Luận văn thạc sĩ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu ngân sách nhà nước nghiên cứu trường hợp các tỉnh ven biển đồng bằng sông cửu long

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu ngân sách nhà nước nghiên cứu trường hợp các tỉnh ven biển, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Luân Vũ
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thị Minh Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Thu Ngân Sách Nhà Nước Nghiên Cứu Trường Hợp Các Tỉnh Ven Biển Đồng Bằng Sông Cửu Long
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Bố cục luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Khái quát về các tỉnh ven biển đồng bằng sông Cửu Long
• 2.2. Thuận lợi và khó khăn
• 2.2.1. Thuận lợi
• 2.2.2. Khó khăn và hạn chế
• 2.3. Thực trạng thu ngân sách các tỉnh ven biển đồng bằng sông Cửu Long
• 2.4. Thu ngân sách địa phương
• 2.5. Phân cấp ngân sách ở Việt Nam
• 2.5.1. Thực trạng phân cấp ngân sách ở Việt Nam
• 2.5.2. Chủ trương phân cấp ngân sách hiện nay
• 2.6. Ngân sách nhà nước
• 2.6.1. Thu ngân sách nhà nước
• 2.6.2. Đặc điểm thu ngân sách nhà nước
• 2.6.3. Các nhân tố tác động đến thu ngân sách nhà nước
• 2.7. Các bài nghiên cứu thực nghiệm
• 2.7.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 2.7.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.8. Định nghĩa các biến số
• 2.8.1. Biến phụ thuộc
• 2.8.2. Các biến độc lập
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Kiểm tra làm sạch dữ liệu
• 3.3. Thống kê mô tả
• 3.4. Mô hình tác động cố định (FEM)
• 3.5. Mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên (REM)
• 3.6. Phân tích hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả nghiên cứu
• 4.1.1. Thống kê mô tả các biến trong mô hình
• 4.1.2. Kết quả hồi quy và thảo luận
• 4.1.3. Hiệu chỉnh mô hình FEM
• 4.1.4. Tổng hợp kết quả kỳ vọng các yếu tố ảnh hưởng đến thu NSNN
• 4.1.5. Phân tích kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Hàm ý chính sách
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân tích thu ngân sách nhà nước tại ĐBSCL

Ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội. Tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu ngân sách là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính. Vùng ĐBSCL có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút nguồn thu.

1.1. Đặc điểm kinh tế xã hội của ĐBSCL

ĐBSCL là vùng có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và thủy sản. Với dân số đông và nguồn tài nguyên phong phú, vùng này có tiềm năng lớn trong việc phát triển kinh tế. Tuy nhiên, sự phát triển không đồng đều giữa các tỉnh cũng là một thách thức lớn.

1.2. Vai trò của ngân sách nhà nước trong phát triển kinh tế

Ngân sách nhà nước không chỉ là công cụ tài chính mà còn là phương tiện để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế. Việc phân tích thu ngân sách giúp xác định các nguồn thu chính và tối ưu hóa việc sử dụng ngân sách.

II. Các thách thức trong thu ngân sách nhà nước tại ĐBSCL

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng thu ngân sách nhà nước tại ĐBSCL vẫn gặp nhiều khó khăn. Các yếu tố như sự phụ thuộc vào ngân sách trung ương, tình hình kinh tế toàn cầu và các chính sách tài chính có ảnh hưởng lớn đến nguồn thu.

2.1. Sự phụ thuộc vào ngân sách trung ương

Nhiều tỉnh trong vùng vẫn phụ thuộc vào ngân sách trung ương để bù đắp cho các khoản hụt chi. Điều này làm giảm tính chủ động trong việc quản lý ngân sách địa phương.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

ĐBSCL là vùng chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu, dẫn đến tình trạng ngập úng và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Điều này trực tiếp tác động đến nguồn thu ngân sách.

III. Phương pháp phân tích thu ngân sách nhà nước tại ĐBSCL

Để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu ngân sách, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Việc sử dụng mô hình hồi quy giúp xác định mối quan hệ giữa các biến độc lập và thu ngân sách.

3.1. Phương pháp nghiên cứu định tính

Nghiên cứu định tính giúp xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến thu ngân sách. Qua phỏng vấn và khảo sát, có thể thu thập thông tin từ các chuyên gia và nhà quản lý.

