Phân Tích Chuỗi Giá Trị và Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Cây Khóm Huyện Tân Phước, Tỉnh Kiên Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phân tích chuỗi giá trị và đề xuất giải pháp phát triển bền vững cây khóm huyện tân phước tỉnh kiên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Lê Minh Tài
• Người hướng dẫn: TS. Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Phát Triển Bền Vững Cây Khóm Tân Phước: Phân Tích Chuỗi Giá Trị và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu
• 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái niệm chuỗi giá trị
• 2.2. Công cụ để phân tích chuỗi giá trị
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ KHÓM TÂN PHƯỚC
• 3.1. Sơ đồ tổng quát chuỗi giá trị khóm Tân Phước
• 3.2. Các dòng sản phẩm chính
• 3.3. Các kênh tiêu thụ chủ yếu
• 3.4. Nông dân trồng khóm
• 3.4.1. Sơ đồ chuỗi giá trị
• 3.4.2. Chi phí, lợi nhuận và thu nhập của nông dân trồng khóm
• 3.4.2.1. Chi phí trong giai đoạn kiến thiết cơ bản
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Bền Vững Cây Khóm Tân Phước

Cây khóm tại huyện Tân Phước, tỉnh Tiền Giang, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế địa phương. Với diện tích trồng lớn và năng suất cao, cây khóm không chỉ giúp cải thiện thu nhập cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có những phân tích sâu sắc về chuỗi giá trị và các giải pháp hỗ trợ.

1.1. Vai Trò Của Cây Khóm Trong Kinh Tế Địa Phương

Cây khóm không chỉ là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ nông dân mà còn là sản phẩm xuất khẩu quan trọng. Sự phát triển của cây khóm giúp nâng cao đời sống người dân và tạo ra nhiều cơ hội việc làm.

1.2. Tình Hình Hiện Tại Của Chuỗi Giá Trị Cây Khóm

Chuỗi giá trị cây khóm Tân Phước đã phát triển tương đối hiệu quả, từ sản xuất đến tiêu thụ. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục để nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Bền Vững Cây Khóm Tân Phước

Mặc dù cây khóm có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn gặp phải nhiều thách thức trong quá trình phát triển bền vững. Các vấn đề như liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị còn lỏng lẻo, và thiếu thông tin thị trường là những rào cản lớn.

2.1. Vấn Đề Liên Kết Trong Chuỗi Giá Trị

Liên kết giữa nông dân, thương lái và công ty chế biến còn yếu, dẫn đến việc nông dân không nhận được giá trị hợp lý cho sản phẩm của mình.

2.2. Thiếu Thông Tin Thị Trường

Nông dân thường thiếu thông tin về giá cả và nhu cầu thị trường, điều này ảnh hưởng đến quyết định sản xuất và tiêu thụ của họ.

III. Phương Pháp Phát Triển Bền Vững Cây Khóm Tân Phước

Để phát triển bền vững cây khóm, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm nâng cao chuỗi giá trị. Các giải pháp như tăng cường liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi và cải thiện chất lượng sản phẩm là rất cần thiết.

3.1. Tăng Cường Liên Kết Giữa Các Tác Nhân

Cần xây dựng các hợp đồng rõ ràng giữa nông dân và thương lái, cũng như giữa thương lái và công ty chế biến để đảm bảo quyền lợi cho tất cả các bên.

3.2. Cải Thiện Chất Lượng Sản Phẩm

Áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng như VIETGAP sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm khóm, từ đó tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Cây Khóm Tân Phước

Nghiên cứu về chuỗi giá trị cây khóm Tân Phước đã chỉ ra nhiều điểm mạnh và điểm yếu trong quá trình sản xuất và tiêu thụ. Việc áp dụng các giải pháp phát triển bền vững sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế cho nông dân.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Kinh Tế

Nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện liên kết trong chuỗi giá trị có thể giúp tăng thu nhập cho nông dân lên đến 20%.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Phát Triển

Các giải pháp như đào tạo kỹ thuật canh tác và hỗ trợ tài chính cho nông dân đã được áp dụng và mang lại kết quả tích cực.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Cây Khóm Tân Phước

