CHƯƠNG I: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THẺ THANH TOÁN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về dịch vụ thẻ thanh toán của NHTM 1. NHTM và dịch vụ ngân hàng hiện đại 1. Khái niệm về NHTM Ngân hàng thương mại đã hình thành, tồn tại và phát triển hàng trăm năm gắn với sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa.
Sự phát triển của hệ thống NHTM đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hóa, ngược lại kinh tế hàng hóa phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là kinh tế thị trường thì hệ thống NHTM càng được hoàn thiện và trở thành định chế tài chính không thể thiếu được. Có rất nhiều khái niệm về NHTM, Đạo luật ngân hàng của Pháp (1941) định nghĩa: Ngân hàng thương mại là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức kí thác , hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính Ở Mỹ Fed định nghĩa:Ngân hàng là bất kỳ doanh nghiệp nào cung cấp tài khoản tiền gửi cho phép khách hàng rút tiền theo yêu cầu (như bằng cách kí phát séc hay chuyển tiền điện tử) và cho vay thương mại hay cho vay kinh doanh khác (như cho vay các doanh nghiệp tư nhân để tăng hàng tồn kho hay mua thiết bị mới). Các định nghĩa này nhấn mạnh hai vế hoạt động của ngân hàng là huy động tiền gửi và cho vay, tuy nhiên trên thực tế các ngân hàng còn cung cấp các dịch vụ tài chính khác. Rose đã đưa ra khái niệm: “Ngân hàng là một loại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất, đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế” (Peter S.
Rose (2011), “Quản trị ngân hàng thương mại”, Nhà xuất bản Tài chính) Luan van 7 Tại Việt Nam, theo Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 (Luật số 47/2010/QH12) định nghĩa:“ Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận” Như vậy, NHTM là một định chế tài chính trung gian quan trọng trong nền kinh tế thị trường. Nhờ hệ thống định chế tài chính trung gian này mà sự dịch chuyển dòng vốn trong nền kinh tế linh hoạt hơn, giảm chi phí về thông tin, tăng khả năng thanh khoản , giảm rủi ro về giá, góp phần phát triển kinh tế xã hội. Các dịch vụ ngân hàng hiện đại Dịch vụ ngân hàng được hiểu là các nghiệp vụ ngân hàng về vốn, tiền tệ, thanh toán,… mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng đáp ứng nhu cầu kinh doanh, sinh lời, sinh hoạt cuộc sống, cất trữ tài sản và ngân hàng thu chênh lệch tỷ giá hoặc thu phí thông qua dịch vụ ấy. Do lịch sử phát triển lâu đời cũng như sự tăng giảm không ngừng về tổ chức hoạt động theo thời gian của NHTM và sự thay đổi như vũ bão của khoa học công nghệ mà dịch vụ ngân hàng có thể được chia thành hai loại: dịch vụ ngân hàng truyền thống và dịch vụ ngân hàng hiện đại.
Dịch vụ ngân hàng truyền thống là những dịch vụ có lịch sử lâu đời, sự ra đời và hoạt động của các dịch vụ này gắn liền với sự ra đời và phát triển của ngân hàng. Đây là những dịch vụ cơ bản, là hoạt động chính đem lại nguồn thu nhập lớn cho ngân hàng, quyết định đến sự tồn tại của ngân hàng. Các dịch vụ ngân hàng truyền thống có thể kể đến là: dịch vụ nhận tiền gửi tiết kiệm, nhận tiền gửi thanh toán, dịch vụ cho vay… Dịch vụ ngân hàng hiện đại được hiểu bao gồm những dịch vụ ngân hàng truyền thống được nâng cấp, phát triển trên nền tảng công nghệ hiện đại (process innovation) và những dịch vụ hoàn toàn mới được cung cấp nhằm đem lại những tiện ích mới cho người sử dụng (product innovation). Sự bùng nổ của công nghệ thông tin đã mang lại những tác động to lớn đến mọi mặt, mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, trong đó có lĩnh vực ngân hàng.
Nhiều dịch vụ ngân hàng trước đây Luan van 8 như chỉ có trong mơ thì nhờ có sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin đã trở thành hiện thực. Có thể kể ra một số dịch vụ ngân hàng hiện đại như: Dịch vụ thanh toán bằng thẻ (qua các ATM và điểm chấp nhận thẻ POS), thanh toán chuyển tiền điện tử, thanh toán bù trừ qua các trung tâm thanh toán…; Dịch vụ ngân hàng trực tuyến như mobile banking, phone banking, home banking, internet banking… 1. Dịch vụ thẻ thanh toán của NHTM 1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại thẻ thanh toán Khái niệm thẻ thanh toán Thẻ thanh toán là một phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt do một ngân hàng/ tổ chức phát hành, cho phép chủ thể sử dụng thanh toán hàng hóa, dịch vụ hoặc rút tiền mặt trong phạm vi số tiền trên tài khoản của khách hàng hoặc trong hạn mức tín dụng của thẻ tại các điểm chấp nhận thanh toán bằng thẻ.
