phần mở đầu, kết luận và phụ lục, nội dung chính chia làm 3 chƣơng cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1 bàn về những vấn đề lý luận về phát triển cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới. Chƣơng 2 bàn về thực trạng phát triển cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới tại xã Tân Hội, huyện Đan Phƣợng, thành phố Hà Nội. Chƣơng 3 đƣa ra đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển cộng đồng trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới ở Xã Tân Hội, huyện Đan Phƣợng, thành phố Hà Nội. Những phần viết dƣới đây sẽ phân tích cụ thể: 12 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1.
Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm phát triển cộng đồng Phát triển cộng đồng có sự tham gia của ngƣời dân để phát triển nông nghiệp, nông thôn đƣợc Chính phủ Việt Nam rất quan tâm, đã thực hiện và đang tiếp tục triển khai trên phạm vi cả nƣớc ở cả hai Chƣơng trình Mục tiêu Quốc gia của Chính phủ trong giai đoạn 2016-2020 là “Chƣơng trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới” và “Chƣơng trình Giảm nghèo bền vững”. Khái niệm PTCĐ đƣợc Chính phủ Anh sử dụng đầu tiên, 1940: “Phát triển cộng đồng là một chiến lƣợc phát triển nhằm vận động sức dân trong các cộng đồng nông thôn cũng nhƣ đô thị để phối hợp cùng những nỗ lực của nhà nƣớc để cải thiện cơ sở hạ tầng và tăng khả năng tự lực của cộng đồng”.[19] Có nhiều tác giả đã đƣa ra những khái niệm khác nhau nhƣ: “ Phát triển cộng đồng là một tiến trình chuyển đổi từ trạng thái này sang trạng thái khác; là một phƣơng pháp làm việc cùng nhau để hƣớng tới một mục tiêu chung; là một chƣơng trình nhằm nâng cao chất lƣợng sống cho ngƣời dân”( Sanders,1958); “Là các hoạt động chung sức cuả ngƣời dân nhằm tạo ra sự thay đổi và đáp ứng những nhu cầu đa dạng của mọi ngƣời trong cộng đồng”( Flora et. At, 1992); “ Là một tiến trình gia tăng sự lựa chọn.
Điều đó tạo ra một môi trƣờng mà ở đó con ngƣời đƣợc tạo điều kiện tối đa để hiện thực hóa những mong ƣớc và đáp ứng nhu cầu của bản thân” ( Shaffer, 2001); “Phát triển cộng đồng là một chuỗi những hoạt động tác động tích cực lên một cộng đồng dân cƣ nhằm giúp cộng đồng nhận thức ra vấn đề của mình, phát 13 huy khả năng, huy động nguồn lực bên trong và bên ngoài để tiến tới tự lực, tự thay đổi và vận động theo chiều hƣớng đi lên về chất lƣợng cuộc sống” ( Nguyễn Trung Hải, 2016); “Phát triển cộng đồng là một diễn tiến qua đó CĐ nhận rõ nhu cầu hoặc mục tiêu phát triển của CĐ, biết sắp xếp các nhu cầu ƣu tiên và mục tiêu này, phát huy sự tự tin và ý muốn thực hiện chúng, biết tìm đến tài nguyên bên trong và ngoài CĐ để đáp ứng chúng, thông qua đó sẽ phát huy những thái độ và kỹ năng hợp tác trong CĐ”( Murray G. Ross, 1955) Qua một số khái niệm đƣợc trích dẫn trên đây có thể cho thấy các khái niệm này có những ranh giới khác biệt, rộng hẹp khác nhau, tùy vào quan điểm tiếp cận, mục đích sử dụng của tác giả. Tuy có sự khác biệt đó, những khái niệm trên dƣờng nhƣ cũng có những điểm gì đó rất chung. Cần thiết phải rút ra một số điểm chung nhất từ những khái niệm trên đây, có thể thống nhất khái niệm phát triển cộng đồng nhƣ sau: “Phát triển cộng đồng là tiến trình giải quyết một số vấn đề khó khăn, đáp ứng nhu cầu của cộng đồng hướng tới sự phát triển không ngừng về đời sống vật chất, tinh thần của người dân thông qua việc nâng cao năng lực, tăng cường sự tham gia, đoàn kết, phối hợp chặt chẽ giữa người dân với nhau, giữa người dân với các tổ chức và giữa các tổ chức với nhau trong khuôn khổ cộng đồng”.