Tương lai của cây khóm Tân Phước phụ thuộc vào việc thực hiện các giải pháp phát triển bền vững. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức để đảm bảo sự phát triển ổn định cho cây khóm.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Chính Sách Hỗ Trợ

Chính sách hỗ trợ từ nhà nước sẽ giúp nông dân có thêm nguồn lực để đầu tư vào sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

5.2. Triển Vọng Phát Triển Bền Vững

Với những giải pháp hợp lý, cây khóm Tân Phước có thể trở thành một trong những sản phẩm chủ lực, góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Tân Phước, tỉnh Tiền Giang, với diện tích trồng khóm khoảng 14.379 ha, là vùng chuyên canh khóm lớn nhất Đồng bằng sông Cửu Long, sản lượng thu hoạch hơn 220.000 tấn/năm, năng suất bình quân đạt 20 tấn/ha. Cây khóm đóng vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế của người dân địa phương, được xem là cây xóa đói giảm nghèo với giá trị kinh tế cao và ổn định hơn nhiều loại cây trồng khác như lúa, khoai mỡ. Tuy nhiên, chuỗi giá trị cây khóm tại đây vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như liên kết dọc, liên kết ngang giữa các tác nhân trong chuỗi còn lỏng lẻo, các giao dịch chủ yếu dựa trên thỏa thuận miệng, thiếu hợp đồng chính thức. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích cấu trúc và hoạt động của chuỗi giá trị cây khóm ở huyện Tân Phước, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển bền vững, nâng cao hiệu quả sản xuất và tiêu thụ, tăng cường liên kết giữa nông dân, thương lái và công ty chế biến. Nghiên cứu tập trung trong giai đoạn năm 2012-2013, tại huyện Tân Phước, với ý nghĩa thiết thực trong việc hỗ trợ chính sách phát triển nông nghiệp địa phương, góp phần nâng cao thu nhập và sinh kế cho người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khái niệm chuỗi giá trị theo Kaplinsky và Morris (2001), định nghĩa chuỗi giá trị là tập hợp các hoạt động từ khâu sản xuất đến tiêu dùng cuối cùng, mỗi hoạt động bổ sung giá trị cho sản phẩm. Chuỗi giá trị được xem xét ở phạm vi rộng, bao gồm nhiều tác nhân như người sản xuất sơ cấp, thương nhân, người chế biến và các dịch vụ hỗ trợ. Phương pháp phân tích filière (phân tích ngành hàng) được áp dụng để đánh giá kinh tế và tài chính, tập trung vào việc tạo ra và phân phối thu nhập trong chuỗi. Các công cụ phân tích chuỗi giá trị được sử dụng gồm: sơ đồ hóa chuỗi giá trị, phân tích các tác nhân tham gia, phân tích chi phí và lợi nhuận, phân tích phân phối thu nhập, và phân tích SWOT nhằm đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của chuỗi.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu là: liên kết dọc và liên kết ngang giữa các tác nhân trong chuỗi, hiệu quả tài chính của từng khâu trong chuỗi, và vai trò của các thể chế nhà nước trong hỗ trợ phát triển chuỗi giá trị.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp số liệu thứ cấp và sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của huyện Tân Phước, văn bản pháp luật và các tài liệu liên quan. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát, phỏng vấn trực tiếp với các nhóm tác nhân gồm nông dân trồng khóm, thương lái và công ty chế biến. Phương pháp chọn mẫu điều tra là phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích, đảm bảo đại diện cho các nhóm tác nhân chính trong chuỗi. Cỡ mẫu khảo sát khoảng vài trăm hộ nông dân, thương lái và đại diện công ty chế biến.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định tính kết hợp thống kê mô tả, phân tích chi phí - lợi ích, phân tích giá trị gia tăng và phân phối lợi ích trong chuỗi. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2012 đến 2013, tập trung vào thu thập và xử lý dữ liệu thực tế tại huyện Tân Phước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cấu trúc chuỗi giá trị khóm Tân Phước: Chuỗi giá trị gồm ba tác nhân chính là nông dân trồng khóm, thương lái thu mua và công ty chế biến. Nông dân chủ yếu là hộ nhỏ với diện tích trung bình 1,6 ha/hộ, năng suất đạt 20,5 tấn/ha/năm. Thương lái có mạng lưới rộng khắp, thu mua 97,6% sản lượng trong tỉnh, còn lại 1,5% do công ty chế biến thu mua trực tiếp. Công ty chế biến chiếm 15% thị phần đầu ra xuất khẩu. Các giao dịch chủ yếu dựa trên thỏa thuận miệng, chưa có hợp đồng chính thức.

