Chương 1. Cơ sở lý luận về phát triển cán bộ quản lý cấp khoa ở trường đại học theo quan điểm tự chủ và trách nhiệm xã hội. Cơ sở thực tiễn phát triển cán bộ quản lý cấp khoa ở trường đại học theo quan điểm tự chủ và trách nhiệm xã hội. Giải pháp phát triển cán bộ quản lý cấp khoa ở trường đại học theo quan điểm tự chủ và trách nhiệm xã hội.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CÁN BỘ QUẢN LÝ CẤP KHOA Ở TRƢỜNG ĐẠI HỌCTHEO QUAN ĐIỂM TỰ CHỦ VÀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.1 Những nghiên cứu về phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường đại học theo quan điểm tự chủ và trách nhiệm xã hội Tầm quan trọng của nguồn nhân lực không chỉ dừng lại ở nhận thức lý luận, ở tư duy của các nhà lãnh đạo mà luôn luôn được khẳng định trong thực tiễn cuộc sống. Các lý thuyết tăng trưởng kinh tế gần đây đã chỉ ra rằng, một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh và ở mức cao phải dựa trên ít nhất ba trụ cột cơ bản là: áp dụng công nghệ, phát triển cơ sở hạ tầng hiện đại và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Những nghiên cứu về phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường đại học là một trong những nội dung nghiên cứu thuộc về lĩnh vực phát triển NNL.
Qua tiếp cận các công trình nghiên cứu của tác giả trong nước và nước ngoài, tác giả luận án nhận thấy có nhiều tác giả với các công trình chuyên sâu bàn về vấn đề như sau: Tác giả người Mỹ Mary - Louise Keaney trong công trình nghiên cứu của mình “Higher education staff development for the 21st century” – Phát triển đội ngũ cán bộ, giáo viên ở đại học cho thế kỷ XXI, cho đây là vấn đề rất cần thiết cho NNL giáo dục đại học. Phát triển cán bộ quản lý, giáo viên đại học bao gồm các vấn đề: phong cách làm việc, kỹ năng chuyên môn, công nghệ thông tin, truyền thông và kỹ năng giao tiếp.Tác giả Marco Antonio R. Diaz (chủ biên), Giám đốc Phòng Giáo dục Đại học, UNESCO, trong cuốn sách “Higher education staff development: Directions for the 21st century” Phát triển đội ngũ cán bộ giáo dục đại học: Định hướng cho thế kỷ XXI. Quá trình phát triển quản lý với các điều khoản quản lý và các bước trong quy trình lập kế hoạch NNL, nhằm thực hiện chiến lược phát triển NNL và nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường [82].
Gilley là một giáo sư, Chủ tịch chương trình phát triển nguồn nhân lực tại trường đại học bang Colorado. Là một hiệu trưởng tại Willliam M.mercer, trong cuốn sách “Principles of human resource development” đã cho chúng ta một cái nhìn tổng quan toàn diện về lý thuyết và thực hành phát triển nguồn nhân lực. Nhóm tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc với cuốn sách “Đại cương khoa học quản lý” (2012), trong đó nhóm tác giả chỉ rõ quá trình quản lý nguồn nhân lực gồm chuỗi các hoạt động cụ thể: kế hoạch hóa nguồn nhân lực, Tuyển mộ, chọn lựa; xã hội hóa, hay định hướng; huấn luyện/phát triển; đánh giá kết quả hoạt động; đề bạt, thuyên chuyển, giáng cấp và sa thải [28]. Tác giả Trần Thị Kim Dung cuốn sách “Quản trị nguồn nhân lực” (Human resource management).
Trong đó, nội 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dung được tác giả trình bày rất chi tiết và khẳng định chức năng quan trọng nhất của quản trị NLL là thu hút, đào tạo, phát triển và duy trì nguồn lực [32]. Tác giả Nguyễn Thị Hồng Hải có những nghiên cứu về quản lý nguồn nhân lực: Quản lý nguồn nhân lực là việc thiết kế, xây dựng hệ thống các triết lý, chính sách và thực hiện các hoạt động chức năng về thu hút, đào tạo phát triển và duy trì nguồn lực con người trong một tổ chức, thông qua đó giúp tổ chức đạt được mục tiêu đề ra. Hai thuật ngữ cùng chỉ một hoạt động quản lý con người nhưng cần phân biệt, đó là “quản lý nhân sự” và “quản lý nguồn nhân lực”. Nhóm tác giả Phạm Trọng Quát, Mai Trọng Nhuận, Trịnh Ngọc Thạch, cùng các cộng sự với công bố tại Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Khoa học Xã hội và Nhân văn 25 (2009) 187-195 “Mô hình quản trị nguồn nhân lực tại Trường Đại học East Anglia – bài học ứng dụng cho Đại học Quốc gia Hà Nội”.
Bài nghiên cứu chia sẻ nhiều thông tin có giá trị trong vấn đề quản trị nguồn nhân lực của trường Đại học East, đang hoạt động theo mô hình trường đại học tự chủ, là một cơ sở đào tạo có uy tín học thuật lớn và luôn luôn đứng thứ hạng cao trong các bảng xếp hạng của nước Anh cũng như quốc tế. Chiến thuật nhân sự của trường Đại học Tổng hợp East Anglia nhằm hỗ trợ sứ mệnh của trường, cụ thể là “hiểu, trao quyền, hành động để nâng cao đời sống của cá nhân và tương lai của cộng đồng trong một thế giới thay đổi mạnh mẽ”. Xuất phát từ thực tế giáo dục đại học thế giới nói chung rằng “giảng viên không phải khi nào cũng tốt nghiệp các trường sư phạm, luôn có những khóa học trực tiếp liên quan đến giảng dạy, phương pháp, thiết kế chương trình”; các khóa học về quản lý giáo dục. Nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả trên thế giới về phát triển đội ngũ CBQL nói chung, CBQL trong các cơ sở giáo dục nói riêng được đề cập đến trong một số các tài liệu.
