Pháp luật về công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100% vốn nhà nước trong khóa luận tốt nghiệp

**SEO Description for the Article** Pháp luật về công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100 vốn nhà nước khóa luận tốt nghiệp cung cấp cái nhìn sâu sắc về quy định và quản ...

• Tác giả: La Tú Nhân
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Ngọc Biện Thùy Hương
• Trường học: Đại học Bình Dương
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp luật về công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100% vốn nhà nước
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Bình Dương

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.4. Phạm vi, đối tượng nghiên cứu của đề tài
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.7. Kết cấu của khóa luận
• 2. CHƯƠNG 1: KHUÔN KHỔ PHÁP LUẬT VỀ CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN MỘT THÀNH VIÊN 100% VỐN NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái quát về công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100% vốn Nhà nước
• 1.1.1. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên
• 1.1.1.1. Khái niệm
• 1.1.1.2. Đặc điểm
• 1.1.1.3. Vai trò
• 1.1.1.4. Lịch sử hình thành và phát triển
• 1.1.2. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100% vốn Nhà nước
• 1.1.2.1. Khái niệm
• 3. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN 100% VỐN NHÀ NƯỚC
• 2.1. Về thành lập doanh nghiệp
• 2.2. Về tổ chức và quản lý doanh nghiệp
• 2.3. Về quản lý nguồn vốn doanh nghiệp
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Pháp luật công ty TNHH một thành viên 100 vốn nhà nước

Pháp luật công ty TNHH một thành viên 100% vốn nhà nước là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực luật kinh tế. Khóa luận này tập trung phân tích các quy định pháp luật liên quan đến việc thành lập, tổ chức và quản lý công ty TNHH một thành viên do Nhà nước làm chủ sở hữu. Công ty TNHH một thành viên là loại hình doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, được thành lập và hoạt động theo Luật Doanh nghiệp 2014. Vốn nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong việc duy trì và phát triển các công ty này, đảm bảo thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của Nhà nước.

1.1. Khái niệm và đặc điểm

Công ty TNHH một thành viên 100% vốn nhà nước là doanh nghiệp do Nhà nước làm chủ sở hữu, chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn điều lệ. Loại hình này có tư cách pháp nhân, độc lập về tài sản và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình. Quy định pháp luật công ty đã ghi nhận rõ ràng các điều kiện thành lập, cơ cấu tổ chức và quản lý của công ty TNHH một thành viên. Điều này giúp đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển

Công ty TNHH một thành viên xuất hiện tại Việt Nam từ năm 1999, khi Luật Doanh nghiệp đầu tiên được ban hành. Qua các giai đoạn, mô hình này đã có nhiều thay đổi để phù hợp với nền kinh tế thị trường. Luật Doanh nghiệp 2014 đã tạo bước đột phá, cho phép cả cá nhân và tổ chức thành lập công ty TNHH một thành viên. Điều này đã thúc đẩy sự phát triển của loại hình doanh nghiệp này, đặc biệt là các công ty 100% vốn nhà nước.

II. Quản lý công ty TNHH một thành viên 100 vốn nhà nước

Quản lý công ty TNHH một thành viên 100% vốn nhà nước là một trong những nội dung trọng tâm của khóa luận. Các quy định pháp luật hiện hành đã thiết lập cơ chế quản lý chặt chẽ, bao gồm việc thành lập Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty. Nghĩa vụ của công ty TNHH được quy định rõ ràng, đảm bảo sự minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp nhà nước cũng phải tuân thủ các quy định về quản lý vốn và chế độ tài chính, nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

2.1. Cơ cấu tổ chức và quản lý

Tổ chức công ty TNHH theo mô hình Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty là một trong những điểm nổi bật của Luật Doanh nghiệp 2014. Quản lý công ty TNHH được thực hiện thông qua các quyết định của Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty, đảm bảo sự linh hoạt và hiệu quả trong quản trị doanh nghiệp. Quy định pháp luật công ty cũng yêu cầu các công ty này phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về quản lý vốn và tài chính.

2.2. Quản lý vốn và tài chính

Quản lý vốn trong công ty TNHH một thành viên 100% vốn nhà nước là một vấn đề quan trọng. Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp năm 2014 đã quy định rõ các nguyên tắc và quy trình quản lý vốn. Doanh nghiệp nhà nước phải đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn vốn, đồng thời tuân thủ các quy định về báo cáo tài chính và kiểm toán.

III. Thực trạng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Thực trạng pháp luật về công ty TNHH một thành viên 100% vốn nhà nước đã được phân tích chi tiết trong khóa luận. Mặc dù các quy định hiện hành đã tạo nền tảng pháp lý vững chắc, nhưng vẫn còn một số hạn chế cần được khắc phục. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật tập trung vào việc cải thiện cơ chế thành lập, tổ chức và quản lý công ty TNHH một thành viên. Khóa luận tốt nghiệp cũng đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước.

