LỜI MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. Gây hấn và những hành vi gây hấn là hiện tượng tiêu cực của đời sống và đang là một vấn đề vô cùng nhức nhối của toàn xã hội. Hành vi gây hấn đã tồn tại từ lâu dưới nhiều hình thức, cấp độ khác nhau, không ngoại trừ ở bất cứ xã hội và nền văn hóa nào.
Bản thân nó có thể gây nên những hậu quả khôn lường làm ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực trong đời sống con người. Ở nước ta, trong lĩnh vực giáo dục cũng đang phải đối mặt và chịu nhiều áp lực nặng nề từ các vấn nạn học đường như bạo lực, bỏ học, tự tử, áp lực học tập, nghiện ngập… mà trong đó hiện tượng gây hấn trong trường học đã và đang hiện hữu vẫn là vấn đề đáng lo ngại không chỉ đối với ngành giáo dục với gia đình học sinh mà cả toàn xã hội nói chung. Trong những năm gần đây, ở nước ta hiện tượng gây hấn riêng ở học sinh THCS không ngừng gia tăng với mức độ ngày càng nghiêm trọng. Đây là lứa tuổi với nhiều thay đổi về tâm sinh lý của quá trình chuyển tiếp từ tuổi vị thành niên sang tuổi trưởng thành.
Qua các phương tiện thông tin đại chúng đã đề cập hàng loạt các vụ việc gây hấn của các học sinh còn ở độ tuổi thiếu niên vẫn thường xuyên diễn ra và có xu hướng ngày càng gia tăng với những hành vi như gây sự, đánh hội đồng, đâm chém bạn chỉ vì những “lý do” như bị liếc đểu, cướp người yêu, mâu thuẫn, hiểu nhầm… gây nên những hậu quả nghiêm trọng trở thành nỗi trăn trở của mỗi gia đình, nhà trường và nỗi lo lắng cho thế hệ tương lai của xã hội. Tại Việt Nam, số liệu được Bộ Giáo dục và đào tạo (GD - ĐT) đưa ra gần đây nhất, trong một năm học toàn quốc xảy ra gần 1.600 vụ việc học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học (khoảng 5 vụ/ngày). Cũng theo thống kê của Bộ GD - ĐT, cứ khoảng trên 5.200 học sinh (HS) thì có một vụ đánh nhau; cứ hơn 11.000 HS thì có một em bị buộc thôi học vì đánh nhau; cứ 9 trường thì có một trường có học sinh đánh nhau. Theo nghiên cứu mới nhất 2 của Sở Giáo dục và đào tạo thành phố Hà Nội (nghiên cứu trên 771 em học sinh tại các trường THCS) có 92.6% học sinh có hành vi gấy hấn, 6.8% học sinh thi thoảng có hành vi gây hấn, 0.6% học sinh không có hành vi gây hấn.
Hiện nay, khi bàn đến hiện tượng gây hấn, nhận thức về hiện tượng gây hấn và những biện pháp nhằm giảm thiểu hành vi này trong môi trường học đường đã có nhiều đề tài có liên quan đề cập với nhiều cách tiếp cận can thiệp được đưa ra và đã đạt được những kết quả bước đầu, nhưng hiệu quả chưa cao. Đặc biệt các đề tài nghiên cứu về vai trò của nhân viên công tác xã hội với hai vai trò điều phối và vai trò giáo dục. Vì vậy, việc hình thành hướng tiếp cận mới cho vấn đề này với những giải pháp can thiệp đặc thù của CTXH là một vấn đề cần thiết. Tại địa bàn nghiên cứu là trường THCS Phan Đình Giót – Thanh Xuân - Hà Nội (cơ sở công lập).Theo kết quả báo cáo và thống kê của nhà trường về tỷ lệ học sinh có hành vi gây hấn ở mức cao lên tới (80%) năm học 2017 – 2018.