Giữa thế kỉ XVIII, các nhà khoa học phương Tây như Robert Owen (1771 - 1858), Charles Babbage (1792 - 1871), Andrew Ure (1778 - 1875) đã đưa ra ý tưởng: Muốn tăng năng suất lao động, cần tập trung giải quyết các yếu tố về quản lí; Tác giả Frederick Winslow Taylor (1856 -1915) vào năm 1911 đã đưa ra bốn nguyên tắc quản lí khoa học; Tác giả Henri Fayol (1841 - 1925) cho rằng hiệu quả quản lí được đảm bảo nếu người quản lí có đủ phẩm chất và năng lực kết hợp nhuần nhuyễn các chức năng, quy tắc và nguyên tắc quản lí [24]. Trong cuốn sách “Những vấn đề cốt yếu của quản lý”, các tác giả Harold Koontz, Cyril Odonnell, Heinz Weihrich đã chỉ ra: Cuối thế kỷ XX, đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý, như: Quản lý theo quan điểm hệ thống, quản lý tình huống; trong đó, vấn đề nâng cao chất lượng người quản lý được đề cập, nổi bật là các yêu cầu về chất lượng của người quản lý. Harold Koontz từng cho rằng vấn đề căn bản 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của các nước chậm phát triển không phải là vấn đề tiền bạc và công nghệ mà là chất lượng của đội ngũ quản lý. Tác giả cuốn sách “Quản lý trong thế kỷ XXI” tác giả Subir Chowdhury và 26 nhà tư tưởng nổi tiếng khác trên thế giới đã chia sẻ những dự báo và xu tất yếu của quản lý trong thế kỷ XXI, nơi quá trình quản lý, con người của quản lý, cũng như các tổ chức của những con người đó phải đổi mới để thành công.
Đề cao vai trò nhà lãnh đạo, nhà lãnh đạo đáng được khâm phục sẽ được định nghĩa là một “nhà lãnh đạo- nhà giáo dục” người biết hướng đến những giá trị, xây dựng các mối quan hệ tin cậy thông qua giao tiếp [127]. Cuốn sách “Khoa học giáo dục Việt Nam từ đổi mới đến nay” do tác giả Phan Văn Kha và Nguyễn Lộc đồng chủ biên là tập hợp các kết quả nghiên cứu công phu và tâm huyết của nhiều chuyên gia về các lĩnh vực KHGD của Viện KHGD Việt Nam. Cuốn sách này cũng là một tài liệu có nhiều nội dung giá trị về quản lý NNL giáo dục tham khảo thực hiện đề tài luận án [90]. Xu hướng này cũng đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu như các tác giả: Hà Sỹ Hồ, Nguyễn Kỳ và Bùi Trọng Tuân (1976) đã đưa ra những quan điểm cơ bản về lí luận QLGD và người QLGD “dân chủ và sáng tạo”; nhiều tác giả khác bàn về khoa học QLGD, CBQL giáo dục, quản lí Nhà trường như: Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Trần Kiểm, Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Nguyễn Lộc, Đặng Xuân Hải, Phan Văn Kha, Nguyễn Ngọc Quang; Nguyễn Vũ Bích Hiền; Phạm Đỗ Nhật Tiến; Nghiên cứu ở Việt Nam trong những năm gần đây, vấn đề phát triển nguồn nhân lực đã thu hút không ít sự quan tâm của các nhà quản lý, các nhà khoa học từ các khía cạnh và phương diện.
Tuy nhiên, phát triển đội ngũ CBQLGD đối với một trường ĐH ở Việt Nam không nhiều các công trình đăng tải nội dung liên quan vì đây là lĩnh vực đã và đang còn được xem là “khá hẹp”. Các bài báo, tạp chí, sách, kỷ yếu hoặc các đề tài nghiên cứu khoa học phản ánh nội dung về phát triển đội ngũ trong lĩnh vực giáo dục đào tạo với đối tượng khá rộng cùng những giải pháp mang tính định hướng nhất định, chẳng hạn tác giả Đỗ Minh Cương và Nguyễn Thị Doan (2001) với công trình “Phát triển nguồn nhân lực giáo dục đại học Việt Nam” [41], đã đề cập tới nội dung phát triển nguồn nhân lực của GD ĐH và những giải pháp phát triển nguồn nhân lực GD ĐH Việt Nam. Những giải pháp đưa ra mang tính định hướng cho GDĐH Việt Nam nói chung. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ mã số B2010-37-87TĐ do tác giả Trần Ngọc Giao, Viện Khoa học giáo dục làm chủ nhiệm “Phát triển đội ngũ lãnh đạo và quản lý nhà nước về giáo dục các cấp” đã phân tích bối cảnh đổi mới của giáo dục & đào tạo để thấy sự cần thiết về năng lực, kỹ năng quản lý phù hợp đối với đội ngũ cán bộ giáo dục từ cấp trung ương đến địa phương.
Một trong những đề xuất của đề tài là đề xuất 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khung năng lực của cán bộ quản lý quản lý nhà nước về giáo dục; xây dựng đạo đức công vụ và đánh giá cán bộ công chức theo 5 tiêu chuẩn được xây dựng theo khung năng lực của đề tài. Các nghiên cứu về phát triển GD ĐH nói chung và quản lí GD ĐH nói riêng có một số tác giả thường gặp trên các tạp chí chuyên ngành như Lâm Quang Thiệp; Lê Viết Khuyến; Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Lê Đức Ngọc, Nguyễn Quý Thanh.