Chương 1: Những vấn đề chung về mua bán, sáp nhập công ty trách nhiệm hữu hạn Chương 2: Pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động mua bán, sáp nhập công ty trách nhiệm hữu hạn: Thực trạng và hướng hoàn thiện 4 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ MUA BÁN, SÁP NHẬP CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN 1. LỊCH SỬ M&A Tính từ đầu thế kỷ XX, thế giới đã chứng kiến sáu làn sóng sáp nhập và mua lại. Làn sóng đầu tiên: xuất phát điểm từ năm 1897 – 1904, xuất hiện sau cuộc đại suy thoái ở Hoa Kỳ năm 1893 vừa chấm dứt. Thời điểm xuất hiện nhiều thương vụ M&A nhất đó là vào những năm 1898 tới năm 1902 và kết quả đã tạo ra sự độc quyền trong các ngành xe lửa, dầu lửa, hóa học… Tuy nhiên vào cuối giai đoạn này có một lượng lớn các vụ sáp nhập không thành công, không gia tăng được hiệu quả khi sáp nhập đồng thời do nền kinh tế bị suy thoái (1903) và thị trường chứng khoán sụp đổ (năm 1904), cùng vào thời điểm này Hoa Kỳ đưa ra luật Sherman sử dụng để chống lại các công ty sáp nhập với mục đích độc quyền đã đặt dấu chấm hết cho gian đoạn này.
Làn sóng thứ hai: Xuất hiện vào những năm 1916 tới cuộc đại suy thoái 1929. Ở giai đoạn này các cuộc sáp nhập và mua lại diễn ra chủ yếu ở các lĩnh vực thực phẩm, mỏ, ngân hàng và ô tô và còn được mang tên là giai đoạn sáp nhập với mục đích độc quyền nhóm bán. Sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất, nền kinh tế Hoa Kỳ bắt đầu phục hồi và phát triển mạnh mẽ, khoa học kỹ thuật và đặc biệt nền kinh tế phát triển mạnh nhờ vào hiệu quả quảng cáo của hệ thống radio. Làn sóng thứ hai kết thúc khi thị trường chứng khoán sụp đổ năm 1929.
Làn sóng thứ ba: Xảy ra từ năm 1965 tới 1969 còn được gọi dưới cái tên “làn sóng sáp nhập kết hợp, lý do cho các cuộc “kết hợp” này là các 5 quy định chống độc quyền được phát triển hơn khiến các công ty muốn phát triển theo con đường M&A phải tìm cách hợp tác với các công ty không cùng hoạt động trong cùng lĩnh vực kinh doanh với mình. Làn sóng thứ tƣ: Xuất hiện từ năm 1981 tới năm 1989. Đặc điểm của các giao dịch trong giai đoạn này đó chính là sự kết hợp không thân thiện của các bên tham gia và nới lỏng Luật chống độc quyền đặc biệt là ở Hoa Kỳ dưới thời của Tổng thống Ronal Reagan. Làn sóng thứ năm: Xuất hiện vào năm 1994 đến năm 2000, là sự xuất hiện của các ngành công nghiệp và toàn cầu hóa.
Trong giai đoạn này các công ty nhấn mạnh vào lợi ích lâu dài hơn là lợi nhuận trước mắt, họ không còn sử dụng nợ quá nhiều để mua lại công ty, và quan tâm nhiều hơn vào vốn chủ sở hữu. Tuy nhiên các thương vụ M&A trong giai đoạn này không mang lại giá trị tăng thêm như các bên tham gia mong đợi. Năm 2000, sau cuộc khủng hoảng tài chính khu vực Đông Nam Á và suy thoái của thị trường chứng khoán đã chấm dứt giai đoạn này. Làn sóng thứ sáu: Xuất hiện bắt đầu từ năm 2003 cho đế thời gian hiện tại, quy mô mang tính toàn cầu và các bên tham gia quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề hòa nhập hậu sáp nhập, bên cạnh đó hoạt động M&A trong giai đoạn này có sự xuất hiện nhiều hơn của các nhà đầu tư tài chính và các thương vụ đạt tỷ lệ thành công cao hơn so với các giai đoạn trước đó[12].
