Tư duy tiểu thuyết: Biểu hiện đặc sắc trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

Luận văn phân tích sâu sắc các biểu hiện của tư duy tiểu thuyết trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp qua thế giới hiện thực, giọng điệu và ngôn ngữ.

• Tác giả: Nguyễn Mạnh Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đinh Trí Dũng
• Trường học: Trường Đại học Vinh
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Tư duy tiểu thuyết trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Vinh

Tóm tắt

I. Khái niệm tư duy tiểu thuyết trong truyện ngắn hiện đại

Tư duy tiểu thuyết là một khái niệm quan trọng trong nghiên cứu văn học hiện đại, xuất hiện nhiều trong phê bình văn học nhưng vẫn chưa được định nghĩa một cách rõ ràng. Đây là một paradigme tư duy của thời hiện đại, phản ánh cách nhìn nhận về cuộc sống và phương pháp sáng tạo nghệ thuật của các tác giả. Trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, tư duy tiểu thuyết thể hiện rõ ràng qua cách tiếp cận độc đáo đối với hiện thực, ngôn ngữ và cấu trúc văn bản. Khái niệm này không chỉ giới hạn ở thể loại tiểu thuyết mà còn hiện diện mạnh mẽ trong truyện ngắn hiện đại. Sự thay đổi tư duy dẫn đến sự thay đổi trong ngôn ngữ và cách thể hiện văn học, tạo nên một làn sóng mới trong sáng tạo sau năm 1986.

1.1. Định nghĩa và đặc điểm cơ bản

Tư duy tiểu thuyết là cách suy nghĩ phản ánh thế giới một cách toàn diện, khách quan, không có cố định về ý thức hình thái. Nó đối lập với tư duy sử thi - tư duy tuyến tính, nhân vật là những kiểu mẫu. Tư duy này thể hiện sự phức tạp, mâu thuẫn của cuộc sống, tính đa ngôn ngữ và tính đa thanh trong tổ chức văn bản, phản ánh đa dạng của các chủ thể xã hội.

1.2. Sự xuất hiện trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

Nguyễn Huy Thiệp là hiện tượng văn học nổi bật sau năm 1975, thể hiện rõ ràng tư duy tiểu thuyết qua từng tác phẩm. Các truyện như 'Tương về hưu', 'Muối của rừng', 'Chảy đi sông ơi' không chỉ kể chuyện mà còn phản ánh sâu sắc về cuộc sống, con người qua ngôn ngữ độc đáo và cách tổ chức văn bản sáng tạo.

II. Biểu hiện của tư duy tiểu thuyết trong ngôn ngữ và giọng điệu

Ngôn ngữ là công cụ trực tiếp thể hiện tư duy tiểu thuyết của Nguyễn Huy Thiệp. Tác giả sử dụng ngôn ngữ gần gũi, đa sắc thái, không lạm dụng từ ngữ cao sang mà lại tạo nên những hiệu ứng sâu sắc. Giọng điệu trong truyện ngắn hiện đại của ông thường mang tính trữ tình, châm chọc, đôi khi vô cảm nhưng lại ẩn chứa những cảm xúc sâu sắc. Cách viết của Nguyễn Huy Thiệp rút ngắn khoảng cách trần thuật, gần gũi với bạn đọc, tạo cảm giác như đang lắng nghe một câu chuyện bên tai. Tính đa thanh trong văn bản cho phép nhiều giọng nói cùng tồn tại, phản ánh đa dạng của thế giới.

2.1. Rút ngắn khoảng cách trần thuật và gần gũi với độc giả

Nguyễn Huy Thiệp rút ngắn khoảng cách giữa tác giả, nhân vật và bạn đọc. Không sử dụng lối kể chuyện xa xôi, lạnh lùng mà thay vào đó là giọng nói gần gũi, thân thiết. Kỹ thuật này làm cho truyện ngắn trở nên sống động, gần với tư duy tiểu thuyết đương đại, khiến bạn đọc cảm thấy mình là một phần của thế giới được kể lại.

2.2. Tính đa thanh trong tổ chức văn bản

Tính đa thanh là đặc điểm nổi bật, cho phép các giọng nói khác nhau cùng tồn tại trong một tác phẩm mà không bị phủ định. Điều này phản ánh tư duy tiểu thuyết - thế giới không phải là tuyến tính mà là mạng lưới phức tạp. Qua đó, bạn đọc thấy được nhiều khía cạnh của sự thật, nhiều quan điểm khác nhau về cuộc sống.

