Pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở từ thực tiễn huyện lai vung tỉnh đồng tháp

Nghiên cứu pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở tại huyện Lai Vung, Đồng Tháp. Phân tích thực trạng, giải pháp và lộ trình đẩy mạnh dân chủ hóa.

• Tác giả: Đỗ Minh Quân
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Huyền Hạnh
• Trường học: Học Viện Hành Chính Quốc Gia
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp Và Luật Hành Chính
• Đề tài: Pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở, từ thực tiễn huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp
• Loại tài liệu: Đề án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
• 1.1. Cơ sở lý luận thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 1.2. Thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 1.3. Pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 1.4. Thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 1.5. Khái niệm thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 1.6. Nội dung thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 1.7. Vai trò thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 1.8. Cơ sở pháp lý thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 1.8.1. Giai đoạn từ năm 1998 đến 2007
• 1.8.2. Giai đoạn từ năm 2007 đến 2022
• 1.8.3. Giai đoạn từ năm 2022 đến nay
• 1.9. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN LAI VUNG, TỈNH ĐỒNG THÁP
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội có liên quan đến thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở của huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.1.3. Đánh giá những tác động của đặc điểm tình hình huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp đến thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 2.2. Thực trạng thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở trên địa bàn huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp
• 2.2.1. Công tác quán triệt, triển khai thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở trên địa bàn huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp
• 2.2.2. Công tác lãnh đạo của cấp ủy, chỉ đạo, điều hành của chính quyền
• 2.2.3. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội về thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 2.2.4. Hoạt động của Ban Chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở
• 2.3. Kết quả thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở trên địa bàn huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp
• 2.3.1. Kết quả thực hiện nội dung công khai để nhân dân biết
• 2.3.2. Kết quả thực hiện nội dung nhân dân bàn và quyết định
• 2.3.3. Kết quả thực hiện nội dung nhân dân tham gia ý kiến
• 2.3.4. Kết quả thực hiện nội dung nhân dân kiểm tra, giám sát
• 2.3.5. Đánh giá chung
• 2.3.6. Những kết quả đạt được. Những tồn tại, hạn chế
• 2.3.7. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế
• 2.4. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP VÀ LỘ TRÌNH ĐẨY MẠNH THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN LAI VUNG, TỈNH ĐỒNG THÁP
• 3.1. Quan điểm đẩy mạnh thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở trên địa bàn huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp
• 3.2. Giải pháp và lộ trình đẩy mạnh thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở trên địa bàn huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp
• 3.2.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 3.2.2. Nâng cao hiệu quả công khai thông tin của chính quyền ở cơ sở
• 3.3. Nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư cộng đồng
• 3.4. Nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong tổ chức, triển khai thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 3.5. Tiểu kết Chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Pháp Luật Thực Hiện Dân Chủ Ở Cơ Sở Lai Vung

Dân chủ là khát vọng muôn thuở của con người, là phương tiện để đạt tới tự do. Đảng và Nhà nước ta luôn nỗ lực phát huy quyền dân chủ của nhân dân, đặc biệt ở cơ sở. Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân”. Việc thực hiện dân chủ ở cơ sở là trực tiếp và rộng rãi nhất mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Pháp luật về dân chủ ở cơ sở là nền tảng quan trọng.

Chỉ thị 30-CT/TW của Bộ Chính trị (khóa VIII) về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở được coi là khâu quan trọng. Nhiều văn bản pháp luật đã được ban hành, thể chế hóa chủ trương này. Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn có ý nghĩa quan trọng, tạo chuyển biến về nhận thức, bảo đảm quyền dân chủ. Quốc hội đã thông qua Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022. Luật này thể chế hóa tư tưởng, quan điểm của Đảng. Chính phủ ban hành Nghị định số 59/2023/NĐ-CP và Nghị định số 61/2023/NĐ-CP để hướng dẫn thi hành.

1.1. Khái Niệm và Ý Nghĩa của Thực Hiện Dân Chủ Ở Cơ Sở

Dân chủ ở cơ sở là nền tảng để người dân tham gia vào quản lý nhà nước và xã hội. Nó đảm bảo quyền của người dân được biết, được bàn, được làm, được kiểm tra. Thực hiện dân chủ ở cơ sở giúp củng cố niềm tin của người dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Đây cũng là động lực to lớn để thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Pháp luật về thực hiện dân chủ tạo hành lang pháp lý cho quá trình này.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Pháp Luật Về Dân Chủ Ở Cơ Sở Việt Nam

Pháp luật về dân chủ ở cơ sở đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ Chỉ thị 30-CT/TW đến Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11 và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện. Các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành luật cũng được ban hành. Quá trình này thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đến việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Mỗi giai đoạn đều có những điểm mới, phù hợp với tình hình thực tiễn.

II. Thực Trạng Pháp Luật Về Dân Chủ ở Huyện Lai Vung Hiện Nay

Những năm gần đây, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở đã được cấp ủy, chính quyền các cấp triển khai nghiêm túc và sáng tạo. Điều này góp phần phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tạo sự đồng thuận và phát huy sức mạnh toàn dân trong xây dựng và phát triển đất nước. Lai Vung là một huyện nông nghiệp ở Đồng Tháp, nơi phần lớn người dân sống ở nông thôn. Việc thực hiện dân chủ ở cơ sở đã đạt được những kết quả đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều bất cập. Cần đánh giá thực trạng để có giải pháp phù hợp.

