Chương 1: Cơ sở lý luận của phát triển đội ngũ CBQL trƣờng tiểu học. Chương 2: Thực trạng phát triển đội ngũ CBQL các trƣờng tiểu học huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ. Chương 3: Một số biện pháp phát triển đội ngũ CBQL trƣờng tiểu học huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƢỜNG TIỂU HỌC 1.
Sơ lược lịch sử nghiên cứu về phát triển đội ngũ CBQL trường tiểu học Ngày nay trong sự phát triển đất nƣớc, quản lý nói chung và quản lý giáo dục nói riêng luôn là vấn đề thu hút đƣợc sự quan tâm của các nhà lãnh đạo, các nhà khoa học và các nhà quản lý. Vấn đề quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ CBQL giáo dục là vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong việc "Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dƣỡng nhân tài", đặc biệt có ý nghĩa to lớn trong việc nâng cao chất lƣợng GD&ĐT của nhà trƣờng. Trên thế giới có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục của các tác giả nhƣ: "Những vấn đề về quản lý trƣờng học" (P.I Kônđakốp), "Quản lý vấn đề quốc dân trên địa bàn huyện" (M. Nhà giáo dục học Xô-viết V.A Xukhomlinxki khi tổng kết những kinh nghiệm quản lý chuyên môn trong vai trò là Hiệu trƣởng nhà trƣờng cho rằng "Kết quả hoạt động của nhà trƣờng phụ thuộc rất nhiều vào công việc tổ chức đúng đắn các hoạt động dạy học".
Cùng với nhiều tác giả khác ông đã nhấn mạnh đến sự phân công, sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất quản lý giữa Hiệu trƣởng và Phó hiệu trƣởng để đạt đƣợc mục tiêu đề ra. Mô hình quản lý trƣờng học ƣu việt SEM [8], đề cập đến lãnh đạo nhà trƣờng, lãnh đạo tài năng: “Ngƣời lãnh đạo phải nêu gƣơng sáng, có khả năng lãnh đạo, hiểu rõ mục đích, tôn trọng, khuyến khích nhân viên. Một ngƣời lãnh đạo lĩnh hội đƣợc sứ mệnh của trƣờng học với các mục tiêu cụ thể, năng lực lãnh đạo tốt, và sự thông cảm cũng nhƣ tôn trọng đồng nghiệp sẽ là động lực cho những ngƣời khác noi theo. Với vai trò của minh, hiệu trƣởng phải vạch ra một tầm nhìn đối với những thành tích, kết quả dự định đạt đƣợc và tạo ra một môi trƣờng học tập lý tƣởng cho học sinh và cả giáo viên.
Hiệu trƣởng cần duy trì liên tục mục đích tăng cƣờng năng lực cho giáo viên để đối 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mặt với thử thách hiện tại và tƣơng lai và luôn phấn đấu vì sự phát triển để hƣớng tới nền giáo dục toàn diện cho học sinh và giáo viên”. Trong mô hình này, lãnh đạo nhà trƣờng đƣợc xếp vào tiêu chí số một. Tác giả Henry Mintzbeg đã chỉ ra vai trò của nhà quản lý trong sự kết hợp giữa quyền hạn với trách nhiệm. Họ vừa là ngƣời đại diện của tổ chức; ngƣời lãnh đạo; ngƣời liên lạc; ngƣời tiếp nhận thông tin; ngƣời phổ biến thông tin; ngƣời phát ngôn; nhà doanh nghiệp; ngƣời khắc phục khó khăn; ngƣời phân phối nguồn lực; ngƣời đàm phán [34].
Quản lý phát triển nguồn nhân lực và đội ngũ CBQL đã đƣợc rất nhiều trƣờng phái và tác giả quan tâm. Trƣờng phái quản lý theo quá trình tiếp cận qua việc thực hiện các chức năng quản lý cho đến nay vẫn là trụ cột của lý luận quản lý. Từ tiếp cận theo quá trình dẫn đến yêu cầu nhà quản lý phải có năng lực thực hiện các chức năng: Kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, phối hợp, kiểm tra [9]. Trong bối cảnh hiện nay, giáo dục ở tất cả các quốc gia đang chịu tác động sâu sắc bởi xu thế toàn cầu hóa, nền kinh tế tri thức, công nghệ thông tin và truyền thông.