2. Hiệu quả kinh tế của nông dân: Chi phí đầu tư cơ bản cho 18 tháng đầu khoảng 65,4 triệu đồng/ha, trong đó chi phí lao động chiếm 43%, phân bón chiếm 30%. Giá thành sản xuất khoảng 1.447 đồng/kg, giá bán trung bình năm 2012 là 3.000 đồng/kg, mang lại lợi nhuận khoảng 31 triệu đồng/ha/năm. Thu nhập bình quân lao động chính đạt gần 1,2 triệu đồng/tháng. Giá trị gia tăng chiếm 84% doanh thu, trong đó lao động chiếm 19%, lãi gộp chiếm 77%.

3. Vai trò và hiệu quả của thương lái: Thương lái chiếm 91,5% chi phí mua khóm, chi phí lao động và vận chuyển chiếm 8%. Giá bán của thương lái dao động từ 400-600 đồng/kg cao hơn giá mua. Thu nhập thương lái khoảng 200.000 đồng/tấn khóm. Thương lái sử dụng trung bình 8,43 lao động thường xuyên, chủ yếu là lao động nam. Họ đóng vai trò quan trọng trong việc thu mua và phân phối sản phẩm, tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận thị trường.

4. Hiệu quả và vai trò của công ty chế biến: Công ty chế biến Rau quả Tiền Giang sử dụng công nghệ cao, thu mua 85% nguyên liệu từ Tân Phước, 15% từ tỉnh khác. Chi phí sản xuất cho 1 tấn sản phẩm khoảng 26 triệu đồng, trong đó nguyên liệu và bao bì chiếm 83%. Giá trị gia tăng chiếm 20% doanh thu, lao động chiếm 41% giá trị gia tăng. Lợi nhuận ròng chỉ chiếm 17% giá trị gia tăng, tương đương 0,93 triệu đồng/tấn sản phẩm. Công ty đóng vai trò dẫn dắt, kết nối thị trường xuất khẩu với các thị trường Đông Á, Châu Âu, Nga, Nhật.

Thảo luận kết quả

Chuỗi giá trị khóm Tân Phước đã phát triển tương đối hiệu quả, đặc biệt trong việc rút ngắn các tầng nấc trung gian, giúp nông dân có vị thế tốt hơn trong thương mại. Việc thương lái cạnh tranh đã góp phần nâng cao giá bán cho nông dân, đồng thời tạo việc làm cho lao động địa phương. Tuy nhiên, liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi còn lỏng lẻo, chủ yếu dựa trên thỏa thuận miệng, thiếu hợp đồng chính thức, gây rủi ro và hạn chế sự phát triển bền vững.

So với các nghiên cứu về chuỗi giá trị nông sản khác tại Việt Nam, chuỗi giá trị khóm Tân Phước có lợi thế về năng suất và giá trị gia tăng cao, nhưng vẫn cần cải thiện liên kết và quản lý chất lượng sản phẩm. Việc công ty chế biến đầu tư công nghệ cao và mở rộng thị trường xuất khẩu là điểm mạnh, tuy nhiên lợi nhuận thấp cho thấy cần có chính sách hỗ trợ để khuyến khích đầu tư phát triển ngành chế biến.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu chi phí, biểu đồ phân phối lợi ích giữa các tác nhân, và bảng so sánh hiệu quả kinh tế từng khâu trong chuỗi để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường liên kết trong chuỗi giá trị: Khuyến khích xây dựng hợp đồng mua bán chính thức giữa nông dân, thương lái và công ty chế biến nhằm giảm rủi ro, nâng cao tính minh bạch và ổn định giá cả. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, chủ thể là các cơ quan quản lý địa phương phối hợp với các tổ chức nông nghiệp.

