Luận văn thạc sĩ vnu ued dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông theo chủ đề phương trình và bất phương trình vô tỷ

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh trung học về phương trình và bất phương trình vô tỷ.

• Tác giả: Đặng Văn Huấn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Minh Tuấn
• Trường học: Trường đại học giáo dục - đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (bộ môn toán)
• Đề tài: Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông theo chủ đề phương trình và bất phương trình vô tỷ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Khách thể nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.6. Phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Nhiệm vụ và nội dung nghiên cứu
• 0.7.1. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.7.2. Nội dung nghiên cứu
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8.1. Nghiên cứu lý luận
• 0.8.2. Điều tra quan sát
• 0.8.3. Thực nghiệm sư phạm
• 0.9. Nghiên cứu luận cứ
• 0.9.1. Luận cứ lý thuyết
• 0.9.2. Luận cứ thực tế
• 0.10. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
• 1.1.1. Cơ sở lý luận
• 1.1.1.1. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề - Cơ sở triết học
• 1.1.1.2. Cơ sở tâm lý học
• 1.1.1.3. Cơ sở giáo dục học
• 1.1.2. Vấn đề
• 1.1.3. Tình huống có vấn đề
• 1.1.4. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
• 1.1.5. Đặc điểm của phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
• 2. CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ THEO CHỦ ĐỀ PHƯƠNG TRÌNH, BẤT PHƯƠNG TRÌNH VÔ TỶ
• 2.1. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong lớp bài toán biến đổi tương đương
• 2.2. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong lớp bài toán đặt ẩn phụ đưa về phương trình bậc hai một ẩn
• 2.3. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong lớp bài toán đặt ẩn phụ không hoàn toàn
• 2.4. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong lớp bài toán đặt ẩn phụ đưa về hệ
• 2.5. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong lớp bài toán đặt ẩn phụ đưa về phương trình dạng đẳng cấp
• 2.6. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong lớp bài toán dùng phương pháp lượng giác hóa
• 2.7. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong lớp bài toán sử dụng tính đơn điệu hàm số
• 2.8. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong lớp bài toán sử dụng phương pháp đánh giá
• 2.9. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.1.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Tổ chức, nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Tổ chức thực nghiệm
• 3.2.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Phương pháp tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4.1. Cơ sở đánh giá
• 3.4.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Tiểu kết Chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học phương trình vô tỷ

Phát hiện và giải quyết vấn đề là một phương pháp dạy học quan trọng, đặc biệt trong việc giảng dạy các chủ đề phức tạp như phương trình vô tỷ. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy mà còn khuyến khích sự sáng tạo và khả năng tự học. Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc áp dụng phương pháp này vào dạy học phương trình và bất phương trình vô tỷ là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục.

1.1. Khái niệm về phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học

Phát hiện và giải quyết vấn đề là quá trình mà học sinh được khuyến khích tìm ra giải pháp cho các tình huống có vấn đề. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện.

1.2. Vai trò của phương pháp trong dạy học toán

Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề giúp học sinh hình thành khả năng tự học và tự giải quyết vấn đề. Điều này đặc biệt quan trọng trong môn toán, nơi mà các bài toán thường yêu cầu sự tư duy logic và sáng tạo.

II. Những thách thức trong dạy học phương trình vô tỷ cho học sinh THPT

Dạy học phương trình vô tỷ cho học sinh THPT gặp nhiều thách thức. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các khái niệm toán học phức tạp. Những khó khăn này có thể đến từ việc thiếu kiến thức nền tảng hoặc từ phương pháp dạy học chưa phù hợp.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức

Nhiều học sinh không có nền tảng vững chắc về đại số, dẫn đến việc khó khăn trong việc hiểu các khái niệm liên quan đến phương trình vô tỷ. Điều này làm giảm khả năng giải quyết vấn đề của họ.

