CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH THỦ TỤC ĐĂNG KÝ THÀNH LẬP DOANH NGHIỆP 1. Một số vấn đề cơ bản về thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp. Khái niệm thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp. Ở góc độ kinh tế: Thành lập doanh nghiệp là việc chuẩn bị các điều kiện vật chất cần và đủ để hình thành một tổ chức kinh doanh.
Nhà đầu tư phải chuẩn bị trụ sở, nhà xưởng, dây chuyền sản xuất, thiết bị kĩ thuật, đội ngũ nhân công, nhà quản lí. Ở góc độ pháp lý: Theo Khoản 1, Điều 3 NĐ 78/2015/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp “Đăng ký doanh nghiệp là việc người thành lập doanh nghiệp đăng ký thông tin về doanh nghiệp dự kiến thành lập, doanh nghiệp đăng ký những thay đổi hoặc dự kiến thay đổi trong thông tin về đăng ký doanh nghiệp với cơ quan đăng ký kinh doanh và được lưu giữ tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Đăng ký doanh nghiệp bao gồm đăng ký thành lập doanh nghiệp, đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp và các nghĩa vụ đăng ký, thông báo khác theo quy định của Nghị định này”. Như vậy, thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp được hiểu là quy trình và cách thức mà người thành lập doanh nghiệp phải thực hiện để được cơ quan đăng ký kinh doanh cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Mỗi một quy trình chủ thể cần phải chuẩn bị và tuân theo những quy định khác nhau. Do vậy, thủ tục là một vấn đề được các chủ doanh nghiệp rất quan tâm. Việc thành lập, thay đổi hay cấp lại giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đều gắn liền với một quy trình và cách thức nhất định, giúp cho các chủ thể dễ đàng hơn cho công tác chuẩn bị 1. Vai trò của thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp.
Việc ĐKKD nói chung và thành lập doanh nghiệp nói riêng có một ý nghĩa hết sức quan trọng không chỉ với sự hình thành doanh nghiêp mà còn với cả sự ổn định và phát triển của doanh nghiệp trong suốt quá trình tồn tại của nó. Thứ nhất, đây là quá trình đánh dấu sự ra đời của một doanh nghiệp, được pháp luật thừa nhận như một thực thể tham gia vào nền kinh tế với đầy đủ các quyền và nghĩa vụ. Doanh nghiệp sẽ có tư cách pháp nhân, có con dấu, có tài khoản, mã số thuế, mã số hải quan riêng biệt. Thứ hai, đánh dấu việc kết thúc một quá trình bàn bạc, thảo luận, thống nhất giữa các sáng lập viên và mở ra sự công nhận của Nhà nước với các bàn bạc, thảo luận đó.
Các thành viên sáng lập sẽ chịu sự ràng buộc trách nhiệm của mình với doanh nghiệp, chịu trách nhiệm về quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và trách nhiệm về tài sản đối với doanh nghiệp. 5 Luan van Thứ ba, là giai đoạn quan trọng với sự hoạt động của doanh nghiệp về sau bằng việc các bên thống nhất ký tên vào Điều lệ của doanh nghiệp và được Nhà nước công nhận. Mọi hoạt động sau này của doanh nghiệp sẽ phải tuân thủ Điều lệ đã ban hành. Cơ cấu tổ chức, hình thức quản lý, cách thức ra quyết định đều phụ thuộc và được quy định rõ tại Điều lệ này.
Thứ tư, là bước tạo tiền đề về vật chất, tài chính để duy trì sự hoạt động và phát triển việc kinh doanh của doanh nghiệp. Các thành viên sáng lập sẽ góp vốn và được ghi nhận bởi giấy chứng nhận góp vốn do doanh nghiệp cấp. Như vậy, Đăng ký thành lập doanh nghiệp là một thủ tục có vai trò quan trọng với sự hình thành của doanh nghiệp vì nó mang tính chất pháp lý, thể hiện sự công nhận của Nhà nước với sự ra đời của một thực thể kinh doanh. Do đó, việc đưa ra các quy định để có thể thực hiện được thủ tục ấy dễ dàng là một việc vô cùng cần thiết.
Thủ tục ĐKDN đóng vai trò quan trọng trong việc thành lập doanh nghiệp không chỉ đối với người thành lập doanh nghiệp mà còn đối với cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. [3] Đối với người thành lập doanh nghiệp: Thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp giúp họ dễ dàng trong việc thực hiện các quy trình theo đúng thứ tự, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ cần thiết để nộp cho cơ quan đăng ký kinh doanh. Thủ tục rõ ràng, đơn giản giúp người thành lập doanh nghiệp tiết kiệm được thời gian, giảm chi phí Đối với cơ quan đăng ký kinh doanh: Giúp cho cơ quan đăng ký kinh doanh không bị nhầm lẫn về thẩm quyền cấp, có thể giải quyết một cách nhanh gọn theo đúng trình tự, quy định của pháp luật tránh tình trạng Nói tóm lại, thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp là quy định hết sức có ý nghĩa của nhà làm luật. Thủ tục mạch lạc, rõ ràng thì việc đăng ký thành lập doanh nghiệp càng đơn giản.