2. Hỗ trợ tài chính cho nông dân: Cung cấp các gói vay ưu đãi với lãi suất thấp, hỗ trợ vốn đầu tư cải tạo vườn, trồng mới và áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến. Mục tiêu tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, thực hiện trong 3 năm, do Ngân hàng chính sách và các tổ chức tín dụng thực hiện.

3. Phát triển dịch vụ kỹ thuật và đào tạo: Tăng cường hoạt động khuyến nông, tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và áp dụng tiêu chuẩn VIETGAP. Nâng cao nhận thức và kỹ năng cho nông dân, thực hiện liên tục hàng năm, do Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn và Viện cây ăn quả Miền Nam chủ trì.

4. Khuyến khích đầu tư phát triển chế biến và thị trường: Hỗ trợ doanh nghiệp chế biến về chính sách thuế, vốn và công nghệ để nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng thị trường xuất khẩu. Đồng thời, tăng cường xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm khóm Tân Phước ra thị trường quốc tế. Thời gian thực hiện 3-5 năm, do Sở Công thương và Trung tâm Xúc tiến Thương mại phối hợp với doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị cây khóm, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

2. Nông dân trồng khóm và các tổ chức nông nghiệp: Nhận biết được các khó khăn, cơ hội và giải pháp phát triển bền vững, từ đó áp dụng kỹ thuật, tham gia liên kết và nâng cao thu nhập.

3. Doanh nghiệp chế biến và thương lái: Hiểu rõ cấu trúc chuỗi giá trị, vai trò của từng tác nhân, từ đó cải thiện quản lý, nâng cao hiệu quả kinh doanh và phát triển thị trường.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành chính sách công, kinh tế nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, phân tích chuỗi giá trị và các kết quả thực tiễn để phát triển các nghiên cứu tiếp theo hoặc ứng dụng trong thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuỗi giá trị cây khóm Tân Phước gồm những tác nhân chính nào?
   Chuỗi giá trị gồm nông dân trồng khóm, thương lái thu mua và công ty chế biến. Ngoài ra còn có các cơ quan hỗ trợ như trung tâm khuyến nông, viện nghiên cứu và các tổ chức tín dụng.

2. Hiệu quả kinh tế của nông dân trồng khóm ra sao?
   Nông dân có lợi nhuận khoảng 31 triệu đồng/ha/năm với năng suất trung bình 20,5 tấn/ha. Giá trị gia tăng chiếm 84% doanh thu, cho thấy hiệu quả sản xuất khá cao.

3. Tại sao các giao dịch trong chuỗi giá trị chủ yếu dựa trên thỏa thuận miệng?
   Do thói quen truyền thống và mối quan hệ tin cậy lâu năm giữa các tác nhân, hợp đồng chính thức chưa phổ biến, gây hạn chế trong quản lý rủi ro và phát triển bền vững.

4. Vai trò của công ty chế biến trong chuỗi giá trị là gì?
   Công ty chế biến nâng cao giá trị sản phẩm, tạo việc làm, kết nối thị trường xuất khẩu và dẫn dắt sự phát triển công nghệ chế biến nông sản tại địa phương.

5. Những khó khăn lớn nhất của nông dân khi trồng mới cải tạo vườn khóm?
   Khó khăn chính là thiếu vốn đầu tư (51%), mất thu nhập trong thời gian trồng mới (39%) và thiếu cây giống tốt (32%), khiến nông dân ngại cải tạo vườn.

Kết luận

• Chuỗi giá trị cây khóm Tân Phước có cấu trúc gồm nông dân, thương lái và công ty chế biến, với hiệu quả kinh tế cao nhưng liên kết còn lỏng lẻo.
• Nông dân đạt lợi nhuận khoảng 31 triệu đồng/ha/năm, giá trị gia tăng chiếm 84% doanh thu, thể hiện tiềm năng phát triển bền vững.
• Thương lái đóng vai trò quan trọng trong thu mua và phân phối, tạo việc làm cho lao động địa phương.
• Công ty chế biến sử dụng công nghệ cao, kết nối thị trường xuất khẩu, nhưng lợi nhuận còn thấp do chi phí đầu tư lớn.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào tăng cường liên kết, hỗ trợ tài chính, phát triển kỹ thuật và thúc đẩy chế biến, nhằm nâng cao hiệu quả và phát triển bền vững chuỗi giá trị cây khóm.