Có thể hiểu, phát triển cộng động là một phƣơng pháp của công tác xã hội đƣợc xây dựng trên những nguyên lý, nguyên tắc và kết quả nghiên cứu của nhiều ngành khoa học xã hội khác, điển hình: Tâm lý xã hội, xã hội học, chính trị học,… Phƣớng pháp này đã đƣợc áp dụng ở nhiều quốc gia trên thế giới và tại Việt Nam, phƣơng pháp đã phát huy vai trò của cộng đồng trong việc giải quyết các vấn đề của các nhóm cộng đồng nghèo, các nhóm yếu thế. Chính vì vậy, phát triển cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới đƣợc coi là phƣơng pháp giải quyết một số vấn đề khó khăn, huy động mọi nguồn lực của cộng đồng, hƣớng tới sự phát triển không ngừng về đời sống vật chất 14 và tinh thần của ngƣời dân thông qua việc nâng cao năng lực, tăng cƣờng sự tham gia, đoàn kết, phối hợp chặt chẽ và tƣơng tác qua lại giữa ngƣời dân trong xã với nhân viên công tác xã hội, giữa ngƣời dân với các tổ chức và giữa các tổ chức với nhau trong phạm vi một cộng đồng. Qua đó góp phần đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách và năng lực điều hành theo hƣớng hài hoà giữa các thể chế: Nhà nƣớc, thị trƣờng, và xã hội nhân dân. Thông qua hoạt động cộng đồng đã thúc đẩy vai trò của xã hội dân sự, nâng cao tiếng nói và sự gắn kết giữa xã hội Nhân dân và Nhà nƣớc, minh bạch, phòng chống tham nhũng, và quản lý hành chính và khai thác có hiệu quả các nguồn lực của cộng đồng đối với việc phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ một cách hiệu quả cho quá trình đối thoại và hoàn thiện chính sách của mỗi quốc gia, phát triển cộng đồng là một trong những nhiệm vụ hàng đầu trong chiến lƣợc xây dựng nông thôn mới.
Trong phạm vi bài viết, tác giả tập trung vào một số phƣơng diện: Tuyên truyền,vận động phát huy nguồn lực hỗ trợ cộng đồng và việc liên kết các nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ về đích sớm từ thực tiễn xã Tân Hội, huyện Đan Phƣợng, thành phố Hà Nội Tiến trình phát triển cộng đồng Các hoạt động cụ thể Bƣớc 1: Chuẩn bị - Lựa chọn cộng đồng can thiệp - Chuẩn bị tiếp cận cộng đồng Bƣớc 2: Tiếp cận cộng đồng - Liên hệ, làm việc với chính quyền Giới thiệu, làm quen và bƣớc đầu địa phƣơng xây dựng mối quan hệ với cộng - Tổ chức họp dân/ diễn đàn thông tin đồng tới ngƣời dân về các hoạt động phát triển cộng đồng Bước 3: Đánh giá cộng đồng - Xác định những thông tin cần thu 15 Tìm hiểu, phân tích tình hình cộng thập đồng, những vấn đề, nguyên nhân, - Xác định nguồn cung cấp thông tin nhu cầu - Xác định phương pháp thu thập thông tin Bước 4: Lập kế hoạch hành động - Lập kế hoạch hành động và - Thành lập nhóm nòng cốt thành lập nhóm nòng cốt Bước 5: Huy động nguồn lực - Cụ thể hóa các hoạt động cần huy động nguồn lực - Xác định các nguồn lực cần huy động - Lập kế hoạch để huy động nguồn lực - Tiến hành huy động các nguồn lực Bước 6: Triển khai kế hoạch hành - Thống nhất những công việc cụ thể đồng thời thực hiện các hoạt động - Tập huấn, giáo dục nâng cao năng lực Bước 7: Lượng giá - Lên ý tưởng lượng gía - Lập kế hoạch lượng gía - Thực hiện lượng giá Bước 8: Duy trì và phát triển - Liên kết và huy động với nguồng lực hỗ trợ bên ngoài Tiến trình phát triển cộng đồng ( Nguồn: Giáo trình Phát triển cộng đồng, Nguyễn Trung Hải, 2016) 1. Xây dựng nông thôn mới Khái niệm nông thôn 16 Đến nay, khái niêm nông thôn đƣợc thống nhất với quy định tại Theo Thông tƣ số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21-8-2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cụ thể: "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã".[18] Khái niệm nông thôn mới Là nông thôn mà trong đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của ngƣời dân không ngừng đƣợc nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị. Nông dân đƣợc đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới. Nông thôn mới có kinh tế phát triển toàn diện, bền vững, cơ sở hạ tầng đƣợc xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị.
Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc, môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ. Sức mạnh của hệ thống chính trị đƣợc nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội.[14] Xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cƣ ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hoá, môi trƣờng và an ninh nông thôn đƣợc đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của ngƣời dân đƣợc nâng cao. [14] Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị. Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp.
Xây dựng nông thôn mới giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh. 17 Sự cần thiết phải xây dựng nông thôn mới Do kết cấu hạ tầng nội thôn (điện, đƣờng, trƣờng, trạm, chợ, thủy lợi, còn nhiều yếu kém, vừa thiếu, vừa không đồng bộ); nhiều hạng mục công trình đã xuống cấp, tỷ lệ giao thông nông thôn đƣợc cứng hoá thấp; giao thông nội đồng ít đƣợc quan tâm đầu tƣ; hệ thống thuỷ lợi cần đƣợc đầu tƣ nâng cấp; chất lƣợng lƣới điện nông thôn chƣa thực sự an toàn; cơ sở vật chất về giáo dục, y tế, văn hoá còn rất hạn chế, mạng lƣới chợ nông thôn chƣa đƣợc đầu tƣ đồng bộ, trụ sở xã nhiều nơi xuống cấp. Mặt bằng để xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn đạt chuẩn quốc gia rất khó khăn, dân cƣ phân bố rải rác, kinh tế hộ kém phát triển.