3.1. Thực trạng pháp luật

Thực trạng pháp luật về công ty TNHH một thành viên 100% vốn nhà nước cho thấy, các quy định hiện hành đã đáp ứng được phần lớn yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, vẫn còn một số bất cập trong việc áp dụng các quy định về thành lập và quản lý doanh nghiệp. Quy định pháp luật công ty cần được cập nhật và hoàn thiện để phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế thị trường.

3.2. Kiến nghị hoàn thiện

Kiến nghị hoàn thiện pháp luật tập trung vào việc cải thiện cơ chế thành lập và quản lý công ty TNHH một thành viên 100% vốn nhà nước. Khóa luận tốt nghiệp đề xuất các giải pháp như tăng cường giám sát, cải thiện cơ chế quản lý vốn và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan quản lý. Những kiến nghị này nhằm đảm bảo hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, doanh nghiệp nhà nước nói chung và công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên (TNHH MTV) 100% vốn Nhà nước nói riêng giữ vai trò then chốt tại các ngành, lĩnh vực kinh tế mũi nhọn. Bên cạnh mục tiêu kinh doanh tìm kiếm lợi nhuận để bổ sung ngân sách nhà nước, loại hình doanh nghiệp này còn thực hiện các chính sách xã hội, cung ứng dịch vụ công ích và đảm bảo các nhiệm vụ phục vụ quốc phòng, an ninh. Mặc dù khuôn khổ pháp lý điều chỉnh công ty TNHH MTV do Nhà nước làm chủ sở hữu đã được thống nhất tại Luật Doanh nghiệp năm 2014 cùng nhiều văn bản hướng dẫn thi hành, thực tiễn áp dụng vẫn bộc lộ những hạn chế, mâu thuẫn giữa các quy định về chế độ trách nhiệm tài sản và cơ chế quản lý vốn. Do đó, đề tài "Pháp luật về công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100% vốn Nhà nước" được tác giả lựa chọn nhằm đánh giá toàn diện các quy định hiện hành và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là tìm hiểu các quy định pháp luật về thành lập và tổ chức quản lý công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước. Để đạt được mục tiêu này, khóa luận triển khai 3 nhóm nhiệm vụ cụ thể:

1. Thu thập tài liệu, nghiên cứu các vấn đề lý luận về thành lập và tổ chức quản lý của mô hình công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước (lịch sử hình thành, khái niệm, đặc điểm, ưu điểm, hạn chế và vai trò pháp lý).
2. Phân tích các quy định pháp luật hiện hành điều chỉnh mô hình này (điều kiện, trình tự thành lập; cơ cấu tổ chức quản lý; quyền và nghĩa vụ của các chủ thể quản lý; chế độ quản lý và sử dụng vốn).
3. Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật, chỉ ra những bất cập, mâu thuẫn quy phạm và đề xuất các kiến nghị, giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quy định pháp lý điều chỉnh các doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước đang hoạt động kinh doanh tại Việt Nam theo Luật Doanh nghiệp năm 2014 và Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp năm 2014. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vấn đề pháp lý cơ bản về điều kiện, trình tự thành lập, chế độ quản trị nội bộ và cơ chế quản lý nguồn vốn nhà nước tại doanh nghiệp; phạm vi không gian là lãnh thổ Việt Nam và phạm vi thời gian tập trung vào giai đoạn thi hành Luật Doanh nghiệp năm 2014 đến năm 2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và pháp lý của đề tài được xây dựng trên hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam và chuẩn mực quốc tế, bao gồm:

• Các đạo luật cơ bản: Bộ luật Dân sự năm 2015 (tiêu chuẩn tư cách pháp nhân tại Điều 74, đại diện tại Điều 134); Luật Doanh nghiệp qua các thời kỳ (năm 1999, năm 2005 và trọng tâm là năm 2014 với các Điều 4, 13, 22, 25, 28, 73, 74, 76, 78, 81, 82, 87, 90–94, 98–107); Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp năm 2014 (Điều 2, 3, 4, 7, 10, 23, 28, 44); Luật Chứng khoán năm 2006 (Điều 6 về người liên quan).
• Chuẩn mực kế toán quốc tế: Chuẩn mực kế toán quốc tế IAS 24 (Related Party Disclosures) về xác định các bên liên quan và công bố thông tin.
• Hệ thống nghị định của Chính phủ: Nghị định số 25/2010/NĐ-CP, Nghị định số 99/2012/NĐ-CP, Nghị định số 71/2013/NĐ-CP, Nghị định số 172/2013/NĐ-CP, Nghị định số 115/2014/NĐ-CP, Nghị định số 78/2015/NĐ-CP, Nghị định số 81/2015/NĐ-CP, Nghị định số 87/2015/NĐ-CP, Nghị định số 91/2015/NĐ-CP, Nghị định số 97/2015/NĐ-CP và Nghị định số 50/2016/NĐ-CP.