Theo báo cáo thống kê mới nhất về công tác quản lý học sinh liên quan đến tình hình an toàn và nếp sống sinh hoạt năm học 2017 – 2018 tại trường cho biết, nhà trường đã tiến hành khiển trách với 22 em học sinh, cảnh cáo với 18 em học sinh, buộc thôi học có thời hạn (ba ngày, một tuần, một năm) với 3 em học sinh. Tại địa bàn nghiên cứu là trường THCS Lê Quý Đôn - Nam Từ Liêm – Hà Nội (cơ sở dân lập).Theo kết quả báo cáo và thống kê của nhà trường về tỷ lệ học sinh có hành vi gây hấn lên tới (65%) năm học 2017 – 2018. Theo báo cáo thống kê mới nhất về công tác quản lý học sinh liên quan đến tình hình an toàn và nếp sống sinh hoạt năm học 2017 – 2018 tại trường cho biết, nhà trường đã tiến hành khiển trách với 16 em học sinh, cảnh cáo với 10 em học sinh, buộc thôi học có thời hạn (ba ngày, một tuần, một năm) với 1 em học sinh. Những hình thức phạt này được áp dụng cho những em có hành vi tiêu 3 cực đã xảy ra tại trường như: chống đối giáo viên, tự nghỉ học, vi phạm nội quy, bạo lực với thầy cô, bạn bè… Như vậy với thống kê trên phần nào cho thấy thực trạng học sinh với những biểu hiện tiêu cực tại trường học được khảo sát có liên quan đến hành vi gây hấn là điều báo động và nhất thiết cần có những biện pháp phù hợp và hiệu quả hơn để ngăn ngừa, giảm thiểu những hành vi này chứ không đơn thuần chỉ là xử lý những vụ việc cũng như áp dụng các hình thức phạt khi những hành vi này đã xảy ra.
Xuất phát từ thực tiễn trên, việc lựa chọn đề tài “Vai trò của nhân viên Công tác xã hội trong việc giảm thiểu hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở tại thành phố Hà Nội” là cần thiết và có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 2. Những nghiên cứu về gây hấn học đường trên thế giới Theo thống kê trên thế giới, mỗi năm có 6 triệu em trai và 4 triệu em gái có liên quan trực tiếp đến gây hấn học đường. Nhưng thực tế, con số đó đang ngày một tăng lên và những nạn nhân của những vụ việc này thì không phải đã kể hết.
Tại Châu Âu, hiện tượng bắt nạt học đường thường xuyên xảy ra ở trung học cơ sở, tỷ lệ học sinh bắt nạt từ 3% - 10%, với mức độ cao đột biến ở độ tuổi 13 – 14. Ở Anh, trong năm học 2007, cảnh sát buộc phải xuất hiện tại trường học hơn 7.300 lần, nhưng thực sự trên toàn nước Anh, bạo lực học đường có thể lên đến 1000 vụ, do khoảng 1/3 nhân viên cảnh sát quên nhập dữ liệu.000 học sinh tham gia, tăng 2.500 em so với năm trước. Hơn thế, bạo lực băng đảng trên các đường phố cũng đang ngấm dần vào các trường học. Ở Nam Phi, hơn 1/5 học sinh bị tấn công tình dục trong trường học.
