Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP THỦY SẢN TỈNH BẠC LIÊU VÀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1.1 Giới thiệu Ở Việt Nam cũng như nhiều nước đang phát triển khác, doanh nghiệp đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Với quan điểm phát triển doanh nghiệp là chiến lược lâu dài, nhất quán và xuyên suốt trong Chương trình hành động của Chính phủ, chính sách phát triển doanh nghiệp được coi là trọng tâm góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, đóng vai trò quan trọng tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo và thực hiện tốt công tác an sinh xã hội. Tại các nước phát triển và đang phát triển, Chính phủ các nước này đều xác định vai trò quan trọng, lâu dài của doanh nghiệp trong nền kinh tế và công tác xúc tiến, phát triển doanh nghiệp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong chính sách phát triển kinh tế quốc gia. Các nước trong khu vực như Malaysia, Thái Lan, v.v… và cả Việt Nam đều xây dựng Chiến lược 10 năm và Kế hoạch 5 năm phát triển doanh nghiệp.
Hiện nay, doanh nghiệp tại Việt Nam chủ yếu là loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm trên 97% số lượng doanh nghiệp trên địa bàn cả nước (Cục Phát triển doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 2011). Rõ ràng, việc phát triển doanh nghiệp theo truyền thống có ổn định, lâu dài hoặc phát triển bền vững doanh nghiệp sẽ mang lại ổn định, lâu dài hơn tại nhiều địa phương trong một thời gian dài là một điểm của cuộc tranh luận và tranh cãi ở các nước đang phát triển nói chung, đặc biệt là Việt Nam. Như vậy, việc xem xét tính chất và tìm hiểu các yếu tố tác động đến phát triển bền vững doanh nghiệp là vấn đề nghiên cứu của luận án. Thứ nhất, đánh giá tổng quan tình hình phát triển doanh nghiệp thủy sản Bạc Liêu và rút ra một số nguyên nhân, hạn chế phát triển doanh nghiệp thủy sản; Thứ hai, tìm hiểu một số vấn đề nghiên cứu, khoảng trống nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu; Cuối cùng thảo luận kết quả, đóng góp mới và kết cấu của luận án.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Tổng quan về tình hình phát triển doanh nghiệp thủy sản tỉnh Bạc Liêu 1.1 Tình hình phát triển doanh nghiệp thủy sản Vùng đồng bằng sông Cửu Long hiện có rất nhiều doanh nghiệp chuyên ngành chế biến thủy sản xuất khẩu với tổng công suất khoảng 1 triệu tấn/năm, tập trung ở Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Cần Thơ và An Giang. Trong quá trình hội nhập, những doanh nghiệp chế biến thủy sản xuất khẩu luôn dẫn đầu, đặc biệt có nhiều doanh nghiệp đã sớm hội nhập với thế giới, nâng cao kim ngạch xuất khẩu hàng năm và trở thành doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản hàng đầu của đất nước. Theo Tổng cục Thống kê, tính đến thời điểm 2013 cả nước có 2.536 doanh nghiệp thủy sản và doanh nghiệp thủy sản chiếm đến 45,2%. Đáng chú ý là vùng đồng bằng sông Cửu Long số lượng doanh nghiệp thủy sản chiếm tỷ trọng rất lớn nhưng đang có xu hướng giảm rõ rệt chỉ còn 37% trong năm 2013 so với con số 50% vào năm 2006.
Về nguồn vốn, năm 2013 các doanh nghiệp này có tổng vốn tài sản trên 92.100 tỷ đồng, tăng gấp hơn 2 lần năm 2006 và nợ phải trả là 32.300 tỷ đồng, chiếm 35% tổng nguồn vốn hiện có. Trong lĩnh vực doanh nghiệp chế biến thủy sản xuất khẩu là ngành nghề chủ lực của tỉnh Bạc Liêu, số lượng doanh nghiệp kinh doanh lĩnh vực thủy sản chiếm 16,6% so với tổng số doanh nghiệp của tỉnh năm 2013 là 1.318 doanh nghiệp đang hoạt động. Chính vì vậy, những năm qua chính quyền tỉnh Bạc Liêu đặc biệt quan tâm đến hỗ trợ đối với những hoạt động của ngành nghề thủy sản. Tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu tính đến năm 2013 là 1.318 doanh nghiệp, với tổng số vốn đăng ký là 10.