Tác giả sử dụng kết hợp 4 phương pháp nghiên cứu pháp lý chuyên ngành:

• Phương pháp so sánh: Được sử dụng tại Chương 1 nhằm đối chiếu các quy định về công ty TNHH MTV qua các giai đoạn lập pháp (Luật Công ty 1990, Luật Doanh nghiệp các năm 1999, 2005, 2014); so sánh sự khác biệt giữa công ty TNHH MTV nói chung với công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước; đối chiếu định nghĩa "người liên quan" giữa Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Chứng khoán 2006 và chuẩn mực kế toán quốc tế IAS 24.
• Phương pháp phân tích: Được triển khai xuyên suốt Chương 1 và Chương 2 để mổ xẻ nội dung từng điều khoản luật về trình tự thành lập, phân định thẩm quyền của Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Ban kiểm soát và phân tích các mâu thuẫn nội tại trong các điều khoản về nghĩa vụ góp vốn.
• Phương pháp tổng hợp: Được áp dụng để liên kết các văn bản luật, nghị định hướng dẫn với các học thuyết pháp lý, từ đó khái quát hóa các vấn đề bản chất và xây dựng hệ thống kiến nghị hoàn thiện.
• Phương pháp thống kê: Thu thập và xử lý các số liệu thực tế về tình hình đăng ký doanh nghiệp mới (năm 2016, 2017), số lượng và tỷ trọng đóng góp GDP của doanh nghiệp nhà nước, cùng các số liệu kiểm toán về thua lỗ, nợ quá hạn và sai phạm tài chính tại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước.

Nguồn dữ liệu của khóa luận bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội và Chính phủ, các báo cáo tài chính và kết luận thanh tra của Kiểm toán Nhà nước, số liệu công bố từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam, cùng các công trình nghiên cứu của các tác giả đi trước như Trần Thành Thọ (2005), Đinh Dũng Sỹ (2011), Ngô Thị Ngọc Hương (2012), Nguyễn Thường Lạng (2015) và Nguyễn Thị Lâm (2017).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khuôn khổ pháp luật về công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100% vốn Nhà nước

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận và các quy phạm pháp luật hiện hành điều chỉnh công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước, tập trung vào 3 nội dung trọng tâm:

1. Khái quát và quá trình hình thành: Công ty TNHH MTV là doanh nghiệp do một tổ chức hoặc một cá nhân làm chủ sở hữu, chịu trách nhiệm về các khoản nợ trong phạm vi vốn điều lệ và có tư cách pháp nhân từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (khoản 1, 2 Điều 73 Luật Doanh nghiệp 2014). Đối với doanh nghiệp nhà nước, Luật Doanh nghiệp 2014 quy định tiêu chí Nhà nước phải nắm giữ 100% vốn điều lệ (khoản 8 Điều 4), thay đổi căn bản so với quy định trên 50% vốn điều lệ của Luật Doanh nghiệp 2005. Quá trình phát triển cho thấy số lượng DNNN từ hơn 12.000 doanh nghiệp đã giảm xuống 5.655 doanh nghiệp (năm 2001) và còn 718 doanh nghiệp vào tháng 10/2016 nhưng vẫn đóng góp 28,8% GDP cả nước. Loại hình TNHH MTV luôn dẫn đầu về số lượng đăng ký mới trong toàn nền kinh tế: 6 tháng đầu năm 2016 đạt 29.343 doanh nghiệp (tăng 6.390 doanh nghiệp so với cùng kỳ năm 2015); 6 tháng đầu năm 2017 đạt 34.493 doanh nghiệp (tăng 5.150 doanh nghiệp so với cùng kỳ năm 2016).

2. Điều kiện và trình tự thành lập: Doanh nghiệp phải đảm bảo vốn điều lệ (góp đủ trong 90 ngày theo Điều 74 Luật Doanh nghiệp 2014); thuộc ngành, lĩnh vực then chốt (an ninh, quốc phòng, truyền tải điện quốc gia, thủy điện đa mục tiêu, điện hạt nhân, in đúc tiền theo Điều 10 Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước 2014 và Nghị định 172/2013/NĐ-CP); có hồ sơ hợp lệ và phù hợp quy hoạch phát triển. Trình tự thành lập gồm 4 bước:

   • Bước 1: Đề nghị thành lập: Lập hồ sơ gồm tờ trình, đề án, ý kiến văn bản của cơ quan tài chính về nguồn vốn, dự thảo điều lệ, đề nghị sử dụng đất và thuyết minh bảo vệ môi trường.
   • Bước 2: Thẩm định hồ sơ: Cơ quan chủ trì phối hợp lấy ý kiến thẩm định từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Nội vụ, Bộ quản lý ngành và UBND cấp tỉnh.
   • Bước 3: Quyết định thành lập: Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước và Tổng công ty SCIC; Bộ trưởng và Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định đối với các doanh nghiệp trực thuộc; Hội đồng thành viên/Chủ tịch công ty quyết định đối với công ty con.
   • Bước 4: Đăng ký doanh nghiệp: Cơ quan đăng ký kinh doanh xử lý và cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

