CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN CÂY HỒ TIÊU 1. KHÁI QUÁT VỀ CÂY HỒ TIÊU VÀ PHÁT TRIỂN CÂY HỒ TIÊU. Cây hồ tiêu và đặc điểm kinh tế kỹ thuật của cây hồ tiêu. Giới thiệu cây hồ tiêu.
Tiêu có tên khoa học là Piper nigrum L, họ Tiêu (Piperaceae). Có nguồn gốc ở vùng Ghats miền tây Ấn Độ, ở đây có nhiều giống hoang dại mọc lâu đời. sau đó đƣợc ngƣời Java (Indonesia) vào khoảng 600 năm sau công nguyên, cuối thể kỷ 12 Tiêu đƣợc trồng ở Mã lai. Đến thế kỷ 18 Tiêu đƣợc trồng ở Srilanka và Campuchia.
Vào đầu thế kỷ 20 Tiêu đƣợc trồng nhiều nƣớc nhiệt đới ở Châu phi nhƣ Congo, Madagusea, Nigievia, và ở Châu mỹ nhƣ Brazil, Mexico. Tiêu đƣợc du nhập vào Đông Dƣơng từ thế kỷ 17 nhƣng mãi đế thế kỷ 18 mới bắt đầu phát triển mạnh, khi một số ngƣời Hoa di dân vào vào Campuchia ở vùng dọc bờ biển Vịnh Thái Lan nhƣ: Konpong Trach, Kep, Kampot, và Tiêu vào Đông Bằng Sông Cửu Long qua cữa ngỏ Hà Tiên của tỉnh Kiên Giang rồi sau lan dần đến các tỉnh miền Trung nhƣ Quảng Trị, Gia Lai… Hồ tiêu là cây công nghiệp lâu năm đƣợc trồng với mật độ dày 1.500 trụ/ha và là cây rất nhạy cảm với sâu bệnh. Để đạt năng suất cao và có vƣờn tiêu khỏe cần thiết phải bón đầy đủ và cân đối N- P - K - phân hữu cơ. Các nguyên tố dinh dƣỡng trung, vi lƣợng cũng cần thiết đối với năng suất và chất lƣợng hạt tiêu.
Trƣớc những năm 1975, cả nƣớc chỉ có khoảng 500 ha hồ tiêu với sản lƣợng ƣớc chừng 500 tấn. Từ năm 1997, diện tích hồ tiêu tăng liên tục, từ 9. Diện tích hồ tiêu tập trung chủ yếu ở Đông Nam bộ (26.810 ha, 55%), Tây Nguyên (14.900 ha, 31%) và Duyên hải miền Trung (6. Từ năm 2003 đến nay, Việt Nam trở thành nƣớc sản 8 xuất, xuất khẩu hồ tiêu hàng đầu thế giới (chiếm 35% sản lƣợng và gần 50% thị phần thế giới) (VPA, 2013).
Năng suất hồ tiêu trung bình cả nƣớc đạt 2,4 tấn tiêu đen/ha, nhƣng biến động lớn giữa các vùng trồng tiêu, từ 1,5-5 tấn /ha, cá biệt đạt trên 10 tấn/ha tế kỹ thuật của cây hồ tiêu. Chu kỳ phát triển của cây hồ tiêu kéo dài khoảng 20 năm, trải qua hai thời kỳ, kiến thiết cơ bản và kinh doanh. Thời kỳ kiến thiết cơ bản 2 năm, đòi hỏi phải có vốn đầu tƣ tƣơng đối lớn. Chất lƣợng đầu tƣ thời kỳ này quyết định năng suất, chất lƣợng và hiệu quả kinh tế của cây hồ tiêu trong thời kỳ kinh doanh sau này nói riêng và cả chu kỳ kinh tế của cây hồ tiêu nói chung.
Cây hồ tiêu đòi hỏi qui trình kỹ thuật cao từ trồng, chăm sóc, khai thác sản xuất bảo quản và chế biến để đáp ứng yêu cầu của công nghiệp về mặt chất lƣợng. Tất cả các khâu này đều đòi hỏi đƣợc đầu tƣ khá lớn cả về kỹ thuật, công nghệ và lao động có trình độ cao. Cây hồ tiêu đòi hỏi trình độ thâm canh cao, đầu tƣ lao động sống và lao động có chất lƣợng. - Nƣớc là yếu tố quan trọng nhất đối với Tiêu.
Ở giai đoạn ra tán, tiêu rất cần nƣớc, cần ẩm độ để bộ rể phát triển và hoa kết quả. Trồng tiêu đảm bảo năng suất cao thì phải thƣờng xuyên tƣới dặm cho tiêu. Cần căn cứ lƣợng mƣa mà tính toán lƣợng nƣớc tƣới nhiều hay ít. Lƣợng mƣa thích hợp là 2.000mm/năm, lƣợng mƣa tối thiểu là 1800mm/năm.