2.1. Ưu Điểm Trong Thực Hiện Pháp Luật Về Dân Chủ Ở Lai Vung

Nhận thức của cán bộ và người dân về dân chủ ở cơ sở đã được nâng cao. Người dân tích cực tham gia vào các hoạt động của địa phương. Hệ thống pháp luật về dân chủ được phổ biến, quán triệt. Các hoạt động giám sát của cộng đồng được tăng cường. Nhờ đó, đời sống kinh tế - xã hội của người dân được cải thiện. Huyện Lai Vung đã có nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo trong thực hiện dân chủ.

2.2. Hạn Chế và Thách Thức Trong Thực Hiện Dân Chủ ở Lai Vung

Một số cấp ủy, chính quyền và cán bộ, công chức chưa nhận thức đầy đủ, còn thiếu trách nhiệm trong triển khai pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở, nhất là vấn đề công khai thông tin. Bộ phận lớn người dân còn hạn chế về nhận thức, hiểu biết pháp luật. Hoạt động của các Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng còn nhiều khó khăn, bất cập. Cần giải quyết những hạn chế này để nâng cao hiệu quả.

2.3. Ảnh hưởng Kinh Tế Xã hội đến thực hiện pháp luật về Dân Chủ

Đặc điểm kinh tế - xã hội của huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp có ảnh hưởng lớn đến thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở. Bộ phận lớn người dân sống ở nông thôn, dựa vào sản xuất nông nghiệp. Trình độ dân trí còn hạn chế. Điều này gây khó khăn cho việc tiếp cận thông tin và tham gia vào các hoạt động dân chủ. Cần có giải pháp phù hợp để khắc phục những khó khăn này.

III. Giải Pháp Đẩy Mạnh Thực Hiện Pháp Luật Về Dân Chủ

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở tại huyện Lai Vung, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Giải pháp cần tập trung vào nâng cao nhận thức, năng lực cho cán bộ và người dân, hoàn thiện cơ chế thực hiện dân chủ, tăng cường giám sát. Ngoài ra, cần gắn việc thực hiện dân chủ với phát triển kinh tế - xã hội. Các giải pháp cần phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

3.1. Tăng Cường Tuyên Truyền Phổ Biến Pháp Luật Dân Chủ ở Lai Vung

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Hình thức tuyên truyền cần đa dạng, phong phú, phù hợp với từng đối tượng. Cần tập trung vào các nội dung cơ bản của pháp luật về dân chủ, quyền và nghĩa vụ của người dân. Tuyên truyền cần thường xuyên, liên tục, có hệ thống. Sử dụng các phương tiện truyền thông hiện đại để tăng hiệu quả.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Thực Hiện Dân Chủ ở Cơ Sở Đồng Tháp

Cần nâng cao năng lực cho cán bộ, công chức trong việc thực hiện dân chủ ở cơ sở. Tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức về pháp luật, kỹ năng vận động quần chúng. Cán bộ cần có thái độ phục vụ nhân dân, tôn trọng quyền làm chủ của người dân. Cần có cơ chế đánh giá cán bộ dựa trên kết quả thực hiện dân chủ ở địa phương. Cần có chính sách đãi ngộ phù hợp để thu hút cán bộ giỏi.

3.3. Tăng Cường Giám Sát Thực Hiện Pháp Luật Về Dân Chủ

Cần tăng cường giám sát của cộng đồng đối với việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở. Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong giám sát. Tạo điều kiện cho người dân tham gia giám sát hoạt động của chính quyền. Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quyền dân chủ của người dân. Có cơ chế bảo vệ người tố cáo sai phạm.

IV. Ứng Dụng Pháp Luật Dân Chủ Nghiên Cứu Tại Huyện Lai Vung

Nghiên cứu pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở tại huyện Lai Vung cho thấy sự cần thiết của việc áp dụng linh hoạt các quy định pháp luật vào thực tiễn. Lai Vung có đặc thù riêng về kinh tế, xã hội, văn hóa. Việc áp dụng pháp luật cần phù hợp với những đặc thù này. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành trong quá trình thực hiện. Việc lắng nghe ý kiến của người dân là yếu tố quan trọng để đảm bảo thành công.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Thực Hiện Dân Chủ ở Cơ Sở Tại Lai Vung

Cần đánh giá hiệu quả thực hiện dân chủ ở cơ sở tại Lai Vung một cách khách quan, toàn diện. Đánh giá cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, có thể đo lường được. Cần thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm cả người dân, cán bộ, chính quyền. Đánh giá cần chỉ ra được những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức. Kết quả đánh giá là cơ sở để đề xuất giải pháp.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Lai Vung Về Dân Chủ Cơ Sở

Nghiên cứu tại Lai Vung giúp rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Bài học về sự tham gia của người dân, vai trò của cán bộ, sự phối hợp giữa các cấp. Bài học về việc áp dụng pháp luật linh hoạt, phù hợp với thực tiễn. Những bài học này có thể được áp dụng cho các địa phương khác. Chia sẻ kinh nghiệm giúp nâng cao hiệu quả chung.

V. Tương Lai Của Pháp Luật Dân Chủ ở Cơ Sở Lai Vung

Pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Cần sửa đổi, bổ sung các quy định cho phù hợp với thực tiễn. Cần ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành luật một cách chi tiết, cụ thể. Cần có cơ chế đảm bảo thực thi pháp luật một cách hiệu quả. Cần tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật.

5.1. Hoàn Thiện Pháp Luật Để Phát Huy Dân Chủ Ở Cơ Sở

Cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở để phát huy tối đa quyền làm chủ của nhân dân. Cần đảm bảo tính minh bạch, công khai trong quá trình xây dựng pháp luật. Cần thu hút sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, người dân. Pháp luật cần đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện. Pháp luật cần tạo động lực cho người dân tham gia vào các hoạt động dân chủ.

