Phân Tích Các Yếu Tố Đóng Góp Vào Thay Đổi Giá Trị Xuất Khẩu Của Việt Nam Sang Thị Trường Mỹ

Việt Nam đã hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, đặc biệt sau khi gia nhập ASEAN, APEC và WTO. 63 trang · Học Viện Chính Sách Và Phát Triển · 2020.

• Tác giả: Đào Thị Liên
• Người hướng dẫn: Th.S Phan Lê Nga
• Trường học: Học Viện Chính Sách Và Phát Triển
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Phân Tích Các Yếu Tố Đóng Góp Vào Thay Đổi Giá Trị Xuất Khẩu Của Việt Nam Vào Thị Trường Mỹ Theo Cách Tiếp Cận Phân Tích Dịch Chuyển Tỷ Trọng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ XUẤT KHẨU CỦA CÁC QUỐC GIA
• 1.1. Khái niệm và vai trò, ý nghĩa của tăng trưởng kinh tế
• 1.2. Xuất khẩu và vai trò của xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế
• 1.3. Cơ sở lý thuyết và phương pháp phân tích dịch chuyển tỷ trọng
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU VIỆT NAM VÀO THỊ TRƯỜNG MỸ GIAI ĐOẠN 1997 - 2019
• 2.1. Xuất khẩu Việt Nam trong giai đoạn 1997 – 2019
• 2.2. Thực trạng tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 1997 – 2019
• 2.3. Thay đổi cơ cấu ngành hàng xuất khẩu
• 2.4. Giới thiệu chung về thị trường Mỹ
• 2.5. Thực trạng tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường Mỹ trong giai đoạn 1997 – 2019
• 2.6. Thay đổi cơ cấu ngành hàng xuất khẩu vào thị trường Mỹ giai đoạn 1997 – 2019
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ĐÓNG GÓP VÀO THAY ĐỔI GIÁ TRỊ XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƯỜNG MỸ GIAI ĐOẠN 1997 - 2019
• 3.1. Số liệu sử dụng. Số liệu phân tích. Quy trình phân tích
• 3.2. Kết quả phân tích thực nghiệm các yếu tố đóng góp vào thay đổi giá trị xuất khẩu của Việt Nam trên thị trường Mỹ giai đoạn 1997 – 2019
• 3.3. Các nhân tố tác động tới xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường Mỹ chi tiết theo nhóm hàng xuất khẩu
• 3.3.1. Ảnh hưởng của hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu quốc gia
• 3.3.2. Ảnh hưởng của hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu ngành
• 3.3.3. Ảnh hưởng của hiệu ứng cạnh tranh
• 4. CHƯƠNG IV: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƯỜNG MỸ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giá Trị Xuất Khẩu Việt Nam Sang Thị Trường Mỹ

Việt Nam đã hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, đặc biệt sau khi gia nhập ASEAN, APEC và WTO. Hiệp định thương mại song phương với Hoa Kỳ năm 2000 đánh dấu bước tiến quan trọng. Xuất khẩu đóng vai trò then chốt, mở rộng thị trường, mang lại ngoại tệ và thúc đẩy nhập khẩu, phát triển hạ tầng. Kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – Mỹ tăng trưởng ấn tượng, đạt 73,9 tỷ USD vào tháng 10/2020, trong đó xuất khẩu Việt Nam đạt 62,3 tỷ USD. Mỹ trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, và Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 12 của Mỹ. Tuy nhiên, dịch bệnh toàn cầu gây ra không ít khó khăn, làm đứt gãy chuỗi cung ứng và gián đoạn thương mại. Việc phân tích các yếu tố đóng góp vào sự tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ là vô cùng cần thiết để đưa ra các giải pháp phù hợp.

1.1. Vai Trò Của Xuất Khẩu Trong Tăng Trưởng Kinh Tế

Xuất khẩu đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập. Theo tài liệu gốc, xuất khẩu giúp mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo điều kiện cho sản xuất và phát triển. Tăng trưởng xuất khẩu thúc đẩy dịch chuyển cơ cấu kinh tế, giúp các ngành phát triển và tạo ra sự cân bằng. Xuất khẩu cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp học hỏi kinh nghiệm và nâng cao trình độ công nghệ. Điều này giúp cải thiện chất lượng sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Thị Trường Mỹ Đối Với Việt Nam

Thị trường Mỹ là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam. Giá trị xuất khẩu sang Mỹ đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Việc duy trì và phát triển thị phần tại thị trường này là vô cùng quan trọng. Các doanh nghiệp Việt Nam cần nắm bắt nhu cầu thị trường Mỹ, tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng và xây dựng mối quan hệ đối tác bền vững. Sự ổn định và tăng trưởng của thị trường Mỹ có tác động lớn đến kinh tế Việt Nam.

II. Thách Thức Đối Với Xuất Khẩu Việt Nam Sang Thị Trường Mỹ

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, xuất khẩu Việt Nam sang thị trường Mỹ vẫn đối mặt với không ít thách thức. Các rào cản thương mại, tiêu chuẩn chất lượng khắt khe và sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia khác là những yếu tố cần được quan tâm. Biến động kinh tế toàn cầu, chiến tranh thương mại và các yếu tố địa chính trị cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động xuất khẩu. Doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, đa dạng hóa thị trường và xây dựng chiến lược ứng phó linh hoạt để vượt qua những khó khăn này.

2.1. Rào Cản Thương Mại Và Tiêu Chuẩn Chất Lượng

Thị trường Mỹ có những quy định và tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt đối với hàng hóa nhập khẩu. Các doanh nghiệp Việt Nam cần đáp ứng các yêu cầu này để có thể tiếp cận thị trường. Các rào cản thương mại như thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại cũng gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu. Việc tuân thủ các quy định và tiêu chuẩn là yếu tố then chốt để duy trì và phát triển thị phần xuất khẩu tại Mỹ.

2.2. Cạnh Tranh Từ Các Quốc Gia Xuất Khẩu Khác

Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu khác như Trung Quốc, Mexico và các nước ASEAN khác. Các quốc gia này có lợi thế về chi phí sản xuất, công nghệ hoặc mạng lưới phân phối. Để cạnh tranh hiệu quả, doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất và xây dựng thương hiệu mạnh. Lợi thế cạnh tranh là yếu tố quyết định sự thành công trên thị trường Mỹ.

