phương pháp nghiên cứu cụ thể
| Nhóm phương pháp |
Phương pháp cụ thể |
Mục đích và phương thức triển khai |
| Phương pháp nghiên cứu lý thuyết |
Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, mô hình hóa tài liệu |
Phân tích văn kiện Đảng, chỉ thị, thông tư của Bộ GD&ĐT, Bộ Quốc phòng, các tài liệu quản lý giáo dục để xây dựng khung lý thuyết. |
| Phương pháp nghiên cứu thực tiễn |
Quan sát |
Thu thập thông tin thực tế về hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý và tổ chức giảng dạy tại 8 trường sĩ quan quân đội. |
|
Điều tra bằng phiếu hỏi (Anket) |
Sử dụng phiếu hỏi nhiều lựa chọn gửi cán bộ quản lý giáo dục và học viên năm 3, năm 4 để đánh giá thực trạng phẩm chất, năng lực và công tác quản lý. |
|
Tọa đàm, trao đổi, phỏng vấn sâu |
Thu thập thông tin định tính bổ trợ từ cán bộ quản lý và giảng viên về vai trò, hiệu quả phát triển đội ngũ. |
|
Nghiên cứu sản phẩm hoạt động |
Phân tích báo cáo tổng kết, hồ sơ giảng dạy, giáo án, công trình nghiên cứu khoa học của giảng viên. |
|
Lấy ý kiến chuyên gia |
Tham vấn các chuyên gia, nhà quản lý giáo dục có kinh nghiệm lâu năm về các biện pháp phát triển đội ngũ. |
|
Tổng kết kinh nghiệm |
Đúc rút bài học kinh nghiệm phát triển giảng viên từ thực tiễn các nhà trường trong và ngoài quân đội. |
|
Khảo nghiệm |
Khảo sát mức độ cần thiết và tính khả thi của hệ thống biện pháp tại 05 trường sĩ quan quân đội. |
|
Thử nghiệm tác động |
Tổ chức thử nghiệm tác động song hành có đối chứng biện pháp bồi dưỡng kỹ năng sử dụng phương pháp và phương tiện dạy học tại Trường Sĩ quan Lục quân 1. |
| Phương pháp xử lý số liệu |
Thống kê toán học, phần mềm Excel và SPSS |
Phân tích, xử lý các dữ liệu khảo sát thực trạng, dữ liệu khảo nghiệm và dữ liệu thử nghiệm trước - sau tác động. |
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu liên quan ở phạm vi trong và ngoài quân đội. Tác giả phân tích các luận điểm về vị trí người thầy, mối quan hệ giữa số lượng - cơ cấu - chất lượng đội ngũ giảng viên, và các mô hình quản lý nhân lực giáo dục. Chương này xác lập khoảng trống nghiên cứu về việc phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự dưới góc độ khoa học quản lý giáo dục, làm cơ sở định hình 3 nhiệm vụ trọng tâm mà luận án trực tiếp giải quyết.
Chương 2: Cơ sở lý luận phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội hiện nay
Chương 2 luận giải các khái niệm nền tảng: khoa học quân sự, các môn khoa học quân sự và đội ngũ giảng viên khoa học quân sự. Tác giả chỉ ra 4 đặc điểm nghề nghiệp đặc thù của đội ngũ này:
- Giảng viên là sĩ quan được đào tạo cơ bản, có kinh nghiệm thực tế chỉ huy, quản lý ở đơn vị cơ sở.
- Hoạt động giảng dạy diễn ra với cường độ trí lực và thể lực cao, chủ yếu trên thao trường, bãi tập ngoài trời (chiếm trên 2/3 thời lượng), tiếp xúc trực tiếp với vũ khí, khí tài, phương tiện kỹ thuật nguy hiểm.
- Đóng vai trò quyết định đối với chất lượng chuẩn đầu ra của sĩ quan cấp phân đội.
- Là lực lượng trực tiếp bồi dưỡng năng lực tác chiến cho học viên và tham gia nghiên cứu, phát triển lý luận nghệ thuật quân sự.
Chương này cũng xác định chuẩn phẩm chất, khung năng lực của giảng viên khoa học quân sự; phân tích chủ thể quản lý (Đảng ủy, Ban Giám hiệu, cấp ủy, chỉ huy khoa và các cơ quan chức năng); đồng thời xác định các yếu tố tác động như sự phát triển của khoa học công nghệ, tính chất chiến tranh hiện đại và yêu cầu đổi mới giáo dục quân đội.