5.2. Định Hướng Phát Triển Pháp Luật Về Dân Chủ Ở Lai Vung

Cần xác định rõ định hướng phát triển pháp luật về dân chủ ở cơ sở tại Lai Vung trong thời gian tới. Định hướng cần phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Cần tập trung vào các lĩnh vực mà người dân quan tâm, như đất đai, môi trường, y tế, giáo dục. Cần tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình hoạch định chính sách. Xây dựng Lai Vung thành điểm sáng về dân chủ.

VI. Kết Luận Pháp Luật và Dân Chủ ở Cơ Sở Động Lực Phát Triển

Pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Việc thực hiện tốt pháp luật về dân chủ giúp phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tạo sự đồng thuận xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu tại huyện Lai Vung đã chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế và giải pháp. Cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện để phát huy tối đa vai trò của dân chủ.

6.1. Tóm Tắt Các Giải Pháp Quan Trọng Nâng Cao Hiệu Quả Dân Chủ

Để nâng cao hiệu quả thực hiện dân chủ ở cơ sở, cần tập trung vào các giải pháp sau: Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật; Nâng cao năng lực cán bộ; Tăng cường giám sát của cộng đồng; Hoàn thiện cơ chế thực hiện dân chủ; Gắn việc thực hiện dân chủ với phát triển kinh tế - xã hội. Các giải pháp cần được thực hiện đồng bộ, hiệu quả để mang lại kết quả tốt nhất.

6.2. Kiến Nghị Để Tiếp Tục Hoàn Thiện Pháp Luật Về Dân Chủ

Để tiếp tục hoàn thiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở, cần: Sửa đổi, bổ sung các quy định cho phù hợp với thực tiễn; Ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành luật một cách chi tiết, cụ thể; Có cơ chế đảm bảo thực thi pháp luật một cách hiệu quả; Tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật. Cần lắng nghe ý kiến của người dân, chuyên gia, nhà khoa học để xây dựng pháp luật tốt hơn.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Thực hiện dân chủ ở cơ sở (DCCS) là phương thức cốt lõi nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân theo tinh thần Hiến pháp năm 2013: "Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân". Quá trình thể chế hóa dân chủ tại Việt Nam đã trải qua các dấu mốc pháp lý quan trọng: từ Chỉ thị số 30-CT/TW (1998), Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11, đến bước chuyển biến mang tính bước ngoặt là sự ra đời của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2023), cùng các văn bản hướng dẫn như Nghị định số 59/2023/NĐ-CP và Nghị định số 61/2023/NĐ-CP.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn triển khai tại các địa bàn nông thôn vẫn còn nhiều thách thức. Đề án tốt nghiệp Thạc sĩ chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính (Mã số: 8 38 01 02) với đề tài "Pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở, từ thực tiễn huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp" do học viên Đỗ Minh Quân thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Huyền Hạnh và TS. Đinh Lương Minh Anh tại Học viện Hành chính Quốc gia đã tập trung giải quyết trực diện bài toán thực thi pháp lý này.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                            BÀI TOÁN THỰC TIỄN TẠI ĐỊA PHƯƠNG                      |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| - 85.07% người dân chưa nắm bắt thông tin về Luật Thực hiện DCCS năm 2022.        |
| - 66.67% người dân có hiểu biết hạn chế về Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11.      |
| - Chỉ 15.92% người dân tiếp cận được thông tin quy hoạch, dự án đầu tư chi tiết.  |
| - 54.97% người dân được khảo sát có trình độ học vấn dưới trung học phổ thông.   |
| - Hoạt động Ban TTND & Ban GSĐTCĐ còn mang tính trực quan, thiếu chuyên môn.     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Mục tiêu của đề án

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và pháp lý: Phân tích toàn diện nội hàm thực hiện pháp luật về DCCS qua 03 giai đoạn lịch sử (1998 - 2007, 2007 - 2022, và từ 2022 đến nay).
2. Khảo sát và đánh giá thực trạng: Thu thập, xử lý dữ liệu thực nghiệm từ 402 phiếu khảo sát tại 12 xã, thị trấn thuộc huyện Lai Vung nhằm đo lường hiệu quả thực thi cơ chế "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng".
3. Xây dựng giải pháp và lộ trình ứng dụng: Đề xuất mô hình quy trình hóa công tác công khai thông tin, nâng cao năng lực thiết chế giám sát cộng đồng và hoàn thiện quy chuẩn kiểm tra, giám sát giai đoạn 2024 - 2026.

Phạm vi và giới hạn

• Không gian: Địa bàn huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp (gồm thị trấn Lai Vung và 11 xã: Hòa Long, Hòa Thành, Long Hậu, Long Thắng, Tân Dương, Tân Phước, Tân Thành, Vĩnh Thới, Tân Hòa, Định Hòa, Phong Hòa).
• Thời gian: Dữ liệu thực tiễn được phân tích chuyên sâu giai đoạn 2019 - 2023, khảo sát xã hội học thực hiện tháng 03/2024.
• Đối tượng: Toàn bộ quy trình thực hiện pháp luật về DCCS ở cấp xã, tập trung vào 4 nhóm quyền: Công khai thông tin; Nhân dân bàn và quyết định; Nhân dân tham gia ý kiến; Nhân dân kiểm tra, giám sát.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khảo sát thực tiễn tại huyện Lai Vung cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các kênh tiếp cận thông tin truyền thống và nhu cầu chuyển đổi số trong quản trị địa phương:

