Chương I: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm phát triển dịch vụ Bưu chính của một số nước trên thế giới Chương II: Thực trạng phát triển dịch vụ Bưu chính ở Việt Nam Chương III: Quan điểm định hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển dịch vụ của Bưu chính Việt Nam trong thời gian tới 5 CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BƢU CHÍNH CỦA MỘT SỐ NƢỚC TRÊN THẾ GIỚI 1. Cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ Bƣu chính 1. Khái quát về dịch vụ Bưu chính - Khái niệm về dịch vụ bưu chính Dưới nhiều góc độ nhìn nhận, đánh giá khác nhau, trong các giai đoạn lịch sử khác nhau nên đã có một số khái niệm về dịch vụ bưu chính được các nhà nghiên cứu đưa ra. Hiện nay, trong ngành bưu chính, khái niệm sau được sử dụng tương đối phổ biến: Dịch vụ bưu chính là dịch vụ công cộng, bao gồm nhiều loại hình dịch vụ: chuyển phát bưu phẩm, bưu kiện, tiền bạc, hàng hoá… nhằm đáp ứng các yêu cầu cho sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp, nhu cầu vật chất và tình cảm của dân cư.
Dịch vụ Bưu chính là loại hình dịch vụ công cộng vì các dịch vụ này đều sử dụng hạ tầng cơ sở chung của mạng lưới bưu chính công cộng. Những người hoạt động trong lĩnh vực này hàng ngày phải tiếp xúc với mọi tầng lớp xã hội để tiếp nhận các yêu cầu giao dịch của các cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức cơ quan. Yêu cầu đặt ra với dịch vụ bưu chính là: nhanh chóng, thuận tiện, an toàn, giá cả hợp lý. Tuy có thể xuất phát từ nhiều góc độ để nhìn nhận, đánh giá và xem xét song các quan niệm về dịch vụ bưu chính đều liên quan đến phục vụ nhu cầu của khách hàng, có doanh thu, lợi nhuận.
Từ đó, có thể thấy rằng, bản chất khái niệm dịch vụ bưu chính: là những dịch vụ công cộng sử dụng hạ tầng cơ sở của mạng lưới bưu chính công cộng; nhằm đáp ứng nhu cầu nhiều mặt của nhiều loại chủ thể khác nhau; mục đích của hoạt động cung ứng dịch vụ là lợi nhuận. 6 - Vị trí, vai trò của dịch vụ Bưu chính trong nền kinh tế thị trường Lịch sử phát triển của Bưu chính gắn liền với lịch sử phát triển của mỗi quốc gia. Dịch vụ bưu chính đã, đang và sẽ đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, xã hội mỗi nước. Hầu hết Chính phủ các quốc gia phát triển đều nhận thấy nghĩa vụ của mình là phải đảm bảo cho mọi người dân khả năng tiếp cận dịch vụ bưu chính thường xuyên với mức giá chấp nhận được.
Bưu chính được xem như là phương tiện quan trọng để đảm bảo quyền thông tin của mọi công dân. Vì vậy, dưới một góc độ nào đó, sự phát triển của các loại hình cũng như chất lượng dịch vụ bưu chính cũng là một trong các tiêu chí đánh giá mức độ phát triển của cơ sở hạ tầng kinh tế. Trong nền kinh tế thị trường, người ta phân nền kinh tế thành 3 lĩnh vực cơ bản: Công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ; trong đó, Bưu chính-Viễn thông là một ngành dịch vụ thuộc kết cấu hạ tầng của nền kinh tế quốc dân, là điều kiện chung cho mọi hoạt động của xã hội. Nền kinh tế của một nước càng phát triển thì tỉ trọng ngành dịch vụ trong tổng thu nhập quốc dân sẽ càng cao, nhu cầu về Bưu chính-Viễn thông cũng tăng lên tương ứng.