2.2. Thiếu động lực học tập

Một số học sinh thiếu động lực trong việc học toán, đặc biệt là khi đối mặt với các bài toán khó. Việc không thấy được ứng dụng thực tiễn của phương trình trong cuộc sống cũng làm giảm hứng thú học tập.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả cho chủ đề phương trình vô tỷ

Để giải quyết các vấn đề trong dạy học phương trình vô tỷ, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu bài mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

3.1. Sử dụng tình huống có vấn đề

Tạo ra các tình huống có vấn đề trong dạy học giúp học sinh nhận thức được khó khăn và tìm cách giải quyết. Điều này kích thích tư duy và sự sáng tạo của học sinh.

3.2. Khuyến khích học sinh tự học

Khuyến khích học sinh tự tìm hiểu và nghiên cứu các vấn đề liên quan đến phương trình vô tỷ sẽ giúp họ phát triển khả năng tự học và tự giải quyết vấn đề.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề

Việc áp dụng phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học phương trình vô tỷ đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ cải thiện được kỹ năng giải toán mà còn phát triển tư duy phản biện.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực nghiệm

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động dạy học theo phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề có kết quả học tập tốt hơn so với các phương pháp truyền thống.

4.2. Phản hồi từ học sinh

Học sinh cho biết họ cảm thấy hứng thú hơn với môn toán khi được tham gia vào các hoạt động học tập tích cực, giúp họ phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong dạy học phương trình vô tỷ

Phát hiện và giải quyết vấn đề là một phương pháp dạy học hiệu quả cho chủ đề phương trình vô tỷ. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến phương pháp dạy học để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.1. Đề xuất cải tiến phương pháp dạy học

Cần nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới, kết hợp với công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả dạy học phương trình vô tỷ.

5.2. Tương lai của dạy học toán

Tương lai của dạy học toán sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại, giúp học sinh phát triển toàn diện về kiến thức và kỹ năng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề 1. Cơ sở lý luận Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề - Cơ sở triết học Theo triết học duy vật biện chứng, mâu thuẫn là nguồn gốc, động lực thúc đẩy quá trình phát triển của mọi sự vật và hiện tượng. Động lực của quá trình dạy học là giải quyết các mâu thuần của các thành tố.

+ Mục tiêu dạy học mẫu thuẫn với phương tiện dạy học. + Nội dung dạy học và phương tiện dạy học. + Nội dung dạy học và phương pháp dạy học. + Giữa Thầy và trò.

Lịch sử cho thấy có một loại mâu thuẫn cơ bản nếu mâu thuẫn này được giải quyết nó sẽ trở thành động lực chủ yếu. Đó là mâu thuẫn giữa yêu cầu nhiệm vụ do tiến trình dạy học đề ra, do giáo viên đề ra với trình độ khả năng có hạn của đứa trẻ vào thời điểm đó. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là một phương pháp dạy học mà ở đó người giáo viên tạo ra cho học sinh những tình huống có vấn đề (những mâu thuẫn) và học sinh sẽ chủ động, tích cực suy nghĩ để giải quyết vấn đề. Sự tích cực trong hoạt động tư duy của học sinh là một yếu tố quan trọng quyết định sự phát triển của người học.

Học sinh vận động phát triển đi lên kéo theo quá trình dạy học cũng vận động và phát triển đi lên. Do vậy người thầy luôn luôn phải bồi dưỡng và phát huy được năng lực tư duy tích cực của học sinh trong quá trình dạy học. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề vận dụng khái niệm về mâu thuẫn làm cơ sở khoa học cho mình. - Cơ sở tâm lý học Theo tâm lý học thì con người bắt đầu tư duy tích cực khi xuất hiện những vấn đề cần khắc phục, giải quyết.

Như vậy phương pháp dạy học và phát hiện vấn đề dựa trên cơ sở lý luận của tâm lý học về quá trình tư duy và về đặc điểm tâm lý học lứa tuổi. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quá trình dạy họ phát hiện và giải quyết vấn đề là quá trình mà thầy đưa trò đến một trơ ngại nào đó mà trở ngại gây ra sự ngạc nhiên, hứng thú, có nhu cầu khám phá và chờ đợi kết quả. Học sinh có thể vượt qua trở ngại này nếu tích cực hoạt động trên sức của mình. Để đi đến kết quả học sinh có thể tích cực suy nghĩ độc lập hoặc dưới sự dẫn dắt của người giáo viên.