Những ý tƣởng về dân chủ hóa trong giáo dục của John Dewey [36], việc xác định các trụ cột trong giáo dục đƣợc xây dựng trên nền tảng học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập của J. Những tƣ duy tiếp cận hệ thống và liên kết tri thức trong giáo dục của Edgar Morin. [33] sẽ là những định hƣớng quan trọng cho việc xác định tầm nhìn và phát triển phẩm chất năng lực của các nhà quản lý giáo dục, quản lý nhà trƣờng. Tác giả Jena Valérien, trong cuốn "Quản lý hành chính và sƣ phạm trong các nhà trƣờng tiểu học" [35], đã phân tích về vai trò, chức năng và nhiệm vụ của ngƣời Hiệu trƣởng trƣờng tiểu học; qua đó tác giả đã có những gợi ý các yêu cầu về phẩm chất và năng lực của ngƣời Hiệu trƣởng trƣờng tiểu học và phƣơng thức phát triển đội ngũ đó.V trong cuốn "Giáo dục học, tập 2" [39] đã tập trung làm rõ những vấn đề cơ bản của quản lý nhà trƣờng, phân tích mối quan hệ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giữa phát triển giáo dục, phát triển Kinh tế - Xã hội và phát triển nhân lực giáo dục trong đó tập trung trình bày phƣơng thức phát triển đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, đối tƣợng ảnh hƣởng trực tiếp đối với mục tiêu nâng cao chất lƣợng và hiệu quả giáo dục.
Ở Việt Nam, vấn đề xây dựng, phát triển đội ngũ CBQL giáo dục đƣợc Đảng, Nhà nƣớc và Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức coi trọng. Đặc biệt, trong những năm gần đây, nƣớc ta đã xây dựng và thực hiện nhiều chủ trƣơng, chính sách nhằm phát triển đội ngũ nhà giáo và CBQL giáo dục. Điều đó đã đƣợc đề cập ở nhiều Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng và Nhà nƣớc; đƣợc quy định trong Luật Giáo dục, Chiến lƣợc phát triển giáo dục và các Nghị định, Thông tƣ, các Chƣơng trình, Đề án của Chính phủ và các Bộ, Ngành Trung ƣơng; tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL giáo dục. Nhiều công trình nghiên cứu về đội ngũ CBQL giáo dục đã đƣợc thực hiện.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã dạy: "Có cán bộ tốt việc gì cũng xong, muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém" [27]. Vì vậy, xây dựng, nâng cao chất lƣợng đội ngũ CBQL phải đƣợc đặt lên hàng đầu trong mọi giai đoạn phát triển đất nƣớc. Theo tác giả Phạm Minh Hạc: Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục, việc phát triển đội ngũ CBQL giáo dục đƣợc đặt ra nhƣ một yêu cầu cấp bách hàng đầu của việc tiếp tục triển khai, điều chỉnh, đổi mới và nâng cao chất lƣợng giáo dục [19]. Theo tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải và Đặng Quốc Bảo cho rằng xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL giáo dục cần phải quy tụ vào ba vấn đề chính: số lƣợng, chất lƣợng, cơ cấu.
Trên cơ sở phân tích thực trạng chất lƣợng đội ngũ CBQL, tác giả đã đề xuất bốn giải pháp phát triển đội ngũ CBQL giáo dục: Mọi cấp quản lí giáo dục đều xây dựng đƣợc quy hoạch CBQL giáo dục cho đơn vị và gắn liền với quy hoạch này là các công việc cần triển khai để đào tạo, bồi dƣỡng CBQL giáo dục theo quy hoạch; xây 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dựng hệ thống tiêu chuẩn đối với CBQL giáo dục các cấp; có chính sách hỗ trợ tinh thần, vật chất thỏa đáng với CBQL giáo dục; tổ chức lại hệ thống trƣờng khoa đào tạo CBQL giáo dục [24, tr283]. Theo tác giả Nguyễn Văn Đệ đã phân tích năng lực quản lí của CBQL giáo dục, đề xuất “tạo dựng mẫu hình CBQL mới trong không gian giáo dục hội nhập” [18]. Thứ nhất, ngƣời CBQL phải có tố chất nhân cách - trí tuệ, phải có nhận thức mẫu mực, tác phong mẫu mực, kiến thức mẫu mực và hiệu quả mẫu mực. Thứ hai, ngƣời CBQL phải có tố chất quản lí.
