CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CÂY MÍA 1. ĐẶC ĐIỂM VÀ VAI TRÒ CỦA CÂY MÍA 1. Đặc điểm của sản xuất cây mía a. Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu Trong công nghiệp, giao thông, đất đai chỉ là nơi xây dựng nhà xưởng, xây dựng đường giao thông.
Còn trong nông nghiệp đất đai tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất, đặc biệt và không thể thay thế. Thường thì không có đất đai không thể sản xuất nông nghiệp. Quy mô sản xuất, trình độ phát triển, mức độ thâm canh, phương hướng sản xuất và cả việc tổ chức lãnh thổ nông nghiệp lệ thuộc nhiều vào số lượng và chất lượng của đất đai. Trong quá trình sản xuất đất ít bị hao mòn, bị hỏng đi như các tư liệu sản xuất khác.
Nếu con người biết khai thác và sử dụng hợp lý, biết nâng cao và duy trì độ phì trong đất, thì sẽ được sử dụng lâu dài và tốt hơn. Tất nhiên, việc nâng cao và duy trì độ phì trong đất phụ thuộc vào nhiều yếu tố như đầu tư vốn và sức lao động, phương tiện sản xuất hiện đại, áp dụng rộng rãi các thành tựu khoa học kỹ thuật và kinh nghiệm sản xuất tiên tiến. Trong lịch sử phát triển nông nghiệp có hai hình thức sử dụng đất là quảng canh và thâm canh. Quảng canh là biện pháp tăng sản lượng nông nghiệp chủ yếu do mở rộng diện tích đất trồng trọt (đặc trưng của nền nông nghiệp ở trình độ thấp), còn mức độ sử dụng máy móc phân bón, thuốc trừ sâu….
trên một đơn vị diện tích rất thấp. Hình thức quảng canh phổ biến ở những nước có nền kinh tế chậm phát triển. Thâm canh là biện pháp tăng sản lượng nông nghiệp do tăng năng suất cây trồng và sức sản xuất của vật nuôi, đặc trưng của nền sản xuất tiên tiến hiện đại. Nền nông nghiệp thâm canh áp dụng rỗng rãi tiến bộ khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp như máy móc, tưới Luan van 9 tiêu khoa học, lai tạo giống, phân bón, thuốc trừ sâu.
Nhìn chung, hình thức thâm canh phổ biến ở những nơi diện tích đất canh tác bị hạn chế, ít có khả năng khai hoang, mở rộng diện tích, bình quân đất nông nghiệp trên đầu người thấp. Cây mía là một bộ phận của nông nghiệp, nó chịu ảnh hưởng trực tiếp từ đất. Mía có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau từ đất pha cát, đất xám đến đất sét nặng. Riêng đối với một số loại đất như: đất nhiều cát, ít chất mùn, ít giữ nước, phân, dễ chặt; Đất chứa nhiều phèn (sắt và nhôm); Đất mất chất hữu cơ, đất bị chai do tập quán đốt lá mía sau thu hoạch, ta phải tiến hành cải tạo bằng cách bón phân chuồng (trâu, bò), các loại tro dừa, tro rơm, tro trấu; Bón vôi, Đôlômít để hạ phèn hay các loại các loại phân lân có tính kiềm như lân nung chảy, lân cải tạo đất, có thể luân canh hoặc trồng xen canh cây họ đậu để làm đất tốt hơn.
Sản xuất cây mía có tính mùa vụ Tính mùa vụ là nét đặc thù điển hình nhất của sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là ngành trồng trọt, và cây mía là một bộ phận của ngành trồng trọt bởi vì một mặt, thời gian lao động không trùng với thời gian sản xuất của các loại cây trồng và mặt khác, do sự biến đổi của thời tiết, khí hậu, mỗi loại cây trồng có sự thích ứng khác nhau. Thời gian lao động là khoảng thời gian mà lao động có tác động trực tiếp tới việc hình thành sản phẩm. Còn thời gian sản xuất được coi là thời gian sản phẩm đang trong quá trình sản xuất. Quá trình sinh học của cây trồng diễn ra thông qua hàng loạt các giai đoạn kế tiếp nhau: giai đoạn này là kế tiếp của giai đoạn trước và tạo tiền đề cần thiết cho giai đoạn sau.
Vì vậy, sự tác động của con người vào các giai đoạn sinh trưởng của chúng không hoàn toàn như nhau. Từ đây nảy sinh tình trạng có lúc đòi hỏi lao động căng thẳng và liên tục, nhưng có lúc lại thư Luan van 10 nhàn, thậm chí không cần lao động. Việc sử dụng lao động và các tư liệu sản xuất không giống nhau trong suốt chu kỳ sản xuất là một trong các hình thức biểu hiện của tính thời vụ. Tính thời vụ thể hiện không những ở nhu cầu về đầu vào như lao động, vật tư, phân bón, mà còn cả ở khâu thu hoạch, chế biến, dữ trữ và tiêu thụ sản phẩm trên thị trường.
Chu kỳ sản xuất của các loại sản xuất nông nghiệp tương đối dài và không giống nhau. Trong nông nghiệp, thời gian sản xuất bao giờ cũng dài hơn thời gian lao động cần thiết để sản xuất ra sản phẩm đó, kể cả sản phẩm trồng trọt. Sự không phù hợp giữa thời gian lao động và thời gian sản xuất là nguyên nhân nảy sinh tính mùa vụ. Thời gian nông nhàn và thời gian bận rộn thường xen kẽ nhau.