Như vậy, với lịch sử ra đời cách đây hơn một trăm năm, hình thức kinh doanh M&A đã trải qua nhiều thăng trầm của thời gian và ở mỗi một thời điểm nó lại có những đặc điểm riêng biệt. Tại Việt Nam, M&A chỉ xuất hiện khi nhà nước quyết định thay đổi cách thức phát triển kinh tế, từ một nền kinh tế được quản lý và điều hành bởi các mệnh lệnh và quyết định hành chính dần chuyển sang nền kinh tế 6 thị trường có định hướng xã hội chủ nghĩa. Hoạt động M&A được thể chế hóa đầu tiên tại Luật Doanh Nghiệp 1999 và cũng bắt đầu từ giai đoạn này giới kinh doanh mới dần biết đến khái niệm M&A cũng như góp vốn, chuyển nhượng phần vốn góp, chia tách, giải thể doanh nghiệp…Xuất hiện với tư cách là một hình thức kinh doanh mới nhưng hoạt động M&A diễn ra tại Việt Nam trong thời gian qua đã cho thấy tiềm năng phát triển kinh tế thông qua hình thức này là rất lớn nhất là khi Việt Nam đã gia nhập WTO để hòa nhập chung với nền kinh tế thế giới. TỔNG QUAN VỀ MUA BÁN, SÁP NHẬP CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN Mua bán và sáp nhập các loại hình doanh nghiệp, trong đó có loại hình công ty TNHH, là những giao dịch phổ biến trên thế giới, đã xuất hiện và đang trở nên phổ biến ở nước ta.
Hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với các doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào giao dịch mà còn đối với nhiều đối tượng khác như người lao động, người quản lý của doanh nghiệp, các đối thủ cạnh tranh, cộng đồng và nền kinh tế. Cũng như được áp dụng với công ty cổ phần và các loại doanh nghiệp khác, các hoạt động mua bán, sáp nhập công ty trách nhiệm hữu hạn (công ty TNHH) có thể diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau: a) Mua bán công ty trách nhiệm hữu hạn Trong các khía cạnh có liên quan đến giao dịch mua bán và sáp nhập doanh nghiệp, dưới đây viết tắt theo tiếng Anh là M&A (Mergers and Acquisitions), về mặt pháp lý cần xem xét xem mua bán, sáp nhập doanh nghiệp có thể được tiến hành dưới những hình thức pháp lý nào. Hình thức pháp lý ở đây được hiểu là các trình tự, điều kiện do pháp luật quy định mà 7 các bên tham gia giao dịch phải tuân thủ để mua bán hoặc sáp nhập một doanh nghiệp. Hình thức pháp lý của giao dịch M&A sẽ quyết định các công việc cụ thể mà các bên mua bán cần thực hiện cũng như quyết định các bên phải chuẩn bị những hoạt động gì, vào những thời điểm nào để tiến hành một giao dịch mua bán, sáp nhập công ty.
Theo pháp luật Việt Nam hiện hành, có các hình thức thực hiện giao dịch M&A như sau: - Góp vốn trực tiếp vào doanh nghiệp thông qua việc góp vốn để tăng vốn điều lệ công ty TNHH hoặc mua cổ phần phát hành để tăng vốn điều lệ của công ty cổ phần. - Mua lại phần vốn góp hoặc cổ phần đã phát hành của thành viên hoặc cổ đông của công ty. Không giống như hình thức góp vốn trực tiếp vào doanh nghiệp, đây là hình thức đầu tư không làm tăng vốn điều lệ của doanh nghiệp nhưng có thể làm thay đổi cơ cấu sở hữu vốn góp/cổ phần của doanh nghiệp. - Mua, bán doanh nghiệp doanh nghiệp tư nhân (theo quy định của Luật Doanh nghiệp) và một số doanh nghiệp nhà nước, bộ phận doanh nghiệp nhà nước (theo quy định của pháp luật về giao, bán, khoán kinh doanh, cho thuê công ty nhà nước).