Ngược lại, nếu quy định về thủ tục không rõ ràng, chồng chéo nhau sẽ gây khó khăn cho cả người đăng ký thành lập doanh nghiệp, cả cơ quan đăng ký kinh doanh. Những chủ thể tham gia vào quá trình đăng ký thành lập doanh nghiệp. Chủ thể của quan hệ pháp luật là các bên tham gia vào quan hệ xã hội được pháp luật điều chỉnh và khi đó sẽ được hưởng những quyền và phải gánh vác những nghĩa vụ nhất định. Thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp là một quan hệ pháp luật với hai chủ thể sau: Người thành lập doanh nghiệp: Bao gồm tổ chức, cá nhân trong nước, tổ chức cá nhân nước ngoài thực hiện ĐKDN tại Việt Nam thỏa mãn các điều kiện theo quy định của pháp luật Việt Nam.
Cơ quan đăng ký kinh doanh: Cơ quan có thẩm quyền cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương là Sở Kế hoạch và Đầu tư; cơ quan có thẩm quyền cấp huyện thuộc Ủy 6 Luan van ban nhân dân cấp huyện là Phòng Tài chính - Kế hoạch thực hiện nhiệm vụ đăng ký hộ kinh doanh cho các chủ doanh nghiệp. Căn cứ theo Điều 13 NĐ 78/2015. Cơ quan đăng ký kinh doanh “1. Cơ quan đăng ký kinh doanh được tổ chức ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh) và ở quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), bao gồm: a) Ở cấp tỉnh: Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư (sau đây gọi chung là Phòng Đăng ký kinh doanh).
Phòng Đăng ký kinh doanh có thể tổ chức các điểm tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả thuộc Phòng Đăng ký kinh doanh tại các địa điểm khác nhau trên địa bàn cấp tỉnh. Thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh có thể thành lập thêm một hoặc hai Phòng Đăng ký kinh doanh và được đánh số theo thứ tự. Việc thành lập thêm Phòng Đăng ký kinh doanh do Ủy ban nhân dân thành phố quyết định sau khi thống nhất với Bộ Kế hoạch và Đầu tư. b) Ở cấp huyện: Phòng Tài chính - Kế hoạch thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện thực hiện nhiệm vụ đăng ký hộ kinh doanh quy định tại Điều 15 Nghị định này (sau đây gọi chung là cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện)” Sở Kế hoạch và Đầu tư là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân thành phố, có chức năng tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân thành phố thực hiện chức năng quản lý nhà nước về kế hoạch và đầu tư, bao gồm các lĩnh vực: tổng hợp về quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; tổ chức thực hiện và đề xuất về cơ chế, chính sách quản lý kinh tế - xã hội; đầu tư trong nước, đầu tư nước ngoài ở thành phố; quản lý nguồn hỗ trợ phát triển chính thức, nguồn viện trợ phi Chính phủ; đấu thầu; đăng ký kinh doanh; tổng hợp và thống nhất quản lý các vấn đề về doanh nghiệp, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân; tổ chức cung ứng các dịch vụ công thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Sở theo quy định của pháp luật; thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn theo sự phân công, ủy quyền của Ủy ban nhân dân thành phố và theo quy định của pháp luật.
Sở Kế hoạch và Đầu tư có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng, được cấp kinh phí hoạt động từ ngân sách và mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước để hoạt động theo quy định. Bởi những lý do trên mà cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận cho doanh nghiệp là Sở kế hoạch và Đầu tư. Cở sở ban hành và nội dung pháp luật điều chỉnh về thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp. Cơ sở ban hành pháp luật điều chỉnh về thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp.
Đăng ký thành lập doanh nghiệp là một trong những công cụ để Nhà nước thực hiện chức năng quản lý đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân.Vậy nên, việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh là sự ghi nhận về mặt pháp lý của Nhà nước đối với sự ra đời và tư cách pháp nhân của chủ thể kinh doanh. Sự ghi nhận về mặt pháp lý này được quy định cụ thể tại các Điều 47, 73,110, 172 Luật doanh nghiệp 2014 đó là khi chủ thể kinh doanh lựa chọn loại hình doanh nghiệp và hoàn thất thủ tục đăng ký kinh doanh tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thì tư cách pháp nhân của chủ thể kinh doanh được xác lập “Kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp”. Cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh là một trong những phương thức để Nhà nước kiểm tra và giám sát hoạt động kinh doanh của chủ thể kinh doanh. Cơ sở kinh tế Nền kinh tế của Việt Nam là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế xã hội chủ nghĩa và là một nền kinh tế đa dạng các hình thức sở hữu.
Hiện nay, kinh tế nước ta đang phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững và chủ động hội nhập kinh tế thành công, cụ thể việc Việt Nam là thành viên của các tổ chức kinh tế lớn như WTO, APEC, hay những hiệp định đa phương, song phương với các nước phát triển trong khu vực…. Vì vậy, các mối quan hệ kinh tế cũng ngày càng phát triển phức tạp, buộc Nhà nước cần phải có các văn bản pháp luật phù hợp với tình hình phát triển kinh tế để điều chỉnh các mối quan hệ đó, đặc biệt là khi các doanh nghiệp được thành lập ngày càng nhiều.