III. Tổ chức văn bản và cấu trúc câu văn trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

Tổ chức văn bản là phương diện độc đáo thể hiện tư duy tiểu thuyết trong truyện ngắn hiện đại của Nguyễn Huy Thiệp. Cấu trúc không tuân theo quy luật tuyến tính truyền thống mà lại linh hoạt, phá vỡ những kỳ vọng thông thường của bạn đọc. Cấu trúc câu văn thường ngắn gọn, vắn tắt, tạo nên nhịp độ nhanh, nhưng lại chứa đầy ý nghĩa sâu sắc. Các câu văn không phô trương mà thể hiện sự chắt lọc, tinh tế. Đoạn văn bố trí linh hoạt, không theo khuôn mẫu cố định, giúp tư duy tiểu thuyết thẩm thấu vào từng dòng chữ. Phong cách viết này tạo nên một thế giới hiện thực trần trôi, mang đầy chất văn xuôi đương đại.

3.1. Đặc điểm tổ chức câu văn độc đáo

Câu văn của Nguyễn Huy Thiệp thường ngắn, vắn tắt nhưng sâu sắc. Tác giả tránh cụm từ dài dòng, lôi thôi mà chọn những từ chính xác, tạo hiệu ứng mạnh. Cấu trúc câu linh hoạt, đôi khi không tuân theo quy tắc ngữ pháp chặt chẽ nhưng lại tạo nên vẻ tự nhiên, gần gũi. Điều này phản ánh tư duy tiểu thuyết - sự phá vỡ khuôn mẫu để tìm kiếm sự thật.

3.2. Dạng thức tổ chức văn bản đa dạng

Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp không tuân theo khuôn mẫu cố định. Các tác phẩm có thể bắt đầu từ giữa, kết thúc bất ngờ, hoặc tổ chức theo chuỗi hình ảnh thay vì tuyến tính sự kiện. Cấu trúc này phản ánh thế giới hiện thực phức tạp, không logic tuyến tính, mà là mạng lưới các mối liên hệ, cảm xúc, ý thức.

IV. Ý nghĩa và ứng dụng nghiên cứu tư duy tiểu thuyết trong văn học hiện đại

Nghiên cứu tư duy tiểu thuyết không chỉ giúp hiểu rõ hơn về Nguyễn Huy Thiệp mà còn mở ra góc nhìn mới về văn học hiện đại và truyện ngắn sau 1986. Sự phân tích này cung cấp công cụ lý thuyết để tiếp cận các tác giả văn xuôi khác, những người cũng thể hiện cách tư duy đương đại này. Tư duy tiểu thuyết là chìa khóa để hiểu được bản chất sáng tạo của thế kỷ XX và XXI, khi mà các tác giả không còn tin tưởng vào các ý thức hình thái tuyệt đối mà thay vào đó là thách thức, đối thoại, đa chiều. Việc áp dụng khái niệm này giúp bạn đọc và nhà nghiên cứu nắm bắt sâu sắc hơn cách các nhà văn hiện đại phản ánh cuộc sống, và từ đó có thể đánh giá công lao sáng tạo của họ một cách công bằng, toàn diện.

4.1. Công cụ phân tích cho nghiên cứu văn học

Tư duy tiểu thuyết trở thành công cụ lý thuyết hiệu quả trong phê bình văn học hiện đại. Qua khái niệm này, nhà nghiên cứu có thể phân tích sâu sắc cách các tác giả truyện ngắn thể hiện nhân vật, sự kiện, và cảm xúc. Nó giúp vượt qua các phân tích chỉ dừng lại ở nội dung mà đi sâu vào phương pháp tư duy, cách nhìn nhận thế giới của người sáng tạo.

4.2. Tầm quan trọng đối với sáng tạo và phê bình hiện đại

Hiểu rõ tư duy tiểu thuyết giúp nhà văn hiện đại ý thức hơn về phương pháp sáng tạo của mình, từ đó có thể phát triển phong cách độc đáo. Đối với bạn đọc và nhà phê bình, nó là cầu nối để cảm nhận sâu sắc tác phẩm, hiểu rằng sự phức tạp, đa chiều không phải là khiếm khuyết mà là đặc điểm của tư duy tiểu thuyết đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