Tiêu chí so sánh	Phương thức niêm yết truyền thống (Bảng tin UBND, Loa phát thanh)	Phương thức số hóa hiện đại (Cổng thông tin điện tử, Zalo, Mạng xã hội)
Mức độ ưa chuộng của dân cư	Thấp (Chỉ 14.93% người dân ưu tiên lựa chọn)	Cao (> 75% người dân có nguyện vọng tiếp cận)
Tính kịp thời & Độ phủ	Hạn chế theo khung giờ phát thanh, giới hạn địa lý trụ sở	Tức thời, thông báo đa kênh, lưu trữ tra cứu 24/7
Khả năng tương tác hai chiều	Một chiều (Chính quyền phát -> Dân nghe)	Hai chiều (Tiếp nhận phản ánh, khảo sát trực tuyến)
Chi phí vận hành dài hạn	Tốn kém in ấn, bảo trì hệ thống truyền thanh cơ sở	Tối ưu hóa hạ tầng đám mây, tích hợp Cổng dịch vụ công

Phân loại yêu cầu triển khai theo mô hình MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc): Công khai 100% danh mục thủ tục hành chính, mức thu phí/lệ phí, kế hoạch vay vốn, trợ cấp xã hội và bình xét hộ nghèo (hiện đạt mức nhận biết từ 80.10% - 86.57%).
• Should have (Nên có): Quy trình hóa việc tiếp thu và giải trình ý kiến phản biện của người dân trong quy hoạch đất đai (hiện tỷ lệ công khai chỉ đạt 15.92%).
• Could have (Có thể có): Nền tảng bỏ phiếu và biểu quyết trực tuyến tại ấp/khóm theo Điều 20 Luật Thực hiện DCCS 2022.
• Won't have (Chưa thực hiện): Tự động hóa toàn diện xử lý hồ sơ thanh tra phức tạp tại cấp cơ sở.

Thiết kế quy trình quản trị và kiến trúc hệ thống dữ liệu

Nhằm chuyển hóa quy định pháp luật thành quy trình vận hành chuẩn mực (SOP) tại cấp xã, mô hình kiến trúc thực thi DCCS được chuẩn hóa qua sơ đồ sau:

Mô hình cấu trúc dữ liệu theo dõi phản ánh và giám sát đầu tư cộng đồng (Data Schema chuẩn hóa):

{
  "$schema": "https://json-schema.org/draft/2020-12/schema",
  "title": "DCCS_Community_Supervision_Record",
  "type": "object",
  "properties": {
    "project_id": { "type": "string", "example": "DT-LV-2023-08" },
    "location": { "type": "string", "example": "Xã Tân Thành, Huyện Lai Vung" },
    "investment_source": {
      "type": "string",
      "enum": ["Ngan_sach_nha_nuoc", "Nhan_dan_dong_gop", "Xa_hoi_hoa"]
    },
    "community_board": {
      "type": "object",
      "properties": {
        "board_type": { "type": "string", "enum": ["Ban_TTND", "Ban_GSDTCD"] },
        "total_members": { "type": "integer", "example": 7 },
        "technical_qualified_ratio": { "type": "number", "example": 0.28 }
      }
    },
    "public_disclosure_status": {
      "budget_disclosed": true,
      "blueprint_disclosed": false,
      "contractor_disclosed": true
    },
    "citizen_satisfaction_score": { "type": "number", "minimum": 0, "maximum": 100, "example": 89.05 }
  },
  "required": ["project_id", "location", "investment_source", "public_disclosure_status"]
}

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp liên ngành giữa phương pháp luật học thực chứng và điều tra xã hội học định lượng:

• Thu thập mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 12 đơn vị hành chính cấp xã của huyện Lai Vung.
• Quy mô mẫu: Tổng số phát ra: 420 phiếu; Tổng số thu về hợp lệ: 402 phiếu (tỷ lệ phản hồi đạt 95.71%).
• Thời gian khảo sát: Từ ngày 10/03/2024 đến ngày 15/03/2024.
• Công cụ xử lý dữ liệu: Microsoft Excel kết hợp các thuật toán thống kê mô tả (Descriptive Statistics), phân tích tần số (Frequency Analysis) và kiểm định bảng chéo (Cross-tabulation).

---

Implementation và kết quả

Quy trình triển khai và giải thuật xử lý dân chủ cơ sở

Quy trình ra quyết định của cộng đồng dân cư được thuật toán hóa nhằm đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt Luật Thực hiện DCCS năm 2022:

ALGORITHM: QuyTrinh_DanBan_Va_QuyetDinh (Topic, CommunityData)
INPUT: Nội dung đề xuất (Chủ trương đóng góp hạ tầng, sửa đổi hương ước, bầu cử)
OUTPUT: Nghị quyết cộng đồng có hiệu lực pháp lý

BƯỚC 1: Tiếp nhận đề xuất từ UBND cấp xã hoặc ít nhất 10% đại diện hộ gia đình.
BƯỚC 2: Kiểm tra tính hợp pháp:
        IF Topic.isViolatingLaw() == TRUE THEN
            Reject("Nội dung trái quy định pháp luật hoặc thuần phong mỹ tục");
            RETURN ERROR;
        END IF
BƯỚC 3: Tổ chức lấy ý kiến:
        CHOOSE_FORM:
            Case 1: Họp cộng đồng dân cư (Điều kiện hợp lệ: >= 50% tổng số đại diện hộ tham gia)
            Case 2: Phát phiếu lấy ý kiến từng hộ
            Case 3: Biểu quyết qua nền tảng số cộng đồng
BƯỚC 4: Đánh giá kết quả biểu quyết:
        IF Count(Votes_Approved) > 50% Total_Households THEN
            Decision_Status = "THÔNG QUA";
            Lập biên bản -> Gửi UBND cấp xã công nhận trong 05 ngày làm việc;
        ELSE
            Decision_Status = "KHÔNG THÔNG QUA / XIN Ý KIẾN LẠI";
        END IF
BƯỚC 5: Niêm yết công khai kết quả xử lý trong vòng 48h.
RETURN Decision_Status;