Tiếp theo, cần triển khai các chính sách hỗ trợ và chương trình đào tạo kỹ thuật, đồng thời xây dựng cơ chế hợp đồng mua bán chính thức để tăng cường liên kết trong chuỗi. Mời các nhà quản lý, doanh nghiệp và nông dân cùng tham gia thực hiện các giải pháp nhằm phát triển ngành khóm Tân Phước bền vững và hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM  LÊ MINH TÀI PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY KHÓM HUYỆN TÂN PHƢỚC - TỈNH TIỀN GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2013 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM  CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT LÊ MINH TÀI PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY KHÓM HUYỆN TÂN PHƢỚC - TỈNH TIỀN GIANG Ngành: Chính sách công Mã số: 60340402 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS.

TRẦN TIẾN KHAI Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2013 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright.

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 30 tháng 6 năm 2012 Tác giả Lê Minh Tài ii LỜI CẢM ƠN Trƣớc tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright, Ban Giám hiệu nhà trƣờng, các Quý thầy cô đã giúp tôi trang bị hành trang tri thức để vững vàng hơn trong cuộc sống, tạo môi trƣờng điều kiện thuận lợi nhất trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn này. Xin chân thành cảm ơn thầyTrần Tiến Khai – ngƣời đã hƣớngdẫn tôi trong suốt quá trình làm luận văn. Xin gửi lời cảm ơn đến các bạn, những ngƣời đã hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn. iii TÓM TẮT Ở huyện Tân Phƣớc, cây khóm có vai trò rất quan trọng trong đời sống kinh tế của ngƣời dân nơi đây.

Thông qua phân tích, chuỗi giá trị khóm ở huyện Tân Phƣớc đã phát triển tƣơng đối hiệu quả từ việc sản xuất, thƣơng mại, chế biến đến tiêu dùng. Chuỗi giá trị khóm Tân Phƣớc đã khắc phục đƣợc tình trạng chung đối với các nông sản khác là việc bán sản phẩm của nông hộ phải qua nhiều tầng nấc thƣơng lái mới đến đƣợc ngƣời tiêu dùng. Bên cạnh đó, chuỗi vẫn còn tồn tại những vấn đề nhƣ liên kết dọc và liên kết ngang của các tác nhân bên trong chuỗi còn khá lỏng lẻo. Các giao dịch chủ yếu đều dựa trên thỏa thuận miệng, chƣa chú trọng đến phƣơng thức hợp đồng.

Để phát huy những điểm mạnh và khắc phục những điểm hạn chế. Nhà nƣớc cần có chính sách hỗ trợ nhằm thúc đẩy các liên kết trong chuỗi; chính sách về sự hỗ trợ của các tác nhân bên ngoài chuỗi; và chính sách phát triển ổn định diện tích trồng khóm, đầu tƣ cải tạo và trồng mới, tăng năng suất và chất lƣợng. iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC BẢNG BIỂU .vii DANH MỤC HÌNH VẼ .viii CHƢƠNG 1.

Bối cảnh nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và Phạm vi nghiên cứu:.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Khái niệm chuỗi giá trị. Công cụ để phân tích chuỗi giá trị. Phƣơng pháp nghiên cứu.

PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ KHÓM TÂN PHƢỚC. Sơ đồ tổng quát chuỗi giá trị khóm Tân Phƣớc. Các dòng sản phẩm chính. Các kênh tiêu thụ chủ yếu.

Nông dân trồng khóm. Sơ đồ chuỗi giá trị. Chi phí, lợi nhuận và thu nhập của nông dân trồng khóm. Thƣơng mại sản phẩm khóm của nông hộ.

Các khó khăn và nhu cầu của nông dân trồng khóm. Tham gia các tổ chức đoàn thể. Sơ đồ chuỗi giá trị. Phƣơng thức hoạt động.

Thị trƣờng đầu vào. Thị trƣờng đầu ra. Chi phí và cơ cấu chi phí. Giá bán, doanh thu, lợi nhuận và giá trị gia tăng.

