Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trƣờng THPT theo tiếp cận năng lực. Chương 2: Cơ sở thực tiễn về phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trƣờng THPT các tỉnh miền núi Tây Bắc theo tiếp cận năng lực. Chương 3: Giải pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trƣờng THPT các tỉnh miền núi Tây Bắc theo tiếp cận năng lực. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về cán bộ quản lý giáo dục Trong các công trình khoa học kinh điển về chính trị, kinh tế và quản lý xã hội của Chủ nghĩa Mác-Lênin đã để lại cho xã hội những tƣ tƣởng quản lý xã hội và vai trò của ngƣời đứng đầu tổ chức, xã hội. Trong Bộ Tƣ bản, Mác đã xem vai trò của nhà quản lý nhƣ ngƣời nhạc trƣởng trong dàn nhạc với nhận định “… Một ngƣời độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì phải cần có nhạc trƣởng” [2]. Trong tập 2 cuốn “Giáo dục học” của Tác giả Savin N.V do Nhà xuất bản Giáo dục Hà Nội dịch và xuất bản bằng tiếng Việt đã tập trung làm rõ những vấn đề cơ bản của quản lý nhà trƣờng.
Một trong những nội dung trọng tâm của công trình này đƣợc tác giả trình bày là phƣơng thức phát triển đội ngũ CBQL giáo dục. Tác giả đã phân tích rõ mối quan hệ giữa phát triển xã hội và phát triển giáo dục; giữa phát triển giáo dục và phát triển nhân lực giáo dục, trong đó đặc biệt quan trọng là quan điểm phát triển đội ngũ nhân lực CBQL giáo dục có ảnh hƣởng trực tiếp đối với mục tiêu nâng cao chất lƣợng và hiệu quả giáo dục. Theo các thống kê, ở Liên xô (cũ), các nhà nghiên cứu đã tiến hành nhiều công trình nghiên cứu ở góc độ lý luận giáo dục và đề cập tới lực lƣợng trong công tác giáo dục. Các công trình đã nêu rõ nội dung về vai trò, vị trí, chức năng của ngƣời CBQL trƣờng học; vai trò, chức năng, trách nhiệm, yêu cầu cụ thể về chất lƣợng và nhiệm vụ của ngƣời Hiệu trƣởng trƣờng THPT… Thời gian gần đây, bên cạnh sự thống nhất về nội dung các nhiệm vụ với phát triển nguồn nhân lực, các công trình nghiên cứu đều nhấn mạnh và 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đề cao việc thúc đẩy phát triển theo hƣớng bền vững và thích ứng nhanh của mỗi CBQL và của cả đội ngũ CBQL với môi trƣờng giáo dục trong xu thế ngày càng nhiều biến đổi.
Trong đó, yêu cầu về sự thay đổi vai trò và phƣơng pháp của ngƣời dạy trong sự xuất hiện ngày càng nhiều các công nghệ, phƣơng pháp dạy học mới, sự phát triển nhanh chóng mọi mặt của đời sống kinh tế - chính trị của thế giới càng trở nên cấp thiết. Vấn đề quản lý đã đƣợc các nhà nghiên cứu đặt trong mối quan hệ biến động cùng với sự phát triển chung của xã hội và do đó, vấn đề chất lƣợng của ngƣời quản lý thực sự đã đƣợc đề cập với những yêu cầu và cách thức nâng cao chất lƣợng đội ngũ đó. Kế thừa những thành tựu trên, nhiều nhà khoa học nƣớc ta đã nghiên cứu, chắt lọc những giá trị cốt lõi nhất của các công trình, tác phẩm nghiên cứu về quản lý của thế giới để thể hiện trong các công trình khoa học của mình về sự phát triển của công tác quản lý. Trong số đó, nổi bật là tác phẩm của Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Cơ sở khoa học quản lý” [14].
Ở góc độ nghiên cứu lý luận về QLGD, dựa trên các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa học ở nƣớc ta đã tiếp cận QLGD nói chung và quản lý trƣờng học nói riêng để đề cập tới việc phát triển công tác quản lý trƣờng học có hiệu quả, tiêu biểu nhất có tác phẩm “Một số vấn đề giáo dục và khoa học giáo dục” (Phạm Minh Hạc) [43]. Với xu hƣớng kế thừa, nhiều nhà khoa học Việt Nam đã thể hiện trong các công trình nghiên cứu của mình vấn đề về chất lƣợng ngƣời quản lý. Các nhà QLGD ở các cấp cũng đã có nhiều nghiên cứu sâu, đề xuất những giải pháp hữu ích nhằm xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL, giáo viên trong hệ thống giáo dục quốc dân nhằm đáp ứng những yêu cầu mới trong quá trình đổi mới và phát triển của sự nghiệp giáo dục. Đặc biệt, từ khi triển khai việc đổi mới nội dung, chƣơng trình sách giáo khoa các cấp học, đã có nhiều chƣơng trình, dự án và công trình khoa 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học liên quan đến đội ngũ CBQL ở tất cả các cấp, bậc học trong hệ thống giáo dục quốc dân đƣợc triển khai thực hiện.