Kết quả khảo sát thực chứng

Kết quả định lượng từ 402 mẫu phiếu khảo sát trên địa bàn huyện Lai Vung phản ánh chân thực hiện trạng thực thi pháp luật:

===================================================================================
                    BẢNG TỔNG HỢP KẾT QUẢ KHẢO SÁT THỰC TRẠNG (N = 402)
===================================================================================
Nội dung đánh giá                                           Tỷ lệ tán thành (%)
-----------------------------------------------------------------------------------
1. Mức độ cần thiết ban hành Luật Thực hiện DCCS 2022
   - Rất cần thiết / Cần thiết                              98.51%
   - Không cần thiết                                         1.49%
2. Mức độ nắm bắt quy định pháp luật
   - Không nắm bắt thông tin Luật 2022                      85.07%
   - Hiểu biết hạn chế Pháp lệnh 34/2007                   66.67%
3. Mức độ công khai thông tin của chính quyền địa phương
   - Thủ tục hành chính                                     86.57%
   - Kế hoạch vay vốn, bình xét hộ nghèo, an sinh xã hội    85.07%
   - Quản lý, sử dụng các khoản quỹ, tài trợ huy động       80.10%
   - Dự án đầu tư, quy hoạch đất đai chi tiết               15.92%
   - Kết quả giải quyết tham nhũng, bỏ phiếu tín nhiệm       27.86%
4. Quyền tham gia bàn bạc và quyết định của người dân
   - Đóng góp xây dựng hạ tầng, công trình công cộng        90.05%
   - Bầu, cho thôi Trưởng ấp/khóm                          89.05%
   - Xây dựng hương ước, quy ước cộng đồng                  82.59%
5. Đánh giá hiệu quả hoạt động thiết chế giám sát
   - Ban Giám sát đầu tư cộng đồng đạt loại "Tốt"           60.20%
   - Ban Thanh tra nhân dân đạt loại "Tốt"                  51.24%
===================================================================================

Huy động nguồn lực xã hội hóa giai đoạn 2019 - 2023

Nhờ phát huy hiệu quả quyền làm chủ của người dân, huyện Lai Vung đã huy động nguồn lực to lớn phục vụ xây dựng nông thôn mới:

• Năm 2019: Vận động trên 68 tỷ đồng phục vụ xây dựng cầu, đường nông thôn và an sinh xã hội.
• Giai đoạn phòng chống dịch Covid-19 (2020 - 2021): Vận động kinh phí an sinh xã hội 54 tỷ đồng, mô hình xã hội hóa cầu đường đạt 25 tỷ đồng, quỹ phòng chống dịch đạt 742.222.000 đồng, nguồn lực hỗ trợ khu phong tỏa đạt 13,6 tỷ đồng.
• Năm 2023: Tổng kinh phí huy động đạt 34 tỷ đồng (xã hội hóa 14 tỷ đồng), nhân dân đóng góp 14.669 ngày công lao động (tương đương giá trị trên 3,2 tỷ đồng).
• Kết quả tổ chức bầu cử nhiệm kỳ 2021 - 2026: Tỷ lệ đại diện hộ gia đình bỏ phiếu đạt 91.31%, bầu thành công 71/71 Trưởng ấp/khóm và 106/106 thành viên Ban TTND.
• Thành tựu chung: Đạt 100% (11/11 xã) đạt chuẩn Nông thôn mới, trong đó có 02 xã hoàn thành chuẩn Nông thôn mới nâng cao.

---

Đổi mới và đóng góp

Đề án mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn sâu sắc cho ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính:

+---------------------------------------------------------------------------------------+
|                               ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ ÁN                                  |
+---------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Lập luận dựa trên dữ liệu thực chứng (Data-Driven Legal Research) đầu tiên tại    |
|    khu vực Tây Nam Bộ sau khi Luật Thực hiện DCCS năm 2022 có hiệu lực.               |
| 2. Nhận diện chính xác "điểm nghẽn thông tin": Chỉ 15.92% tiếp cận quy hoạch đất đai |
|    dù tỷ lệ tiếp cận thủ tục hành chính đạt 86.57%.                                   |
| 3. Đề xuất chuẩn hóa bộ chỉ số đo lường hiệu quả hoạt động Ban TTND & Ban GSĐTCĐ.    |
| 4. Xây dựng lộ trình 3 giai đoạn chuyển đổi từ cơ chế hành chính sang quản trị số.     |
+---------------------------------------------------------------------------------------+

So sánh đóng góp khoa học với các công trình nghiên cứu trước đây:

Tiêu chí	Luận văn Lại Thế Nguyên (2014)	Luận văn Vũ Hoàng Hiệp (2017)	Đề án Đỗ Minh Quân (10/2024)
Hệ quy chiếu pháp lý	Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11	Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11	Luật Thực hiện DCCS 2022, Nghị định 59 & 61/2023/NĐ-CP
Địa bàn nghiên cứu	Tỉnh Thanh Hóa (Đô thị & Nông thôn)	Quận Thanh Xuân, Hà Nội (Đô thị)	Huyện Lai Vung, Đồng Tháp (Nông thôn Nam Bộ)
Dữ liệu thực nghiệm	Báo cáo hành chính thứ cấp	Khảo sát chọn mẫu đô thị	Khảo sát định lượng 402 mẫu phân tầng chuyên sâu
Mô hình giải pháp	Kiến nghị sửa đổi thể chế chung	Tăng cường công tác cán bộ phường	Quy trình hóa thủ tục, số hóa công khai & chuẩn hóa GSĐTCĐ