Ủy ban quyền con người Nam Phi cho biết 40% trẻ em được phỏng vấn tiết lộ các em là nạn nhân của bạo lực học đường. Tại Mỹ, nghiên cứu của hội đồng phòng chống tội phạm quốc gia khẳng định 43% học 4 sinh cả nam lẫn nữ thuộc độ tuổi từ 13 – 17 tuổi đã từng bị dọa nạt hoặc chế giễu trên Internet. Công trình nghiên cứu của Wang J và cộng sự năm 2009 được tiến hành tại Mỹ với đề tài: “Bắt nạt trường học trong thanh thiếu niên tại Hoa Kỳ: thể chất, bằng lời nói, quan hệ, và mạng” đã nghiên cứu bốn hình thức của hành vi bắt nạt trong trường học ở nhóm thanh thiếu niên Mỹ và mối liên quan với các đặc điểm về mặt nhân học xã hội, hỗ trợ của cha mẹ, và bạn bè đã được khảo sát. Kết quả của nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ về hành vi bắt nạt người khác hoặc đã từng bị bắt nạt ở trường học ít nhất một lần trong 2 tháng gần đây là 20,8% về mặt thể chất, 53,6% bằng lời nói, 51,4% về mặt xã hội, hoặc 13,6% về mặt điện tử.
Các bạn trai dính líu nhiều hơn vào bắt nạt thể chất hoặc bằng lời nói, trong khi các bạn gái thì bị dính líu nhiều hơn đến các kiểu bắt nạt khác. Các bạn nam có xu hướng là người đi bắt nạt qua mạng, trong khi các bạn gái có xu hướng là nạn nhân của hiên tượng bắt nạt đó. Thanh thiếu niên người Mỹ gốc Phi đã tham gia bắt nạt nhiều hơn (về mặt thân thể, lời nói, hay qua mạng), nhưng lại ít trở thành nạn nhân của những hình thức bắt nạt (bằng lời nói hoặc quan hệ). Từ kết quả nghiên cứu như trên, tác giả cũng đưa ra những kết luận quan trọng.
Đó là sự hỗ trợ của cha mẹ có thể bảo vệ thanh thiếu niên khỏi tất cả bốn hình thức bắt nạt. Liên kết bạn bè theo kiểu khác với bắt nạt truyền thống và bắt nạt mạng. Những nghiên cứu gần đây ở Mỹ đã chỉ ra rằng cứ 7 phút lại có một trẻ em bị bắt nạt. Cứ 4 trẻ em lại có một trẻ thừa nhận đã từng bắt nạt trẻ em khác.
Một cuộc thăm dò thực hiện ở trẻ em có độ tuổi từ 12 - 17 cho thấy, các em đều thừa nhận bạo lực đang gia tăng tại trường học của mình. Mỗi tháng có 282.000 học sinh ở các trường THCS Mỹ bị tấn công. Cũng tại Mỹ, nghiên cứu của Hội đồng phòng chống tội phạm quốc gia (NCPC) cũng khẳng định 43% học sinh cả nam lẫn nữ thuộc độ tuổi từ 13 - 17 tuổi từng bị dọa nạt hoặc chế giễu trên mạng internet. 5 Tại Canada, các trường học được yêu cầu phải có kế hoạch phòng chống gây hấn bao gồm các chương trình huấn luyện đặc biệt dành cho khối cộng đồng trong trường học, nhằm nâng cao nhận thức của học sinh và giáo viên, đồng thời có các biện pháp nhằm ngăn chặn và can thiệp khi vấn đề này xảy ra.
Tại Mỹ, theo phân tích của bộ giáo dục nước này, hầu hết các bang đã đề xuất yêu cầu để phát triển các chính sách nhằm ngăn chặn và can thiệp tình trạng gây hấn nơi trường học. Hơn 10 bang cho phép các trường giải quyết việc bắt nạt xảy ra ngoài trường học miễn là nó ảnh hưởng tới học sinh trong trường. Mỗi bang đều có chính sách riêng để giải quyết vấn đề này, song mục tiêu chính vẫn là các biện pháp ngăn chặn và can thiệp. Ngoài ra có 36 bang đã có các biện pháp để đối phó với tình trạng bắt nạt trên mạng.
Điểm qua các nghiên cứu lí thuyết và thực tiễn về hành vi gây hấn nói chung, hành vi gây hấn học đường nói riêng ở nước ngoài cho thấy, tình trạng gây hấn ở học sinh nói chung và học sinh THCS nói riêng là rất đáng báo động.