2.3. Tác Động Của Biến Động Kinh Tế Toàn Cầu

Biến động kinh tế toàn cầu, chiến tranh thương mại và các yếu tố địa chính trị có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động xuất khẩu. Khủng hoảng kinh tế, suy thoái kinh tế và biến động tỷ giá hối đoái có thể làm giảm nhu cầu tiêu dùng và gây khó khăn cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược ứng phó linh hoạt và đa dạng hóa thị trường để giảm thiểu rủi ro. Quản lý rủi ro xuất khẩu là vô cùng quan trọng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động.

III. Phân Tích Yếu Tố Tăng Trưởng Xuất Khẩu Việt Nam Vào Mỹ

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích dịch chuyển tỷ trọng (SSA) để đánh giá các yếu tố đóng góp vào sự thay đổi giá trị xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ giai đoạn 1997-2019. Phương pháp này phân tích tác động của ba yếu tố chính: hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu quốc gia, hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu ngành và hiệu ứng cạnh tranh. Kết quả phân tích cho thấy sự thay đổi trong cơ cấu ngành hàng xuất khẩu và vai trò của từng yếu tố trong việc thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu.

3.1. Hiệu Ứng Tăng Trưởng Xuất Khẩu Quốc Gia

Hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu quốc gia phản ánh sự tăng trưởng chung của xuất khẩu Việt Nam trên toàn thế giới. Yếu tố này cho thấy sự hội nhập sâu rộng của Việt Nam vào nền kinh tế toàn cầu và khả năng tận dụng các cơ hội thương mại. Sự tăng trưởng kinh tế trong nước và các chính sách hỗ trợ xuất khẩu cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hiệu ứng này.

3.2. Hiệu Ứng Tăng Trưởng Xuất Khẩu Ngành

Hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu ngành phản ánh sự tăng trưởng của các ngành hàng cụ thể mà Việt Nam có lợi thế cạnh tranh. Các ngành như dệt may, da giày, điện tử và thủy sản đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ. Việc tập trung vào phát triển các ngành có lợi thế cạnh tranh là chìa khóa để duy trì và tăng cường vị thế trên thị trường Mỹ.

3.3. Hiệu Ứng Cạnh Tranh Trong Thị Trường Mỹ

Hiệu ứng cạnh tranh phản ánh khả năng của Việt Nam trong việc cạnh tranh với các quốc gia xuất khẩu khác trên thị trường Mỹ. Yếu tố này cho thấy sự cải thiện về chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất và xây dựng thương hiệu. Để tăng cường hiệu ứng cạnh tranh, doanh nghiệp Việt Nam cần liên tục đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản lý và xây dựng mối quan hệ đối tác bền vững.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Giá Trị Xuất Khẩu Việt Nam Sang Mỹ

Để nâng cao giá trị xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Nhà nước cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, giảm thiểu các rào cản thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin thị trường. Doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới công nghệ và xây dựng thương hiệu mạnh. Việc phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế là vô cùng quan trọng.

4.1. Kiến Nghị Chính Sách Hỗ Trợ Xuất Khẩu

Nhà nước cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, giảm thiểu các rào cản thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin thị trường. Các chính sách hỗ trợ tài chính, xúc tiến thương mại và đào tạo nguồn nhân lực cũng cần được tăng cường. Việc đàm phán và ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA) cũng giúp mở rộng thị trường và tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam. Chính sách xuất khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Của Doanh Nghiệp

Doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới công nghệ và xây dựng thương hiệu mạnh. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm là vô cùng quan trọng. Doanh nghiệp cũng cần xây dựng mối quan hệ đối tác bền vững với các nhà phân phối và khách hàng tại thị trường Mỹ. Nâng cao năng lực cạnh tranh là yếu tố then chốt để thành công trên thị trường quốc tế.

4.3. Phát Triển Sản Phẩm Giá Trị Gia Tăng Cao

Việc phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế là vô cùng quan trọng. Thay vì chỉ xuất khẩu các sản phẩm thô hoặc gia công, doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào sản xuất các sản phẩm có thương hiệu, thiết kế độc đáo và công nghệ tiên tiến. Điều này giúp tăng kim ngạch xuất khẩu và nâng cao vị thế của Việt Nam trên thị trường Mỹ.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Xuất Khẩu Mỹ

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chiến lược xuất khẩu hiệu quả hơn, tập trung vào các ngành hàng có tiềm năng tăng trưởng cao và các yếu tố cạnh tranh quan trọng. Các doanh nghiệp có thể sử dụng thông tin này để đưa ra các quyết định đầu tư và kinh doanh sáng suốt hơn. Chính phủ có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách hỗ trợ xuất khẩu phù hợp và hiệu quả hơn.

5.1. Xây Dựng Chiến Lược Xuất Khẩu Hiệu Quả

Kết quả nghiên cứu giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược xuất khẩu hiệu quả hơn, tập trung vào các ngành hàng có tiềm năng tăng trưởng cao và các yếu tố cạnh tranh quan trọng. Doanh nghiệp có thể xác định các thị trường ngách, phân khúc khách hàng mục tiêu và xây dựng các kênh phân phối phù hợp. Marketing xuất khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp cận thị trường và xây dựng thương hiệu.

5.2. Quyết Định Đầu Tư Và Kinh Doanh Sáng Suốt

Thông tin từ nghiên cứu giúp doanh nghiệp đưa ra các quyết định đầu tư và kinh doanh sáng suốt hơn. Doanh nghiệp có thể đánh giá rủi ro và cơ hội, lựa chọn các dự án đầu tư có tiềm năng sinh lời cao và xây dựng kế hoạch kinh doanh chi tiết. Nghiên cứu thị trường là vô cùng quan trọng trước khi đưa ra bất kỳ quyết định đầu tư nào.

5.3. Xây Dựng Chính Sách Hỗ Trợ Xuất Khẩu Phù Hợp

Chính phủ có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách hỗ trợ xuất khẩu phù hợp và hiệu quả hơn. Các chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ tài chính, xúc tiến thương mại, đào tạo nguồn nhân lực và cải thiện môi trường kinh doanh. Chính sách hỗ trợ xuất khẩu cần được thiết kế để đáp ứng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu bền vững.

VI. Triển Vọng Và Tương Lai Xuất Khẩu Việt Nam Sang Thị Trường Mỹ

Với những nỗ lực không ngừng, xuất khẩu Việt Nam sang thị trường Mỹ có nhiều triển vọng tươi sáng trong tương lai. Các hiệp định thương mại tự do, sự phục hồi của kinh tế toàn cầu và sự năng động của doanh nghiệp Việt Nam sẽ tạo động lực cho tăng trưởng xuất khẩu. Tuy nhiên, cần tiếp tục đối mặt với những thách thức và tận dụng các cơ hội để đạt được sự phát triển bền vững.

6.1. Tận Dụng Cơ Hội Từ Hiệp Định Thương Mại Tự Do

Các hiệp định thương mại tự do (FTA) như CPTPP và RCEP tạo ra nhiều cơ hội cho xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ. Các FTA này giúp giảm thuế quan, loại bỏ các rào cản thương mại và tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi hơn. Doanh nghiệp Việt Nam cần tận dụng tối đa các cơ hội này để mở rộng thị trường và tăng cường hợp tác kinh tế.

6.2. Thúc Đẩy Thương Mại Điện Tử Xuyên Biên Giới

Thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành một kênh xuất khẩu quan trọng. Doanh nghiệp Việt Nam cần đầu tư vào xây dựng các nền tảng thương mại điện tử, quảng bá sản phẩm trực tuyến và cung cấp dịch vụ khách hàng tốt. Thương mại điện tử giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường Mỹ một cách nhanh chóng và hiệu quả.

6.3. Phát Triển Xuất Khẩu Xanh Và Bền Vững

Xu hướng tiêu dùng xanh và bền vững đang ngày càng phổ biến trên thị trường Mỹ. Doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào sản xuất các sản phẩm thân thiện với môi trường, tuân thủ các tiêu chuẩn lao động và thực hiện trách nhiệm xã hội. Xuất khẩu xanh không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp được thực hiện trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và mở rộng giao thương đa phương. Sau công cuộc Đổi mới, các cột mốc quan trọng đánh dấu sự hội nhập sâu rộng của nền kinh tế gồm có việc gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 1995, tham gia Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) năm 1998, ký kết Hiệp định Thương mại Song phương Việt Nam – Hoa Kỳ (BTA) năm 2000 (chính thức có hiệu lực năm 2001) và trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007.

Trong các đối tác thương mại, Mỹ đã vươn lên trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, trong khi Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 12 của Mỹ. Theo số liệu của Tổng cục Hải quan được tác giả trích dẫn, sau 25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – Mỹ đã tăng gấp 168 lần. Tính đến tháng 10 năm 2020, kim ngạch thương mại song phương đạt 73,9 tỷ USD (trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đạt 62,3 tỷ USD, nhập khẩu từ Mỹ đạt 11,6 tỷ USD). Tuy nhiên, bối cảnh năm 2020 chứng kiến sự đứt gãy chuỗi cung ứng và suy giảm lưu chuyển thương mại quốc tế do đại dịch bùng phát, đặt ra yêu cầu phải đánh giá bản chất các nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu sang thị trường này. Tác giả đặt ra vấn đề nghiên cứu: Sự gia tăng giá trị xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ trong suốt thời kỳ dài thực chất đến từ đà tăng trưởng chung của nền kinh tế, từ lợi thế của cơ cấu ngành hàng hay từ sự cải thiện năng lực cạnh tranh thực tế của sản phẩm?

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể qua ba nhiệm vụ:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về tăng trưởng kinh tế, xuất khẩu và vai trò của hoạt động xuất khẩu đối với tăng trưởng kinh tế của các quốc gia.
2. Phân tích thực trạng xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Mỹ giai đoạn 1997 – 2019, đồng thời tính toán thực nghiệm sự thay đổi giá trị xuất khẩu thông qua ba nhân tố: hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu quốc gia (NGE), hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu ngành (IME) và hiệu ứng cạnh tranh (CE).
3. Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị chính sách nhằm thúc đẩy hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Mỹ trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Mỹ.
• Phạm vi không gian: Thị trường Việt Nam và thị trường Mỹ.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 1997 – 2019.
• Phạm vi nội dung: Thực trạng biến động giá trị xuất khẩu và việc phân rã các nhân tố đóng góp dựa trên mô hình phân tích dịch chuyển tỷ trọng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và ngoại thương. Tăng trưởng kinh tế được định nghĩa là tỷ lệ gia tăng sản lượng thực tế tạo ra từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ, được biểu hiện qua các chỉ tiêu quy mô và bình quân đầu người như GDP, GNP, GNI, NNP và NDI. Về mặt pháp lý, tác giả trích dẫn Khoản 1 Điều 28 Luật Thương mại năm 2005 để làm rõ khái niệm xuất khẩu hàng hóa là việc đưa hàng hóa ra ngoài lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực hải quan riêng theo luật định. Tác giả phân tích các kênh tác động tích cực của xuất khẩu: thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng cân bằng, kích thích đổi mới công nghệ nhằm vượt qua hàng rào kỹ thuật, tạo việc làm, nâng cao thu nhập quốc dân và tăng dự trữ ngoại tệ.

Về phương pháp định lượng, nghiên cứu áp dụng kỹ thuật phân tích dịch chuyển tỷ trọng (Shift-Share Analysis - SSA). Tác giả tổng thuật các nghiên cứu ứng dụng SSA trên thế giới (như Tonatiuh Ruiz năm 2012 với xuất khẩu Hàn Quốc; Chern và cộng sự năm 2002 tại Singapore; Mohd.Ismail Ahamd và cộng sự năm 1992 đối với Nhật Bản và Malaysia) và tại Việt Nam (Tuệ Anh và cộng sự năm 2007, 2014; Công Mỹ năm 2012; CIEM năm 2014; Vũ Thắng Bình năm 2006).

Nguyên lý toán học của SSA là phân rã tổng biến động giá trị xuất khẩu thành các thành phần bù trừ. Mô hình phân tích thực nghiệm trong khóa luận được thiết lập theo công thức:

$$\sum TS = \sum NGE + \sum IME + \sum CE$$

Trong đó:

• $\sum TS$ (Total Shift): Tổng thay đổi giá trị xuất khẩu của mặt hàng $i$ của Việt Nam vào thị trường Mỹ qua từng năm.
• $NGE$ (National Growth Effect - Hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu quốc gia): Thể hiện tác động từ đà tăng trưởng xuất khẩu chung của Việt Nam ra thế giới tới thị trường Mỹ, dựa trên giả định các mặt hàng xuất sang Mỹ có tốc độ tăng trưởng bằng tốc độ tăng trưởng xuất khẩu chung của cả nước ($g_n$).
• $IME$ (Industry Mix Effect - Hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu ngành): Đo lường mức độ đóng góp của cơ cấu mặt hàng, xác định các nhóm hàng xuất sang Mỹ có tốc độ tăng trưởng cao hơn hay thấp hơn tốc độ tăng trưởng xuất khẩu trung bình của cả nước ($g_{in} - g_n$).
• $CE$ (Competitive Effect - Hiệu ứng cạnh tranh): Đo lường sức cạnh tranh hiện hữu của hàng hóa Việt Nam trên thị trường Mỹ so với thị trường thế giới thông qua chênh lệch tốc độ tăng trưởng ($g_i^{Mỹ} - g_{in}$).

Nguồn dữ liệu và quy trình xử lý:

• Dữ liệu thứ cấp được khai thác từ cơ sở dữ liệu Thống kê Thương mại Quốc tế theo Tiêu chuẩn Phân loại Thương mại Quốc tế SITC (Standard International Trade Classification) cấp 1 chữ số do Cơ quan Thống kê Liên Hiệp Quốc (UNSO) phát hành qua cổng thông tin WITS (wits.org) và dữ liệu GDP từ World Bank Data giai đoạn 1997 – 2019.
• Phân loại SITC cấp 1 chữ số bao gồm 10 nhóm hàng: Nhóm 0 (Thực phẩm, động vật tươi sống), Nhóm 1 (Giải khát, thuốc lá), Nhóm 2 (Nguyên liệu thô trừ nhiên liệu), Nhóm 3 (Nhiên liệu), Nhóm 4 (Dầu, mỡ động vật), Nhóm 5 (Hóa chất), Nhóm 6 (Hàng chế tác), Nhóm 7 (Máy móc, thiết bị vận tải), Nhóm 8 (Hàng chế tác hỗn hợp), Nhóm 9 (Hàng hóa không phân loại được).
• Quy trình phân tích gồm 3 bước: Quy đổi giá trị xuất khẩu hàng năm về giá so sánh năm 2010 để tính các tỷ lệ tăng trưởng chuỗi liên hoàn; tính toán các giá trị NGE, IME, CE qua từng năm; và phân tích chuyên sâu mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố theo tổng thể và theo từng nhóm hàng cụ thể.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Cơ sở lý luận về tăng trưởng kinh tế và xuất khẩu của các quốc gia

Chương này tập trung hệ thống hóa các khái niệm căn bản về tăng trưởng kinh tế, xuất khẩu và mối liên hệ biện chứng giữa hai yếu tố. Tác giả luận giải xuất khẩu là phương thức thâm nhập thị trường quốc tế tiết kiệm chi phí, tranh thủ vốn và công nghệ nước ngoài để phát huy lợi thế sẵn có. Tiếp đó, tác giả trình bày bản chất toán học của phương pháp SSA, nêu rõ ưu điểm của phương pháp là khả năng bóc tách biến động xuất khẩu thành ba thành phần độc lập (tăng trưởng quốc gia, cơ cấu ngành và năng lực cạnh tranh), đồng thời điểm cứu các công trình học thuật đã vận dụng mô hình này để nghiên cứu năng suất lao động, tiêu thụ điện năng và tăng trưởng xuất khẩu.

Chương II: Thực trạng xuất khẩu Việt Nam vào thị trường Mỹ giai đoạn 1997 - 2019

Tác giả phân tích dữ liệu kinh tế vĩ mô và diễn biến thương mại song phương trong giai đoạn 23 năm:

• Tăng trưởng GDP của Việt Nam duy trì tốc độ trung bình trên 6%/năm qua ba thời kỳ: 1997 – 2007 (phục hồi sau khủng hoảng tài chính châu Á, đạt đỉnh 7% trong các năm 2004 - 2005), 2008 – 2015 (chịu ảnh hưởng khủng hoảng toàn cầu, năm 2008 đạt 5,66%) và 2015 – 2019 (tăng trưởng theo chiều sâu, năm 2018 đạt 7,07%).
• Xuất khẩu toàn quốc tăng từ mức thấp sau khủng hoảng năm 1997 lên 14,48 tỷ USD năm 2000, 48,6 tỷ USD năm 2007, 114,54 tỷ USD năm 2012 và đạt 264,19 tỷ USD năm 2019. Tốc độ tăng trưởng chịu ba nhịp giảm mạnh vào các năm 1998, 2001 và 2005, bị âm 0,13% vào năm 2009 do suy thoái toàn cầu trước khi phục hồi lên 0,11% năm 2010 và đạt đỉnh 0,17% năm 2017.
• Cơ cấu xuất khẩu chung của Việt Nam dịch chuyển mạnh: giai đoạn 1997 – 2006 chủ yếu dựa vào nhiên liệu, nguyên liệu thô và nông sản; giai đoạn 2006 – 2019 chuyển dịch sang các sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo, trong đó nhóm hàng máy móc, thiết bị vận tải vươn lên chiếm 32,33% tổng kim ngạch vào năm 2014 và duy trì tỷ trọng cao nhất đến năm 2019.
• Thị trường Mỹ được giới thiệu với quy mô kinh tế hàng đầu thế giới, tài nguyên trị giá 45 nghìn tỷ USD (2016). Tác giả phân tích vụ kiện chống bán phá giá cá tra và cá basa do Hiệp hội Chủ trại nuôi cá nheo Mỹ (CFA) khởi kiện 53 doanh nghiệp Việt Nam, coi đây là trường hợp điển hình về rào cản thương mại phi thuế quan và bài học về việc thích ứng quy chuẩn thị trường.
• Xuất khẩu sang Mỹ tăng từ 169,7 triệu USD năm 1995 lên 267 triệu USD năm 2001, 12 tỷ USD năm 2006, 14 tỷ USD năm 2012 và đạt 38 tỷ USD năm 2019 (theo chuỗi dữ liệu tính toán từ SITC). Tỷ trọng thị trường Mỹ trong tổng xuất khẩu của Việt Nam tăng từ 3% (1997) lên mức cao nhất 22,3% (2017), bình quân cả giai đoạn đạt 16,38%. Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân sang Mỹ đạt 21,09%/năm (giai đoạn 1998 – 2010 đạt 27,09%/năm, giai đoạn 2011 – 2019 đạt 11,8%/năm), vượt xa mức bình quân 8,55%/năm của xuất khẩu toàn quốc.
• Cơ cấu ngành hàng sang Mỹ thay đổi căn bản: Nhóm 0 (thực phẩm, động vật sống) duy trì tỷ trọng bình quân 13,96%; Nhóm 7 (máy móc, thiết bị vận tải) tăng trưởng vượt bậc từ 3.456 nghìn USD (1997) lên 1.823.976,9 nghìn USD (2011); Nhóm 8 (hàng chế tác hỗn hợp) tăng từ 55.659 nghìn USD (1997) lên 31.141.064,4 nghìn USD (2019); Nhóm 6 (hàng chế tác) đạt 19.283.682 nghìn USD năm 2019 (chiếm 33,16% cơ cấu); trong khi Nhóm 3 (nhiên liệu) giảm mạnh từ 4.471 nghìn USD (1997) xuống 163,3 nghìn USD (2019) do chính sách hạn chế xuất khẩu than.

Chương III: Kết quả phân tích các yếu tố đóng góp vào thay đổi giá trị xuất khẩu của Việt Nam trên thị trường Mỹ giai đoạn 1997 - 2019

Chương này công bố các kết quả tính toán định lượng SSA từ chuỗi số liệu liên hoàn:

• Phân rã tổng thể: Tổng giá trị thay đổi xuất khẩu sang Mỹ đạt $\sum TS = 333.901.064$ nghìn USD. Trong đó, hiệu ứng cạnh tranh là động lực áp đảo với $\sum CE = 298.646.191$ nghìn USD. Năm 1998, NGE ghi nhận mức âm -118.159 nghìn USD, IME đạt 115.054,8 nghìn USD.
• Diễn biến các hiệu ứng:
  • Hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu quốc gia (NGE): Đóng vai trò tích cực xuyên suốt, phản ánh đà tăng chung của nền kinh tế, chỉ ghi nhận giá trị âm trong hai năm chịu khủng hoảng kinh tế quốc tế là 1998 và 2009. Bốn nhóm hàng hưởng lợi nhiều nhất từ NGE là Nhóm 8, Nhóm 7, Nhóm 0 và Nhóm 6.
  • Hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu ngành (IME): Duy trì trạng thái biến động, ghi nhận giá trị âm ở một số năm (2013, 2015, 2017) do mặt hàng xuất sang Mỹ chưa đồng nhịp với tốc độ tăng chung của ngành hàng đó tại Việt Nam, nhưng đã cải thiện dương trong các năm 2018 và 2019. Nhóm 7 và Nhóm 6 là hai nhóm có đóng góp IME dương lớn nhất.
  • Hiệu ứng cạnh tranh (CE): Giữ vai trò quyết định, mang dấu dương ở hầu hết các năm và đa số các ngành hàng (dù chịu giá trị âm trong các năm 2005, 2008, 2009, 2011, 2017 và 2018 do tái cơ cấu). Sức cạnh tranh hiện hữu thể hiện rõ nét nhất ở Nhóm 4 (dầu, mỡ động vật) và Nhóm 9 (hàng chế tác hỗn hợp/hàng hóa khác).

Chương IV: Một số giải pháp nhằm nâng cao hoạt động xuất khẩu của Việt Nam trên thị trường Mỹ

Dựa trên mục lục và định hướng kết cấu văn bản, nội dung chương này được chia thành ba trọng tâm:

• Định hướng phát triển xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Mỹ trong bối cảnh mới.
• Các kiến nghị đối với Nhà nước: hoàn thiện thể chế kinh tế, cải cách chính sách thương mại và đầu tư, đàm phán tháo gỡ rào cản kỹ thuật.
• Giải pháp từ phía doanh nghiệp: nâng cao năng lực quản trị, đổi mới máy móc thiết bị, kiểm soát tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm theo quy định của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và nâng cao hiểu biết pháp lý thương mại quốc tế để ứng phó các vụ kiện phòng vệ thương mại.

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp bức tranh định lượng chi tiết về xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Mỹ giai đoạn 1997 – 2019 thông qua phương pháp tách biệt các nhân tố tác động:

Chỉ tiêu / Yếu tố	Kết quả định lượng được ghi nhận trong văn bản
Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân sang Mỹ (1997 – 2019)	21,09%/năm (Giai đoạn 1998 – 2010: 27,09%/năm; 2011 – 2019: 11,8%/năm)
Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân toàn cầu của Việt Nam	8,55%/năm
Tỷ trọng xuất khẩu sang Mỹ trong tổng xuất khẩu của Việt Nam	Bình quân 16,38% (Thấp nhất: 3% năm 1997; Cao nhất: 22,3% năm 2017)
Tổng thay đổi giá trị xuất khẩu sang Mỹ ($\sum TS$)	333.901.064 nghìn USD
Tổng hiệu ứng cạnh tranh ($\sum CE$)	298.646.191 nghìn USD
Giá trị xuất khẩu sang Mỹ của Nhóm 7 (Máy móc, thiết bị)	Tăng từ 3.456 nghìn USD (1997) lên 1.823.976,9 nghìn USD (2011)
Giá trị xuất khẩu sang Mỹ của Nhóm 8 (Hàng chế tác hỗn hợp)	Tăng từ 55.659 nghìn USD (1997) lên 31.141.064,4 nghìn USD (2019)
Giá trị xuất khẩu sang Mỹ của Nhóm 6 (Hàng chế tác)	Tăng từ 170.687 nghìn USD (1997) lên 19.283.682 nghìn USD (2019)
Giá trị xuất khẩu sang Mỹ của Nhóm 3 (Nhiên liệu)	Giảm từ 4.471 nghìn USD (1997) xuống 163,3 nghìn USD (2019)

Các giải pháp và kiến nghị chính của tác giả:

• Đối với Nhà nước: Cần chủ động nắm bắt xu hướng dịch chuyển thương mại toàn cầu, tiếp tục đàm phán mở cửa thị trường và tạo khung khổ pháp lý thuận lợi để bảo vệ doanh nghiệp xuất khẩu trước các rào cản kỹ thuật.
• Đối với doanh nghiệp: Chuyển dịch chiến lược cạnh tranh từ giá rẻ sang chất lượng; tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tiêu chuẩn kỹ thuật của Mỹ (điển hình là quy định của FDA đối với hàng thực phẩm); chủ động trang bị kiến thức pháp lý về luật chống bán phá giá nhằm bảo vệ thị phần.

Đóng góp khoa học của đề tài: Khóa luận đã áp dụng mô hình định lượng SSA để lượng hóa và bóc tách cụ thể mức độ đóng góp của từng thành phần cấu thành giá trị xuất khẩu sang Mỹ trong chuỗi thời gian 23 năm liên tục. Nghiên cứu chứng minh rằng yếu tố cạnh tranh nội tại của hàng hóa Việt Nam (CE) đóng vai trò quyết định mức tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ, chứ không hoàn toàn phụ thuộc vào quy mô mở rộng tự nhiên của thương mại quốc gia hay sự thuận lợi sẵn có của cơ cấu ngành hàng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận bộc lộ một số hạn chế gắn liền với phạm vi và dữ liệu:

• Nghiên cứu chỉ sử dụng số liệu thứ cấp theo phân loại SITC ở mức 1 chữ số (chia thành 10 nhóm hàng lớn) để bảo đảm tính khả thi trong tính toán. Mức độ tổng hợp cao này chưa phản ánh chi tiết sự dịch chuyển của các dòng sản phẩm cụ thể (ở cấp độ 2, 3, 4 hoặc 5 chữ số) bên trong từng nhóm ngành chủ lực như thủy sản, dệt may hay linh kiện điện tử.
• Chuỗi số liệu phân tích dừng lại ở năm 2019 theo độ sẵn có của cơ sở dữ liệu WITS tại thời điểm nghiên cứu, do đó chưa đo lường đầy đủ tác động dài hạn của đại dịch toàn cầu năm 2020 và các biến động chính sách thương mại phát sinh sau năm 2019.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ văn bản:

• Mở rộng phạm vi phân tích SSA xuống các phân ngành chi tiết hơn (mức 2 đến 4 chữ số của SITC hoặc mã HS) đối với các nhóm hàng có tỷ trọng chi phối như Nhóm 7, Nhóm 8 và Nhóm 0.
• Cập nhật số liệu các năm tiếp theo để đánh giá sự phục hồi của các hiệu ứng NGE, IME và CE dưới tác động của sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu thời kỳ hậu đại dịch.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo học thuật và thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với sinh viên và học viên chuyên ngành Kinh tế, Kế hoạch Phát triển, Kinh tế Quốc tế và Thương mại: Khóa luận là tài liệu tham khảo cụ thể về phương pháp luận ứng dụng mô hình Shift-Share Analysis (SSA) vào chuỗi dữ liệu chuỗi thời gian của ngoại thương.
• Đối với các nhà nghiên cứu về thương mại song phương Việt Nam – Hoa Kỳ: Phần phân tích thực trạng tại Chương II cung cấp hệ thống số liệu tổng hợp dài hạn (1997 – 2019) về kim ngạch, tốc độ tăng trưởng và sự biến đổi cơ cấu 10 nhóm hàng SITC giữa hai quốc gia.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp xuất khẩu: Các phân tích về hiệu ứng cạnh tranh và bài học kinh nghiệm từ vụ kiện cá tra, cá basa là cơ sở dữ liệu hữu ích để xây dựng chiến lược thâm nhập thị trường và ứng phó với các biện pháp phòng vệ thương mại.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng mô hình nào để phân tích sự thay đổi giá trị xuất khẩu sang Mỹ và mô hình đó gồm những thành phần nào?
Khóa luận sử dụng phương pháp phân tích dịch chuyển tỷ trọng (Shift-Share Analysis - SSA) dựa trên bộ dữ liệu SITC cấp 1 chữ số. Mô hình phân tách tổng thay đổi giá trị xuất khẩu ($\sum TS$) thành ba thành phần: Hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu quốc gia ($NGE$), Hiệu ứng tăng trưởng xuất khẩu ngành ($IME$) và Hiệu ứng cạnh tranh ($CE$).

2. Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ giai đoạn 1997 – 2019 đạt bao nhiêu so với tốc độ tăng trưởng chung của cả nước?
Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân của Việt Nam sang thị trường Mỹ đạt 21,09%/năm (trong đó giai đoạn 1998 – 2010 đạt 27,09%/năm và giai đoạn 2011 – 2019 đạt 11,8%/năm), cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân của Việt Nam ra toàn thế giới trong cùng kỳ là 8,55%/năm.

3. Trong ba hiệu ứng của mô hình SSA, yếu tố nào đóng góp lớn nhất vào sự gia tăng xuất khẩu sang Mỹ?
Hiệu ứng cạnh tranh ($CE$) là yếu tố đóng góp lớn nhất vào tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ trong suốt giai đoạn 1997 – 2019. Tổng giá trị của hiệu ứng cạnh tranh đạt 298.646.191 nghìn USD trên tổng số 333.901.064 nghìn USD giá trị thay đổi xuất khẩu sang thị trường này.

4. Cơ cấu nhóm hàng xuất khẩu sang Mỹ dịch chuyển như thế nào giữa năm 1997 và năm 2019?
Trong giai đoạn đầu (1997 – 2001), xuất khẩu chủ yếu gồm nhóm thực phẩm, động vật tươi sống (Nhóm 0), nhiên liệu thô (Nhóm 2) và nhiên liệu (Nhóm 3). Đến giai đoạn sau, cơ cấu chuyển mạnh sang hàng hóa có hàm lượng chế biến cao: Nhóm 7 (máy móc, thiết bị) tăng từ 3.456 nghìn USD lên trên 1,82 tỷ USD (năm 2011); Nhóm 8 (hàng chế tác hỗn hợp) tăng từ 55.659 nghìn USD lên trên 31,14 tỷ USD (năm 2019); trong khi Nhóm 3 (nhiên liệu) giảm mạnh từ 4.471 nghìn USD xuống còn 163,3 nghìn USD do chủ trương hạn chế xuất than.

5. Vụ kiện bán phá giá cá tra và basa tại Mỹ mang lại bài học kinh nghiệm gì cho Việt Nam theo tác giả?
Vụ kiện cho thấy các rào cản thương mại phi thuế quan mà hàng hóa Việt Nam phải đối mặt tại thị trường Mỹ khi gia tăng thị phần. Bài học rút ra là khi tham gia vào kinh tế thị trường, doanh nghiệp phải nắm rõ quy định pháp lý sở tại, chuẩn bị các giải pháp ứng phó khi bị khởi kiện và chủ động điều chỉnh quy trình sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng và an toàn thực phẩm.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đào Thị Liên đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và vận dụng thành công phương pháp phân tích dịch chuyển tỷ trọng (SSA) trên bộ số liệu SITC cấp 1 chữ số giai đoạn 1997 – 2019. Kết quả nghiên cứu chứng minh hiệu ứng cạnh tranh là động lực cốt lõi thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, đồng thời làm rõ sự chuyển dịch cơ cấu từ các sản phẩm thô sơ sang các ngành hàng chế tác và thiết bị kỹ thuật cao. Công trình cung cấp các luận cứ thực tiễn và số liệu quan trọng giúp các cơ quan quản lý và doanh nghiệp định hình giải pháp nâng cao hiệu quả xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ XUẤT KHẨU CỦA CÁC QUỐC GIA 1. Khái niệm và vai trò, ý nghĩa của tăng trưởng kinh tế 1. Khái niệm Tăng trưởng kinh tế là tỷ lệ tăng sản lượng thực tế, là kết quả của các hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ của nền kinh tế tạo ra. Sự tăng trưởng kinh tế được so sánh với các năm gốc kế tiếp nhau được gọi là tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Tăng trưởng kinh tế là một trong những chỉ số đánh giá sự phát triển của mỗi quốc gia, chỉ sự biến đổi kinh tế theo một chiều hướng tích cực. Đó là sự mở rộng quy mô về lượng kết quả đầu ra của nền kinh tế, sự gia tăng về tổng sản phẩm quốc dân (GNP) và tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong một thời kỳ nhất định. Tăng trưởng kinh tế được biểu hiện bằng:  Sự tăng lên của tổng sản phẩm quốc dân (GNI), sản phẩm quốc dân ròng (NNP). tổng sản phầm quốc nội (GDP) và thu nhập quốc dân sử dụng (NDI).

 Sự tăng lên theo đầu người của các chỉ tiêu như: Tổng sản phẩm quốc dân đầu người (GNI/ đầu người), sản phẩm quốc dân ròng trên đầu người (NNP/ người), thu nhập quốc dân sử dụng trên đầu người (NDI/ đầu người). Vai trò, ý nghĩa của tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế luôn là vấn đề hàng đầu đối với mỗi quốc gia trên thế giới và Việt Nam cũng vậy. Một nước có kinh tế tăng trưởng tạo tiền đề thúc đẩy phát triển đất nước về mọi mặt như: Tăng vốn tích lũy đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh, nâng cao đời sống người dân,.  Tăng trưởng kinh tế là điều kiện cần thiết để khắc phục tình trạng đói nghèo, lạc hậu.

Để cải thiện chất lượng cuộc sống và phúc lợi xã hội của cộng đồng. 9 Là điều kiện tiền đề để phát triển các mặt khác của xã hội như phát triển văn hóa, giáo dục, thể thao,.  Tăng trưởng kinh tế là điều kiện giải quyết việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp nâng cao đời sống người dân.  Tăng trưởng kinh tế còn là tiền đề vật chất để củng cố an ninh quốc phòng của mỗi quốc gia.

Tăng trưởng kinh tế có vai trò quan trọng, song không phải sự tăng trưởng luôn mang lại những hiệu quả kinh tế - xã hội như mong muốn. Tình trạng lạm phát, cạn kiệt nguồn tài nguyên, ô nhiễm môi trường, gia tăng bất bình đẳng xã hội,. luôn là những mặt trái của sự tăng trưởng quá cao. Vì vậy, cần tăng trưởng kinh tế sao cho phù hợp với khả năng của mỗi quốc gia, ở mỗi thời kỳ nhất định.

Xác định mức tăng trưởng hợp lý sẽ đảm bảo cho nền kinh tế luôn ở mức tăng trưởng bền vững, phát triển kinh tế trong thời gian dài, đảm bảo công bằng xã hội. Xuất khẩu và vai trò của xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế 1. Xuất khẩu Xuất khẩu là việc trao đổi, mua bán hàng hóa, dịch vụ của quốc gia này sang quốc gia khác trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương thức thanh toán và mục tiêu chính là lợi nhuận. Đây không phải là hoạt động mua bán mang tính đơn lẻ mà nó là cả một hệ thống mua bán trao đổi hàng hóa theo tổ chức, có sự giám sát của cơ quan Nhà nước ở cả bên trong và bên ngoài.

Mục đích chung là tăng nguồn thu ngoại tệ và phát triển nền kinh tế quốc dân. Theo điều 28, khoản 1, Luật Thương mại 2005 khái niệm về xuất khẩu được hiểu như sau: “ Xuất khẩu hàng hóa chính là việc hàng hóa đưa ra ngoài lãnh thổ Việt Nam hay đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ đất nước Việt Nam và được coi là khu vực hải quan riêng theo đúng quy định của pháp luật. Chính vì thế, các hoạt động xuất khẩu sẽ được diễn ra dựa vào cơ sở thanh toán bằng tiền tệ của một trong hai quốc gia hoặc sẽ lấy đồng tiền của bên thứ 3 làm căn cứ xác định ”. 10 Hoạt động xuất khẩu được tổ chức thực hiện với nhiều nghiệp vụ, nhiều khâu từ điều tra thị trường nước ngoài, lựa chọn hàng hóa xuất nhập khẩu, thương nhân giao dịch, các bước tiến hành giao dịch đàm phán, ký kết hợp đồng tổ chức thực hiện hợp đồng cho đến khi hàng hóa chuyển đến cảng chuyển giao cho người mua.

Đối với người tham gia hoạt động xuất khẩu trước khi bước vào nghiên cứu cần thực hiện các khâu nghiệp vụ, nắm bắt được các thông tin về nhu cầu hàng hóa thị yếu, tập quán tiêu dùng, khả năng mở rộng sản xuất, tiêu dùng trong nước và xu hướng biến động của nó. Vai trò của xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế Trong những năm qua, xuất khẩu đã có những đóng góp to lớn vào công cuộc đổi mới của nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam và đã trở thành một trong những động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, tạo công ăn việc làm, nâng cao đời sống thu nhập cho người dân. Xuất khẩu là một hình thức xâm nhập thị trường nước ngoài một cách hiệu quả, tiết kiệm chi phí và ít rủi ro nhất. Một số quốc gia đã có chiến lược phát triển đất nước bằng cách mở cửa nền kinh tế quốc tế, hướng về hoạt động xuất khẩu thực chất là giải pháp nhằm tranh thủ vốn và kỹ thuật của nước ngoài kết hợp với tiềm năng sẵn có của đất nước để tạo ra sự tăng trưởng mạnh cho nền kinh tế.

Xuất khẩu đóng góp vào dịch chuyển cơ cấu kinh tế, thúc đẩy phát triển sản xuất Trong quá trình hội nhập kinh tế các nước đều lấy nhu cầu thị trường thế giới để tiến hành hoạt động sản xuất hàng hóa dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu của thế giới. Chính vì vậy, hoạt động xuất khẩu có tác động tích cực tới sự dịch chuyển kinh tế của mỗi quốc gia và nó được thể hiện qua những nội dung cụ thể như sau:  Xuất khẩu tạo khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo điều kiện cho sản xuất và phát triển. Mỗi quốc gia sẽ có những đặc trưng cũng như thế mạnh trong việc sản xuất các loại hàng hóa, vì vậy khi xuất khẩu sẽ mở rộng được thị trường tiêu thụ, đa dạng hóa sản phẩm. Mục tiêu xuất khẩu của mỗi quốc 11 gia là đem lại lợi nhuận, vì thế thị trường nước ngoài luôn được coi là thị trường có sức thu hút mạnh hơn so với thị trường trong nước tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tăng gia sản xuất và phát triển.

 Xuất khẩu là điều kiện cần để các ngành khác phát triển, tạo cơ hội thúc đẩy tăng gia sản xuất từ đó khéo theo các nành khác phát triển. Ví dụ, nếu ngành chế biến thực phẩm phát triển và sản phẩm của ngành này được đem đi tiêu thụ cả thị trường trong lẫn ngoài nước sẽ kéo theo các mặt hàng liên quan đến ngành nghề này phát triển như gạo, cà phê, hải sản. Với mỗi mặt hàng đều có thể phát triển nhờ vào hoạt động xuất khẩu từ đó giúp cơ cấu kinh tế các ngành luôn ở trạng thái cân bằng.  Xuất khẩu là điều kiện cần để các doanh nghiệp phát huy thế mạnh, học hỏi tích lũy kinh nghiệm về trình độ công nghệ của thị trường thế giới.

Xuất khẩu có vai trò tích cực đổi mới công nghệ sản xuất, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm Khi các nước tham gia vào trao đổi mua bán hàng hóa với thị trường thế giới, hàng hóa các nước phải chịu sự cạnh tranh khốc liệt với các hàng hóa các nước khác và gặp phải sự cản trợ của các hàng rào thuế quan và phi thuế quan. Vì vậy để tồn tại và phát triển được đòi hỏi các doanh nghiệp trong nước luôn phải đổi mới công nghệ, cải tiến kỹ thuật nâng cao hiệu quả sản xuất cũng như chất lượng sản phẩm, hạ giá thành sản phẩm để tạo sức cạnh tranh mạnh mẽ cho các hàng hóa nước mình. Thị trường thế giới luôn có những đòi hỏi cao và nghiêm ngặt, sự cạnh tranh về giá cả và chất lượng hàng hóa là hai yếu tố chính ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa của mỗi quốc gia. Trong khi đó, giá và chất lượng hàng hóa lại phụ thuộc vào trình độ công nghệ, chuyên môn, máy móc thiết bị.

Chính vì thế, muốn đứng vững được trên thị trường quốc tế, doanh nghiệp luôn phải biết thế mạnh của mình để phát huy, đồng thời phải tích cực đổi mới công nghệ, tăng chất lượng sản phẩm. 12 Xuất khẩu góp phần làm giảm tỷ lệ thất nghiệp Tác động của xuất khẩu đến đời sống bao gồm rất nhiều mặt. Trước hết sản xuất hàng hóa xuất khẩu là nơi thu hút hàng trăm triệu người lao động, nhiều giai đoạn sản xuất vận chuyển hàng hóa và thu nhập cũng không hề thấp. Vì thế xuất khẩu có thể giải quyết việc làm với những lao động chưa có trình độ chuyên môn cao làm ở những môi trường cần ít kinh nghiệm cũng như kiến thức chuyên môn.

Xuất khẩu làm gia tăng thu nhập quốc dân, từ đó có tác động mạnh tới tiêu dùng, ngoài ra xuất khẩu còn tạo ra nguồn vốn để nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yếu, phục vụ đời sống nhân dân. Mặt hàng đa dạng, nhiều lựa chọn, giá cả phù hợp có thể giải quyết được nhu cầu tiêu dùng của mỗi người. Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế Xuất khẩu và các quan hệ kinh tế đối ngoại làm cho nền kinh tế một nước gắn chặt với phân công lao động quốc tế. Đẩy mạnh xuất khẩu có vai trò tăng cường hợp tác quốc tế với các nước, nâng cao vai trò của một nước trên thị trường quốc tế.

Xuất khẩu và sản xuất hàng hóa sẽ thúc đẩy các quan hệ tín dụng, đầu tư, vận tải quốc tế,. Chính quan hệ kinh tế đối ngoại sẽ là tiền đề cho việc mở rộng xuất khẩu. Với Việt Nam, hoạt động xuất khẩu được coi là yếu tố chính để thúc đẩy phát triển kinh tế, đưa thị trường trong nước ra thị trường nước ngoài, được coi là vấn đề có ý nghĩa chiến lược để phát triển kinh tế và thực hiện công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, giúp Việt Nam vươn lên thị trường quốc tế. Thực tế cho thấy, những nước xuất khẩu càng nhiều, kinh tế càng phát triển.

Xuất khẩu tạo ra những tiền đề kinh tế kỹ thuật, nhằm đổi mới thường xuyên năng lực sản xuất của mỗi quốc gia.