Trong số các doanh nghiệp đang hoạt động sản xuất kinh doanh thì doanh nghiệp thủy sản có đến 457 doanh nghiệp. Chủ yếu tập trung vào các loại hình doanh nghiệp như: Doanh nghiệp tư nhân là 154 doanh nghiệp, với mức vốn đăng ký kinh doanh là 195 tỷ đồng; Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên là 132 công ty, với mức vốn đăng ký kinh doanh là 477 tỷ đồng; Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên là 122 công ty, với mức vốn đăng ký kinh doanh là 274 tỷ đồng; Công ty trách cổ phần là 49 công ty, với mức vốn đăng ký kinh doanh là 3.199 tỷ đồng (như hình 1. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Thực trạng phát triển doanh nghiệp tỉnh Bạc Liêu Tổng số doanh Doanh nghiệp thủy Tỷ trọng Loại hình doanh nghiệp sản nghiệp Số Vốn Số Vốn DN % Vốn % lượng ĐKKD (tỷ) lượng ĐKKD DN DN (tỷ) DNTN 741 1.381 154 195 20,8 14,1 Cty TNHH 1 TV 252 1.972 132 477 29,4 24,2 Cty TNHH 2 TV 209 2.094 122 274 58,4 13,1 Công ty cổ phần 116 5.145 34,7 38,5 Nguồn: Phòng đăng ký kinh doanh - Sở Kế hoạch và Đầu tư 1.2 Tình hình đóng góp của doanh nghiệp thủy sản vào phát triển kinh tế xã hội tỉnh Bạc Liêu 1.1 Sản lượng xuất khẩu thủy sản của doanh nghiệp Theo Tổng cục Thủy sản, năm 2013 được đánh dấu là năm phục hồi đối với nghề sản xuất tôm nước lợ, với các thắng lợi như được mùa, được giá và kiểm soát tốt dịch bệnh, đặc biệt là đối với sản phẩm tôm thẻ chân trắng. Tính tính từ năm 2013, diện tích nuôi tôm của cả nước đạt 652.612 ha, bằng 99,2% cùng kỳ năm 2012; trong đó, diện tích nuôi tôm sú là 588.894 ha, tôm thẻ chân trắng 63.
Sản lượng thu hoạch là 475.854 tấn (sản lượng tôm sú là 232.853 tấn, tôm thẻ chân trắng là 243. Theo Hiệp hội Chế biến Thủy sản Việt Nam (VASEP), 2013. Tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam ước đạt 6,5 tỷ USD. Trong đó, tôm và cá tra dự báo chiếm hơn 70,7% tổng giá trị xuất khẩu, đạt 4,6 tỷ USD.
Một số địa phương có vùng nuôi, số lượng nhà máy chế biến tôm lớn trong cả nước như: tỉnh Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng,… kim ngạch xuất khẩu tôm có nhiều chuyển biến tích cực. Tình hình sản lượng xuất khẩu của tỉnh Bạc Liêu chủ yếu có hai loại hàng hóa chính đó là gạo và thủy sản đông lạnh (bảng 1.2) cho thấy sản lượng xuất khẩu tăng đều qua các năm, sản lượng xuất khẩu năm 2009 đạt 90.340 tấn; trong đó, sản lượng xuất khẩu thủy sản đông lạnh đạt 20.340 tấn, đến năm 2013 sản lượng xuất khẩu đạt 105.861 tấn, trong đó, sản lượng xuất khẩu thủy sản đông lạnh đạt 35. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2: Sản lượng xuất khẩu thủy sản đông lạnh tỉnh Bạc Liêu Đơn vị tính: tấn Mặt hàng xuất khẩu 2009 2010 2011 2012 2013 - Gạo 70.346 - Thủy sản đông lạnh 20.861 Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Bạc Liêu, 2013 Nhìn chung, tình hình xuất khẩu thủy sản tỉnh Bạc Liêu tăng đều qua các năm, tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2009 là 192. Trong đó, mặt hàng thủy sản có giá trị xuất khẩu đạt 151.000 USD, giá trị xuất khẩu tăng đều đến năm 2013 có tổng kim ngạch xuất khẩu tăng lên 409.