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực tế

• Tình huống 1: Giám sát đầu tư dự án cầu nông thôn tại xã Phong Hòa

  • Vấn đề: Dự án xã hội hóa giao thông có vốn đóng góp của dân nhưng thiếu bản vẽ chi tiết công khai khiến người dân hoài nghi chất lượng.
  • Ứng dụng giải pháp: Ban GSĐTCĐ được tập huấn nghiệp vụ tiếp cận hồ sơ kỹ thuật, tổ chức họp dân công khai dự toán; áp dụng quy trình giám sát độc lập, phát hiện và yêu cầu nhà thầu khắc phục độ dày bê tông mố cầu trước khi nghiệm thu.

• Tình huống 2: Quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại xã Tân Phước

  • Vấn đề: Dự thảo chuyển đổi diện tích trồng lúa kém hiệu quả sang cây ăn trái đặc sản (quýt hồng Lai Vung) lấy ý kiến chưa đầy đủ.
  • Ứng dụng giải pháp: Tổ chức hội nghị đối thoại trực tiếp kết hợp phát phiếu lấy ý kiến 100% hộ dân nằm trong vùng quy hoạch; nâng tỷ lệ đồng thuận từ 45% lên 92% trước khi HĐND xã phê chuẩn.

Lộ trình triển khai ứng dụng (2024 - 2026)

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật và rào cản thực tế

1. Rào cản trình độ dân trí: Tỷ lệ 54.97% người dân chưa tốt nghiệp THPT tại địa bàn nông thôn gây khó khăn trong việc tiếp thu các thuật ngữ pháp lý phức tạp.
2. Năng lực chuyên môn của thiết chế giám sát: Thành viên Ban GSĐTCĐ chủ yếu giám sát bằng kinh nghiệm trực quan, gặp khó khăn khi đọc bản vẽ thiết kế - dự toán kỹ thuật công trình.
3. Nguồn kinh phí hoạt động: Chế độ thù lao và kinh phí hỗ trợ hoạt động của Ban TTND cấp xã còn eo hẹp, chưa tạo động lực mạnh mẽ cho các giám sát viên cộng đồng.

Hướng nghiên cứu và mở rộng

• Xây dựng phần mềm di động (Mobile App) "Dân chủ cơ sở số" tích hợp VNeID nhằm phục vụ biểu quyết và giám sát đầu tư công trực tuyến.
• Nghiên cứu cơ chế tài chính đặc thù hỗ trợ kinh phí hoạt động độc lập cho Ban GSĐTCĐ từ nguồn trích ngân sách dự án.
• Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh thực tiễn thực thi DCCS giữa các loại hình doanh nghiệp nhà nước và đơn vị sự nghiệp y tế/giáo dục trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.

---

Đối tượng hưởng lợi

+---------------------------------------------------------------------------------------+
|                             GIÁ TRỊ CHO CÁC NHÓM ĐỐI TƯỢNG                           |
+---------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Nhân dân huyện Lai Vung (164.263 người):                                           |
|    - Đảm bảo 100% quyền tiếp cận thông tin ngân sách, quy hoạch và chính sách an sinh.|
|    - Thực hiện trực tiếp quyền biểu quyết và giám sát chất lượng công trình dân sinh.  |
|                                                                                       |
| 2. Đội ngũ cán bộ, công chức cấp cơ sở (12 xã, thị trấn):                            |
|    - Sở hữu quy trình chuẩn (SOP) minh bạch hóa thủ tục, giảm thiểu rủi ro pháp lý.  |
|    - Tăng chỉ số hài lòng của người dân, nâng cao hiệu quả điều hành công vụ.         |
|                                                                                       |
| 3. Cơ quan nghiên cứu, giảng viên và sinh viên Luật/Hành chính:                      |
|    - Cung cấp nguồn số liệu khảo sát thực chứng chuẩn xác (402 mẫu điều tra).         |
|    - Mô hình tham khảo hoàn chỉnh cho các đề án thạc sĩ luật học định hướng ứng dụng. |
+---------------------------------------------------------------------------------------+

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luật Thực hiện DCCS năm 2022 có điểm gì mới nổi bật so với Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11?

Luật năm 2022 mở rộng phương châm hành động thành "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng"; bổ sung cơ chế biểu quyết trực tuyến tại thôn/tổ dân phố; quy định cụ thể thời hạn và trách nhiệm giải trình của UBND cấp xã; đồng thời nâng cao vị thế pháp lý của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng.

2. Làm thế nào để khắc phục tình trạng người dân không nắm bắt thông tin quy hoạch đất đai (hiện chỉ đạt 15.92%)?

Cần đa dạng hóa hình thức công khai thay vì chỉ niêm yết tại bảng tin trụ sở UBND (vốn chỉ có 14.93% người dân ưu tiên). Cần bắt buộc gửi thông tin qua nhóm Zalo cộng đồng ấp/khóm, phát thanh định kỳ, và số hóa bản đồ quy hoạch lên trang thông tin điện tử của xã.

3. Thành viên Ban GSĐTCĐ không có chuyên môn xây dựng thì thực hiện giám sát kỹ thuật bằng cách nào?

Cần triển khai cơ chế phối hợp: UBND cấp xã và MTTQ huyện định kỳ tổ chức tập huấn kỹ năng đọc bản vẽ cơ bản; đồng thời quy định chủ đầu tư/nhà thầu có nghĩa vụ cung cấp tóm tắt thông số kỹ thuật dễ hiểu (mác bê tông, chiều dày mặt đường, kích thước kết cấu) để người dân giám sát đối chiếu thực tế.