Tiêu có thể chịu đựng đƣợc mùa khô nhƣng không quá ba tháng (ở giai đoạn tiêu chín) muốn có năng suất cao thì các tỉnh phía Nam tƣới dặm trong các tháng nắng. Tiêu cần mùa khô ngắn để ra hoa đồng loạt và chín tập trung. Ẩm độ không khí thích hợp cho hoa tiêu thụ phấn là 75 – 90% - Tiêu có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới nên đòi hỏi yêu cầu không khí nóng ẩm, nhiệt độ thích hợp nhất là 25 0C – 270C, nếu ở nhiệt độ dƣới 100C hoặc trên 400C thì ảnh hƣởng xấu đến sự sinh trƣởng và phát triển của tiêu 9 - Tiêu cần bóng râm ở giai đoạn con nhỏ, ở giai đoạn trƣởng thành không cần bóng râm nhiều, do đó cần tỉa bớt các tán cây che bóng để ánh sáng lọt vào cho thoáng vƣờn cây và ngăn ngừa sâu bệnh - Tiêu khi có gió lớn sẽ bị ngã ngọn, đổ cây, thụ phấn kém. Do đó phải có cây chắn gió đối với vùng gió nhiều.
Gió nhiều còn làm cho sự bốc hơi nƣớc trong đất tăng lên, gây cho vƣờn tiêu bị khô và thiếu nƣớc - Tiêu có thể sinh trƣởng và phát triển trên nhiều loại đất nhƣng lý tƣởng nhất là loại đất đỏ bazan, đất phù sa mới bồi và đất đồi tơi xốp, phải thoát nƣớc tốt. Đất có tầng canh tác sâu trên 80 – 100 cm, thủy cấp sâu cách mặt đất 2 m, thành phần cơ giới của đất nhẹ. Tránh trồng tiêu ở đất cát khô, sét nặng, đất phèn, đất úng nƣớc. đất phải có hàm lƣợng màu cao trên 20% đạm (N), trên 1,5% cacbon (C), độ pH tốt nhất từ 5,6 – 6, độ dốc 3 – 20% bố trí theo đƣờng đồng mức.
Cây hồ tiêu không chịu đƣợc độ mặn quá 3‰. - Tiêu là cây lâu năm, trồng một lấn cho thu hoạch nhiều năm. Vì vậy việc chuẩn bị trồng phải làm kỹ càng. Thời vụ trồng tiêu thay đổi qua các vùng trồng có khí hậu khác nhau.
Tuy nhiên trƣớc khi trồng tiêu đòi hỏi phải đủ độ ẩm, không bị ngập úng, có giàn che giảm bớt nắng gắt. Thông thƣờng tiêu đƣợc trồng vào đầu mùa mƣa để giảm bớt công tƣới. Vùng miền Trung thƣờng trồng vào tháng 8 – 9 (âm lịch) khi hết gió Lào và trời bớt nắng gắt. Vùng Tây Nguyên trồng vào tháng 5 – 7, miền Đông Nam Bộ trồng vào tháng 4 – 8, miền Tây Nam Bộ trồng vào tháng 6 – 9.
- Trồng tiêu cần phải bỏ ra một lƣợng vốn lớn và thời gian dài, do đó nên trồng những giống có tiềm năng, năng suất cao và hạn chế đƣợc sâu bệnh hại. Hiện nay ở nƣớc ta có nhiều giống tiêu có chất lƣợng tốt, năng suất cao nhƣ: Tiêu Vĩnh Linh (Quảng Trị), tiêu Phú Quốc, tiêu Lộc Ninh (Bình Phƣớc)… Và một số giống tiêu nhập từ Campuchia, Indonesia có khả năng kháng đƣợc một số bệnh nhất định. Biện pháp thâm canh nhanh chóng, rẻ tiền 10 và có hiệu quả rõ ràng nhất là công tác giống, cho nên việc chọn giống phẩm chất tốt, khả năng chống chịu đƣợc bệnh, thời tiết lại càng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình đầu tƣ vào vƣờn tiêu. - Mật độ và khoảng cách trồng: Đối với choái (trụ, nọc) chết: trồng 2mx 2m: 2500 hố/ha.
Đối với choái sống: trồng 2m x 2,5m: 2.000 hố/ha hoặc 2,5m x 2,5m: 1. Khái niệm về phát triển cây hồ tiêu. hồ tiêu làm cả về số lƣợng và chất lƣợng nhằm , có hiệu quả. Phát triển cây hồ tiêu bao gồm hai khía cạnh: phát triển sản xuất theo chiều rộng và phát triển sản xuất theo chiều sâu.