Kết quả của việc nghiên cứu , suy nghĩ trên đó là tri thức mới, nhận thức mới hoặc phương thức hành động mới. Do vậy tình huống có vấn đề xuất hiện và được giải quyết thông qua sự tích cực hoạt động của người học. Theo tâm lý học kiến tạo, học tập chủ yếu là một quá trình trong đó người học xây dựng tri thức cho mình bằng cách liên hệ những cảm nghiệm mới với những tri thức đã có. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề phù hợp với quan điểm này.

- Cơ sở giáo dục học Theo điều 5 luật Giáo dục năm 2005 nêu rõ : ‘‘Phương pháp dạy học phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo cho người học ; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng tự thực hành, lòng say mê và ý chí vươn lên’’ Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề đáp ứng được yêu cầu trong đổi mới phương pháp dạy học, phát huy được tính tích cực chủ động trong học tập, tạo hứng thú phát triển tư duy sáng tạo cho người học. Đồng thời chuẩn bị năng lực thích ứng thích ứng với đời sống xã hội, phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh trong học tập và trong cuộc sống. Bồi dưỡng các đức tính cần thiết cho người lao động như tính chủ động, tích cực, cẩn thận, kiên trì, vượt khó làm việc có kế hoạch. Vấn đề Vấn đề là một tình huống đặt ra cho một cá nhân hay một nhóm có nhu cầu giải quyết mà khi đối mặt với tình huống này họ không thấy ngay con đường hoặc phương pháp dẫn tới lối giải và phương pháp giải không vượt quá xa khả năng của họ [1].

+ Một tình huống là vấn đề chỉ khi : 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  Có nhu cầu giải quyết.  Không có sẵn lời giải.  Không vượt quá khả năng của người học. Chú ý : Vấn đề có tính cá nhân - là vấn đề của người này mà không phải là vấn đề của người khác.

Bài toán yêu cầu giải phương trình x 1  x 1 không phải là một vấn đề khi học sinh đã được học về giải phương trình vô tỷ bằng biến đổi tương đương nhưng nó là vấn đề đối với những học sinh chưa học về phương pháp này. Tình huống có vấn đề Là một tình huống gợi ra cho học sinh những khó khăn về lý luận hay thực tiễn mà họ thấy cần thiết và có khả năng vượt qua, nhưng không phải ngay tức khắc nhờ một thuật giải mà phải trải qua một quá trình tích cực suy nghĩ hoặc điều chình kiến thức sẵn có [1]. Tình huống có vấn đề là tình huống thỏa mãn các điều kiện sau : - Tồn tại một vấn đề : Tình huống phải bộc lộ mâu thuẫn giữa thực tiễn và trình độ nhận thức, chủ thể phải ý thức được một khó khăn trong tư duy hoặc hành động mà vốn hiểu biết sẵn có chưa đủ để vượt qua. - Gợi nhu cầu về nhận thức : Phải làm bộc lộ sự khiếm khuyết về kiến thức và kỹ năng của học sinh để họ cảm thấy cần thiết phải bổ sung, điều chỉnh, hoàn thiện tri thức, kỹ năng bằng cách tham gia giải quyết vấn đề nảy sinh.

- Khơi dậy niềm tin ở khả năng bản thân : Tình huống có vấn đề phải phù hợp với trình độ hiểu biết của học sinh, nó không được vượt quá xa tầm hiểu biết của học sinh vì nếu như vậy thì học sinh sẽ thấy hoang mang, bế tắc, không sẵn sàng tham gia giải quyết vấn đề, còn nếu tình huống quá dễ thì học sinh không cần suy nghĩ, không tạo nên tình huống có vấn đề. Tình huống cần khơi gợi cho học sinh cảm thấy mình tuy chưa có ngay lời giải bằng những kiến thức sẵn có nhưng với sự tích cực suy nghĩ sẽ hi vọng giải quyết được vấn đề đó. Với suy nghĩ như vậy học sinh sẽ huy động tâm trí lực, vận dụng hết khả năng của bản thân để giải quyết vấn đề đặt ra. Qua đó tạo cho học sinh niềm tin vào khả năng của bản thân, đây chính là yêu cầu quan trọng của tình huống gợi vấn đề.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Giải phương trình 10 x  1  3x  5  9 x  4  2 x  2. Dạng toán f  x   g  x  học sinh đã biết cách giải tuy nhiên bài toán trên chưa được làm. Nhưng nếu nỗ lực suy nghĩ kết hợp với cách giải của dạng bài đã biết, học sinh có thể giải được bài toán trên.

Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề được hiểu là sự tổ chức quá trình dạy học bao gồm việc tạo ra tình huống gợi vấn đề , kích thích ở học sinh nhu cầu giải quyết vấn đề nảy sinh, lôi cuốn các em vào hoạt động nhận thức tự lực nhằm nắm vững kiến thức kỹ năng, kỹ xảo mới, phát triển tính tích cực của trí tuệ và hình thành cho các em năng lực tự mình thông hiểu và lĩnh hội thông tin khoa học mới ([6],[7]). Đặc điểm của phương pháp dạy học giải quyết vấn đề Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề có ba đặc điểm sau đây [7]. - Học sinh được đặt trong tình huống có vấn đề do thầy giáo đặt ra, chứ người dạy không đọc bài giảng cho học sinh, giảng giải hoặc nỗ lực truyền tải kiến thức đến cho học sinh. - Học sinh hoạt động tích cực, tự giác, sáng tạo, chủ động, tận lực huy động tất cả các kiến thức mà mình biết để giải quyết vấn đề đặt ra chứ không phải tiếp thu kiến thức một cách thụ động.

Thông qua những hoạt động và những yêu cầu của giáo viên, học sinh tham gia xây dựng bài toán, giải quyết bài toán đó. Học sinh là chủ thể sáng tạo ra hoạt động. - Mục tiêu dạy học không chỉ làm cho học lĩnh hội được tri thức mới, mà còn vận dụng nó trong việc giải quyết vấn đề. Như vậy Bản chất của dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là một quá trình nhận thức độc đạo của học sinh dưới sự chỉ đạo và hướng dẫn của giáo viên, học sinh nắm được tri thức và cách thức hoạt động trí tuệ mới thông qua quá trình các tình huống có vấn đề.

Những hình thức dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tùy theo năng lực của người học người ta chi ra làm các cấp độ khác nhau, đồng thời cũng là những hình thức khác nhau của dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề. - Tự nghiên cứu vấn đề Giáo viên đưa ra các tình huống có vấn đề, người học sẽ tìm hiểu phát hiện và giải quyết vấn đề. Tính độc lập trong nghiên cứu của học sinh của học sinh được phát huy cao độ. Học sinh thực hiện tất cả các khâu của quá trình giải quyết vấn đề.

- Vấn đáp phát hiện và giải quyết vấn đề Thông qua vấn đáp giáo viên dẫn dắt để học sinh phát hiện tình huống có vấn đề. Phương tiện để thực hiện đó là câu hỏi của giáo viên và câu trả lời của học sinh, thông qua hoạt động vấn đáp học sinh hình thành năng lực phát hiện vấn đề. Tuy nhiên những câu hỏi trong PH&GQVĐ không phải là những câu hỏi tái hiện tri thức. Mà quan trọng là đưa ra tình huống gợi vấn đề để đánh thức tưu duy của học sinh.

- Thuyết trình phát hiện và giải quyết vấn đề Ở hình thức này giáo viên đưa ra tình huống có vấn đề, sau đó giáo viên dùng lời nói để nêu lên vấn đề phát hiện và trình bày quá trình suy nghĩ giải quyết. Trong quá trình giải quyết đó hướng đi có thể đúng, có thể sai, người làm liên tục phải điều chỉnh để đi đến kết quả.