3. Cơ cấu tổ chức và chế độ tài chính: Pháp luật quy định 2 mô hình quản trị gồm:

   • Mô hình Hội đồng thành viên: Áp dụng khi chủ sở hữu ủy quyền cho từ 2 người đại diện trở lên. Hội đồng thành viên gồm từ 3 đến không quá 7 thành viên, nhiệm kỳ không quá 5 năm và không được bổ nhiệm quá 2 nhiệm kỳ; Chủ tịch Hội đồng thành viên không được kiêm Giám đốc hoặc Tổng giám đốc (điển hình như EVN, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam).
   • Mô hình Chủ tịch công ty: Áp dụng khi chủ sở hữu ủy quyền cho 1 người đại diện; Chủ tịch công ty có nhiệm kỳ không quá 5 năm, tối đa 2 nhiệm kỳ và có thể kiêm nhiệm Giám đốc/Tổng giám đốc trừ khi điều lệ có quy định khác (điển hình như Công ty Vietlott).
   • Ban kiểm soát: Gồm từ 1 đến 5 Kiểm soát viên, nhiệm kỳ tối đa 5 năm (không quá 2 nhiệm kỳ), yêu cầu tối thiểu 3 năm kinh nghiệm chuyên ngành tài chính, kế toán, kiểm toán, luật hoặc quản trị kinh doanh (Trưởng ban kiểm soát yêu cầu từ 5 năm kinh nghiệm).
   • Quản lý vốn: Thực hiện theo Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước năm 2014, Nghị định 71/2013/NĐ-CP và Nghị định 87/2015/NĐ-CP; quy định nguyên tắc bảo toàn vốn khi đầu tư ra ngoài doanh nghiệp, chế độ giám sát tài chính và huy động vốn dựa trên kế hoạch 5 năm bảo đảm khả năng thanh toán nợ.

Chương 2: Thực trạng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật về công ty trách nhiệm hữu hạn 100% vốn Nhà nước

Chương 2 chỉ ra các điểm bất cập, mâu thuẫn pháp lý trong thực tiễn thi hành và đưa ra các đề xuất hoàn thiện:

1. Bất cập về tổ chức, quản lý và công khai thông tin:

   • Định nghĩa "người có liên quan" tại Luật Doanh nghiệp 2014 còn hẹp so với Luật Chứng khoán 2006 và Chuẩn mực kế toán quốc tế IAS 24, bỏ sót các mối quan hệ gia đình (con dâu, con rể, bố mẹ vợ/chồng, anh chị em dâu/rể) và các cán bộ cơ quan đại diện chủ sở hữu, dẫn đến kẽ hở trong kiểm soát giao dịch tư lợi.
   • Quy định công bố thông tin theo Nghị định số 81/2015/NĐ-CP còn bỏ sót các nội dung về tài sản và hệ thống quản trị nội bộ; thiếu chế tài trách nhiệm cá nhân đối với người đại diện theo pháp luật.
   • Chưa bắt buộc áp dụng "Bộ quy tắc ứng xử và đạo đức doanh nghiệp" đối với doanh nghiệp 100% vốn nhà nước như thông lệ quốc tế và các doanh nghiệp niêm yết (tiêu biểu như Pepsico).

2. Mâu thuẫn quy phạm về chế độ trách nhiệm tài sản:

   • Khoản 4 Điều 74 Luật Doanh nghiệp 2014 quy định: chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản đối với nghĩa vụ tài chính và thiệt hại do không góp đủ vốn điều lệ đúng hạn. Quy định này mâu thuẫn trực tiếp với nguyên tắc trách nhiệm hữu hạn tại khoản 1 Điều 73 và thủ tục điều chỉnh vốn thực góp trong 30 ngày tại khoản 2, khoản 3 Điều 74 Luật Doanh nghiệp 2014.
   • Việc quy định trách nhiệm vô hạn ("bằng toàn bộ tài sản") đối với chủ sở hữu là tổ chức Nhà nước là không khả thi trên thực tế, đồng thời làm mất đi bản chất của loại hình công ty TNHH MTV, đánh đồng với trách nhiệm của chủ doanh nghiệp tư nhân (Điều 183) và thành viên hợp danh (Điều 172). Nghị định số 50/2016/NĐ-CP cũng chỉ áp dụng biện pháp khắc phục là buộc đăng ký điều chỉnh lại vốn điều lệ theo số vốn thực góp.

3. Thực trạng sai phạm tài chính và quản lý vốn:

   • Thực tiễn giám sát vốn còn lỏng lẻo, dẫn đến các sai phạm nghiêm trọng như vụ án tại PVN và PVC gây thiệt hại 800 tỷ đồng.
   • Nhiều tập đoàn, tổng công ty hoạt động kém hiệu quả, thua lỗ lớn, nợ khó đòi và tính sai khấu hao tài sản cố định.
   • Chính phủ đã thành lập Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhằm tách bạch chức năng đại diện chủ sở hữu và chức năng quản lý nhà nước, hướng tới mô hình 3 vòng kiểm soát (kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro và kiểm toán nội bộ).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các số liệu thực chứng từ kết luận của Kiểm toán Nhà nước và báo cáo chuyên ngành nhằm phản ánh bức tranh thực trạng tài chính và hiệu quả quản lý vốn tại các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước:

