CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ XUẤT KHẨU CỦA CÁC QUỐC GIA 1. Khái niệm và vai trò, ý nghĩa của tăng trưởng kinh tế 1. Khái niệm Tăng trưởng kinh tế là tỷ lệ tăng sản lượng thực tế, là kết quả của các hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ của nền kinh tế tạo ra. Sự tăng trưởng kinh tế được so sánh với các năm gốc kế tiếp nhau được gọi là tốc độ tăng trưởng kinh tế.
Tăng trưởng kinh tế là một trong những chỉ số đánh giá sự phát triển của mỗi quốc gia, chỉ sự biến đổi kinh tế theo một chiều hướng tích cực. Đó là sự mở rộng quy mô về lượng kết quả đầu ra của nền kinh tế, sự gia tăng về tổng sản phẩm quốc dân (GNP) và tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong một thời kỳ nhất định. Tăng trưởng kinh tế được biểu hiện bằng: Sự tăng lên của tổng sản phẩm quốc dân (GNI), sản phẩm quốc dân ròng (NNP). tổng sản phầm quốc nội (GDP) và thu nhập quốc dân sử dụng (NDI).
Sự tăng lên theo đầu người của các chỉ tiêu như: Tổng sản phẩm quốc dân đầu người (GNI/ đầu người), sản phẩm quốc dân ròng trên đầu người (NNP/ người), thu nhập quốc dân sử dụng trên đầu người (NDI/ đầu người). Vai trò, ý nghĩa của tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế luôn là vấn đề hàng đầu đối với mỗi quốc gia trên thế giới và Việt Nam cũng vậy. Một nước có kinh tế tăng trưởng tạo tiền đề thúc đẩy phát triển đất nước về mọi mặt như: Tăng vốn tích lũy đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh, nâng cao đời sống người dân,. Tăng trưởng kinh tế là điều kiện cần thiết để khắc phục tình trạng đói nghèo, lạc hậu.
Để cải thiện chất lượng cuộc sống và phúc lợi xã hội của cộng đồng. 9 Là điều kiện tiền đề để phát triển các mặt khác của xã hội như phát triển văn hóa, giáo dục, thể thao,. Tăng trưởng kinh tế là điều kiện giải quyết việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp nâng cao đời sống người dân. Tăng trưởng kinh tế còn là tiền đề vật chất để củng cố an ninh quốc phòng của mỗi quốc gia.
Tăng trưởng kinh tế có vai trò quan trọng, song không phải sự tăng trưởng luôn mang lại những hiệu quả kinh tế - xã hội như mong muốn. Tình trạng lạm phát, cạn kiệt nguồn tài nguyên, ô nhiễm môi trường, gia tăng bất bình đẳng xã hội,. luôn là những mặt trái của sự tăng trưởng quá cao. Vì vậy, cần tăng trưởng kinh tế sao cho phù hợp với khả năng của mỗi quốc gia, ở mỗi thời kỳ nhất định.
Xác định mức tăng trưởng hợp lý sẽ đảm bảo cho nền kinh tế luôn ở mức tăng trưởng bền vững, phát triển kinh tế trong thời gian dài, đảm bảo công bằng xã hội. Xuất khẩu và vai trò của xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế 1. Xuất khẩu Xuất khẩu là việc trao đổi, mua bán hàng hóa, dịch vụ của quốc gia này sang quốc gia khác trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương thức thanh toán và mục tiêu chính là lợi nhuận. Đây không phải là hoạt động mua bán mang tính đơn lẻ mà nó là cả một hệ thống mua bán trao đổi hàng hóa theo tổ chức, có sự giám sát của cơ quan Nhà nước ở cả bên trong và bên ngoài.
Mục đích chung là tăng nguồn thu ngoại tệ và phát triển nền kinh tế quốc dân. Theo điều 28, khoản 1, Luật Thương mại 2005 khái niệm về xuất khẩu được hiểu như sau: “ Xuất khẩu hàng hóa chính là việc hàng hóa đưa ra ngoài lãnh thổ Việt Nam hay đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ đất nước Việt Nam và được coi là khu vực hải quan riêng theo đúng quy định của pháp luật. Chính vì thế, các hoạt động xuất khẩu sẽ được diễn ra dựa vào cơ sở thanh toán bằng tiền tệ của một trong hai quốc gia hoặc sẽ lấy đồng tiền của bên thứ 3 làm căn cứ xác định ”. 10 Hoạt động xuất khẩu được tổ chức thực hiện với nhiều nghiệp vụ, nhiều khâu từ điều tra thị trường nước ngoài, lựa chọn hàng hóa xuất nhập khẩu, thương nhân giao dịch, các bước tiến hành giao dịch đàm phán, ký kết hợp đồng tổ chức thực hiện hợp đồng cho đến khi hàng hóa chuyển đến cảng chuyển giao cho người mua.
Đối với người tham gia hoạt động xuất khẩu trước khi bước vào nghiên cứu cần thực hiện các khâu nghiệp vụ, nắm bắt được các thông tin về nhu cầu hàng hóa thị yếu, tập quán tiêu dùng, khả năng mở rộng sản xuất, tiêu dùng trong nước và xu hướng biến động của nó. Vai trò của xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế Trong những năm qua, xuất khẩu đã có những đóng góp to lớn vào công cuộc đổi mới của nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam và đã trở thành một trong những động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, tạo công ăn việc làm, nâng cao đời sống thu nhập cho người dân. Xuất khẩu là một hình thức xâm nhập thị trường nước ngoài một cách hiệu quả, tiết kiệm chi phí và ít rủi ro nhất. Một số quốc gia đã có chiến lược phát triển đất nước bằng cách mở cửa nền kinh tế quốc tế, hướng về hoạt động xuất khẩu thực chất là giải pháp nhằm tranh thủ vốn và kỹ thuật của nước ngoài kết hợp với tiềm năng sẵn có của đất nước để tạo ra sự tăng trưởng mạnh cho nền kinh tế.