3.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng

Sử dụng mô hình hồi quy để phân tích dữ liệu thu thập được. Mô hình này giúp xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố như GDP, số lượng doanh nghiệp đến thu ngân sách.

IV. Kết quả nghiên cứu về thu ngân sách nhà nước tại ĐBSCL

Kết quả nghiên cứu cho thấy thu ngân sách nhà nước tại ĐBSCL có xu hướng tăng nhưng chưa ổn định. Các yếu tố như GDP bình quân đầu người và số lượng doanh nghiệp hoạt động có tác động tích cực đến thu ngân sách.

4.1. Tăng trưởng thu ngân sách qua các năm

Trong giai đoạn 2005-2014, thu ngân sách nhà nước tại ĐBSCL đã tăng trưởng trung bình 17,58%/năm. Tuy nhiên, sự tăng trưởng này không đồng đều giữa các tỉnh.

4.2. Các yếu tố tác động đến thu ngân sách

Các yếu tố như GDP bình quân đầu người, mở cửa thương mại và chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh đều có ảnh hưởng tích cực đến thu ngân sách nhà nước.

V. Kết luận và khuyến nghị cho thu ngân sách nhà nước tại ĐBSCL

Để nâng cao hiệu quả thu ngân sách nhà nước tại ĐBSCL, cần có các chính sách phù hợp nhằm khai thác tối đa nguồn thu từ kinh tế địa phương. Việc cải cách chính sách tài chính và tăng cường quản lý ngân sách là rất cần thiết.

5.1. Khuyến nghị chính sách tài chính

Cần xây dựng các chính sách tài chính linh hoạt, phù hợp với tình hình thực tế của từng tỉnh. Việc tăng cường phân cấp ngân sách cũng là một giải pháp quan trọng.

5.2. Tăng cường quản lý ngân sách

Cần nâng cao năng lực quản lý ngân sách tại các tỉnh, đảm bảo việc sử dụng ngân sách hiệu quả và minh bạch. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách cũng cần được chú trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thu ngân sách nhà nước tại các tỉnh ven biển khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) giữ vai trò then chốt trong việc tạo lập nguồn lực tài chính công, phục vụ mục tiêu phát triển hạ tầng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội. Trong giai đoạn 2005 - 2014, quy mô thu ngân sách nhà nước toàn vùng ghi nhận sự tăng trưởng rõ rệt, tăng từ 1.657,13 tỷ đồng năm 2005 lên mức 6.800,58 tỷ đồng vào năm 2014, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 17,58%/năm. Mặc dù đạt được những bước tiến tích cực, nguồn thu ngân sách tại các địa phương này vẫn bộc lộ tính thiếu ổn định, tỷ lệ tự cân đối thu chi còn thấp và phải phụ thuộc lớn vào các khoản bổ sung từ ngân sách trung ương, với tỷ lệ trợ cấp bình quân giai đoạn 2010 - 2014 lên tới 45,19%.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là xác định chính xác mức độ tác động của các nhân tố kinh tế - xã hội đến nguồn thu ngân sách, từ đó tháo gỡ điểm nghẽn tài khóa địa phương. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc lượng hóa ảnh hưởng của 6 yếu tố vĩ mô và vi mô, bao gồm: thu nhập bình quân, độ mở thương mại, năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, thâm hụt ngân sách, phát triển doanh nghiệp và tỷ lệ lao động có việc làm. Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi 07 tỉnh ven biển ĐBSCL gồm Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau và Kiên Giang trong khoảng thời gian 10 năm (2005 - 2014). Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác, hỗ trợ chính quyền địa phương xây dựng cơ chế quản lý thu bền vững, hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP toàn vùng đạt trên 7,3%/năm và giảm dần mức độ lệ thuộc vào nguồn trợ cấp tài khóa trung ương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phân cấp tài khóa (Fiscal Decentralization Theory) của Oates và Musgrave kết hợp với khung phân tích nỗ lực thu thuế thực nghiệm của Gupta (2007) và Võ Thành Vân (2010). Theo lý thuyết phân cấp tài khóa, việc trao quyền chủ động nguồn thu và phân định rõ nhiệm vụ chi giúp chính quyền địa phương tối ưu hóa khả năng khai thác nguồn lực kinh tế tại chỗ, đồng thời nâng cao hiệu lực phân bổ ngân sách.

Mô hình nghiên cứu định lượng thiết lập mối quan hệ giữa biến phụ thuộc là thu ngân sách nhà nước (THUNS) và 6 biến độc lập:

1. Thu nhập bình quân đầu người (GDPBQ): Đo lường năng lực tạo thu nhập và dung lượng cơ sở thuế của nền kinh tế địa phương.
2. Mở cửa thương mại (MOCUATM): Tỷ lệ tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên GDP, phản ánh mức độ hội nhập kinh tế quốc tế.
3. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (NLCT/PCI): Thước đo chất lượng điều hành kinh tế và mức độ thuận lợi của môi trường kinh doanh.
4. Tỷ lệ thâm hụt ngân sách (THNS): Tỷ lệ giữa chi và thu ngân sách, phản ánh áp lực huy động nguồn thu bù đắp chi tiêu.
5. Số lượng doanh nghiệp hoạt động (SLDN): Đại diện cho quy mô khu vực kinh tế chính thức đóng góp thuế trực thu và gián thu.
6. Tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động có việc làm (TLDSTDTLD): Phản ánh nguồn lực lao động tạo ra giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Niên giám Thống kê của Tổng cục Thống kê, báo cáo quyết toán ngân sách của Bộ Tài chính và số liệu khảo sát PCI của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam giai đoạn 2005 - 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 70 quan sát dạng dữ liệu bảng cân bằng (Balanced Panel Data), bao quát toàn bộ 07 tỉnh ven biển Tây Nam Bộ qua 10 năm liên tục. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ nhóm tỉnh ven biển được lựa chọn vì các địa phương này có sự tương đồng lớn về điều kiện tự nhiên, hạ tầng thủy hải sản và cơ cấu kinh tế biển.

Quy trình phân tích dữ liệu được thực hiện trên phần mềm kinh tế lượng Stata 12 thông qua các bước kiểm định chặt chẽ:

• Thống kê mô tả và phân tích tương quan tuyến tính để kiểm tra tính đại diện và phân phối dữ liệu.
• Ước lượng mô hình tác động cố định (FEM) nhằm kiểm soát các đặc trưng riêng biệt không đổi theo thời gian của từng tỉnh.
• Ước lượng mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) và thực hiện kiểm định Hausman để xác định mô hình tối ưu giữa FEM và REM.
• Kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan trong chuỗi dữ liệu bảng. Do mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan, tác giả sử dụng phương pháp bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) để hiệu chỉnh mô hình FEM, đảm bảo kết quả ước lượng đạt tính vững, không chệch và có độ tin cậy cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thống kê mô tả và hồi quy mô hình FGLS được tổng hợp qua hệ thống bảng biểu và đồ thị xu hướng, làm nổi bật 4 phát hiện quan trọng:

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                      KẾT QUẢ THỐNG KÊ MÔ TẢ CÁC BIẾN (N=70)                   |
+------------------------------------+------------+------------+----------------+
| Chỉ số nghiên cứu                  | Trung bình | Thấp nhất  | Cao nhất       |
+------------------------------------+------------+------------+----------------+
| Thu ngân sách (Tỷ đồng)            | 4.157,26   | 912,70     | 12.987,50      |
| GDP bình quân đầu người (Triệu đ)  | 20,44      | 6,60       | 49,70          |
| Mở cửa thương mại (%)              | 41,39      | 13,00      | 98,00          |
| Năng lực cạnh tranh (PCI)          | 57,37      | 40,92      | 65,81          |
| Tỷ lệ thâm hụt ngân sách (%)       | 80,17      | 40,00      | 130,00         |
| Số lượng doanh nghiệp (Doanh nghiệp| 1.716,78   | 509,00     | 3.921,00       |
| Tỷ lệ lao động có việc làm (%)     | 55,56      | 46,80      | 63,60          |
+------------------------------------+------------+------------+----------------+

1. GDP bình quân đầu người có tác động cùng chiều mạnh nhất đến thu ngân sách nhà nước ở mức ý nghĩa 1%. Mức thu nhập bình quân tăng trưởng từ 8,39 triệu đồng năm 2005 lên 36,59 triệu đồng năm 2014 (tăng bình quân 17,94%/năm) trực tiếp mở rộng cơ sở đánh thuế trên địa bàn.
2. Số lượng doanh nghiệp hoạt động có tương quan dương mật thiết với tổng thu ngân sách. Quy mô doanh nghiệp trung bình của vùng đã tăng từ 1.112 doanh nghiệp năm 2005 lên 2.253 doanh nghiệp năm 2014 (tương đương mức tăng 102,6%), tạo ra nguồn thu vượt trội từ thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng.
3. Chỉ số PCI tác động tích cực đến nguồn thu với mức điểm bình quân đạt 57,37 điểm. Sự cải thiện về tính minh bạch và chi phí gia nhập thị trường đã kích thích dòng vốn đầu tư ngoài nhà nước.
4. Mở cửa thương mại (đạt trung bình 41,39%) và tỷ lệ lao động có việc làm (bình quân 55,56%) đều có hệ số hồi quy dương, khẳng định vai trò đòn bẩy của hoạt động xuất nhập khẩu thủy hải sản và nguồn nhân lực địa phương.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm trên phản ánh chính xác bức tranh chuyển dịch kinh tế tại các tỉnh duyên hải Tây Nam Bộ. Việc GDP bình quân đầu người và số lượng doanh nghiệp đóng vai trò quyết định nguồn thu hoàn toàn trùng khớp với kết luận trong nghiên cứu của Gupta (2007) và Võ Thành Vân (2010). Khi sản xuất kinh doanh tại địa phương tăng trưởng, các nguồn thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân đều tăng tương ứng.

Kim ngạch xuất nhập khẩu toàn vùng duy trì mức tăng trưởng ấn tượng từ 313,37 triệu USD/năm giai đoạn 2005 - 2009 lên 729,21 triệu USD/năm giai đoạn 2010 - 2014 (gấp 2,3 lần), giải thích tại sao độ mở thương mại lại có hệ số tác động cùng chiều mạnh mẽ. Mặt khác, việc tỷ lệ thu/chi ngân sách bình quân đạt 80,17% và nguồn hỗ trợ từ Trung ương vẫn chiếm tới 45,19% phản ánh áp lực tài chính rất lớn trong đầu tư hạ tầng cảng biển và xây dựng nông thôn mới. Điều này khẳng định nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) là giải pháp cốt lõi để thu hút thêm các doanh nghiệp quy mô lớn, từ đó giảm thiểu sự phụ thuộc vào trợ cấp tài khóa trung ương.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa công tác thu ngân sách nhà nước:

1. Đẩy mạnh cải cách hành chính và cải thiện môi trường kinh doanh:

   • Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân các tỉnh, Trung tâm Xúc tiến Đầu tư và Thương mại.
   • Hành động: Đơn giản hóa 100% thủ tục hành chính về thuế, đất đai và hải quan; công khai quy hoạch mặt bằng khu công nghiệp ven biển.
   • Mục tiêu: Nâng điểm chỉ số PCI trung bình toàn vùng đạt trên 65,00 điểm trong giai đoạn 2026 - 2028.

2. Thúc đẩy phát triển doanh nghiệp và tái cơ cấu kinh tế biển:

   • Chủ thể thực hiện: Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp Sở Công Thương.
   • Hành động: Xây dựng gói tín dụng ưu đãi hỗ trợ chuyển đổi từ hộ kinh doanh cá thể lên doanh nghiệp; phát triển chuỗi giá trị chế biến thủy sản công nghệ cao tại Kiên Giang, Cà Mau và Bạc Liêu.
   • Mục tiêu: Đạt tốc độ gia tăng số lượng doanh nghiệp hoạt động tối thiểu 12%/năm, nâng kim ngạch xuất khẩu thủy sản vượt mốc 1,2 tỷ USD/tỉnh trước năm 2030.

3. Hoàn thiện cơ chế phân cấp và quản lý nguồn thu địa phương:

   • Chủ thể thực hiện: Sở Tài chính và Cục Thuế 7 tỉnh ven biển.
   • Hành động: Mở rộng diện thu đối với các sắc thuế nhà đất, khai thác hiệu quả quỹ đất công ven biển và hiện đại hóa hệ thống thu thuế điện tử.
   • Mục tiêu: Tăng tỷ lệ tự chủ cân đối ngân sách địa phương lên trên 85%, giảm tỷ lệ nhận trợ cấp từ ngân sách trung ương xuống dưới 20% vào năm 2028.

4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giải quyết việc làm:

   • Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội cùng các cơ sở đào tạo nghề.
   • Hành động: Mở rộng các chương trình đào tạo kỹ thuật đóng tàu, vận tải biển và du lịch sinh thái biển đảo.
   • Mục tiêu: Nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo có việc làm từ 55,56% lên trên 65,00% trong vòng 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho nhiều nhóm độc giả chuyên môn:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan thuế cấp tỉnh:

   • Lợi ích: Nắm bắt các biến số vĩ mô chi phối nguồn thu để lập dự toán thu chi ngân sách trung hạn chính xác hơn.
   • Use case: Sở Tài chính và Cục Thuế các tỉnh Kiên Giang, Cà Mau, Bến Tre áp dụng mô hình để dự báo nguồn thu hàng năm.

2. Nhà hoạch định chính sách kinh tế và xúc tiến đầu tư:

   • Lợi ích: Xác định các điểm nghẽn trong chỉ số PCI để xây dựng chính sách thu hút doanh nghiệp FDI và kinh tế tư nhân.
   • Use case: Xây dựng đề án phát triển các khu kinh tế ven biển và đặc khu kinh tế đảo Phú Quốc.

3. Giảng viên và nhà nghiên cứu học thuật:

   • Lợi ích: Tiếp cận phương pháp luận kinh tế lượng chuẩn mực về hồi quy dữ liệu bảng, kỹ thuật xử lý khuyết tật mô hình bằng FGLS.
   • Use case: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giảng dạy môn Tài chính công và Kinh tế lượng ứng dụng.

4. Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế:

   • Lợi ích: Hiểu rõ quy trình xây dựng luận văn thạc sĩ chuẩn mực từ khung lý thuyết, làm sạch dữ liệu đến thảo luận hàm ý chính sách.
   • Use case: Tham khảo cấu trúc đề tài nghiên cứu về quản lý tài chính địa phương và kinh tế vùng.

Câu hỏi thường gặp

1. Yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến thu ngân sách nhà nước tại các tỉnh ven biển ĐBSCL? Nghiên cứu chỉ ra GDP bình quân đầu người và số lượng doanh nghiệp hoạt động là hai nhân tố có tác động thuận chiều mạnh mẽ nhất với mức ý nghĩa 1%. Khi GDP bình quân tăng từ 8,39 triệu đồng lên 36,59 triệu đồng, dung lượng tích lũy kinh tế gia tăng, giúp mở rộng cơ sở đánh thuế của toàn vùng.

2. Tại sao nghiên cứu phải sử dụng mô hình FGLS thay vì mô hình FEM thông thường? Mặc dù kiểm định Hausman chỉ ra mô hình tác động cố định (FEM) phù hợp hơn REM, nhưng mô hình FEM lại mắc phải khuyết tật phương sai sai số thay đổi và tự tương quan. Phương pháp FGLS được sử dụng để hiệu chỉnh các vi phạm này, bảo đảm ước lượng không chệch và có độ tin cậy thống kê cao.

3. Mở cửa thương mại có vai trò như thế nào đối với nguồn thu ngân sách các tỉnh Tây Nam Bộ? Mở cửa thương mại đạt mức trung bình 41,39% và kim ngạch xuất nhập khẩu giai đoạn sau đạt 729,21 triệu USD/năm. Hoạt động ngoại thương sôi động giúp các địa phương ven biển tăng thu trực tiếp từ thuế xuất nhập khẩu và tạo hiệu ứng lan tỏa cho các doanh nghiệp chế biến thủy sản.

4. Cải thiện chỉ số PCI giúp tăng thu ngân sách địa phương bằng cách nào? Chỉ số PCI bình quân đạt 57,37 điểm đóng vai trò chất xúc tác cải thiện môi trường đầu tư. Khi chi phí gia nhập thị trường giảm và tính minh bạch tăng, số lượng doanh nghiệp thành lập mới tăng nhanh (đạt đỉnh 3.921 doanh nghiệp), trực tiếp làm gia tăng nguồn thu từ thuế môn bài, thuế TNDN và GTGT.

5. Luận văn có giá trị tham khảo thế nào đối với các tỉnh không thuộc vùng ven biển? Mặc dù tập trung vào 07 tỉnh ven biển ĐBSCL, khung phân tích 6 biến số cùng quy trình kiểm định kinh tế lượng FGLS trong luận văn hoàn toàn có thể mở rộng ứng dụng cho các tỉnh nội địa vùng đồng bằng hoặc các vùng kinh tế trọng điểm khác trên cả nước.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận về phân cấp tài khóa và nỗ lực thu ngân sách nhà nước tại các địa phương ven biển.
• Xác lập bộ dữ liệu bảng 70 quan sát của 07 tỉnh ven biển ĐBSCL giai đoạn 2005 - 2014 và xử lý thành công khuyết tật mô hình bằng phương pháp FGLS.
• Chứng minh mối quan hệ đồng biến có ý nghĩa thống kê của GDP bình quân đầu người, số lượng doanh nghiệp, PCI và độ mở thương mại đối với quy mô thu ngân sách.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp tài khóa đồng bộ, gắn liền với việc cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực tự chủ tài chính địa phương.
• Định hướng các nghiên cứu tiếp theo mở rộng khung thời gian sau năm 2015 và bổ sung các biến số về biến đổi khí hậu cũng như chuyển đổi số trong quản lý thuế.

Công trình là tài liệu học thuật giá trị cao dành cho các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý tài chính công và học viên chuyên ngành Quản lý kinh tế. Quý độc giả quan tâm có thể tham khảo toàn văn luận văn tại thư viện Đại học Kinh tế TP.HCM hoặc liên hệ qua kênh lưu trữ học thuật của tác giả để khai thác sâu hơn bộ dữ liệu phân tích.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài Ngân sách nhà nƣớc là toàn bộ các khoản thu chi của Nhà nƣớc trong dự toán đã đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng của nhà nƣớc. Ngân sách nhà nƣớc (NSNN) đƣợc xem là khâu chủ đạo của hệ thống tài chính, thể hiện quan hệ tài chính giữa nhà nƣớc với các chủ thể trong xã hội và gắn liền với việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nƣớc nhƣ điều tiết kinh tế vĩ mô, ổn định trật tự và an sinh xã hội. Các hoạt động thu chi của NSNN luôn luôn gắn chặt với quyền lực kinh tế - chính trị của nhà nƣớc, đƣợc nhà nƣớc tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định. Các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có vị trí địa lý nằm liền kề hai Thành phố lớn đó là Thành phố Hồ Chí Minh và Thành phố Cần Thơ, với hệ thống giao thông thủy bộ nối liền các tỉnh duyên hải ĐBSCL với Thành phố Hồ Chí Minh và Thành phố Cần Thơ, tạo cho vùng có nhiều lợi thế trong việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên, nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm.

Theo Tổng cục Thống kê (2005-2014), tốc độ tăng trƣởng GDP (theo giá 1994) trung bình toàn vùng đạt 6,7%/năm. Đây chính là tiềm năng và điều kiện thuận lợi để các tỉnh ven biển ĐBSCL nâng cao năng lực sản xuất, đầu tƣ đổi mới khoa học công nghệ, tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trƣờng, tạo lợi thế trong thu hút đầu tƣ, góp phần làm tăng nguồn thu NSNN cho khu vực. Thu NSNN các tỉnh ven biển ĐBSCL có chiều hƣớng tăng qua các năm. Cụ thể, từ mức 1657,13 tỷ đồng năm 2005, đến mức 6800,58 tỷ đồng vào năm 2014, tốc độ tăng trƣởng trung bình 17,58%/năm.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trƣởng và nguồn thu NSNN chƣa ổn định, chƣa đảm bảo đƣợc nhiệm vụ chi, còn phụ thuộc nhiều vào sự hỗ trợ từ ngân sách Trung ƣơng, Trung ƣơng phải bù các khoản hụt chi, trung bình khoảng 22,97%/năm, từ đó làm ảnh hƣởng đến chính sách phát triển của các tỉnh khu vực này. Để góp phần tháo gỡ những khó khăn trên, điều cần thiết phải nhận biết các yếu tố ảnh hƣởng đến thu NSNN các tỉnh ven biển ĐBSCL trong giai đoạn hiện nay. Đó chính là lý do tôi chọn và thực hiện đề tài “Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 ngân sách nhà nước - nghiên cứu trường hợp các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long”. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn đối với khu vực ven biển ĐBSCL, nhằm cung cấp những thông tin cần thiết cho các cấp lãnh đạo đƣa ra chính sách phù hợp, góp phần khai thác tốt nguồn thu từ kinh tế địa phƣơng và đảm bảo công tác thu NSNN trong thời gian tới.2 Mục tiêu nghiên cứu Xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến thu ngân sách nhà nƣớc các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long.

Từ đó đƣa ra các chính sách, giải pháp, khuyến nghị, giúp các tỉnh có chính sách cụ thể để thu ngân sách đƣợc ổn định và bềnh vững.3 Câu hỏi nghiên cứu Nguồn thu ngân sách nhà nƣớc của các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long chịu sự ảnh hƣởng bởi các nhân tố nào? Các yếu tố ảnh hƣởng đó có tác động nhƣ thế nào đến nguồn thu ngân sách các tỉnh khu vực này? 1.4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tƣợng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu: Vấn đề thu ngân sách nhà nƣớc và các yếu tố ảnh hƣởng đến thu ngân sách nhà nƣớc các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long. Các biến ảnh hƣởng bao gồm: Biến phụ thuộc: Thu ngân sách nhà nƣớc Các biến độc lập gồm: GDP bình quân đầu ngƣời, mở cửa thƣơng mại, chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, thâm hụt ngân sách, số lƣợng doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn và tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động có việc làm.2 Phạm vi nghiên cứu Luận văn nghiên cứu về thu ngân sách nhà nƣớc của 07 tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long bao gồm: Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau và Kiên Giang, giai đoạn 2005-2014.5 Phƣơng pháp nghiên cứu Để xác định các nhân tố trong mô hình đã ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến thu ngân sách của các tỉnh ĐBSCL, đề tài đƣợc thực hiện nhƣ sau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nghiên cứu định tính: Nhằm xác định các chỉ tiêu đánh giá, thu thập các thông tin cần thiết liên quan đến đối tƣợng nghiên cứu nhằm phục vụ cho phần nghiên cứu định lƣợng. Số lƣợng mẫu dự kiến là 70 mẫu trong giai đoạn 2005 - 2014 b.

Nghiên cứu định lƣợng: Mẫu đƣợc chọn theo phƣơng pháp lấy mẫu thuận tiện. Dữ liệu thu thập đƣợc sẽ đƣợc xem xét đƣa vào phân tích thống kê. Sau đó dữ liệu sẽ đƣợc xử lý bằng phần mềm Stata 12. Tác giả sử dụng 2 phƣơng pháp chính trong quá trình xử lý dữ liệu thu thập đƣợc: mô hin ̀ h tác đô ̣ng cố đinh ̣ (FEM) và mô hình tác 2 đô ̣ng ngẫu nhiên (REM).

Tƣ̀ đó , dƣ̣a vào các phân tích trên cơ sở của hê ̣ số R , kiể m đinh ̣ Hausman , phân tić h tƣơng quan giƣ̃a thành phầ n sai số chuyên biê ̣t chéo hay c á nhân (ɛi) và các biến hồi quy độc lập để lựa chọn mô hình phù hợp .6 Bố cục luận văn Luận văn bao gồm 5 chƣơng: Chƣơng 1. Giới thiệu Chƣơng 2. Cơ sở lý thuyết Chƣơng 3. Thiết kế nghiên cứu Chƣơng 4.

Kết quả nghiên cứu Chƣơng 5. Kết luận và hàm ý chính sách TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 Chƣơng 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT Dựa trên các tiếp cận về mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phƣơng pháp nghiên cứu đã trình bày ở chƣơng 1, trong chƣơng 2 nêu lên khái quát về các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long và các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài nghiên cứu. Bên cạnh đó, trong chƣơng này tác giả tổng hợp các nghiên cứu khoa học trƣớc về mối quan hệ giữa các yếu tố đến thu ngân sách dựa trên khung lý thuyết và thực nghiệm đã đƣợc chứng minh có cơ sở khoa học, từ cơ sở đó đƣa ra mô hình nghiên cứu của đề tài. Khái quát về các tỉnh ven biển đồng bằng sông Cửu Long.

Các tỉnh vùng biển và ven biển Đồng bằng sông Cửu Long: bao gồm 29 huyện, thị của 07 tỉnh có biển từ Tiền Giang đến tỉnh Kiên Giang. Diện tích tự nhiên vùng ven biển 12.094 km2, dân số năm 2013 là hơn 3,61 triệu ngƣời. Đang đẩy mạnh đầu tƣ để huyện đảo Phú Quốc thành trung tâm kinh tế lớn của vùng hƣớng mạnh ra biển. Hoàn thành và đi vào khai thác Cảng hàng không Quốc tế Phú Quốc; các khu du lịch sinh thái chất lƣợng cao và hệ thống cảng biển, cảng cá, bến cá, khu neo đậu tránh trú bão.

Các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long có địa hình khá bằng phẳng và nông, nơi sâu nhất khoảng 86m. Hải sản nơi đây có 2.000 loài, trong đó hơn 80 loài có giá trị kinh tế cao; riêng tôm biển có 50 loài, trong đó 15 loài có giá trị kinh tế cao; 40 loài động vật chân đầu, trong đó 10 loài mực có giá trị kinh tế cao. Tổng trữ lƣợng hải sản 577. Các tuyến đƣờng nhánh nối đƣờng trục Bắc-Nam đến đƣờng vòng quanh đảo và kết nối đến các khu du lịch trọng điểm trên đảo đang đƣợc gấp rút hoàn thành; phát triển các tuyến hành lang kinh tế ven biển phía Tây và tuyến hành lang kinh tế ven biển phía Đông gắn với xây dựng khu công nghiệp khí - điện - đạm Cà Mau.

Đã đƣa đƣợc điện lƣới quốc gia ra đảo và đang nghiên cứu hình thành Đặc khu hành chính- kinh tế Phú Quốc. Phát triển kinh tế vùng ven biển phải được tập trung đầu tư, đẩy mạnh trên tất cả các lĩnh vực theo hướng bền vững: Đƣa tốc độ tăng trƣởng GDP bình quân hàng năm giai đoạn 2011-2015 lên 6,7%/năm và giai đoạn 2016-2020 đạt 7,3%/năm. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng ven biển, trong đó tỷ trọng ngành nông – lâm - TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 ngƣ nghiệp giảm từ 17,8% năm 2010 xuống 15% năm 2015 và tiếp tục giảm xuống còn 12,1% năm 2020; ngành công nghiệp - xây dựng tăng từ 35,6% năm 2010 lên 36% năm 2015 và đạt mức 36,3% năm 2020; ngành dịch vụ tăng từ 46,7% năm 2010 lên 48,9% năm 2015 và 51,7% năm 2020. Đến năm 2020, GDP toàn vùng ven biển đạt 1.296 nghìn tỷ đồng, trong đó ngành nông - lâm – ngƣ nghiệp đạt 156 nghìn tỷ đồng, ngành công nghiệp - xây dựng đạt 470 nghìn tỷ đồng và ngành dịch vụ đạt 670 nghìn tỷ đổng.

Thuận lợi và khó khăn 2. Thuận lợi Khai thác lợi thế của địa hình kinh tế vùng ven biển để tạo sức mạnh tổng hợp cho phát triển kinh tế biển: Sắp xếp, tổ chức lại và kết nối không gian vùng biển và vùng bờ (đất liền) tạo thế vững chắc, liên hoàn sẵn sàng vƣơn khơi, bám biển để phát triển kinh tế biển, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc. Thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách đủ mạnh trong quản lý, khai thác, sử dụng tiềm lực vùng ven biển một cách bền vững và hiệu quả: - Khu vực Tây Nam bộ: Phát triển toàn diện ngành hải sản, bao gồm cả khai thác, nuôi trồng, chế biến hải sản và hậu cần dịch vụ nghề cá ven biển, đƣa thủy sản thành ngành kinh tế biển mũi nhọn của tiểu vùng và của cả nƣớc; xây dựng Rạch Giá thành trung tâm nghề cá và dịch vụ lớn của cả nƣớc. Hình thành và phát triển các tuyến hành lang kinh tế ven biển gồm Tuyến kinh tế Cần Thơ-Sóc Trăng (chủ yếu phát triển công nghiệp chế biến nông, hải sản và công nghiệp nhẹ phục vụ xuất khẩu, phát triển mạnh theo hƣớng sản xuất hàng hoá); Tuyến hành lang kinh tế ven biển phía Tây (Rạch Giá - Hà Tiên), chủ yếu tập trung phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn, trọng tâm khai thác chế biến hải sản, công nghiệp vật liệu xây dựng và du lịch dịch vụ; và Tuyến hành lang kinh tế ven biển phía Đông (Bạc Liêu-Gành Hào-Cà Mau-Năm Căn), tập trung nguồn nguyên liệu hải sản cho chế biến xuất khẩu lớn nhất cả nƣớc, mà còn là khu vực trọng điểm sản xuất nông nghiệp của tiểu vùng.