Nhóm đơn vị / Doanh nghiệp	Chỉ tiêu tài chính / Tình trạng ghi nhận	Số liệu / Giá trị sai phạm hoặc thua lỗ
Kiểm toán Nhà nước (Tổng hợp)	Kiến nghị tăng thu ngân sách Nhà nước	10.896 tỷ đồng
10 tập đoàn, tổng công ty	Nợ phải thu quá hạn phát sinh	Gần 13.000 tỷ đồng
Các tập đoàn, tổng công ty	Nợ khó đòi	Hơn 14.000 tỷ đồng
Công ty mẹ Cienco 5	Lỗ đầu tư tài chính	11,4 tỷ đồng
Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN)	5/50 công ty con đầu tư thua lỗ	3.702 tỷ đồng
Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN)	11/31 công ty con đầu tư thua lỗ	Ghi nhận thua lỗ trong danh mục đầu tư
Tổng Công ty UDIC	7/24 công ty con lỗ lũy kế	339,6 tỷ đồng
Tập đoàn Than - Khoáng sản (TKV)	6/57 công ty con thua lỗ	118,3 tỷ đồng
Cienco 5 (Các công ty con)	3/10 công ty âm vốn chủ sở hữu	Âm 53,7 tỷ đồng
Công ty Thực phẩm Miền Bắc (Vinataba)	Tình trạng vốn chủ sở hữu	Âm 166,74 tỷ đồng
Vật tư, hàng hóa ứ đọng	PVN (386 tỷ), PVFCCo (117 tỷ), EVN (172 tỷ), VNS (161 tỷ), MobiFone (51 tỷ), Viglacera (57 tỷ), HFIC (22 tỷ), Satra (21 tỷ), Handico (19 căn chung cư)	Tổng giá trị ứ đọng hàng nghìn tỷ đồng (Handico tồn 30 tỷ từ 2012)
Trích thừa khấu hao tài sản cố định	EVN (369 tỷ), PVN (17 tỷ), MobiFone (51,8 tỷ), HFIC (21 tỷ), Vietsovpetro (1.448 USD)	Hạch toán sai quy định pháp luật

Từ các phân tích lý luận và thực tiễn, tác giả đưa ra các hệ thống kiến nghị hoàn thiện cụ thể:

• Về quy định vốn và trách nhiệm tài sản: Đề xuất bãi bỏ quy định tại khoản 4 Điều 74 Luật Doanh nghiệp 2014; sửa đổi khoản 2 và khoản 3 Điều 74 theo hướng xác định rõ chủ sở hữu chịu trách nhiệm tương ứng với phần vốn cam kết đối với các nghĩa vụ phát sinh trước thời điểm đăng ký thay đổi vốn điều lệ.
• Về mở rộng khái niệm người liên quan: Sửa đổi Luật Doanh nghiệp theo hướng tiệm cận Chuẩn mực kế toán quốc tế IAS 24 và Luật Chứng khoán 2006, bổ sung các đối tượng quan hệ gia đình (con dâu, con rể, bố mẹ vợ/chồng, anh chị em dâu rể) và cán bộ công chức thuộc cơ quan đại diện chủ sở hữu.
• Về minh bạch hóa thông tin: Bổ sung một điều luật độc lập trong Luật Doanh nghiệp quy định bắt buộc kiểm toán báo cáo tài chính bởi tổ chức kiểm toán độc lập có năng lực; bắt buộc công khai các dự báo rủi ro và ban hành "Bộ quy tắc ứng xử và đạo đức doanh nghiệp".
• Về kiểm soát vốn và tái cơ cấu: Xây dựng hành lang pháp lý nhận định và công khai tài sản nhà nước; tăng cường giám sát 3 vòng tại Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp; kiên quyết giải thể các doanh nghiệp yếu kém kéo dài và đẩy mạnh cổ phần hóa, tái cơ cấu theo hướng chuyên môn hóa ngành nghề kinh doanh chính.

Đóng góp khoa học của đề tài là đã chỉ rõ các xung đột kỹ thuật lập pháp trong chính Luật Doanh nghiệp 2014 và giữa luật này với các văn bản pháp luật chuyên ngành khác, đồng thời đưa ra các đề xuất lập pháp cụ thể, có căn cứ thực chứng từ số liệu kiểm toán.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Tác giả tự nhận định do phạm vi kiến thức và tài liệu tiếp cận còn hạn chế nên chưa phân tích toàn diện mọi khía cạnh thực tiễn của tất cả các ngành nghề kinh doanh; công trình tập trung chủ yếu vào khía cạnh pháp lý quy phạm và phân tích thực trạng dựa trên các vụ việc, số liệu tài chính được công bố công khai đến năm 2019.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Nghiên cứu, đánh giá sâu hơn về mô hình vận hành thực tế và hiệu quả giám sát của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp trong giai đoạn tiếp theo; khảo sát cơ chế xác định trách nhiệm pháp lý cá nhân của chức danh Kiểm soát viên và người đại diện phần vốn nhà nước trong các mô hình công ty mẹ - công ty con phức hợp.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự và Quản trị kinh doanh khi nghiên cứu về chủ thể kinh doanh và pháp luật doanh nghiệp nhà nước. Các nội dung có giá trị tham khảo chuyên sâu bao gồm:

• Phần phân tích mâu thuẫn quy phạm pháp luật tại Điều 74 Luật Doanh nghiệp năm 2014 về chế độ trách nhiệm tài sản của chủ sở hữu công ty TNHH MTV.
• Bảng tổng hợp số liệu thực tế về tình hình tài chính, trích khấu hao, nợ tồn đọng tại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước giai đoạn 2015–2018.
• Hệ thống hóa chi tiết quy trình 4 bước thành lập doanh nghiệp 100% vốn nhà nước theo các quy định của Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước năm 2014 và Nghị định số 172/2013/NĐ-CP.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm Doanh nghiệp nhà nước theo Luật Doanh nghiệp 2014 có điểm gì khác biệt căn bản so với Luật Doanh nghiệp 2005?
Theo khoản 22 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2005, Doanh nghiệp nhà nước là doanh nghiệp trong đó Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ. Đến Luật Doanh nghiệp 2014 (khoản 8 Điều 4), định nghĩa được thu hẹp lại: chỉ những doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ mới được xác định là Doanh nghiệp nhà nước.

2. Trình tự thành lập công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước được pháp luật quy định qua các bước nào?
Quy trình thành lập gồm 4 bước bắt buộc theo quy định tại Nghị định số 172/2013/NĐ-CP và Luật Doanh nghiệp 2014:

1. Đề nghị thành lập doanh nghiệp (chuẩn bị tờ trình, đề án, dự thảo điều lệ, phương án vốn, đất đai, môi trường).
2. Thẩm định hồ sơ (lấy ý kiến của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ quản lý ngành và UBND cấp tỉnh).
3. Quyết định thành lập (do Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc Hội đồng thành viên/Chủ tịch công ty ban hành theo thẩm quyền phân cấp).
4. Đăng ký doanh nghiệp (nộp hồ sơ tại Phòng Đăng ký kinh doanh và được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong vòng 03 ngày làm việc nếu hồ sơ hợp lệ).

3. Khóa luận chỉ ra mâu thuẫn pháp lý nào tại khoản 4 Điều 74 Luật Doanh nghiệp 2014?
Khoản 4 Điều 74 quy định chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm bằng "toàn bộ tài sản của mình" nếu không góp đủ vốn điều lệ đúng hạn. Quy định này mâu thuẫn trực tiếp với nguyên tắc chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn điều lệ tại khoản 1 Điều 73, mâu thuẫn với quyền đăng ký điều chỉnh vốn theo số thực góp trong 30 ngày tại khoản 3 Điều 74, và không khả thi khi áp dụng đối với chủ sở hữu là tổ chức Nhà nước.

4. Hai mô hình cơ cấu tổ chức và quản lý của công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước có điểm gì khác nhau về mặt nhân sự lãnh đạo?

• Mô hình Hội đồng thành viên: Áp dụng khi có từ 2 đại diện theo ủy quyền trở lên; Hội đồng thành viên gồm từ 3 đến không quá 7 người, nhiệm kỳ tối đa 5 năm (không quá 2 nhiệm kỳ); Chủ tịch Hội đồng thành viên không được kiêm Giám đốc/Tổng giám đốc.
• Mô hình Chủ tịch công ty: Áp dụng khi chỉ có 1 người đại diện; Chủ tịch công ty do cơ quan đại diện chủ sở hữu bổ nhiệm, nhiệm kỳ tối đa 5 năm (không quá 2 nhiệm kỳ); Chủ tịch công ty có quyền kiêm nhiệm Giám đốc hoặc Tổng giám đốc trừ khi pháp luật hoặc điều lệ có quy định khác.

5. Tác giả đưa ra những đề xuất nào nhằm kiểm soát tình trạng thất thoát vốn và sai phạm tại các doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước?
Tác giả đề xuất thiết lập hành lang pháp lý nhận định và công khai tài sản doanh nghiệp độc lập trong Luật Doanh nghiệp; mở rộng phạm vi "người liên quan" theo chuẩn mực IAS 24; bắt buộc kiểm toán độc lập và áp dụng bộ quy tắc ứng xử đạo đức; phát huy vai trò của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo mô hình 3 vòng kiểm soát; kiên quyết giải thể doanh nghiệp thua lỗ kéo dài và đẩy mạnh cổ phần hóa, tái cơ cấu tập trung vào ngành nghề kinh doanh cốt lõi.

Kết luận

Khóa luận của sinh viên La Tú Nhân đã cung cấp một bức tranh toàn diện và có hệ thống về khuôn khổ pháp lý điều chỉnh công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước theo Luật Doanh nghiệp năm 2014 và Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước năm 2014. Tác giả đã làm rõ các điểm nghẽn về mâu thuẫn kỹ thuật lập pháp trong chế định trách nhiệm tài sản, hạn chế trong định nghĩa người liên quan và thực trạng sai phạm tài chính tại các tập đoàn, tổng công ty lớn. Các đề xuất sửa đổi điều luật và giải pháp quản lý vốn được trình bày trong công trình có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khuôn khổ pháp luật về công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100% vốn Nhà nước Chương 2: Thực trạng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật về tổ chức và quản lý công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100% vốn Nhà nước Mặc dù đã cố gắng để hoàn thành khóa luận này nhưng do phạm vi kiến thức còn hạn chế nên không tránh khỏi sự thiếu sót. Rất mong nhận được sự góp ý đến từ các thầy cô và đọc giả quan tâm đến đề tài này. 6 CHƢƠNG 1 KHUÔN KHỔ PHÁP LUẬT VỀ CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN MỘT THÀNH VIÊN 100% VỐN NHÀ NƢỚC 1. Khái quát về công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100% vốn Nhà nƣớc 1.

Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 1. Khái niệm Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên (TNHH MTV) là một loại hình doanh nghiệp (DN) được thành lập và hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp (LDN), do một tổ chức hoặc một cá nhân làm chủ sở hữu; chủ sở hữu công ty chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn điều lệ của công ty (khoản 1 Điều 73 LDN 2014). Công ty TNHH MTV có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (GCN ĐKDN). Xét về góc độ pháp nhân, một tổ chức muốn được công nhận là có tư cách pháp nhân thì phải thỏa mãn đầy đủ các điều kiện về pháp lý, cụ thể quy định tại Điều 74 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Tức là phải được thành lập theo quy định của Bộ luật Dân sự hoặc luật khác có liên quan; có cơ cấu tổ chức chặt chẽ; có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình; nhân danh mình tham gia vào các quan hệ pháp luật một cách độc lập thì khi đó doanh nghiệp mới được pháp luật công nhận là có tư cách pháp nhân. Công ty TNHH MTV có đầy đủ bốn tiêu chí nêu trên. Đặc điểm Tư cách pháp lý: công ty TNHH MTV có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp GCN ĐKDN (khoản 2 Điều 73 LDN 2014). Chủ sở hữu công ty và công ty là có mối quan hệ độc lập với nhau trong tài sản.

Chủ sở hữu của công ty TNHH MTV: chủ sở hữu của công ty có thể là cá nhân hoặc tổ chức (khoản 1 Điều 73 LDN 2014). So với loại hình doanh nghiệp tư nhân, chỉ có thể do một cá nhân làm chủ sở hữu. Do đó, về tiêu chí chủ sở hữu thì phạm vi về chủ sở hữu của công ty TNHH MTV rộng hơn so với doanh nghiệp tư nhân. Vốn điều lệ: vốn điều lệ của công ty do chủ sở hữu của công ty góp vào công ty để thành lập và hoạt động (Điều 74 LDN 2014).

Điều này khác biệt so 7 với sự liên kết góp vốn của nhiều thành viên như công ty cổ phần (CTCP) hay công ty TNHH hai thành viên trở lên. Trách nhiệm khoản nợ và nghĩa vụ tài sản: chủ sở hữu của công ty chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác trong phạm vi số vốn điều lệ của công ty được ghi trong GCN ĐKDN (khoản 1 Điều 73 LDN 2014). Quyền phát hành chứng khoán: cũng giống như loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) hai thành viên trở lên, doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH MTV không được phát hành cổ phần để huy động vốn (khoản 3 Điều 73 LDN 2014). Chuyển nhượng vốn: chủ sở hữu công ty được phép chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ vốn điều lệ cho tổ chức, cá nhân khác (khoản 5 Điều 76 LDN 2014).

Sau khi chuyển nhượng vốn, công ty có thể chuyển đổi thành loại hình doanh nghiệp khác, có thể là công ty TNHH hai thành viên trở lên hoặc CTCP (khoản 3 Điều 87 LDN 2014). Vai trò Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của nước ta hiện nay, loại hình công ty TNHH MTV là một loại hình mới không thể thiếu. Đặc biệt, trong nền kinh tế công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì loại hình TNHH đã tạo điều kiện cho các nhà kinh doanh hạn chế rủi ro, giúp cho các nhà đầu tư có thể đầu tư vào bất cứ lĩnh vực kinh tế nào mà họ hướng đến, điều này đã thu hút được nhà đầu tư trong hoạt động kinh doanh. Sự xuất hiện, tồn tại của loại hình công ty TNHH nói chung và của loại hình công ty TNHH MTV nói riêng ở nước ta cũng là tất yếu khách quan của nền kinh tế thị trường và pháp luật phải thừa nhận sự tồn tại khách quan đó.1 Vì lẽ đó, để công ty TNHH MTV phát huy được vai trò chủ đạo thì trước hết nhà nước phải có những chính sách và quy định pháp luật hợp lý để chi phối trong quá trình thành lập và tổ chức quản lý các hoạt động của loại hình công ty này.

Lịch sử hình thành và phát triển Trên thế giới, mô hình công ty TNHH ra đời muộn nhất so với các loại hình doanh nghiệp khác, nó xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX và phát triển mạnh vào thế kỷ XX. Ở Việt Nam, loại hình công ty TNHH xuất hiện khi Quốc hội ban hành Luật Công ty vào ngày 21/12/1990, nhưng mô hình công ty TNHH MTV 1 Trường Đại học Luật TP.HCM (2014), Pháp luật về Chủ thể kinh doanh, Nhà xuất bản Hồng Đức– Hội Luật gia Việt Nam, tr. 8 thì mãi đến năm 1999 mới được đề cập trong LDN được Quốc hội thông qua ngày 12/06/1999. Đây được xem là văn bản ghi nhận chi tiết, có nhiều nét tiến bộ và khá đầy đủ về các loại hình doanh nghiệp.