4. Nguồn kinh phí bảo đảm cho công tác thực hiện DCCS tại xã được lấy từ đâu?

Kinh phí thực hiện do ngân sách nhà nước cấp xã bảo đảm theo phân cấp ngân sách hiện hành, kết hợp hỗ trợ từ ngân sách huyện, nguồn tài trợ hợp pháp của tổ chức, cá nhân và các khoản đóng góp tự nguyện của cộng đồng theo quy định tại Nghị định số 59/2023/NĐ-CP.

5. Làm sao để ngăn ngừa hành vi lợi dụng dân chủ để khiếu kiện kéo dài, gây mất an ninh trật tự?

Phát huy dân chủ phải đi đôi với giữ vững kỷ luật, kỷ cương pháp luật. Cần nâng cao năng lực đối thoại trực tiếp của người đứng đầu chính quyền cấp xã; giải quyết dứt điểm các kiến nghị chính đáng từ cơ sở; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền chế tài xử lý nghiêm các hành vi vu khống, lợi dụng dân chủ vi phạm pháp luật.

---

Kết luận

Đề án tốt nghiệp "Pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở, từ thực tiễn huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp" đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đặt ra. Công trình không chỉ cung cấp bức tranh toàn cảnh, chân thực về thực trạng thi hành pháp luật tại 12 xã, thị trấn của huyện Lai Vung thông qua 402 mẫu khảo sát thực chứng, mà còn định hình hệ thống giải pháp đồng bộ từ tuyên truyền giáo dục, công khai thông tin, đến kiện toàn các thiết chế giám sát nhân dân.

Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn cao dành cho cấp ủy Đảng, HĐND, UBND và Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp trong quá trình đưa Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 đi vào cuộc sống, góp phần xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội và giữ vững an ninh chính trị tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận và pháp lý thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở; Chương 2. Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở trên địa bàn huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp; Chương 3. Quan điểm, giải pháp và lộ trình đẩy mạnh thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở trên địa bàn huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ 1. Cơ sở lý luận thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở 1. Thực hiện dân chủ ở cơ sở Thuật ngữ “dân chủ” ra đời vào khoảng thế kỷ thứ V trước công nguyên ở Hy Lạp cổ đại. Để diễn đạt dân chủ người Hy Lạp đã dùng thuật ngữ “demokratos”, trong đó “demos” là nhân dân và “kratos” là quyền lực.

Cách diễn đạt này đã cung cấp một cách tiếp cận sơ khai về dân chủ, cụ thể dân chủ được hiểu là quyền lực thuộc về nhân dân.Ăngghen - những đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa xã hội hiện đại, dân chủ là một phương tiện tất yếu để con người đạt tới tự do, giải phóng toàn diện những năng lực vốn có của mỗi cá nhân, tức quyền con người phải được bảo đảm và thực hiện đầy đủ. Trong tác phẩm Thường thức chính trị, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra quan niệm “dân chủ tức là dân là chủ”, Người đã chỉ rõ “Ở nước ta chính quyền là của nhân dân, do nhân dân làm chủ. Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền. Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính quyền ấy.

Thế là dân chủ” [32]. Quan niệm “dân là chủ và dân làm chủ” của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định vị thế xã hội, địa vị pháp lý tối thượng của nhân dân là người chủ xã hội, đồng thời cũng thể hiện sự gắn bó chặt chẽ, không thể tách rời trong mối quan hệ giữa người chủ xã hội và hành động làm chủ xã hội của nhân dân. Tác giả Hoàng Chí Bảo từng đưa ra quan niệm về dân chủ, theo đó: “Dân chủ tức là tôn trọng giá trị con người. Dân chủ tức là lắng nghe nhiều tiếng nói khác nhau.

Dân chủ tức là không áp đặt người khác, coi mình là chân lý tuyệt đối” [1]. Quan niệm này tuy ngắn gọn nhưng lại chứa đựng nội hàm sâu sắc, vừa bao trọn được bản chất của dân chủ “tôn trọng giá trị con người”, vừa thể hiện được những phương thức rất cơ bản để phát huy dân chủ đó là “biết lắng nghe tiếng nói khác nhau”, “không áp đặt người khác, coi mình là chân lý tuyệt đối”. 10 Từ các quan niệm trên, dân chủ có thể được nhìn nhận ở hai góc độ. Trước hết, dân chủ được xác định là quyền của nhân dân, cụ thể là quyền làm chủ nhà nước, quyền lựa chọn, xây dựng nên cơ quan dân cử, quyền tham gia, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Bên cạnh đó, dân chủ cũng được hiểu là một thể chế chính trị, một hình thức nhà nước, có sự tham gia của mọi tầng lớp nhân dân trong xây dựng, điều hành hoạt động của nhà nước và nhà nước đại diện cho quyền, lợi ích hợp pháp của nhân dân. Như vậy, có thể khẳng định dân chủ là hình thức tổ chức của nhà nước khi các chủ thể chính trị thừa nhận tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân hay nhà nước là của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Cơ sở có thể được hiểu là đơn vị cấp dưới cùng của một hệ thống tổ chức trong quan hệ với các bộ phận lãnh đạo cấp trên và là nơi trực tiếp thực hiện các hoạt động lao động, sản xuất, công tác,….Bên cạnh đó, cơ sở cũng được hiểu là đơn vị xã hội nhỏ nhất được tổ chức bởi nhân dân, bao gồm địa bàn cư trú (thôn, làng, xóm, khóm, ấp, bản, phum, sóc,…) và nơi làm việc (cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội,…). Tại Khoản 1, Điều 2, Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (DCCS) năm 2022 quy định: “Cơ sở là xã, phường, thị trấn (cấp xã) và cộng đồng dân cư trên địa bàn cấp xã; cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập; tổ chức có sử dụng lao động” [25].