0 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr-êng ®¹i häc vinh -------*****------- NguyÔn M¹nh hµ T- duy tiÓu thuyÕt trong truyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp luËn v¨n th¹c sÜ ng÷ v¨n 1 Vinh – 2009 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr-êng ®¹i häc vinh -------*****------- NguyÔn M¹nh hµ T- duy tiÓu thuyÕt trong truyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp Chuyªn ngµnh: V¨n häc ViÖt Nam M· sè: 60.34 luËn v¨n th¹c sÜ ng÷ v¨n Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: pgs.ts §inh TrÝ Dòng Vinh – 2009 2 Lêi c¶m ¬n! ®Ó hoµn thµnh luËn v¨n, trong suèt qu¸ tr×nh, t«i ®· nhËn ®-îc sù quan t©m vµ gióp ®ì cña nhiÒu ng-êi. Xin ®-îc bµy tá lêi c¶m ¬n ch©n thµnh tíi PGS. TS §inh TrÝ Dòng - ng-êi tËn t×nh, chu ®¸o h-íng dÉn t«i thùc hiÖn ®Ò tµi. C¶m ¬n c¸c thÇy c« gi¸o trong khoa Ng÷ v¨n tr-êng §H Vinh, nh÷ng ng-êi th©n trong gia ®×nh, nh÷ng ng-êi b¹n ®· s½n sµng chia sÎ mäi khã kh¨n cho t«i.

T¸c gi¶ 3 Môc lôc Trang Më ®Çu. NhiÖm vô nghiªn cøu. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu. §èi t-îng nghiªn cøu vµ ph¹m vi kh¶o s¸t.

CÊu tróc luËn v¨n. TruyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp trong bèi c¶nh ®æi míi cña tiÓu thuyÕt, truyÖn ng¾n ViÖt Nam sau 1986. Kh¸i niÖm t- duy tiÓu thuyÕt .NguyÔn Huy ThiÖp - g-¬ng mÆt næi bËt cña truyÖn ng¾n ViÖt Nam sau 1986. Nh÷ng biÓu hiÖn cña t- duy tiÓu thuyÕt trong truyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp.

Mét thÕ giíi hiÖn thùc trÇn trôi, mang ®Ëm chÊt v¨n xu«i. Rót ng¾n kho¶ng c¸ch trÇn thuËt. Giäng ®iÖu vµ ng«n ng÷. TÝnh chÊt ®a thanh trong tæ chøc v¨n b¶n.

Tæ chøc v¨n b¶n - mét ph-¬ng diÖn ®éc ®¸o thÓ hiÖn t- duy tiÓu thuyÕt trong truyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp. §Æc ®iÓm tæ chøc c©u v¨n trong truyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp. Nh÷ng d¹ng thøc tæ chøc v¨n b¶n truyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp. V¨n b¶n truyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp tõ gãc ®é phong c¸ch.

121 Tµi liÖu tham kh¶o. NguyÔn Huy ThiÖp lµ hiÖn t-îng v¨n häc xuÊt hiÖn sau 1975 ë ViÖt Nam. HiÖn t-îng v¨n häc nµy dÇu ®· ®-îc nhiÒu nhµ nghiªn cøu quan t©m, tuy nhiªn d-íi mét c¸i nh×n cã tÝnh hÖ thèng, cã kh¶ n¨ng bao qu¸t ®Ó lµm bËt râ thùc chÊt NguyÔn Huy ThiÖp (con ®-êng tiÕp cËn tõ gãc ®é t- duy cã thÓ nãi lµ kh¶ quan nhÊt) vÉn ch-a thÊy cã, ngo¹i trõ luËn v¨n cña Lª Thanh Nga - nh×n NguyÔn Huy ThiÖp d-íi gãc ®é trÇn thuËt. T- duy tiÓu thuyÕt lµ kh¸i niÖm xuÊt hiÖn nhiÒu trong nghiªn cøu - phª b×nh v¨n häc.

Nh-ng, theo nh÷ng tµi liÖu mµ chóng t«i ®äc ®-îc, hiÖn vÉn ch-a cã mét sù minh ®Þnh cÇn thiÕt nµo. HÇu hÕt mäi ng-êi ®Òu t¹m ngÇm quy -íc víi nhau. X¸c ®Þnh ®Ò tµi, tr-íc hÕt chóng t«i muèn x¸c lËp c¸c b×nh diÖn cña kh¸i niÖm vµ lùa chän NgôyÔn Huy ThiÖp - mét t¸c gi¶ theo chóng t«i thÓ hiÖn kh¸ râ t- duy tiÓu thuyÕt lµm ®èi t-îng ph©n tÝch. Khi tiÕn hµnh nghiªn cøu t¸c gi¶ NguyÔn Huy ThiÖp d-íi gãc nh×n nµy, còng lµ ®Ó râ thªm vÒ kh¸i niÖm.

Tõ chç triÓn khai c¸c néi dung quan träng trong khu«n khæ cña ®Ò tµi, ®Ò tµi cßn h-íng tíi mét h-íng ®i th«ng tho¸ng trong viÖc nghiªn cøu c¸c t¸c gi¶ sau 1975, ®Æc biÖt lµ c¸c t¸c gi¶ v¨n xu«i. LÞch sö vÊn ®Ò Trong kh«ng khÝ c¸c nhµ v¨n ®ang hoµ m×nh vµo ngµy héi t-ng bõng cña ®Êt n-íc nh÷ng n¨m ®æi míi, ®ang n« nøc kiÕm t×m mét h-íng ®i cho s¸ng t¹o nghÖ thuËt, NguyÔn Huy ThiÖp lÆng lÏ xuÊt hiÖn gi÷a lµng v¨n nh- mét sù tuyªn chiÕn víi “nghÖ thuËt kinh viÖn”. Më ®Çu - tÝnh sù ghi nhËn “NguyÔn Huy ThiÖp”, th¸ng 06 n¨m 1987, T-íng vÒ h-u ra m¾t ®éc gi¶ trªn b¸o V¨n nghÖ ®· ®­a tªn tuæi t¸c gi¶ vµo mét “tÇm ng¾m” quan t©m ®Æc biÖt. Gi÷a lóc ng­êi ®äc ch-a hÕt bµng hoµng, söng sèt th× trªn tê b¸o quen thuéc, «ng cho ®¨ng liªn tiÕp c¸c truyÖn: Muèi cña rõng, Ch¶y ®i s«ng ¬i, Con g¸i thñy thÇn, Chót tho¸ng Xu©n H-¬ng, KiÕm s¾c, Vµng löa, PhÈm tiÕt… §iÒu ®Æc biÖt ®èi víi s¸ng cña NguyÔn Huy ThiÖp lµ: “cµng viÕt d­ luËn cµng m¹nh, truyÖn ch­a ra th× ng­êi ®äc ®· kh¸o nhau, truyÖn ®¨ng råi th× tranh nhau t×m ®äc, ®äc råi th× tranh nhau b×nh phÈm, bµn t¸n, chèn phßng v¨n còng nh- chèn vØa hÌ ®©u ®©u còng kh¸o chuyÖn… V¨n ®µn thêi ®æi míi ®· khëi s¾c bçng khëi s¾c h¼n.

Trong qu¸ tr×nh b×nh phÈm vÒ truyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp, Ýt hoÆc nhiÒu ng-êi ta ®· ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò t- duy tiÓu thuyÕt. Bëi lÏ, t- duy tiÓu thuyÕt - mét 5 kh¸i niÖm cña hÖ h×nh (paradigme) t- duy, chØ xuÊt hiÖn d-íi thêi hiÖn ®¹i (Milan Kundera). NguyÔn Huy ThiÖp cã ®-îc may m¾n sèng d-íi thêi ®iÓm thêi ®¹i míi më ra, c¸ch viÕt cña «ng thÓ hiÖn râ sù thay ®æi trong t- duy vÒ nghÖ thuËt, vÒ c¸ch nh×n ®èi víi cuéc ®êi; mét khi t- duy thay ®æi th× sù m· ho¸ t- duy ®ã, tøc ng«n ng÷, còng ph¶i thay ®æi theo (ng«n ng÷ lµ sù trùc tiÕp cña t- t-ëng - V. Lenin; ng«n ng÷ lµ n¬i Èn chøa nh·n quan, n¬i chuyÓn t¶i m¹ch ngÇm t- t-ëng, th¸i ®é cña ng-êi s¸ng t¹o (ý cña F.

Khi t×m hiÓu t¸c phÈm, ng-êi t×m hiÓu kh«ng cã con ®-êng nµo kh¸c ngoµi viÖc th«ng qua líp vá ng«n ng÷, do ®ã, Ýt hay nhiÒu, trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp, ng-êi t×m hiÓu ®· ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò t- duy cña ng-êi s¸ng t¹o. ViÖc t×m hiÓu t-¬ng tù ®èi víi s¸ng t¸c NguyÔn Huy ThiÖp còng kh«ng ngo¹i lÖ. §èi víi viÖc t×m hiÓu t- duy tiÓu thuyÕt, ë ®©y ¸p dông cho tr-êng hîp NguyÔn Huy ThiÖp, theo chóng t«i cã hai con ®-êng ®i ®Õn kÕt luËn: thø nhÊt, ®ã lµ c¸ch t×m hiÓu trùc tiÕp t­ t­ëng nhµ v¨n, ®¹i kh¸i muèn nãi r»ng “nã muèn nãi g× vËy” (§Æng Anh ®µo) th«ng qua thÕ giíi cña nã, th¸i ®é cña nã lµ nh­ thÕ nµo; thø hai, t×m hiÓu gi¸n tiÕp, th«ng qua c¸c tÝn hiÖu, c¸c thñ ph¸p mµ nã (nhµ v¨n - mét tõ trung tÝnh) sö dông (nh÷ng thñ ph¸p ®ã lµ cã sù thay ®æi so víi tr-íc ®©y). DÜ nhiªn c¸ch ph©n chia nh- thÕ chØ mang tÝnh chÊt t-¬ng ®èi, thËm chÝ, nÕu s¸t sao cã thÓ cho lµ khËp khiÔng, v× khi ®Ò cËp vÊn ®Ò thø nhÊt lµ ®Ò cËp liªn quan ®Õn vÊn ®Ò thø hai vµ ng-îc l¹i.

Tuy nhiªn, ®Ó dÔ h×nh dung vµ thÓ hiÖn phÇn nµo ®ã sù r¹ch rßi chóng t«i vÉn m¹nh d¹n tiÕn hµnh. C¸c ý kiÕn ®¸nh gi¸ vÒ NguyÔn Huy ThiÖp, nh- ®· nãi, Ýt nhiÒu ®Òu ®Ò cËp ®Õn t- duy tiÓu thuyÕt, vÒ c¬ b¶n ®· ®-îc nhµ b¸o Ph¹m Xu©n Nguyªn tËp hîp trong cuèn §i t×m NguyÔn Huy ThiÖp. ThÕ nh-ng, chóng t«i kh«ng ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó xem xÐt hÕt tÊt c¶ c¸c ý kiÕn (h¬n n÷a còng rÊt nhiÒu ý kiÕn côc bé chØ t×m hiÓu riªng tõng t¸c phÈm) mµ chØ chän läc mét sè tiªu biÓu. - VÒ con ®-êng thø nhÊt: Më ®Çu lµ bµi T«i kh«ng chóc b¹n thuËn buåm xu«i giã (09/1987) cña Hoµng Ngäc HiÕn - ng-êi cã c«ng giíi thiÖu NguyÔn Huy ThiÖp.

T¸c gi¶ Hoµng Ngäc HiÕn ®· m¹nh d¹n chØ ra b¶n chÊt “ng­êi” trong truyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp. Theo «ng ®ã lµ con ng­êi cña cuéc sèng h«m nay “sßng ph¼ng, tÝnh to¸n ph©n minh”, nh­ng vÉn lÊp l¸nh nh÷ng vÎ ®Ñp Èn kÝn. Nãi nh­ thÕ cã nghÜa lµ Hoµng Ngäc HiÕn ®· cho thÊy t¸c gi¶ NguyÔn Huy ThiÖp m« t¶ thÕ giíi ®ang diÔn ra, c¸i hiÖn t¹i ch-a hoµn thµnh. Tõ c¸ch nh×n nhËn ®ã, Hoµng Ngäc HiÕn ®i tíi x©y dùng kh¸i niÖm “Thiªn tÝnh n÷” ®Ò cao “c¸i t©m” ng­êi viÕt.

Quan ®iÓm nµy vÒ sau “®­îc” NguyÔn §¨ng M¹nh ®èi tho¹i (d­íi mét h×nh thøc ®Ýnh chÝnh mÒm máng) b»ng mét bµi viÕt ®¨ng trªn TC Cöa ViÖt n¨m 1992. NguyÔn §¨ng M¹nh kh¼ng ®Þnh, c¸i con ng-êi mµ NguyÔn Huy ThiÖp cÇn t×m ®Õn ®ã lµ con ng­êi hån nhiªn, “v« sù víi t¹o ho¸”. 6 Th¸ng 08/1988, vÉn Hoµng Ngäc HiÕn, «ng viÕt: T- duy tiÓu thuyÕt vµ folklore hiÖn ®¹i, nh©n ®äc mÊy truyÖn lÞch sö cña NguyÔn Huy ThiÖp, trong ®ã cã ®o¹n: “Lßng nh©n ¸i truyÒn thèng cã thÓ gãi gän trong mét c©u: “H·y th­¬ng yªu ®ång lo¹i” nh­ng lßng nh©n ¸i hiÖn ®¹i còng nh­ nh÷ng t×nh c¶m hiÖn ®¹i kh¸c - chøa chÊt nghÞch lÝ: “Kh«ng ®­îc th­¬ng con ng­êi” nh­ng “Kh«ng thÓ kh«ng th­¬ng con ng­êi”” [134, 356]. Trªn c¬ së ¸p dông lÝ thuyÕt cña M.