Tuy nhiên, LDN 1999 chỉ cho phép tổ chức mới có quyền thành lập công ty TNHH MTV.2 Thế kỷ XXI, nền kinh tế nước ta phát triển mạnh và có nhiều sự đổi mới, thu hút được nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước. Ngày 12/12/2005 Quốc hội đã thông qua Luật số 60/2005/QH11, thay thế cho LDN 1999, LDN Nhà nước và Luật Đầu tư Nước ngoài tại Việt Nam. LDN 2005 cho phép cả cá nhân và tổ chức đều được quyền thành lập công ty TNHH MTV. Việc cho phép cá nhân có thể trở thành chủ sở hữu công ty TNHH MTV đóng vai trò hết sức quan trọng nhằm tạo sự đa dạng hóa về chủ sở hữu công ty của loại hình doanh nghiệp này.

LDN 2014 được Quốc hội khóa XIII thông qua tại kỳ họp thứ 8 ngày 26/11/2014, có hiệu lực từ ngày 01/07/2015, được coi là một bước đột phá mới, có ý nghĩa hết sức quan trọng khi vừa tiếp tục kế thừa những quy định còn phù hợp và đang đi vào cuộc sống của LDN 2005, nhưng đồng thời đã sửa đổi, bổ sung quy định mới nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập của luật cũ, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi hơn, phù hợp với thông lệ quốc tế; đáp ứng được các nhu cầu thực tiễn của các doanh nghiệp. Ví dụ: Trong 6 tháng tháng đầu năm 2016, số công ty TNHH MTV thành lập mới là 29.343 doanh nghiệp (tăng 6.390 doanh nghiệp so với cùng kỳ năm 2015), đứng đầu trong các loại hình doanh nghiệp thành lập mới và trong 6 tháng đầu năm 2017 thì số doanh nghiệp thành lập mới lại tập trung nhiều nhất ở loại hình công ty này với số doanh nghiệp đăng ký thành lập lên tới 34.493 doanh nghiệp (tăng 5.150 doanh nghiệp so với cùng kỳ năm 2016).3 Do đây là loại hình doanh nghiệp mới nhất trong các loại hình doanh nghiệp, lại đáp ứng được nhu cầu kinh doanh cũng như chế độ chịu TNHH, nên đã thu hút được sự chú ý của nhiều nhà đầu tư. Vì vậy, từ khi mô hình công ty này xuất hiện cho đến nay, công ty TNHH MTV vẫn luôn dẫn đầu vị trí trong việc đăng ký thành lập mới. Qua ví dụ trên cho thấy, trong những năm gần đây số lượng thành lập mới loại hình doanh nghiệp này ngày càng gia tăng.

Điều này chứng tỏ hiện nay loại hình công ty TNHH MTV đang rất phổ biến ở Việt Nam. 2 Khoản 1 Điều 46 LDN 1999 3 Nguyễn Thị Lâm (2017), Pháp luật về công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ Luật học, Viện đại học Mở Hà Nội, tr. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100% vốn Nhà nước 1. Khái niệm Theo quy định tại khoản 7 Điều 4 LDN 2014 thì doanh nghiệp được định nghĩa như sau: “Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh”.

Còn doanh nghiệp nhà nước (DNNN) được hiểu là tổ chức kinh tế do Nhà nước đầu tư vốn thành lập và tổ chức quản lý nhằm hoạt động kinh doanh thực hiện mục tiêu kinh tế - xã hội do Nhà nước giao, hay nói cách khác chỉ có những doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ mới được gọi là DNNN (khoản 8 Điều 4 LDN 2014). Trong đó, DNNN bao gồm:“Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ là công ty mẹ của tập đoàn kinh tế nhà nước, công ty mẹ của tổng công ty nhà nước, công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ - công ty con; Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên độc lập do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ” (khoản 2 Điều 2 Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp 2014). Đây là điểm mới của LDN 2014 so với LDN 2005. Trước đây, tại khoản 22 Điều 4 LDN 2005 quy định:“Doanh nghiệp nhà nước là doanh nghiệp trong đó Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ”.

Đặc điểm DNNN có tư cách pháp nhân tương tự như công ty TNHH MTV nói chung (khoản 2 Điều 73 LDN 2014), có quyền và nghĩa vụ dân sự, tự chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động kinh doanh trong phạm vi số vốn do doanh nghiệp quản lý. Về sở hữu vốn: công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước do Nhà nước đầu tư vốn và trực tiếp thành lập, nên nó thuộc sở hữu Nhà nước. Tuy nhiên, công ty do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ lại không có quyền sở hữu đối với tài sản trong doanh nghiệp mà chỉ là người đứng ra quản lý tài sản và sản xuất, kinh doanh trên cơ sở Nhà nước sở hữu. Công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước đều do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền trực tiếp ký quyết định thành lập khi thấy cần thiết.