Sử dụng lao động. Vai trò của thƣơng lái thu gom trong chuỗi giá trị khóm. Công ty chế biến. Sơ đồ chuỗi giá trị.

Phƣơng thức hoạt động. Thị trƣờng đầu vào. Thị trƣờng đầu ra. Chi phí và cơ cấu chi phí.

Giá bán, doanh thu, lợi nhuận và giá trị gia tăng. Vai trò của công ty chế biến trong chuỗi giá trị khóm. Các thể chế Nhà nƣớc và xã hội hỗ trợ chuỗi giá trị khóm. Ủy ban nhân dân huyện Tân Phƣớc.

Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn. Sở Khoa học và Công nghệ. Sở Công thƣơng và Trung tâm Xúc tiến Thƣơng mại. Viện cây ăn quả Miền Nam (SOFRI).

Quan hệ liên kết trong chuỗi giá trị khóm. Liên kết dọc. Liên kết ngang. Phân tích hiệu quả tài chính và phân phối lợi ích trong chuỗi.

Hiệu quả tài chính. Phân phối lợi ích. Phân tích SWOT chuỗi giá trị khóm. Phân tích điểm mạnh.

Phân tích điểm yếu. Phân tích cơ hội. Phân tích thách thức. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH .Khuyến nghị chính sách.

47 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Các luồng nghiên cứu về chuỗi giá trị .Phƣơng pháp điều tra chọn mẫu và Phƣơng pháp phân tích dữ liệu. Phƣơng pháp điều tra chọn mẫu. Phƣơng pháp phân tích dữ liệu.

Bảng phân loại khóm. Giới thiệu về Công ty Cổ phần Rau quả Tiền Giang. Quy cách – Chất lƣợng khóm nguyên liệu. Công nghệ, sản phẩm chính và hệ số chế biến.

Tỷ lệ % phế liệu qua các công đoạn chế biến. Sử dụng lao động. Tác động kinh tế - xã hội của chuỗi giá trị khóm Tân Phƣớc. Hiệu quả tài chính của chuỗi giá trị khóm Tân Phƣớc.

Tác động đến lao động và việc làm. Mẫu phiếu khảo sát. Phiếu khảo sát nông hộ trồng mới. Phiếu khảo sát nông hộ sản xuất kinh doanh.

Phiếu khảo sát thƣơng lái. Phiếu khảo sát công ty chế biến khóm. 96 vii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3- 1. Đầu tƣ cơ bản trồng khóm mới ở huyện Tân Phƣớc.

Hiệu quả sản xuất khóm huyện Tân Phƣớc, năm 2012. Phân tích hiệu quả sản xuất tính trên 1 tấn khóm, năm 2012. Thƣơng mại khóm ở nông hộ. Ngƣời quyết định giá bán và quan hệ mua bán.

Quan hệ mua bán giữa nông dân và thƣơng lái. Phƣơng thức thanh toán và giao hàng. Tham gia tổ chức đoàn thể ở địa phƣơng của nông dân. Tổng hợp lợi ích của nông dân khi tham gia tổ chức, các đoàn thể ở địa phƣơng.

Chi phí thu mua khóm của thƣơng lái năm 2012 (tính cho 1 tấn khóm). Hạch toán của thƣơng lái năm 2012 (tính cho 1 tấn khóm). Chi phí chế biến năm 2012 tính cho 1 tấn sản phẩm (loại khóm khoanh, cỡ lon 30. Hạch toán của công ty chế biến năm 2012 tính cho 1 tấn sản phẩm.

Quan hệ liên kết trong chuỗi giá trị khóm Tân Phƣớc năm 2012. Hiệu quả tài chính kênh sản xuất thƣơng mại khóm năm 2012. Phân phối chi phí và lợi nhuận của kênh sản xuất – thƣơng mại khóm Tân Phƣớc, số liệu 2013 (tính cho 1 tấn khóm). 43 viii DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1–1.