Tất nhiên trong giai đoạn hiện nay, bằng nhiều biện pháp kinh tế tổ chức, người ta đã hạn chế tính mùa vụ ở mức thấp nhất. Thời vụ trồng mía thích hợp với điều kiện khí hậu của từng vùng và đặc điểm của từng giống mía. Thời vụ trồng mía thường vào đầu và cuối mùa mưa. Vụ đầu mùa mưa trồng vào trong tháng 4- 5 để sau khi mía nảy mầm sẽ có đủ nước cho mía sinh trưởng và phát triển.
Cuối mùa mưa nên trồng trong tháng 9-11 tùy theo từng vùng kết thúc sớm hay muộn. Vụ trồng này giúp mía kết thúc nảy mầm bắt đầu đẻ nhánh khi sang mùa khô và chịu được khô hạn để đầu mùa mưa sẽ phát triển. Cây mía phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên Sản xuất cây mía phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, nhất là vào đất đai và khí hậu. Chúng chỉ có thể tồn tại và phát triển được khi có đủ năm yếu tố cơ bản của tự nhiên là nhiệt độ, nước, ánh sáng, không khí và chất dinh dưỡng, trong đó yếu tố này không thể thay thế yếu tố kia.
Các yếu tố trên kết hợp và cùng tác động với nhau trong một thể thống nhất. Chỉ cần thay đổi một Luan van 11 yếu tố là có hàng loạt các kết hợp khác nhau và dĩ nhiên, điều đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới cây mía. Mỗi yếu tố và sự kết hợp của các yếu tố thay đổi từ nơi này sang nơi khác. Những thay đổi ấy phụ thuộc vào tính quy luật theo lãnh thổ và theo thời gian.
Đất, khí hậu, nước với tư cách như tài nguyên nông nghiệp quyết định khả năng nuôi trồng các loại giống cây, cụ thể trong các lãnh thổ và khả năng áp dụng các quy trình kỹ thuật để sản xuất ra cây mía. Do những đặc điểm trên, sản xuất cây mía được tiến hành trên không gian rộng lớn, liên quan tới khí hậu, thời tiết, đất đai của từng vùng cụ thể. Trong cơ chế thị trường, việc bố trí sản xuất cây mía sao cho phù hợp với từng vùng sinh thái sẽ tăng thêm khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Để nâng cao hiệu quả kinh tế, cần xem xét vận dụng các đặc điểm trên của sản xuất cây mía một cách linh hoạt.
Vai trò của cây mía a. Cây mía là nguồn nguyên liệu chính cho ngành mía đường Vai trò của việc phát triển cây mía đối với nhà máy chế biến đường. Một nhà máy hoạt động muốn có hiệu quả tốt nhất phải có đủ nguyên liệu đáp ứng cho quá trình sản xuất. Nếu không có nguyên liệu đủ nhà máy sẽ phải dừng làm việc.
Và chính sự hoạt động không ổn định này sẽ làm cho thu nhập của nhà máy giảm và điều đó tất yếu sẽ kéo theo là lợi nhuận giảm. Vì vậy việc tăng lên về diện tích, sản lượng, năng suất và hiệu quả của cây mía sẽ làm cho nhà máy đường hoạt động có hiệu quả hơn. Xây dựng vùng nguyên liệu lớn, chất lượng cao, an toàn, bền vững là vấn đề quan trọng đối với nhà máy chế biến nói chung và nhà máy đường nói riêng. Để từng bước phát triển cây mía tập trung ổn định, cần phải tuyển chọn những giống mía cao sản có triển vọng, đồng thời hỗ trợ cho bà con trong đầu tư trồng mía, loại bỏ các loại giống mía truyền thống lâu nay để trồng mía cao Luan van 12 sản có chất lượng.
Điều này sẽ đem lại lợi nhuận cao hơn rất nhiều, và giống mía mới sẽ cho năng suất, chữ đường cao hơn. Nếu thời gian về trước, việc hình thành vùng nguyên liệu mía vẫn còn một số lúng túng. Nhà máy đường còn đang xây dựng, lắp đặt thiết bị công nghệ, thì nay mọi vấn đề hầu như đã rõ, cho phép người nông dân tin tưởng vào cây mía cao sản của mình. Do vậy, không phải chỉ có nhà máy đường, mà bất cứ một nhà máy chế biến nông sản nào muốn tồn tại được, cần phải có một vùng nguyên liệu ổn định nhằm đáp ứng cơ bản nhu cầu tiêu thụ đường trong nước, hàng năm Nhà nước tiết kiệm được hàng trăm USD để nhập khẩu đường.
Phát triển cây mía góp phần nâng cao đời sống nông dân Thực tế cho thấy trong những năm qua chương trình mía đường đã đi vào cuộc sống nông thôn, bước đầu đã tạo được niềm tin trong mỗi người dân vùng nông thôn, vùng trung du, miền núi và dân tộc ít người. Phát triển cây mía trong thời gian qua chẳng những đem lại hiệu quả kinh tế cho các doanh nghiệp mía - đường mà còn tác động tích cực đến quá trình phát triển kinh tế – xã hội của nhiều địa phương. Đối với các huyện miền núi, cây mía đã được mệnh danh là “cây xóa đói, giảm nghèo”, tạo việc làm, tăng thu nhập cho hàng chục vạn hộ nông dân, đời sống vật chất và tinh thần của nông dân vùng mía ngày một cao, phát triển ổn định bền vững. Vấn đề việc làm luôn là mối quan tâm của toàn xã hội.
Trong những năm qua, Nhà nước ta đã giải quyết việc làm cho 6,7 - 7 triệu người lao động, trong đó có sự đóng góp của mía đường quốc gia. Sản xuất nông nghiệp nước ta hiện nay vẫn còn lạc hậu. Cây lúa vẫn chiếm ưu thế độc canh, thu nhập của người nông dân còn thấp, đời sống còn gặp nhiều khó khăn. Vì vậy phát triển vùng cây mía tập trung ổn định là giải pháp đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta.