Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại. - Chương 2: Thực trạng phát triển cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Hà Nội. - Chương 3: Giải pháp phát triển cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Hà Nội. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.
Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân PGS. Phan Thị Thu Hà (2014) viết rằng: “Cho vay là việc ngân hàng cấp tiền cho khách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định. Ngân hàng có thể cho vay bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản, tiền có thể chuyển tới tài khoản của khách hàng hoặc tài khoản của người bán hàng cho khách hàng”.
Cho vay được xem là hoạt động kinh doanh chủ yếu đem lại lợi nhuận chính của đa số các ngân hàng thương mại. Trong đó, cho vay đối với khách hàng cá nhân ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển nền kinh tế. Ngân hàng nào cũng tổ chức cho vay bằng cách trực tiếp giao tiền hoặc giao tiền qua tài khoản của khách hàng hoặc tài khoản của người bán hàng cho khách hàng. Khách hàng sau khi vay tiền phải sử dụng tiền đúng mục đích và trong khoảng thời gian nhất định như đã thỏa thuận với ngân hàng và ký kết dưới dạng hợp đồng.
Theo đó, Ngân hàng phải cung cấp tiền cho khách hàng đủ và đúng thời gian quy định và khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi cho ngân hàng đúng thời hạn. Như vậy có thể hiểu cho vay khách hàng cá nhân là hình thức cho vay mà trong đó Ngân hàng thương mại có vai trò là bên chuyển nhượng quyền sử dụng vốn của mình cho các khách hàng cá nhân hoặc hộ gia đình sử dụng trong một thời gian nhất định trên nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi nhằm đáp ứng nhu cầu phục vụ đời sống hay sản xuất kinh doanh dưới hình thức hộ kinh doanh. Đặc điểm cho vay khách hàng cá nhân 1. Quy mô khoản vay nhỏ, số lượng khoản vay cao Do đối tượng cho vay là các khách hàng cá nhân và các hộ gia đình nhằm mục đích tiêu dùng hoặc sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ với nhu cầu vốn thường không lớn, quy mô khoản vay.
Mặt khác, xã hội ngày một phát triển lên kéo theo việc các cá nhân, hộ gia đình ngày càng có xu hướng chi tiêu cho cuộc sống nhiều hơn, hoạt động sản xuất kinh doanh cũng đa dạng hơn trước nên số lượng khách hàng cá nhân có nhu cầu vay vốn tăng nhanh, số lượng khoản vay khách hàng cá nhân tương đối lớn. Đây 5 đều là những khoản vay nhỏ lẻ tuy nhiên do đối tượng khách hàng là cá nhân, từ những người có thu nhập cao hay kể cả người có thu nhập trung bình thấp nên nhu cầu tín dụng khá đa dạng và phong phú. Chính vì vậy, hầu hết các khoản vay khách hàng cá nhân tại các Ngân hàng thương mại thường có quy mô nhỏ nhưng số lượng khoản vay lại cao. Mức độ rủi ro cao Cho vay khách hàng cá nhân có mức độ rủi ro cao, được coi là một trong các tài sản rủi ro nhất trong danh mục tài sản của các ngân hàng.
Các rủi ro thường gặp trong cho vay khách hàng cá nhân như: - Dễ mất khả năng chi trả khoản vay: Nguồn trả nợ của khách hàng được trích từ nguồn thu nhập của cá nhân, hộ gia đình. Nguồn thu nhập này có thể thay đổi theo tình hình công việc, sức khỏe của người vay cũng như tình hình sản xuất kinh doanh của hộ gia đình. Chính vì vây, nguồn trả nợ của khách hàng có ổn định hay không chính là một tiêu chí quan trọng trong việc Ngân hàng thương mại quyết định cho vay, bên cạnh tính hợp lý và hợp pháp của nhu cầu vốn, khả năng trả nợ và tài sản bảo đảm. - Chất lượng thông tin thu thập được thường không cao: Đối với cho vay khách hàng doanh nghiệp, việc thu thập thông tin khách hàng tương đối thuận lợi từ nhiều nguồn thông tin được công khai như: báo cáo tài chính, thông tin xếp hạng tín dụng,… Tuy nhiên đối với cho vay khách hàng cá nhân, việc đánh giá nhân thân, nguồn trả nợ, mục đích vay vốn trở lên khó khăn.
Một số khách hàng để đáp ứng được các điều kiện của khoản vay sẵn sàng cung cấp thông tin không đầy đủ, rõ ràng hay cố tình che giấu những thông tin xấu, bất lợi. Dẫn đến quá trình thẩm định khả năng trả nợ của cá nhân, hộ gia đình gặp nhiều vướng mắc, thiếu chính xác, tăng mức độ rủi ro của khoản vay. Lãi suất cho vay cao Cho vay khách hàng cá nhân hầu hết có quy mô nhỏ, doanh số cho vay thấp dẫn đến chi phí bình quân tính trên từng đồng vốn mà Ngân hàng thương mại đem ra cho vay khách hàng cá nhân sẽ cao hơn khách hàng doanh nghiệp, đồng thời mức độ rủi ro của các khoản vay này cao. Do vậy, lãi suất cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng thương mại cao hơn so với các khoản vay khác.