Bưu chính là lĩnh vực phục vụ công ích cho xã hội. Trên góc độ ngành, Bưu chính - Viễn thông có hai nhiệm vụ chủ yếu là kinh doanh và phục vụ. Hai nhiệm vụ này có quan hệ mật thiết, gắn bó, hỗ trợ cho nhau và có quan hệ nhân quả với nhau vì có phục vụ tốt thì kinh doanh mới phát triển được và ngược lại, có kinh doanh hiệu quả thì mới có khả năng cải thiện chất lượng phục vụ. Trong bất cứ thời kì nào dịch vụ Bưu chính cũng có vai trò rất quan trọng đối với mỗi quốc gia, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.
Bưu chính là công cụ, phương tiện giao lưu tình cảm của nhân dân đồng thời là phương tiện để nâng cao dân trí. Bằng hoạt động của mình thông tin bưu chính nối liền sản xuất với sản xuất, sản xuất với tiêu dùng, rút ngắn thời gian và không gian sản xuất, làm năng suất lao động xã hội tăng lên. Mặt khác, Bưu chính cũng đóng góp một phần không nhỏ vào việc duy trì, mở rộng và phát triển mối quan hệ giữa các quốc gia, khu vực trên thế giới… Như vậy, các dịch vụ bưu chính đóng vai trò cầu nối hết sức quan trọng 7 không chỉ đối với mỗi quốc gia mà còn với mỗi doanh nghiệp cũng như từng người dân. Vai trò của nó đặc biệt quan trọng hơn trong nền kinh tế thị trường do nhu cầu giao thương giữa các chủ thể kinh tế là rất lớn.
- Tính chất, đặc điểm của dịch vụ Bưu chính + Tính chất: Dịch vụ Bưu chính phần lớn được xây dựng trên cơ sở công hữu về tư liệu sản xuất; vì vậy, phương tiện dịch vụ Bưu chính là của toàn dân và mọi tầng lớp dân cư cũng chính là đối tượng phục vụ của nó. Trong quá trình sản xuất, dịch vụ Bưu chính luôn có sự hiện diện của khách hàng; có sự tham gia của khách hàng ở khâu đầu tiên và khâu cuối cùng của quá trình sản xuất. Vì vậy, dịch vụ Bưu chính mang tính phổ cập. + Đặc diểm của dịch vụ Bưu chính Bưu chính là một bộ phận quan trọng và cơ bản của lĩnh vực Bưu chính - Viễn thông.
Bên cạnh những đặc điểm chung giống như những ngành thông tin khác thì dịch vụ Bưu chính có một số đặc điểm riêng, như: Tin tức trong Bƣu chính đƣợc truyền đƣa nguyên kiện trong quá trình chuyển - nhận: Các bưu gửi, thư gửi được chấp nhận như thế nào ở người gửi thì khi phát cho người nhận cũng như vậy; không có sự biến đổi về nội dung cũng như hình thức. Tin tức chỉ được chuyển rời vị trí theo không gian và thời gian mà không thay đổi về cả nội dung và hình thức. Như vậy các bưu gửi phải được an toàn 100% không được để mất mát, rách nát và hư hỏng, không được tiết lộ nội dung. Khách hàng đến Bưu điện sử dụng các dịch vụ thông tin Bưu chính không như các sản phẩm khác họ có thể mang về nhà ngay, còn dịch vụ Bưu chính họ chỉ cảm nhận được công dụng của nó là hiệu quả có ích của công việc truyền đưa những bưu gửi cho người nhận.
Vì thế, trong quá trình sản xuất, nếu nội dung hình thức tin tức, bưu gửi bị thay đổi hình dạng thì nó đã mất đi giá trị sử dụng. Quá trình sản xuất mang tính dây chuyền: Quá trình truyền đưa tin tức, vật phẩm trong Bưu chính luôn diễn ra từ hai phía (có người gửi và người nhận). Người gửi và người nhận luôn ở hai vị trí khác nhau, có thể ở trong một vùng của một nước hoặc hai nước khác nhau. Vì vậy, để truyền 8 đưa bưu gửi từ người gửi đến người nhận thường phải có hai hay nhiều cơ sở (bưu cục) cùng tham gia; mỗi cơ sở chỉ tham gia thực hiện một công đoạn, một khâu nhất định của quá trình truyền đưa.