Trong đó, mặt hàng thủy sản có giá trị xuất khẩu đạt 376. Điều này cho thấy giá trị xuất khẩu thủy sản tỉnh Bạc Liêu sẽ tiếp tục là mặt hàng chủ lực của tỉnh.2 Giá trị xuất khẩu thủy sản của doanh nghiệp Trong những năm gần đây được các chuyên gia kinh tế đều nhận định là năm mà các doanh nghiệp chế biến thủy sản gặp nhiều khó khăn hơn, không chỉ khó về vốn, lãi suất ngân hàng mà còn phải đối đầu với thách thức nguyên liệu chế biến. Nhiều nhà máy phải hoạt động cầm chừng, đa số chỉ đáp ứng 40 - 50% công suất để giữ chân người lao động. Do tính điều kiện tự nhiên và thiên nhiên, nên tính đặc thù phát triển kinh tế xã hội của tỉnh chỉ mới có hai nhóm mặt hàng xuất khẩu sang nước ngoài đó là hàng nông sản và hàng thủy sản.
Nhưng mặt hàng xuất khẩu thủy sản chiếm một tỷ trọng rất cao so với mặt hàng nông sản, được thể hiện giá trị xuất khẩu tăng đều như năm 2009 doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản 151.000 USD tăng đến năm 2013 lên tới 376.3: Giá trị xuất khẩu thủy sản tỉnh Bạc Liêu Đơn vị tính: 1.000 USD Mặt hàng xuất khẩu chủ 2009 2010 2011 2012 2013 yếu - Hàng nông sản 40.652 - Hàng thuỷ sản 151.164 Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Bạc Liêu, 2013 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu Doanh nghiệp thuỷ sản Việt Nam đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế đất nước. Quy mô của doanh nghiệp thủy sản ngày càng mở rộng và vai trò doanh nghiệp thủy sản cũng tăng lên không ngừng trong nền kinh tế quốc gia. Doanh nghiệp thuỷ sản là một ngành đặc thù từ khâu sản xuất, chế biến và xuất khẩu bao gồm nhiều lĩnh vực hoạt động mang những tính chất công nghiệp, nông nghiệp, thương mại và dịch vụ, cơ cấu thành một hệ thống thống nhất có liên quan chặt chẽ và hữu cơ với nhau. Đồng thời vai trò ngày càng quan trọng trong sản xuất hàng hoá phục vụ nhu cầu tiêu dùng thực phẩm trong nước và xuất khẩu thu ngoại tệ.
Doanh nghiệp thuỷ sản không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm cho người dân, mà còn là một ngành kinh tế giải quyết việc làm cho nhiều lao động, nhất là lao động nông nhàn ở các tỉnh đặc biệt ở những vùng nông thôn và vùng ven biển. Doanh nghiệp thủy sản đã tham gia đóng góp nhiều vào các chương trình xóa đói giảm nghèo, công tác an sinh xã hội tại địa phương và được xem là trụ cột xã hội công bằng của đặc trưng phát triển bền vững. Tuy nhiên các doanh nghiệp thủy sản đóng vai trò rất quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, đồng thời doanh nghiệp thủy sản của tỉnh Bạc Liêu là một trong những tỉnh có thế mạnh về chế biến xuất khẩu thủy sản trong khu vực đồng bằng sông Cửu Long và cả nước; từ đó doanh nghiệp thủy sản mang tính đặc thù hơn so với các loại doanh nghiệp khác trong tỉnh.