Trong khi phát triển sản xuất theo chiều rộng chú trọng tới quy mô nhƣ tăng diện tích, tăng thêm vốn, bổ sung thêm lao động, mở mang thêm nhiều ngành nghề, xây dựng thêm những xí nghiệp tạo ra những mặt hàng mới, và hầu nhƣ không tăng năng suất lao động. Phát triển sản xuất theo chiều sâu chú trọng về chất lƣợng của sự phát triển, tức là nâng cao năng suất, nâng cao chất lƣợng sản phẩm, và hiệu quả sử dụng các nguồn lực [1]. Vai trò, ý nghĩa của phát triển cây hồ tiêu. Về mặt kinh tế.
(1) Tăng trưởng kinh tế địa phương và người kinh doanh hồ tiêu Quá trình phát triển sản xuất hồ tiêu đảm bảo góp phần thúc đẩy sự tăng trƣởng kinh tế địa phƣơng và ngƣời kinh doanh hồ tiêu. Điều này đòi hỏi phải phát triển vững chắc các hoạt động sản xuất nhằm ổn định năng suất ở mức cao, gia tăng giá trị sản xuất và kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu. Hình thành các vùng sản xuất hồ tiêu tập trung, chuyên môn hóa với quy mô lớn, tạo ra 11 sự chuyển đổi cơ cấu sản xuất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế một cách hợp lý, từ đó góp phần phát triển kinh tế của địa phƣơng. Phát triển sản xuất hồ tiêu trên cơ sở sử dụng các nguồn tài nguyên đất, nƣớc và lợi thế về điều kiện tự nhiên nhằm đảm bảo mang lại hiệu quả kinh tế cho ngƣời sản xuất.
Điều này đòi hỏi ngƣời sản xuất phải sử dụng có hiệu quả các yếu tố sản xuất đầu vào nhằm nâng cao năng suất và chất lƣợng, hạ giá thành sản phẩm. Phải xúc tiến các nỗ lực nhằm cải thiện và sử dụng các biện pháp kỹ thuật sản xuất hồ tiêu tiên tiến. Nghiên cứu tác động các yếu tố đầu vào trong sản xuất hồ tiêu. Đảm bảo duy trì và phát triển sản xuất hồ tiêu một cách ổn định.
(2) Tăng sức cạnh tranh sản phẩm hồ tiêu trên thị trường Sản xuất hồ tiêu chủ yếu dùng cho xuất khẩu. Do vậy yêu cầu sản phẩm hồ tiêu phải có chất lƣợng, sức cạnh tranh cao, đƣợc thị trƣờng chấp nhận. Do đó sản xuất hồ tiêu phải đảm bảo các tiêu chuẩn, hồ tiêu phải đƣợc trồng đảm bảo về mặt môi trƣờng. Vì vậy đòi hỏi sản phẩm hồ tiêu từ khâu sản xuất, thu hoạch, bảo quản đến khâu chế biến phải đảm bảo các tiêu chuẩn đảm bảo sức khỏe cho ngƣời tiêu dùng, đƣợc thị trƣờng chấp nhận.
Việc sản xuất hồ tiêu phải đảm bảo chất lƣợng và nâng cao giá trị sản phẩm. Do vậy việc sản xuất phải đƣợc tiến hành một cách đồng bộ trên tất cả các khâu của chuỗi cung sản phẩm hồ tiêu, từ cung ứng các nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất, cho đến khâu cuối cùng của quá trình tiêu thụ sản phẩm. Có nhƣ vậy mới đáp ứng đƣợc yêu cầu của thị trƣờng, tăng sức cạnh tranh, gia tăng sản lƣợng hồ tiêu tiêu thụ ở thị trƣờng nội địa và kim ngạch xuất khẩu. Về mặt xã hội.
(1) Thu nhập và vấn đề phân hóa giàu nghèo trong phát triển hồ tiêu Phát triển sản xuất hồ tiêu đảm bảo để cuộc sống của các cộng đồng địa phƣơng, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, đồng bào tại chỗ, không bị ảnh 12 hƣởng tiêu cực, rủi ro bởi sự phát triển hồ tiêu gây ra nhƣ mất mùa, biến động giá. Đòi hỏi phải nâng cao thu nhập của ngƣời trực tiếp sản xuất hồ tiêu và các đối tƣợng liên quan. Phải đảm bảo cuộc sống gia đình, cải thiện chất lƣợng cuộc sống ngƣời trồng hồ tiêu, góp phần xóa đói, giảm nghèo, giảm khoảng cách giàu nghèo.