Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 1. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến phát triển đội ngũ nhà giáo ở các nhà trường ngoài quân đội Dưới góc độ khoa học giáo dục, đã có nhiều công trình nghiên cứu về đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo ở các đối tượng khác nhau. Những nghiên cứu này thường nhấn mạnh vai trò vai trò của nhà giáo trong sự nghiệp giáo dục.
Chuyên gia giáo dục của UNESCO, tác giả Roj Sing cho rằng: “Giáo viên giữ vai trò quyết định trong quá trình giáo dục” [80, tr. Theo tác giả “Không một hệ thống giáo dục nào có thể vươn cao quá tầm những giáo viên làm việc cho nó”. Điều đó dẫn tới muốn nâng cao chất lượng giáo dục thì cần phải quan tâm xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên.X, dạy học là yếu tố cơ bản, cần thiết, bên trong của quá trình phát triển ở cả người dạy và người học. Vì vậy, “tổ chức tốt quá trình dạy học sẽ đưa tới sự phát triển các phẩm chất nghề nghiệp ở từng giáo viên, thông qua đó nâng cao được chất lượng của đội ngũ giáo viên trong các nhà trường” [107, tr.
Tác giả Goerge Goerner - Trường Cao đẳng Cộng đồng Mohawk Valley, Hoa Kỳ với bài viết “Các yêu cầu đòi hỏi giáo viên và sinh viên thay đổi trong nền kinh tế thị trường”. Trong công trình này, tác giả đã nhấn mạnh đến yếu tố quản lý ĐNGV nhằm củng cố sứ mệnh và giá trị của trường đại học. Từ kết quả nghiên cứu của mình, tác giả cũng đã đề ra những mục tiêu và giải pháp cụ thể đối với việc quản lý đội ngũ giáo viên [36]. Tác giả Blackwell R, Blackmore nhấn mạnh tầm quan trọng của ĐNGV đối với chất lượng giáo dục.
Theo tác giả, một đội ngũ giáo viên có chất lượng tốt và có nhiều sáng kiến là sự đảm bảo chắc chắn đối với chất lượng của nhà trường trong thế giới đầy sự biến đổi hiện này. Phát triển ĐNGV, chìa khóa tạo nên chất lượng của đội ngũ; là mấu chốt để giúp một trường đại học thành công. luan an 17 Ở Việt Nam, trong cuốn sách “Khoa học quản lý giáo dục - một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (2009), tác giả Trần Kiểm cho rằng “chất lượng quá trình đào tạo phụ thuộc vào chất lượng hoạt động dạy và chất lượng hoạt động học”[55]. Theo đó, để đảm bảo chất lượng đào tạo nói chung, chất lượng hoạt động dạy thì cần có những biện pháp phát triển đội ngũ nhà giáo.
Các tác giả Bùi Minh Hiền (chủ biên), Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo trong cuốn sách “Quản lý giáo dục”(2009) [43] đã đi sâu bàn về phát triển đội ngũ giáo viên trong nhà trường. Các tác giả cho rằng mục tiêu của phát triển đội ngũ giáo viên là phải bảo đảm đủ về số lượng, mạnh về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu. Để đạt được mục tiêu đó, từng trường phải làm tốt khâu kế hoạch, quy hoạch đội ngũ giáo viên, thực hiện chặt chẽ, hiệu quả các khâu: tuyển chọn, sắp xếp, bồi dưỡng phẩm chất, năng lực, kỹ năng sư phạm, kiểm tra, đánh giá thực lực đội ngũ và sự phấn đấu, rèn luyện của từng giáo viên. Trong nội dung cuốn sách “Lý luận dạy học”(2010), các tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thị Đức nhấn mạnh: Đối với người cán bộ giảng dạy đại học, nâng cao trình độ chuyên môn, nghệ thuật sư phạm và phẩm chất đạo đức là điều kiện chủ yếu để tạo nên uy tín của người thầy.
Tuy chưa đề cập sâu sắc những yêu cầu cụ thể về năng lực chuyên môn, nghệ thuật sư phạm nhưng những khái quát của tác giả đã định hướng cho việc xác định những tiêu chuẩn cần có của đội ngũ giáo viên [49]. Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Trần Khánh Đức khi nghiên cứu đề tài cấp bộ “Chính sách quốc gia và sự phát triển đội ngũ giảng viên Đại học Việt Nam”(2010) [66] đã đi sâu phân tích các chính sách quốc gia về phát triển hệ thống giáo dục đại học và ĐNGV trong quá trình đổi mới giáo dục đại học. Các tác giả đã xem xét sự tác động của QLGD ở cấp độ vĩ mô, thể hiện ở mục tiêu, kế hoạch chiến lược; cơ chế, chính sách của Nhà nước… đến việc đảm bảo số lượng, nâng cao chất lượng, điều chỉnh cơ cấu ĐNGV cho phù hợp với sự phát triển của đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước. Nghiên cứu đề tài khoa học cấp bộ “Chính sách phát triển đội ngũ giảng viên các trường Đại học ngoài công lập” (2013) [44] do Đỗ Thị Hoà làm chủ luan an 18 nhiệm đã đi sâu phân tích cơ sở lý luận về chính sách phát triển ĐNGV ở các trường đại học ngoài công lập ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.