Bakhtin, «ng cho r»ng NguyÔn Huy ThiÖp ®· dïng t- duy tiÓu thuyÕt ®Ó x©y dùng c¸c nh©n vËt lÞch sö khiÕn hä kh«ng cã kho¶ng c¸ch víi ng-êi viÕt dï ®ã lµ Gia Long hay NguyÔn HuÖ. B»ng viÖc chØ ra nh÷ng bç b·, cã khi qu¸ trín trong t¸c phÈm, Hoµng Ngäc HiÕn cßn ®Èy quan ®iÓm cña m×nh lªn vµ cho r»ng ®ã lµ sù bç b· hËu hiÖn ®¹i, nãi kh¸c ®i, ®ã lµ th¸i ®é hËu hiÖn ®¹i, mét tr¹ng th¸i nh©n thÕ ®ang phæ biÕn trªn thÕ giíi còng nh- ë ViÖt Nam. Greg Lockhart trong bµi T¹i sao t«i dÞch truyÖn NguyÔn Huy ThiÖp ra tiÕng Anh? (1989) ®· cho r»ng NguyÔn Huy ThiÖp cã ®ãng gãp cho v¨n häc thÕ giíi. T¸c gi¶ chøng minh b»ng viÖc nªu lªn tÝnh chÊt nh©n b¶n: “Anh muèn tr×nh bµy mét quan ®iÓm sèng míi trong cung c¸ch ®èi nh©n xö thÕ kh«ng chØ cña tõng sè phËn riªng lÎ, mµ cßn lµ cña c¶ d©n téc, réng ra lµ cña c¶ thÕ giíi”; nªu lªn “c¸ch nh×n x· héi ViÖt Nam vµ c¶ thÕ giíi cïng víi c¸ch viÕt cña anh Êy rÊt lµ b×nh ®¼ng vµ d©n chñ” [134, 112].

NguyÔn Thanh S¬n trong bµi §äc truyÖn NguyÔn Huy ThiÖp (1995) l¹i tr-íc sau kh¼ng ®Þnh NguyÔn Huy ThiÖp lµ nhµ v¨n viÕt vÒ thùc t¹i, do ®ã «ng nãi: “®äc c¸c truyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp còng gièng nh­ mét cuéc vËt lén víi chÝnh b¶n th©n m×nh”. ¤ng viÕt, ë mét ®o¹n kh¸c: “¤ng l«i tuét chóng ta xuèng tõ kho¶ng trèng löng l¬ gi÷a trêi vµ ®Êt, buéc chóng ta ph¶i ®èi mÆt víi m×nh, víi mét thÕ giíi “kh«ng cã vua”, d¹y chóng ta “nh÷ng bµi häc n«ng th«n”, b¾t buéc chóng ta ph¶i hiÓu r»ng, tr-íc khi muèn nh×n lªn bÇu trêi th× ph¶i nh×n mÆt ®Êt ®·” [134, 119]. Víi viÖc kh¼ng ®Þnh NguyÔn Huy ThiÖp lµ nhµ v¨n viÕt cuéc sèng “trªn mÆt ®Êt”, «ng dÉn l¹i lêi NguyÔn Huy ThiÖp “c¨m thï s©u s¾c nh÷ng kÕt thóc truyÒn thèng”, biÕn nã thµnh lËp luËn cña m×nh “hay chÝnh x¸c h¬n, «ng c¨m thï tÊt c¶ nh÷ng bøc mµn thãi ®¹o ®øc gi¶ ®· c¨ng ra tr-íc m¾t con ng­êi, kh«ng cho hä nh×n vµo sù thËt (…) ®ã lµ sù tøc giËn cÇn thiÕt cña ng-êi cÇm bót tr-íc sù thiÕu v¾ng cña mét nÒn v¨n ho¸ chiÒu s©u, mét nÒn v¨n ho¸ mang nÆng c¸i T©m cña ng­êi lµm v¨n ho¸” [134, 121].