CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE LY LUAN VE KY LUAT LAO DONG VA PHAP LUAT VE KY LUAT LAO DONG 1. Một số vấn đề lý luận về kỷ luật lao động 1. Khái niệm kỷ luật lao động Con người khi tham gia vào quá trình lao động tập thể để đạt được hiệu quả cao trong công việc đòi hỏi mỗi cá nhân phải tuân theo một trật tự nề nếp nhất định nhằm thực hiện kế hoạch chung tạo ra năng suất và chất lượng cao nhất. Việc phải tuân theo một trật tự nề nếp nhất định đó chính là sự biểu hiện của “kỷ luật lao động”.
Có thê nói, kỷ luật lao động chính là yếu tố khách quan, là phương tiện để thống nhất hành động của con người trong cộng đồng và càng không thê thiếu đối với mỗi doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, nhà máy xí nghiệp. Trước sự phát triên mạnh mẽ của nền kinh tế xã hội nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi mà trình độ phân công, tổ chức lao động ngày càng cao thì đòi hỏi mỗi cá nhân khi tham gia quá trình lao động cần tuân thủ “&ÿ luật lao động ” một cách triệt dé va nghiém ttic nhất. Lênin từng nói: “Tổ chức lao động xã hội của chú nghĩa cộng sản mà bước đâu là chủ nghĩa xã hội, thì dựa vào và sẽ ngày càng dựa vào một kỷ luật tự giác và tự nguyện của chính ngay những người lao động ” [18]. Cầu nói này của Lênin đã nhân mạnh hơn hết vai trò hết sức quan trọng của kỷ luật lao động và việc thực hiện kỷ luật lao động với tinh thần tự giác và kỷ luật.
Đề thực hiện tốt được điều này chúng ta cần hiểu rõ thế nào là kỷ luật lao động, trước tiên kỷ luật là gì? Theo từ điền tiếng Việt thì khái niệm kỷ luật là: + “Kỷ luật là tổng thể những điểu quy định có tính chất bắt buộc đối với hoạt động của các thành viên trong một tổ chức, đề đảm bảo tính chặt chẽ của tổ chức đó ” [20]. Mỗi cá nhân khi tham gia vào mối quan hệ trong một tổ chức nhất định cần tuân thủ các quy định chung có tính chất bắt buộc nhằm đảm bảo tính thống nhất và trật tự trong hoạt động của các tổ chức đó. + “Kỷ luật là hình thức phạt đối với người vi phạm kỷ luật”. Khi cá nhân trở thành thành viên trong một tổ chức thì buộc phải tuân theo các quy định có tính chất bắt buộc của tô chức đó.
Khi hoạt động, hành vi của các thành viên vi phạm quy định đã được đặt ra phải chịu những hình phạt nhất định tùy theo mức độ vi phạm theo quy định của các tô chức đó. Trong xã hội nói chung, kỷ luật là những quy định về hành vi của con người theo những chuẩn mực do pháp luật, đạo đức quy định tùy theo từng thời kỳ lịch sử trên cơ sở lợi ích của toàn xã hội hay của một giai cấp nhất định. Kỷ luật mang tính tiến bộ khi nó bảo đảm sự phát triển của cả cộng đồng và cá nhân, cũng như bảo đảm quyền tự do của cá nhân trong phạm vi hợp lý và thống nhất với lợi ích của cộng đồng. Do mang tính tất yếu, khách quan nên trong mỗi gia đình, cơ quan, tổ chức, trường học, bệnh viện.
nơi nảo cũng có sự ton tại của kỷ luật, tùy theo các mối quan hệ xã hội khác nhau mà hình thành nên các dạng kỷ luật khác nhau. Trong trường học có kỷ luật của trường học, quân đội có kỷ luật quân đội, còn trong lao động có kỷ luật lao động. Vậy kỷ luật lao động là gì? Theo Từ điển bách khoa Việt Nam: Kỷ luật lao động được hiểu là chế độ làm việc đã được quy định và được sự chấp hành nghiêm túc, đúng đắn của mỗi cấp, mỗi nhóm người, mỗi người trong quá trình lao động, tạo ra sự hài hòa của tất cả các yêu tố sản xuất, liên kết mọi người vào một quá trình thống nhất [16]. Như vậy, theo nghĩa thông thường và đơn giản nhất, kỷ luật lao động là những quy tắc quy định hành vi cá nhân của người lao động mà đơn vị sử dụng lao động xây dựng dựa trên cơ sở pháp luật hiện hành, chuẩn mực đạo đức xã hội và yêu cầu đặc thù của hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm tạo ra một khuôn khô, trật tự làm việc nhất định buộc mọi người phải tuân theo trên tinh thần hợp tác và nếu có sự vi phạm thì sẽ phải gánh chịu hình thức kỷ luật tương ứng.
Với tư cách là nội dung của quan hệ pháp luật lao động, kỷ luật lao động là mối liên hệ tương ứng giữa quyền và nghĩa vụ của các bên chủ thẻ, trong đó quyên thiết lập và duy trì kỷ luật lao động thuộc về NSDLĐ, còn nghĩa vụ thực hiện kỷ luật lao động thuộc về phía NLĐ. Trong quá trình lao động, NSDLĐ có quyền ban hành ra những nguyên tắc, hình thức xử lý đối với những hành vi vi phạm kỷ luật lao động của NLĐ. Trên cơ sở đó, NLÐ có trách nhiệm phải tuân thủ những quy định này. Trường hợp NLĐ không chấp hành các quy định đó thì sẽ phải chịu hình thức xử lý kỷ luật tương ứng với hành vi vi phạm của mình.