Theo tác giả, hệ thống các quy định của Nhà nước cần đảm bảo sự bình đẳng về cơ hội và điều kiện của việc học tập, giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên trong các nhà trường công lập và ngoài công lập. Trong đề tài khoa học cấp trường“Các giải pháp phát triển và chuẩn hoá đội ngũ giảng viên Đại học Lao động Xã hội” (2010), các tác giả đã làm rõ các căn cứ để phát triển, chuẩn hoá ĐNGV; làm rõ thực trạng và các yếu tố, điều kiện để chuẩn hoá ĐNGV; đề xuất các giải pháp để phát triển, chuẩn hoá ĐNGV Trường Đại học Lao động Xã hội [101]. Tác giả Nguyễn Thị Thu Hằng trong đề tài khoa học cấp trường, nghiên cứu “Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên trong các trường đại học khối ngành kinh tế và quản trị kinh doanh khu vực phía Bắc” (2013) của đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về số lượng, chất lượng ĐNGV giảng dạy trong các trường đại học hiện nay; phân tích, đánh giá thực trạng ĐNGV giảng dạy trong các truờng đại học kinh tế và quản trị kinh doanh ở khu vực phía Bắc ở nuớc ta thời gian và chỉ rõ: “Ðội ngũ nhà giáo đầu ngành bị hẫng hụt; năng lực chuyên môn, kỹ năng thực hành, khả năng giao tiếp bằng ngoại ngữ và trình dộ tin học còn hạn chế; tỷ lệ giảng viên có học vị, học hàm thấp”[41]. Trên cơ sở đó đã xác định những vấn đề đặt ra, đề xuất phương huớng và giải pháp nâng cao chất lượng ĐNGV đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của đất nuớc trong thời kỳ hội nhập và phát triển đất nước.
Đề tài khoa học cấp trường“Nghiên cứu áp dụng một số giải pháp quản lý đội ngũ giảng viên ở trường cao đẳng sư phạm Hà Nội” (2015), của các tác giả Trường Đại học Thủ đô đã lựa chọn mô hình quản lý nguồn nhân lực của Leonard Nadle, với 3 nội dung chính: Phát triển nguồn nhân lực, sử dụng nguồn nhân lực và tạo môi trường làm việc. Dựa trên những lý thuyết của mô hình, các tác giả đã đề xuất các giải pháp quản lý ĐNGV bao gồm: Xây dựng hệ thống tự chủ và trách nhiệm xã hội; tuyển dụng, sử dụng ĐNGV; hoàn thiện quy trình luan an 19 đánh giá giảng viên; đổi mới quy hoạch và đào tạo, bồi dưỡng ĐNGV; xây dựng và hoàn thiện chế độ chính sách cho ĐNGV; tạo lập hệ thống thông tin quản lý ĐNGV [102]. Tác giả Nguyễn Văn Đệ (2010) trong luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục “Phát triển đội ngũ giảng viên các trường Đại học ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học”[32] đã đưa ra bức tranh tổng thể về giáo dục đại học và thực trạng ĐNGV các trường đại học ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long, trên cơ sở đó vạch ra phương hướng tăng tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ, giáo sư, phó giáo sư; nâng cao chất lượng và điều chỉnh cơ cấu ngành của ĐNGV. Tác giả đã đề xuất những giải pháp về đào tạo, bồi dưỡng, đổi mới hoạt động dạy học và tăng cường nghiên cứu khoa học trong các trường đại học ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục“Phát triển đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng Giao thông vận tải trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nuớc và hội nhập quốc tế”(2015) của tác giả Nguyễn Văn Lâm đã đề xuất các giải pháp cơ bản bao gồm: Thay đổi chính sách đãi ngộ; đa dạng hoá hình thức đào tạo, bồi dưỡng giáo viên. Nghiên cứu “Quản lý phát triển đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng y tế trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay” (2017), luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục của tác giả Bùi Văn Tuấn khẳng định vai trò quan trọng của ĐNGV là lực lượng nòng cốt có ý nghĩa quyết định đến việc bảo đảm chất lượng GD&ĐT; tác giả đã khái quát tương đối toàn diện các nội dung quản lý phát triển ĐNGV ở các trường cao đẳng y tế; chỉ ra các nhân tố tác động đến quản lý phát triển ĐNGV ở các trường cao đẳng y tế trên địa bàn thành phố Hà Nội; đề xuất 5 biện pháp quản lý phát triển ĐNGV ở các trường cao đẳng y tế trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay [95]. Nghiên cứu dưới góc độ chính sách công, luận án tiến sĩ “Chính sách phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học công lập ở Việt Nam” (2017), luan an 20 tác giả Vũ Đức Lễ chỉ rõ, chính sách phát triển ĐNGV đại học công lập do Trung ương ban hành, là những quy định, định hướng, khuyến khích thực hiện của nhà nước để giải quyết những vấn đề phát sinh có liên quan đến ĐNGV (về công tác quy hoạch, thu hút, tuyển dụng, sử dụng, đánh giá, đào tạo, bồi dưỡng, đãi ngộ, tôn vinh ĐNGV), được thực hiện trong khoảng thời hạn nhất định, nhằm thúc đẩy sự phát triển về quy mô, chất lượng, cơ cấu… của ĐNGV đại học trước trước mắt và lâu dài [63]. Tác giả Nguyễn Bá Minh (2011) trong bài viết “Phát triển đội ngũ giáo viên từ phương diện nhà trường” đã khẳng định: Nhà giáo có vai trò quan trọng nhất, trực tiếp quyết định chất lượng giáo dục.
Muốn phát triển sự nghiệp giáo dục thì việc đầu tiên cần làm là xây dựng đội ngũ nhà giáo đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu đảm bảo yêu cầu về chất lượng.