Xuất khẩu đóng góp vào dịch chuyển cơ cấu kinh tế, thúc đẩy phát triển sản xuất Trong quá trình hội nhập kinh tế các nước đều lấy nhu cầu thị trường thế giới để tiến hành hoạt động sản xuất hàng hóa dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu của thế giới. Chính vì vậy, hoạt động xuất khẩu có tác động tích cực tới sự dịch chuyển kinh tế của mỗi quốc gia và nó được thể hiện qua những nội dung cụ thể như sau: Xuất khẩu tạo khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo điều kiện cho sản xuất và phát triển. Mỗi quốc gia sẽ có những đặc trưng cũng như thế mạnh trong việc sản xuất các loại hàng hóa, vì vậy khi xuất khẩu sẽ mở rộng được thị trường tiêu thụ, đa dạng hóa sản phẩm. Mục tiêu xuất khẩu của mỗi quốc 11 gia là đem lại lợi nhuận, vì thế thị trường nước ngoài luôn được coi là thị trường có sức thu hút mạnh hơn so với thị trường trong nước tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tăng gia sản xuất và phát triển.
Xuất khẩu là điều kiện cần để các ngành khác phát triển, tạo cơ hội thúc đẩy tăng gia sản xuất từ đó khéo theo các nành khác phát triển. Ví dụ, nếu ngành chế biến thực phẩm phát triển và sản phẩm của ngành này được đem đi tiêu thụ cả thị trường trong lẫn ngoài nước sẽ kéo theo các mặt hàng liên quan đến ngành nghề này phát triển như gạo, cà phê, hải sản. Với mỗi mặt hàng đều có thể phát triển nhờ vào hoạt động xuất khẩu từ đó giúp cơ cấu kinh tế các ngành luôn ở trạng thái cân bằng. Xuất khẩu là điều kiện cần để các doanh nghiệp phát huy thế mạnh, học hỏi tích lũy kinh nghiệm về trình độ công nghệ của thị trường thế giới.
Xuất khẩu có vai trò tích cực đổi mới công nghệ sản xuất, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm Khi các nước tham gia vào trao đổi mua bán hàng hóa với thị trường thế giới, hàng hóa các nước phải chịu sự cạnh tranh khốc liệt với các hàng hóa các nước khác và gặp phải sự cản trợ của các hàng rào thuế quan và phi thuế quan. Vì vậy để tồn tại và phát triển được đòi hỏi các doanh nghiệp trong nước luôn phải đổi mới công nghệ, cải tiến kỹ thuật nâng cao hiệu quả sản xuất cũng như chất lượng sản phẩm, hạ giá thành sản phẩm để tạo sức cạnh tranh mạnh mẽ cho các hàng hóa nước mình. Thị trường thế giới luôn có những đòi hỏi cao và nghiêm ngặt, sự cạnh tranh về giá cả và chất lượng hàng hóa là hai yếu tố chính ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa của mỗi quốc gia. Trong khi đó, giá và chất lượng hàng hóa lại phụ thuộc vào trình độ công nghệ, chuyên môn, máy móc thiết bị.
Chính vì thế, muốn đứng vững được trên thị trường quốc tế, doanh nghiệp luôn phải biết thế mạnh của mình để phát huy, đồng thời phải tích cực đổi mới công nghệ, tăng chất lượng sản phẩm. 12 Xuất khẩu góp phần làm giảm tỷ lệ thất nghiệp Tác động của xuất khẩu đến đời sống bao gồm rất nhiều mặt. Trước hết sản xuất hàng hóa xuất khẩu là nơi thu hút hàng trăm triệu người lao động, nhiều giai đoạn sản xuất vận chuyển hàng hóa và thu nhập cũng không hề thấp. Vì thế xuất khẩu có thể giải quyết việc làm với những lao động chưa có trình độ chuyên môn cao làm ở những môi trường cần ít kinh nghiệm cũng như kiến thức chuyên môn.
Xuất khẩu làm gia tăng thu nhập quốc dân, từ đó có tác động mạnh tới tiêu dùng, ngoài ra xuất khẩu còn tạo ra nguồn vốn để nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yếu, phục vụ đời sống nhân dân. Mặt hàng đa dạng, nhiều lựa chọn, giá cả phù hợp có thể giải quyết được nhu cầu tiêu dùng của mỗi người. Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế Xuất khẩu và các quan hệ kinh tế đối ngoại làm cho nền kinh tế một nước gắn chặt với phân công lao động quốc tế. Đẩy mạnh xuất khẩu có vai trò tăng cường hợp tác quốc tế với các nước, nâng cao vai trò của một nước trên thị trường quốc tế.
Xuất khẩu và sản xuất hàng hóa sẽ thúc đẩy các quan hệ tín dụng, đầu tư, vận tải quốc tế,. Chính quan hệ kinh tế đối ngoại sẽ là tiền đề cho việc mở rộng xuất khẩu. Với Việt Nam, hoạt động xuất khẩu được coi là yếu tố chính để thúc đẩy phát triển kinh tế, đưa thị trường trong nước ra thị trường nước ngoài, được coi là vấn đề có ý nghĩa chiến lược để phát triển kinh tế và thực hiện công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, giúp Việt Nam vươn lên thị trường quốc tế. Thực tế cho thấy, những nước xuất khẩu càng nhiều, kinh tế càng phát triển.
Xuất khẩu tạo ra những tiền đề kinh tế kỹ thuật, nhằm đổi mới thường xuyên năng lực sản xuất của mỗi quốc gia.