Dưới góc độ pháp lý, với tư cách là một chế định của Bộ Luật lao động, kỷ luật lao động là tổng thể những quy phạm pháp luật quy định trách nhiệm, nghĩa vụ của người lao động đối với cơ quan, đơn vị mà mình làm việc và các biện pháp xử lý kỷ luật, nếu người lao động có hành vi vi phạm nghĩa vụ đã được đặt ra. Điều 119 Bộ luật lao động 2019 [21] cũng đã đưa ra khái niệm kỷ luật lao động. Theo đó, kỷ luật lao động được hiểu là nội dung những quy định thể hiện trong nội quy lao động, đề cập đến việc tuân theo thời gian, trật tự tại nơi làm việc cũng như các công nghệ và điều hành sản xuất kinh doanh. Trong đó, nội quy lao động được hiểu là hệ thống những quy định liên quan đến nội dung quan hệ lao động, trật tự lao động được thiết lập tại nơi làm việc được xây dựng và ban hành phù hợp với quy định của pháp luật lao động và các văn bản luật khác có liên quan.
Nội quy lao động bao gồm các nội dung về thời gian làm việc, thời gian nghỉ ngơi, thiết lập trật tự tại nơi làm việc, quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, các hành vi được xác định là vi phạm kỷ luật lao động va cách thức xử lý hành vi nay, va cac quy định khác nhằm bảo vệ tài sản, bí mật kinh doanh công nghệ và quyền sử dụng lao động của người lao động. Như vậy, từ quá trình phân tích trên chúng ta có thể đưa ra khái niệm về kỷ luật lao động như sau: Kỷ luật lao động là những tiêu chuẩn quy định hành vi cá nhân của người lao động dựa trên ý chí của người sử dụng lao động và pháp luật hiện hành, người lao động có nghĩa vụ phải tuân thủ, nếu có vi phạm xảy ra người lao động phải chịu trách nhiệm trước người sử dụng lao động về hành vi vi phạm của mình. Ý nghĩa của kỷ luật lao động Kỷ luật lao động có ý nghĩa rất to lớn trong sản xuất, phát triển kinh tế. Bắt kỳ một nền kinh tế nào cũng không thê thiếu được kỷ luật lao động.
Tại những quốc gia phát triển, người lao động có tính kỷ luật cao chính là chìa khóa của thành công. Còn ở Việt Nam, kỷ luật lao động cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công cuộc đổi mới phát triển kinh tế, đưa đất nước tiễn lên xã hội chủ nghĩa. Nhất là khi nước ta vốn là một nước nông nghiệp lạc hậu, người lao động chủ yếu xuất thân từ nông thôn nên tác phong lao động công nghiệp chưa cao, tùy tiện trong công việc,. Thực hiện tốt kỷ luật lao động sẽ mang lại cho nước ta những lợi ích cả ở tầm vĩ mô trên các phương diện kinh tế, chính trị, xã hội và ở tầm vi mô là lợi ích đối với người sử dụng lao động và người lao động.
Cụ thê: - Ý nghĩa của ký luật lao động đối với Nhà nước: Mục đích của kỷ luật lao động là nhằm đảm bảo hành vi của người lao động được đúng đắn, phù hợp với quy định của doanh nghiệp. Do vậy, việc xây dựng và duy trì kỷ luật lao động không chỉ mang lại sự phát triển ổn định cho doanh nghiệp, mà quan trọng hơn nó còn mang lại sự phát triên ôn định cho đât nước trên nhiêu phương diện khác nhau. Trên phương diện kinh tế, kỷ luật lao động được chấp hành tốt sẽ giúp thời gian lao động hữu ích tăng lên kéo theo đó là sự phát triển của các doanh nghiệp. Bởi lẽ, nguồn lực quan trọng hàng đầu cho sự phát triển kinh tế - người lao động được sử dụng, phân bổ một cách hợp lý, khoa học phục vụ tốt hơn trong hoạt động sản xuất kinh doanh.
Cụ thể, nguoi lao động với trình độ, chuyên môn và tính ky luật cao sẽ đảm bảo cho quá trình vận hành các máy móc, thiết bị của doanh nghiệp được liên tục, ôn đinh, giảm nguy cơ xảy ra sự có, tai nạn lao động,. qua đó góp phần làm tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, tránh lãng phí nguyên, nhiên vật liệu và làm tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường trong nước và quốc tế. Đặc biệt, đối với những ngành, lĩnh vực liên quan đến an ninh quốc gia, đến cuộc sống của mọi người dân trong cả nước như: nhiệt điện, thủy điện, cầu, đường, hàng không, hầm lò,. vấn đề kỷ luật lao động càng có ý nghĩa quan trọng.
Sự chấp hành nghiêm kỷ luật lao động sẽ đảm bảo cho các ngành trọng yếu này được phát triển ổn định, làm cơ sở cho sự phát triên chung của các ngành khác trong xã hội, thúc đây nền kinh tế đất nước không ngừng tăng trưởng. Ngoài ra, việc tuân thủ kỷ luật lao động còn là một trong các yếu tố thu hút đầu tư của nước ngoài vào trong nước góp phần thúc đây tăng trưởng kinh tế.