Quản lí không chỉ đơn thuần là dựa vào pháp chế, điều lệ nhà trƣờng, quy chế mà cần sử dụng tinh lọc, linh hoạt, thích hợp, vận dụng tổng hợp các phƣơng pháp “tay nghề quản lý”. Cán bộ quản lí nhà trƣờng không chỉ nắm vững phƣơng pháp hành chính, phƣơng pháp sƣ phạm, tâm lý xã hội, phƣơng pháp kinh tế giáo dục mà còn phải thực sự là tấm gƣơng sáng về đạo đức, sáng tạo và tự học, có phƣơng pháp “dạy chữ - dạy nghề”. Thứ ba, ngƣời CBQL phải có tố chất về năng lực lãnh đạo và tổ chức. Ngƣời CBQL nhà trƣờng là hình ảnh ngƣời cán bộ quản lí mới Tâm - Tài - Trí - Đức với 10 phẩm chất, năng lực nhƣ sau: Sự nhanh trí, nhạy cảm, ngay thẳng, trung thành; Óc phán đoán, quan sát, suy xét sâu sắc; Óc sáng kiến, chủ động, quyết đoán; Dám nghĩ, biết làm, dám chịu trách nhiệm; Năng động, linh hoạt, sự thích ứng; Có đầu óc tổ chức, tính kỷ luật; Tính kiên trì, bền bỉ; Tính mềm mỏng, tự kiềm chế; Tính tự lập, tự quyết; Lòng nhân từ, nhân ái.
Đức và tài của ngƣời quản lí nhà trƣờng phải hoà trộn vào nhau; năng lực quản lý các nguồn lực và nguồn nhân lực là nổi trội ở ngƣời quản lý. Một số cuốn sách, giáo trình, trong đó có đề cập đến nội dung phát triển đội ngũ nhà giáo và CBQL giáo dục nhƣ: Tác giả Đặng Quốc Bảo - Nguyễn Thành Vinh (2010) [4] đã bao quát những nội dung rộng lớn từ những vấn đề chung đến những vấn đề cụ thể trong quản lý nhà trƣờng, trong đó đề cập ngƣời Hiệu trƣởng nhà trƣờng Việt Nam trong bối cảnh phát triển mới, các tình huống trong quản lý nhà trƣờng .; cuốn sách của các tác giả Bùi Minh 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hiền (Chủ biên), Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo (2006) [23] đề cập những vấn đề lớn và nhiều khó khăn, phức tạp diễn ra trong nền kinh tế đang chuyển đổi từ tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN, cuốn sách là những nghiên cứu mới nhất về quản lý giáo dục trong thành tựu trung của tiến trình 20 năm đổi mới sự nghiệp giáo dục Việt Nam. Quản lý giáo dục là nhân tố then chốt đảm bảo sự thành công của phát triển giáo dục, vì thông qua quản lý giáo dục mà việc thực hiện mục tiêu đào tạo, các chủ trƣơng, chính sách giáo dục quốc gia, nâng cao hiệu quả đầu tƣ cho giáo dục, nâng cao chất lƣợng giáo dục. mới đƣợc triển khai và thực hiện có hiệu quả.
Những tầm nhìn mới về hệ thống giáo dục trong xã hội học tập, những cách tiếp cận hiện đại về quản lý giáo dục, những thành tự kỹ thuật và công nghệ tiên tiến đƣợc sử dụng trong quản lý giáo dục, vấn đề quản lý và xây dựng xã hội học tập mở .