Từ những khái niệm trên, có thể nhận định, cơ sở là nơi diễn ra trực tiếp các mối quan hệ đa diện giữa các tầng lớp nhân dân với chính quyền, giữa các thiết chế của bộ máy nhà nước và hệ thống chính trị với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; giữa các quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên phát sinh giữa Nhà nước với công dân và giữa công dân với nhau. Căn cứ quy định tại Khoản 2, Điều 2, Luật Thực hiện DCCS năm 2022: “Thực hiện DCCS là phương thức phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, để công dân, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động được thông tin, thể hiện ý chí, nguyện vọng, chính kiến của mình thông qua việc thảo luận, tham gia ý kiến, quyết định và kiểm tra, giám sát các vấn đề ở cơ sở theo quy định của Hiến pháp và pháp luật” [25]. Trên thực tế, thực hiện DCCS là điều kiện quan trọng tạo nên sự đồng thuận giữa cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và nhân dân với các chủ thể quản lý trong quan 11 hệ quản lý, điều hành nhằm tăng cường sự hiểu biết về những giá trị mà các bên cùng hướng tới, từ đó góp phần thúc đẩy sự phát triển các mặt tích cực và hạn chế các hành vi tiêu cực trong đời sống xã hội. Pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở Theo tác giả Nguyễn Minh Đoan: “Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự do nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí nhà nước của giai cấp thống trị trong xã hội, là nhân tố điều chỉnh các quan hệ xã hội để bảo vệ lợi ích, thực hiện mục đích của giai cấp thống trị, đồng thời duy trì sự tồn tại, phát triển và vì lợi ích của cả xã hội” [12, tr.

Có thể thấy, pháp luật là công cụ chủ yếu, phổ biến và hữu hiệu nhất để nhà nước thực hiện quản lý xã hội. Trên thực tế, nhà nước là cơ quan thay mặt nhân dân thực hiện quyền làm chủ, tuy nhiên, nhà nước không thể nào nắm bắt được toàn bộ tâm tư, nguyện vọng của toàn thể người dân trên mọi miền đất nước. Do đó, muốn tập được trí tuệ, sức sáng tạo của toàn dân, tạo điều kiện để nhân dân tham gia quản lý nhà nước và xã hội, đòi hỏi phải mở rộng và phát huy DCCS. Với vai trò quan trọng đó, các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thực hiện DCCS không thể đứng ngoài sự điều chỉnh của pháp luật.

Như đã phân tích ở trên, thực hiện DCCS phải được tiến hành theo các quy định của pháp luật. Pháp luật về thực hiện DCCS bao gồm các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, công nhận quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở, cũng như việc tổ chức, thực hiện DCCS nhằm bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân ở các loại hình cơ sở khác nhau. Nói cách khác, pháp luật về thực hiện dân DCCS là hệ thống các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện, điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thực hiện DCCS, bảo đảm thực hiện quyền làm chủ, phát huy cao độ sức sáng tạo của nhân dân trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Hiện nay, pháp luật về thực hiện DCCS có phạm vi điều chỉnh rất rộng bao gồm pháp luật về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn; pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ quan, đơn vị và pháp luật về thực hiện dân chủ ở tổ chức có sử dụng lao động.

Thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở 1. Khái niệm thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở Hiện nay, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta, trong đó pháp luật là cơ sở nền tảng để điều chỉnh các hành vi cá nhân, các quan hệ xã hội, đảm cho xã hội ổn định và phát triển bền vững. Do đó, có thể khẳng định nếu không có pháp luật thì không thể xây dựng nhà nước pháp quyền, tuy nhiên, nếu chỉ có pháp luật thì chưa đủ. Vấn đề có tính then chốt là phải phát huy được giá trị của pháp luật, tức pháp luật phải được triển khai trên thực tế, đi vào đời sống xã hội thông qua quá trình thực hiện pháp luật.

Theo tác giả Nguyễn Minh Đoan: “Thực hiện pháp luật là hành vi thực tế, hợp pháp có mục đích của các chủ thể pháp luật nhằm hiện thực hóa các quy định pháp luật, làm cho chúng đi vào cuộc sống trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật” [12, tr. Trong nhiều năm qua, công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về thực hiện DCCS đã được các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nỗ lực thực hiện và đạt được những tiến bộ quan trọng. Quy trình ban hành các văn bản quy phạm pháp luật được đổi mới, nhiều văn bản quy phạm pháp luật được ban hành đã tạo khuôn khổ pháp lý ngày càng hoàn chỉnh hơn. Tuy nhiên, các quy định của pháp luật về thực hiện DCCS sẽ không thể mang lại giá trị trên thực tiễn nếu không trải qua quá trình thực hiện pháp luật.

Như vậy, đúc rút từ các nhận định về thực hiện pháp luật và pháp luật về thực hiện DCCS, có thể đưa ra khái niệm: “Thực hiện pháp luật về thực hiện DCCS là hành vi thực tế, hợp pháp có mục đích của các chủ thể pháp luật nhằm hiện thực hóa các quy định pháp luật về thực hiện DCCS, làm cho chúng đi vào cuộc sống nhằm bảo đảm thực hiện quyền làm chủ, phát huy cao độ sức sáng tạo của nhân dân trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội”.