Chương 3: Cơ sở thực tiễn phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội
Chương 3 trình bày kết quả khảo sát thực trạng giai đoạn 2015-2019 tại 8 trường sĩ quan quân đội.
Nội dung khảo sát thể hiện qua hệ thống bảng và biểu đồ số liệu:
- Thực trạng phẩm chất và năng lực: Phân tích thực trạng phẩm chất chính trị, đạo đức, tác phong của giảng viên (Bảng 01); thực trạng năng lực chuyên môn, năng lực sư phạm và năng lực nghiên cứu khoa học.
- Thực trạng các khâu phát triển đội ngũ: Đánh giá công tác lập quy hoạch, kế hoạch phát triển đội ngũ (Bảng 02); thực trạng tuyển chọn, sàng lọc, bố trí, sử dụng giảng viên (Bảng 03); thực trạng đào tạo, bồi dưỡng chuyên ngành và nghiệp vụ; thực trạng kiểm tra, đánh giá đội ngũ (Bảng 04, Biểu đồ 06).
- Cơ cấu đội ngũ: Phân tích cơ cấu độ tuổi, trình độ học vấn, học hàm, học vị và cơ cấu chuyên ngành khoa học quân sự (Biểu đồ 05).
- Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố: Đo lường mức độ tác động của khoa học công nghệ, chiến tranh hiện đại (Bảng 05) và các chủ trương, chiến lược xây dựng đội ngũ nhà giáo quân đội (Bảng 06).
Chương 3 kết luận: Đội ngũ giảng viên cơ bản đáp ứng yêu cầu giảng dạy, song còn bộc lộ hạn chế về cơ cấu độ tuổi kế cận, tỷ lệ giảng viên có học vị cao còn thấp, kỹ năng sư phạm thao trường và trình độ ứng dụng công nghệ mô phỏng chưa đồng đều.
Chương 4: Định hướng và biện pháp phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội hiện nay
Chương 4 xác lập các định hướng phát triển đội ngũ bám sát mục tiêu chuẩn hóa của Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất hệ thống các biện pháp quản lý mang tính đồng bộ và chuyên biệt:
- Quy hoạch tạo nguồn và xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ dài hạn, trung hạn.
- Đổi mới công tác tuyển chọn, tiếp nhận cán bộ chỉ huy thực tế từ các đơn vị cơ sở có đủ phẩm chất, năng lực để bổ sung làm giảng viên.
- Đổi mới nội dung, hình thức đào tạo, bồi dưỡng; chú trọng bồi dưỡng kiến thức chuyên ngành sâu, năng lực sư phạm thao trường, kỹ năng huấn luyện thực hành và ứng dụng phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại.
- Thực hiện định kỳ luân chuyển giảng viên đi thực tế tại các đơn vị sẵn sàng chiến đấu để cập nhật kiến thức thực tiễn quân sự.
- Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá giảng viên theo chuẩn chức danh và chuẩn năng lực nghề nghiệp.
- Hoàn thiện chính sách đãi ngộ, bảo đảm cơ sở vật chất, trang thiết bị thao trường và xây dựng môi trường sư phạm quân sự thuận lợi.
Chương 5: Khảo nghiệm và thử nghiệm biện pháp phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan quân đội hiện nay
Chương 5 báo cáo kết quả kiểm chứng hệ thống biện pháp:
- Khảo nghiệm: Khảo sát ý kiến cán bộ quản lý và giảng viên tại 05 trường sĩ quan quân đội về mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất (Bảng 20, Bảng 21, Biểu đồ 07, Biểu đồ 08). Kết quả xử lý tương quan (Bảng 22) khẳng định sự tương thích chặt chẽ giữa tính cấp thiết và tính khả thi của hệ thống giải pháp.
- Thử nghiệm tác động: Tổ chức thử nghiệm nội dung bồi dưỡng nâng cao kỹ năng sử dụng phương pháp dạy học và phương tiện kỹ thuật dạy học cho giảng viên tại Trường Sĩ quan Lục quân 1 (thiết kế theo mô hình tác động song hành có đối chứng).