Bản đồ tỉnh Tiền Giang. Sơ đồ chuỗi giá trị khóm Tân Phƣớc. Cơ cấu chi phí trong sản xuất .Cơ cấu thu nhập của hộ trồng khóm Tân Phƣớc, năm 2012 .Lý do nông dân bán khóm cho ngƣời mua (%) .Nguồn thông tin giá khóm của nông dân (%).Tỷ lệ hộ nông dân đồng ý ký trƣớc hợp đồng mua bán(%). Nhu cầu thông tin kỹ thuật của hộ trồng khóm (%) .Các nguồn về thông tin kỹ thuật của nông dân (%) .Lý do nông dân muốn trồng mới cải tạo vƣờn (%) .Các khó khăn cho nông dân khi trồng mới cải tạo vƣờn (%).

Sơ đồ chuỗi giá trị của thƣơng lái .Phƣơng thức mua bán của thƣơng lái (%) .Tỷ lệ nông dân thu hoạch khóm trong năm (%) .Tỷ lệ khómbán cho các đầu mối của thƣơng lái (%). Sơ đồ chuỗi giá trị của công ty chế biến.Phân phối chi phí và lợi nhuận của kênh sản xuất - thƣơng mại khóm Tân Phƣớc. Bối cảnh nghiên cứu Huyện Tân Phƣớc thuộc tỉnh Tiền Giang với diện tích 33.321 ha nằm sâu trong vùng Đồng Tháp Mƣời với hầu hết diện tích nằm trên vùng trũng và nhiễm phèn rất nặng. Cây trồng chính thích hợp và có giá trị kinh tế lớn nhất là cây khóm (chủ yếu là giống Queen Spanish) với tổng diện tích khoảng 14.379 ha đang cho thu hoạch; năng suất bình quân đạt 20 tấn/ha; sản lƣợng thu hoạch hơn 220 ngàn tấn/năm, có quy mô lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long1.

Giá trị kinh tế của cây khóm cao và ổn định hơn giá trị các loại cây trồng khác nhƣ lúa, khoai mỡ, tràm… nên đƣợc ngƣời dân trồng nhiều và đƣợc xem là cây xóa đói giảm nghèo của huyện. Hình 1-1 Bản đồ tỉnh Tiền Giang Nguồn: radiovietnam.vn Nhận thấy tầm quan trọng của cây khóm đối với vùng Tân Phƣớc, tỉnh đã chọn trái khóm là một trong bảy loại trái cây chủ lực của tỉnh và đƣa vào chƣơng trình, định hƣớng phát triển vƣờn giai đoạn 2011-2015 và nhiều chính sách hỗ trợ khác. Nhƣng đến nay sự hỗ trợ của tỉnh chỉ dừng lại ở khâu kỹ thuật canh tác, hỗ trợ hợp tác xã áp dụng hệ thống quản lý nông sản sạch (VIETGAP), nghiên cứu giống mới tăng năng suất (chƣa đƣa vào áp dụng) nhƣng chƣa có nhiều nghiên cứu về sản phẩm sau thu hoạch và thị trƣờng.Bên cạnh đó, Tỉnh xét thấy chuỗi giá trị cây khóm phù hợp với ngƣời nghèo - chuỗi giá trị tạo ra nhiều cơ hội cho ngƣời nghèo tham gia với các đặc điểm: 1)chi phí khởi sự thấp; 2) sản 1 UBND huyện Tân Phƣớc (2013) 2 xuất qui mô nhỏ nên phù hợp với nông dân nghèo; 3) hoàn vốn nhanh; 4) Rủi ro thất bại thấp; 5) đòi hỏi kỹ năng đơn giản; 6) trong sản xuất sử dụng nguyên vật liệu, lao động, dịch vụ sẵn có tại địa phƣơng; 7) có thể triển khai đƣợc tại địa phƣơng; và 8) có cơ hội cho phụ nữ tham gia. Khóm là loại trái cây nên cũng có các đặc điểm của thị trƣờng nông sản nhƣ: sự thay đổi nhanh chóng về giá, tính mùa vụ, thiếu thông tin thị trƣờng, chi phí marketing cao, sự cạnh tranh của các sản phẩm thay thế khác và các rủi ro tiềm ẩn khác đã gây khó khăn cho rất nhiều cho nông dân và ngành khóm của tỉnh.