Như vậy, tham gia vào quá trình truyền đưa tin tức bưu gửi có cá nhân, tập thể, xí nghiệp, thậm chí còn có sự tham gia của nhiều nước trên thế giới. Muốn cho quá trình truyền đưa thực hiện được phải thống nhất về thể lệ thủ tục, quy trình khai thác, thống nhất về thời gian biểu hoạt động, thống nhất trong công tác đào tạo nguồn nhân lực. có như vậy các đơn vị cá nhân mới hoạt động thống nhất với nhau như một dây chuyền. Tính vô hình của sản phẩm.
Tính vô hình của sản phẩm được thể hiện khi sử dụng các sản phẩm dịch vụ thông tin Bưu chính khách hàng không nhận biết được qua các giác quan trực tiếp như các sản phẩm khác. Các dịch vụ là vô hình, không tồn tại dưới các dạng của vật thể, không phải là vật chế tạo mới cũng không phải là hàng hóa cụ thể mà người tiêu dùng chỉ có thể nhận biết được tính hiệu quả có ích của việc truyền đưa tin từ người này đến người khác mà thôi. Cũng do tính vô hình, do không phải là vật chất cụ thể tồn tại ngoài quá trình sản xuất nên không thể cất trữ, hay thay thế được. Vì vậy, ngành Bưu điện buộc phải dự trữ năng lực thiết bị sản xuất để thỏa mãn nhu cầu của xã hội (ở mức tối đa có thể) và phải đặc biệt quan tâm đến vấn đề chất lượng.
Quá trình sản xuất gắn liền với quá trình tiêu thụ: Quá trình sản xuất sẽ bắt đầu khi chúng ta nhận bưu gửi của khách và cũng bắt đầu khi chúng ta phát bưu gửi cho khách hàng, khi phát bưu gửi cho khách hàng cũng là lúc chấm dứt quá trình sản xuất và cũng chấm dứt quá trình sử dụng, tiêu dùng sản phẩm dịch vụ bưu chính của khách hàng. Trong lĩnh vực Bưu chính, người nhận chỉ có thể nhận được thông tin (bưu gửi) sau khoảng thời gian nhất định (có thể sau một ngày, vài ngày, có thể là vài giờ). Để lý giải vấn đề trên chúng ta phải hiểu đối tượng của Bưu chính là thông tin và thông tin này là do chính khách hàng (người gửi) mang đến và nó được chứa đựng trong một cái vỏ vật chất nào đó. Ở đây bức thư chỉ là cái vỏ mang thông tin, do đó khi người nhận đọc hết lá thư đó tức là họ đã nhận được hết thông tin trong lá thư đó, lúc đó người nhận cảm nhận được lợi 9 ích của quá trình đưa tin tức của Bưu chính đem lại, lúc đó sản phẩm của Bưu chính đã được tiêu dùng.
Như vậy, đối với ngành bưu chính, quá trình tiêu thụ gắn liền với quá trình sản xuất và ngược lại. Tải trọng không đồng đều theo thời gian và không gian: Tải trọng là lượng tin tức được yêu cầu chuyển đi trong một khoảng thời gian nhất định. Tải trọng của Bưu chính luôn phụ thuộc vào khách hàng nên có sự giao động không đồng đều giữa các giờ trong ngày, các ngày trong tuần, các tháng trong năm. Do đó để có thể đảm bảo lưu thoát hết mọi nhu cầu về truyền đưa tin tức cần phải có một lượng dự trữ đáng kể trang thiết bị cũng như lao động vì như đã đề cập ở trên, sản phẩm của dịch vụ bưu chính không dự trữ được.