- Sáp nhập doanh nghiệp là hình thức kết hợp một hoặc một số công ty cùng loại (công ty bị sáp nhập) vào một công ty khác (công ty nhận sáp nhập) trên cơ sở chuyển toàn bộ tài sản, quyền và nghĩa vụ của công ty bị sáp nhập vào công ty nhận sáp nhập. Công ty bị sáp nhập chấm dứt tồn tại, công ty nhận sáp nhập vẫn tồn tại và kế thừa toàn bộ tài sản, quyền và nghĩa vụ của công ty bị sáp nhập. 8 - Hợp nhất doanh nghiệp là việc hai hoặc nhiều công ty cùng loại (công ty bị hợp nhất) kết hợp thành một công ty mới (công ty hợp nhất). Các công ty bị hợp nhất chấm dứt tồn tại và hình thành mới một công ty trên cơ sở kế thừa toàn bộ tài sản, quyền và nghĩa vụ của các công ty bị hợp nhất.
Trong số các hình thức M&A nêu trên, trên thực tế hình thức cho góp vốn vào công ty và bán phần vốn góp, cổ phần của công ty sẽ là những hoạt động chính và thường xuyên, phổ biến nhất. Mỗi một hình thức M&A đều có những quy định riêng của pháp luật điều chỉnh, trước khi thực hiện bất cứ một hoạt động M&A nào, bên bán cần tìm hiểu kỹ các quy định của pháp luật để xác định mục đích chiến lược của mình khi bán có đạt được hay không và cần phải thực hiện việc bán như thế nào để pháp luật bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích của mình. Trong trường hợp bán toàn bộ doanh nghiệp tư nhân, bán quyền kiểm soát đa số trong công ty TNHH hoặc doanh nghiệp nhà nước, bộ phận của doanh nghiệp nhà nước, thông thường doanh nghiệp mục tiêu sẽ bị “thôn tính” và đôi khi được sáp nhập vào công ty đi mua lại. Nếu chỉ bán một phần công ty của mình cho một đối tác chiến lược, bên bán vừa có thêm nguồn vốn kinh doanh, vừa tiếp thu thêm được những công nghệ và kỹ năng chuyên môn của đối tác.
Bên bán hoàn toàn có thể bảo vệ được lợi ích của mình trong doanh nghiệp và mối lo “bị thôn tính” sẽ không phải là sự bận tâm chính. Bán cổ phiếu phát hành thêm cho đối tác chiến lược là một cách huy động thêm vốn, nhưng nó có những ảnh hưởng nhất định mà bên bán cần nắm rõ trước khi thực hiện ví dụ như sau khi phát hành thêm cổ phiếu, bên bán sẽ phải chia sẻ quyền kiểm soát doanh nghiệp, cơ cấu tài chính của doanh nghiệp sẽ thay đổi. Bên bán cần đảm bảo rằng việc bán phần vốn 9 góp, cổ phần được các bên liên quan chấp thuận và hợp pháp. Các bên liên quan bao gồm các thành viên khác trong công ty TNHH, các cổ đông sáng lập hoặc cổ đông lớn trong công ty cổ phần tùy theo quy định trong điều lệ công ty hoặc thỏa thuận góp vốn.
Ngoài ra, Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán và một số văn bản pháp luật liên quan khác cũng có những điều khoản quy định về thời hạn nắm giữ tối thiểu đối với các cổ đông sáng lập, các giới hạn sở hữu đối với cổ đông nước ngoài.Gaughan, mua một doanh nghiệp, trong đó có loại hình công ty TNHH, được hiểu là việc một công ty tiến hành mua lại một phần đa số hoặc toàn bộ phần vốn góp nhằm kiểm soát một công ty TNHH khác, được gọi là công ty mục tiêu [20] .