Dự án hỗ trợ Bộ Giáo dục và Đào tạo, do ủy ban Châu Âu tài trợ, chủ yếu đi sâu vào các quy trình quản lý nguồn nhân lực của ngành. Dự án có một số nội dung liên quan đến phát triển đội ngũ nhƣ: triển khai xây dựng chƣơng trình phần mềm tin học (PMIS & EMIS) nhằm nâng cao năng lực thống kê, quản lý nhân sự trong các cơ sở đào tạo; ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin trong công tác quản lý; đánh giá tổng thể, toàn diện về thể chế tổ chức bộ máy, các nội dung trong công tác quản lý và tác động của nó đến hệ thống giáo dục, từ đó đƣa ra những nhận định, đánh giá chung, đề xuất các mục tiêu và hệ thống giải pháp chiến lƣợc, tập trung áp dụng hiệu quả cho cấp trung ƣơng (cấp hoạch định chính sách). Các dự án SREM, dự án liên kết Việt Nam - Singapore đã đặt ra yêu cầu đổi mới và nâng cao chất lƣợng đội ngũ CBQL trƣờng trung học trong thời kỳ hội nhập. Trên thế giới, cũng nhƣ trong nƣớc đã có nhiều công trình đề cập đến vấn đề phát triển đội ngũ CBQL giáo dục.
Cụ thể là: Trong công trình nghiên cứu “Những chiến lƣợc hiệu quả dành cho giáo viên và các nhà lãnh đạo giáo dục trong kỷ nguyên toàn cầu hóa” [61], Lee Little Soldier đã đề cập đến những thay đổi phức tạp xảy ra trong một xã hội do toàn cầu hóa, đã ảnh hƣởng đến chính sách và thủ tục theo nhiều cách. Để đạt đƣợc những thành công về xã hội, học thuật trong thế kỷ XXI đòi hỏi phải có thay đổi trong GD và trƣờng học. Trƣờng học hiệu quả phải có lãnh đạo tốt, ngƣời lãnh đạo phải có những kỹ năng thích ứng với thời đại. Vì vậy công tác đào tạo cán bộ lãnh đạo phải đƣợc xem xét một cách khoa học.
Đại học Nam Florida - Mỹ đã quy định chuẩn chƣơng trình đào tạo cho CBQL trƣờng học là chƣơng trình tích hợp bao gồm mƣời một vùng kiến thức, kỹ năng theo 4 lĩnh vực: Lãnh đạo chiến lƣợc, lãnh đạo tổ chức, lãnh đạo giáo dục, lãnh đạo chính trị và cộng đồng [99]. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bên cạnh những công trình trên, các nghiên cứu tập trung vào một số vấn đề lớn nhƣ: Phƣơng pháp và cách thức tuyển chọn, bổ nhiệm CBQL có chất lƣợng tốt cho các nhà trƣờng [68]; xây dựng và phát triển chuẩn HT đáp ứng vai trò lãnh đạo và QL nhà trƣờng trong điều kiện hiện nay [99]; Chƣơng trình bồi dƣỡng CBQL nhà trƣờng để đáp ứng với sự phát triển của khoa học và công nghệ trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế [103]; Chƣơng trình đào tạo nhà lãnh đạo trƣờng học theo các nhóm năng lực: Năng lực sƣ phạm, giáo dục và thiết lập, năng lực kiểm soát, năng lực lãnh đạo, năng lực tổ chức và năng lực tƣ vấn [97]. Một số nghiên cứu về phát triển giáo dục và đào tạo, quản lý giáo dục, quản lý nhà trƣờng có đề cập đến vai trò, chức trách, nhiệm vụ và hoạt động nghề nghiệp của đội ngũ CBQL với mục đích tìm các giải pháp nâng cao chất lƣợng đội ngũ CBQL đáp ứng yêu cầu quản lý nhà trƣờng [100,101]; Mô hình quản lý trƣờng học ƣu việt SEM [6] đề cập đến các nhà QLGD (Hiệu trƣởng) đƣợc xếp vào tiêu chí số một. Hội thảo khoa học “Chiến lƣợc xây dựng đội QLGD phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa” (11/1998), đã mở ra bƣớc ngoặt quan trọng trong nghiên cứu, quy hoạch, xây dựng phát triển đào tạo đội ngũ CBQL giáo dục có phẩm chất có tầm nhìn, có kỹ năng và phong cách đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phát hành tài liệu “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về lãnh đạo và QLGD trong thời kỳ đổi mới” do Nguyễn Vinh Hiển chỉ đạo biên soạn và Dự án Phát triển giáo viên trung học phổ thông và trung cấp chuyên nghiệp tổ chức biên soạn là bộ tài liệu giúp cho các nhà QLGD nâng cao năng lực lãnh đạo, QLGD, phục vụ cho công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện GD. Tài liệu bao gồm 16 chuyên đề bao quát nhiều lĩnh vực quan trọng trong QLGD trong đó nhiều chuyên đề tập trung nghiên cứu về ngƣời CBQL giáo dục bao gồm: Năng lực và phát triển năng lực đối với cán bộ QLGD; xây dựng văn hóa tổ chức; QL Nhà nƣớc về GD trong bối cảnh hiện nay; giám sát trong cơ quan QLGD và nhà trƣờng; Ra quyết định và tổ chức 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.