Theo “Quy chế phát hành, sử dụng và thanh toán thẻ ngân hàng” ban hành kèm theo quyết định số 20/2007/QĐ-NHNN ngày 15//05/2007 của NHNN Việt Nam trình bày khái niệm thẻ như sau: “Thẻ ngân hàng là phương tiện do tổ chức phát hành thẻ phát hành để thực hiện giao dịch thẻ theo các điều kiện và điều khoản được các bên thỏa thuận”. Như vậy có thể khái niệm thẻ thanh toán là một phương tiện thanh toán mà người sở hữu thẻ có thể dùng để thanh toán tiền mua hàng hóa, dịch vụ hay rút tiền mặt tự động thông qua máy đọc thẻ hay máy rút tiền tự động hóa. Đặc điểm thẻ thanh toán Hầu hết các loại thẻ thanh toán đều được làm bằng nhựa cấu tạo với ba lớp được ép với kỹ thuật cao.Thẻ thường thiết kế với kích thước chữ nhật tiêu chuẩn để phù hợp với khe đọc thẻ, có kích thước thông thường là 8,5cm x 5,5cm. Trên bề mặt thẻ dập nổi tên chủ thẻ, số thẻ, băng giấy để chủ thẻ ký tên và băng từ ( thẻ từ) hoặc chip (thẻ chip) lưu trữ thông tin về tài khoản đã được khách hàng đăng ký tại ngân hàng.
Mặt trước của thẻ gồm: o Tên và biểu tượng của ngân hàng phát hành thẻ, của tổ chức thẻ. Mỗi loại thẻ có một biểu tượng riêng, mang tính đặc trưng của tổ chức phát hành thẻ. Đây được xem như một yếu tố an ninh, chống lại sự giả mạo. Luan van 9 o Số thẻ : dành riêng cho mỗi chủ thẻ, được dập nổi trên thẻ và được in lại trên hóa đơn khi chủ thẻ thanh toán bằng thẻ.
o Họ, tên chủ thẻ : in chữ nổi, là tên của cá nhân nếu là thẻ cá nhân, tên của người được ủy quyền nếu là thẻ công ty. o Ngày hiệu lực của thẻ: được in nổi, là thời hạn mà thể được phép lưu hành. o Ký tự an ninh trên thẻ, số mật mã của đợt phát hành: mỗi loại thẻ luôn có ký hiệu an ninh kèm theo, in phía sau của ngày hiệu lực. o Ngoài ra còn có thẻ có các yếu tố khác như chữ ký, hình của chủ thẻ, hình nổi không gian ba chiều ( hoặc chip đối với thẻ điện tử).
Mặt sau của thẻ gồm: o Dải băng từ chứa các thông tin như : số thẻ, ngày hết hạn, tên chủ thẻ, ngân hàng phát hành, các yếu tố kiểm tra an toàn khác. o Dải băng ký của chủ thẻ: cơ sở chấp nhận thẻ đối chiếu chữ ký này với chữ ký khi thực hiện thanh toán thẻ. Các loại thẻ thanh toán Thẻ ngân hàng có rất nhiều loạikhác nhau đáp ứng đa dạng nhu cầu của khách hàng. Dựa theo từng tiêu chí, thẻ ngân hàng được phân loại như sau: Phân loại theo đặc tính kỹ thuật: - Thẻ băng từ: Được sản xuất trên kỹ thuật từ tính với một băng từ chứa các thông tin về chủ thẻ và tài khoản chủ thẻ nằm ở mặt sau của thẻ.
Đây là loại thẻ được sử dụng phổ biến hiện nay tuy nhiên tính bảo mật không cao. - Thẻ thông minh (thẻ chíp điện tử): Đây là thế hệ mới nhất của thẻ thanh toán với tính năng ưu việt và tính bảo mật cao dựa trên kỹ thuật vi xử lý tin học nhờ gắn vào thẻ một con chíp điện tử có cấu trúc giống một máy tính hoàn hảo. Tuy nhiên nhược điểm của loại thẻ này là giá thành sản xuất cao. Để nâng cao chất lượng dịch vụ thẻ, các NHTM đang có xu hướng thực hiện phát hành thẻ chip thay thế thẻ băng từ.
Tuy nhiên do giá thành sản xuất cao nên Luan van 10 việc phát hành thay thế này được tiến hành từng bước một. Một số ngân hàng trong nước đã thực hiện phát hành thẻ tín dụng có gắn chíp điện tử nhằm tăng mức độ an toàn cho chủ thẻ như: Vietcombank, BIDV. Phân loại theo tính chất thanh toán thẻ: - Thẻ ghi nợ (Debit card): Thẻ ghi nợ là loại thẻ cho phép chủ thẻ sử dụng thẻ trên cơ sở số dư tài khoản tiền gửi để rút tiền tại máy ATM và thanh toán hàng hóa dịch vụ tại các ĐVCNT. Ngoài ra, chủ thẻ có thể thực hiện các giao dịch như: chuyển tiền, xem số dư tài khoản.
Ưu điểm của loại thẻ này là dễ sử dụng, rất thuận tiện cho mục đích rút tiền từ tài khoản cá nhân của khách hàng và phí sử dụng thấp. Tuy nhiên nhược điểm của loại thẻ này là sự hạn chế trong việc sử dụng thẻ để thanh toán tại các ĐVCNT. - Thẻ tín dụng(Credit card): Đây là loại thẻ mà chủ thẻ được cấp một hạn mức tín dụng để mua hàng hoá tại ĐVCNT hay rút tiền mặt tại máy ATM hoặc quầy giao dịch của ngân hàng bằng thẻ. Hàng tháng chủ thẻ phải thanh toán lại các khoản đã chi tiêu bằng thẻ trước một thời hạn nhất định.
Nếu chủ thẻ thanh toán đúng hạn sẽ được miễn lãi. Như vậy, lợi ích của chủ thẻ tín dụng là có thể chi tiêu trước trả tiền sau với ưu đãi về lãi. Bên cạnh đó ưu điểm nổi bật của thẻ tín dụng so với thẻ ghi nợ là phạm vi sử dụng thẻ tại các ĐVCNT để thanh toán chi tiêu rất lớn. Chủ thẻ dễ dàng sử dụng thẻ tín dụng tại các ĐVCNT trên toàn thế giới.