Tỷ trọng cho vay trung, dài hạn đối với khách hàng cá nhân tăng cao Tỷ trọng cho vay trung, dài hạn đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng thương mại có xu hướng tăng lên do nhu cầu vay mua nhà ở, ô tô, sửa chữa nhà chiếm tỷ trọng cao. Bên cạnh đó, khách hàng vay thường chưa chủ động được nguồn tiền lớn để trả nợ ngắn hạn, thông thường khoản vay thường có thời hạn trên 12 tháng. Mặt khác, khách hàng cá nhân thường có kế hoạch vay trung dài hạn để giảm áp lực trả nợ Ngân hàng, giãn thời gian trả nợ cũng như số tiền trả nợ hàng tháng. Phân loại cho vay khách hàng cá nhân Việc phân loại cho vay khách hàng cá nhân sẽ giúp cho Ngân hàng quản lý nợ vay một cách thuận tiện và hiệu quả hơn.
Trên cơ sở các hình thức cho vay cơ bản, Ngân hàng thương mại không ngừng nghiên cứu và đưa ra nhiều sản phẩm để phục vụ nhu cầu vay vốn ngày một đa dạng của khách hàng cá nhân. Căn cứ nhiều yếu tố như: đối tượng khách hàng, mục đích sử dụng vốn vay, thời hạn vay vốn,… mà Ngân hàng thương mại phân loại cho vay khách hàng cá nhân thành nhiều loại khác nhau. Theo phương thức cho vay a. Cho vay từng lần Là hình thức cho vay mà mỗi một lần vay vốn, khách hàng và ngân hàng phải hoàn tất thủ tục cần thiết và ký hợp đồng tín dụng.
Theo đó, mỗi một hợp đồng tín dụng có thể giải ngân một hoặc nhiều lần, tùy vào nhu cầu sử dụng vốn của khách hàng; tuy nhiên, tổng số tiền trên giấy nhận nợ không vượt quá số tiền đã ký trong hợp đồng tín dụng. Hình thức tín dụng này áp dụng cho các khách hàng có nhu cầu sử dụng vốn một lần duy nhất, hoặc các khách hàng có nhu cầu vay vốn không thường xuyên. Cho vay theo hạn mức tín dụng Với những khách hàng có nhu cầu vay vốn thường xuyên hoặc phụ thuộc nhiều vào quá trình sản xuất kinh doanh thì với hình thức cho vay từng lần sẽ không mang lại hiệu quả cao do mất quá nhiều thời gian cho các thủ tục vay vốn và ký hợp đồng tín dụng. Trong trường hợp này, cho vay theo hạn mức tín dụng, sẽ là một lựa chọn sáng suốt để gia tăng sự chủ động và linh hoạt trong nhu cầu sử dụng vốn của khách hàng.
Với hình thức này, ngân hàng sẽ cấp cho khách hàng một hạn mức tín dụng tùy thuộc vào mức thu nhập hoặc chu kỳ sản xuất kinh doanh và được duy trì trong một thời gian nhất định. Trong thời gian này, khách hàng được chủ động rút vốn trong hạn mức cho phép mà không bị giới hạn về tổng số tiền đã được giải ngân trước đó. Theo thời hạn cho vay a. Cho vay ngắn hạn Cho vay ngắn hạn là những khoản vay mà ngân hàng cấp cho khách hàng có thời hạn cho vay từ 12 tháng trở xuống.
Mục đích chủ yếu của những khoản vay này là bổ sung nguồn vốn thiếu hụt của hộ kinh doanh hay những nhu cầu tiêu dùng của cá nhân trong thời gian ngắn. Cho vay trung hạn Cho vay trung hạn là những khoản vay mà ngân hàng cấp cho khách hàng có thời hạn cho vay trên 12 tháng đến 60 tháng (từ 1-5 năm). Mục đích chủ yếu của khoản vay này là để mua sắm tài sản cố định, phương tiện vận tải, đi du học,… có thời gian hoàn trả nợ vay dài. Cho vay dài hạn Cho vay dài hạn là những khoản vay có thời hạn trên 60 tháng.
Những khoản vay này đáp ứng nhu cầu tương tự các khoản vay trung hạn tuy nhiên có thời gian vay dài hơn, phù hợp với khách hàng có nhu cầu mua nhà, đất đai, sửa chữa nhà cửa… 1. Theo mục đích sử dụng vốn vay a. Cho vay tiêu dùng Các khoản cho vay tiêu dùng nhằm phục vụ nhu cầu tiêu dùng mua sắm đồ dùng gia đình (như thiết bị điện tử, nhà cửa, xe cộ,.) hay trang trải các chi phí sinh hoạt cá nhân (như đi du học, chữa bệnh, cưới hỏi,.) giúp người tiêu dùng có thể sử dụng hàng hoá dịch vụ trước khi họ có khả năng chi trả. Các khoản vay này giúp cho việc tiếp cận vốn của các cá nhân có nhu cầu vay tiêu dùng dễ dàng hơn.
Khách hàng có thể được trả vốn nhiều lần. Tuy nhiên, việc thu thập thông tin khách hàng gặp nhiều khó khăn. Cho vay phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh Cho vay phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh là loại cho vay nhằm bổ sung nguồn vốn lưu động trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Khách hàng vay là cá nhân hoặc hộ gia đình sản xuất kinh doanh cá thể với quy mô nhỏ.
Các khoản vay này thường có thời hạn cho vay ngắn và quy mô nhỏ (chủ yếu phụ thuộc vào mặt hàng kinh doanh, phương án SXKD của khách hàng); RRTD (Khả năng xảy ra rủi ro đạo đức từ việc thu thập thông tin bị sai lệch, khách hàng cố tình không trả nợ hay sử dụng vốn vay không đúng mục đích). Theo biện pháp bảo đảm tiền vay a.