- Kết quả thử nghiệm: So sánh kỹ năng sư phạm và kết quả đánh giá giảng viên trước thử nghiệm (Bảng 23, Biểu đồ 09) và sau thử nghiệm (Bảng 24, Bảng 25, Biểu đồ 10, Biểu đồ 11). Kết quả kiểm định thống kê cho thấy nhóm giảng viên tham gia thử nghiệm có sự tiến bộ rõ rệt về kỹ năng thiết kế bài giảng thực hành và thao tác phương tiện kỹ thuật dạy học so với nhóm đối chứng.
Kết quả và những đóng góp mới
Đóng góp về mặt lý luận
- Luận án hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm lý luận quản lý giáo dục về phát triển đội ngũ nhà giáo quân đội, đặc biệt là giảng viên giảng dạy các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan.
- Xác định rõ tính đặc thù về cấu trúc các môn khoa học quân sự, đặc điểm lao động sư phạm quân sự (dạy học thực hành thao trường, cường độ cao, gắn với vũ khí trang bị nguy hiểm).
- Xây dựng khung chuẩn phẩm chất và năng lực nghề nghiệp chuyên biệt cho giảng viên khoa học quân sự, kết hợp giữa lý thuyết phát triển nguồn nhân lực của Leonard Nadler và lý luận quản lý đội ngũ trong tổ chức.
Đóng góp về mặt thực tiễn
- Cung cấp bức tranh toàn diện, có cơ sở dữ liệu thực chứng về thực trạng số lượng, cơ cấu, phẩm chất, năng lực và công tác quản lý phát triển giảng viên khoa học quân sự tại 8 trường sĩ quan quân đội trong giai đoạn 2015-2019.
- Xác định rõ những mâu thuẫn, nguyên nhân hạn chế trong khâu quy hoạch, tạo nguồn, bồi dưỡng thực tế đơn vị và chính sách đãi ngộ.
- Đề xuất hệ thống biện pháp quản lý phát triển đội ngũ có tính khả thi, được kiểm chứng qua khảo nghiệm tại 5 trường và thử nghiệm thực tế thành công tại Trường Sĩ quan Lục quân 1.
- Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo cho các cơ quan quản lý (Cục Nhà trường, Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, Khoa giáo viên) trong việc hoạch định chính sách xây dựng đội ngũ nhà giáo quân đội.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Hạn chế của đề tài
- Phạm vi khảo sát thực trạng giới hạn trong phạm vi 08 trường sĩ quan quân đội, tập trung chủ yếu vào khối đào tạo sĩ quan chỉ huy phân đội binh chủng hợp thành, lục quân, chính trị và một số binh chủng chuyên ngành.
- Dữ liệu khảo sát thực trạng được giới hạn trong khung thời gian từ năm 2015 đến năm 2019.
- Thực nghiệm tác động sư phạm mới chỉ tiến hành trên 01 nội dung biện pháp cụ thể (bồi dưỡng kỹ năng sử dụng phương pháp và phương tiện kỹ thuật dạy học) tại 01 đơn vị (Trường Sĩ quan Lục quân 1).
Hướng nghiên cứu tiếp theo
- Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các học viện quân đội, các trường đào tạo sĩ quan chuyên ngành thuộc Quân chủng Hải quân, Quân chủng Phòng không - Không quân và các cơ sở đào tạo kỹ thuật quân sự.
- Nghiên cứu ứng dụng khung lý thuyết và phương pháp luận của luận án để giải quyết bài toán phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học xã hội và nhân văn quân sự trong toàn quân.
Giá trị tham khảo
Luận án có giá trị ứng dụng thực tiễn và tham khảo học thuật cho các nhóm đối tượng:
- Cán bộ lãnh đạo, quản lý giáo dục quân đội: Giúp Đảng ủy, Ban Giám hiệu các trường sĩ quan, Phòng Đào tạo, Phòng Khảo thí và Bảo đảm chất lượng, Ban Chủ nhiệm các khoa khoa học quân sự có căn cứ khoa học để xây dựng quy hoạch, kế hoạch tuyển chọn, luân chuyển thực tế và chuẩn hóa đội ngũ giảng viên.
- Giảng viên các môn khoa học quân sự: Cung cấp khung năng lực chuẩn để mỗi giảng viên tự soi chiếu, xác định mục tiêu tự học tập, tự bồi dưỡng kỹ năng sư phạm thao trường và phương pháp nghiên cứu khoa học.
- Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục: Cung cấp tài liệu tham khảo về mô hình nghiên cứu kết hợp giữa lý thuyết nguồn nhân lực với môi trường giáo dục quân sự đặc thù; phương pháp thiết kế phiếu hỏi khảo sát thực trạng và quy trình tổ chức thử nghiệm sư phạm có đối chứng.
Câu hỏi thường gặp
1. Giảng viên các môn khoa học quân sự ở trường sĩ quan có những đặc điểm lao động nghề nghiệp đặc thù nào?
Giảng viên khoa học quân sự là sĩ quan được đào tạo cơ bản và bắt buộc phải có kinh nghiệm quản lý, chỉ huy thực tế tại đơn vị cơ sở. Hoạt động giảng dạy diễn ra với cường độ thể lực và trí lực cao, chủ yếu tiến hành ngoài trời trên thao trường, bãi tập (chiếm trên 2/3 thời lượng dạy học). Bài giảng gắn liền với việc sử dụng phương tiện quân sự hiện đại và các loại vũ khí, khí tài có mức độ nguy hiểm cao (súng, đạn, thuốc nổ, xe tăng, pháo binh). Do đó, giảng viên vừa phải có trình độ lý thuyết, vừa phải thuần thục thao tác mẫu và có phong cách chỉ huy chuẩn mực.
2. Luận án sử dụng những khung lý thuyết nền tảng nào?
Luận án kết hợp hai khung lý thuyết chủ đạo:
- Lý thuyết phát triển nguồn nhân lực của Leonard Nadler trên bình diện vĩ mô (xem xét quá trình đào tạo, bồi dưỡng và phát triển tổ chức).
- Lý luận quản lý đội ngũ trong một tổ chức trên bình diện vi mô (xem xét chu trình quản lý: quy hoạch, tuyển chọn, bố trí, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, kiểm tra, đánh giá và thực hiện chính sách).
3. Quy mô khảo sát và địa bàn thử nghiệm thực tế của luận án được triển khai như thế nào?
- Khảo sát thực trạng được thực hiện tại 08 trường sĩ quan quân đội (Trường Sĩ quan Lục quân 1, Lục quân 2, Chính trị, Pháo binh, Thông tin, Công binh, Phòng hóa, Tăng - Thiết giáp) với dữ liệu từ năm 2015 đến 2019 trên hai nhóm đối tượng: cán bộ quản lý giáo dục và học viên năm 3, năm 4.
- Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp được tiến hành tại 05 trường sĩ quan quân đội.
- Thử nghiệm tác động sư phạm được tiến hành trực tiếp tại Trường Sĩ quan Lục quân 1.
4. Nội dung thử nghiệm thực tế tại Trường Sĩ quan Lục quân 1 đạt kết quả như thế nào?
Thử nghiệm tập trung vào biện pháp bồi dưỡng nâng cao kỹ năng sử dụng phương pháp dạy học và phương tiện kỹ thuật dạy học cho giảng viên các môn khoa học quân sự, áp dụng phương pháp thực nghiệm song hành có đối chứng. Kết quả xử lý số liệu bằng phần mềm thống kê cho thấy nhóm giảng viên được tác động bồi dưỡng đạt mức tăng trưởng rõ rệt về kỹ năng sư phạm thao trường và được đánh giá cao hơn nhóm đối chứng sau thử nghiệm.
Kết luận
Luận án tiến sĩ của tác giả Vũ Xuân Tiến là công trình nghiên cứu chuyên khảo thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục, giải quyết vấn đề phát triển đội ngũ giảng viên các môn khoa học quân sự ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay. Tác giả đã vận dụng lý thuyết phát triển nguồn nhân lực và lý luận quản lý tổ chức để phân tích thực trạng tại 8 trường sĩ quan giai đoạn 2015-2019, từ đó đề xuất hệ thống biện pháp đồng bộ từ quy hoạch, tuyển chọn, bồi dưỡng thực tế đến kiểm tra đánh giá theo chuẩn năng lực. Các kết quả nghiên cứu đã được kiểm chứng qua khảo nghiệm tại 5 trường và thử nghiệm thực tế tại Trường Sĩ quan Lục quân 1, cung cấp luận cứ khoa học cho công tác quản lý giáo dục trong quân đội.
