Phân Tích Tội Làm Hàng Giả và Biện Pháp Phòng Chống Tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu tội làm hàng giả tội buôn bán hàng giả thực trạng và biện pháp phòng chống, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực luật

• Tác giả: TRAN NGOC VIET
• Người hướng dẫn: TS. TRINH HONG DUONG
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Phân Tích Tội Làm Hàng Giả và Biện Pháp Phòng Chống Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI LÀM HÀNG GIẢ, TỘI BUÔN BÁN HÀNG GIẢ, THỰC TIỄN HƯỚNG DẪN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH NÀY
• 1.1. Những vấn đề chung về tội làm hàng giả, tội buôn bán hàng giả
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TỘI PHẠM LÀM HÀNG GIẢ, BUÔN BÁN HÀNG GIẢ Ở VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐẤU TRANH PHÒNG CHỐNG TỘI LÀM HÀNG GIẢ, TỘI BUÔN BÁN HÀNG GIẢ
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tội Làm Hàng Giả Tổng Quan Thực Trạng và Hậu Quả Nghiêm Trọng

Tội làm hàng giả và buôn bán hàng giả là một vấn đề nhức nhối trong xã hội hiện nay, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế, sức khỏe người tiêu dùng và uy tín của các doanh nghiệp chân chính. Hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn đi ngược lại đạo đức kinh doanh, làm xói mòn niềm tin của người dân vào thị trường. Theo thống kê, số vụ vi phạm về hàng giả ngày càng gia tăng, với nhiều thủ đoạn tinh vi và quy mô lớn, gây khó khăn cho công tác quản lý và xử lý. Hậu quả của hàng giả vô cùng lớn, từ thiệt hại kinh tế cho đến những tác động tiêu cực đến sức khỏe, thậm chí tính mạng con người. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và đề xuất các biện pháp phòng chống hàng giả hiệu quả là vô cùng cần thiết.

1.1. Khái niệm Hàng Giả và Tác Hại Khôn Lường tới Kinh Tế

Hàng giả được định nghĩa là sản phẩm được sản xuất trái phép, mô phỏng hàng thật, hoặc không đúng với nguồn gốc, bản chất, công dụng. Tác hại của hàng giả đối với nền kinh tế là rất lớn, làm thất thu thuế, gây cạnh tranh không lành mạnh, làm giảm uy tín của thương hiệu Việt Nam trên thị trường quốc tế. Theo Điều 156 Bộ luật Hình sự, hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là vi phạm pháp luật và phải chịu trách nhiệm hình sự.

1.2. Tác Động Tiêu Cực Của Hàng Nhái Đến Sức Khỏe và An Toàn

Bên cạnh tác động kinh tế, hàng giả còn gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe và an toàn của người tiêu dùng. Hàng giả kém chất lượng thường chứa các chất độc hại, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, gây ra các bệnh tật, thậm chí tử vong. Thuốc giả, thực phẩm chức năng giả, mỹ phẩm giả,...là những mặt hàng đặc biệt nguy hiểm, cần được kiểm soát chặt chẽ.

II. Phân Tích Pháp Lý Tội Làm Hàng Giả Theo Luật Hình Sự Việt Nam

Để có thể phòng chống hàng giả một cách hiệu quả, cần hiểu rõ các quy định của pháp luật về tội làm hàng giả. Theo Luật Hình sự Việt Nam, tội sản xuất, buôn bán hàng giả được quy định cụ thể trong Chương XVI, với các điều khoản chi tiết về các hành vi vi phạm, mức hình phạt và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Việc phân tích pháp lý giúp xác định rõ các yếu tố cấu thành tội phạm, từ đó có căn cứ để truy tố, xét xử và răn đe các đối tượng vi phạm. Đồng thời, cũng cần xem xét các quy định pháp luật liên quan đến sở hữu trí tuệ, gian lận thương mại để có cái nhìn toàn diện về vấn đề này.

2.1. Các Yếu Tố Cấu Thành Tội Sản Xuất Buôn Bán Hàng Giả

Tội sản xuất, buôn bán hàng giả có các yếu tố cấu thành như: chủ thể, khách thể, mặt khách quan, mặt chủ quan. Chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện hành vi vi phạm. Khách thể là trật tự quản lý kinh tế, quyền lợi của người tiêu dùng. Mặt khách quan thể hiện qua hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả. Mặt chủ quan là lỗi cố ý trực tiếp, tức là người phạm tội biết rõ hành vi của mình là vi phạm pháp luật nhưng vẫn thực hiện.

2.2. Khung Hình Phạt và Chế Tài Xử Phạt cho Tội Phạm Hàng Giả

Luật Hình sự quy định khung hình phạt khác nhau cho tội làm hàng giả, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hành vi, giá trị hàng giả, và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Mức phạt có thể từ phạt tiền, cải tạo không giam giữ đến phạt tù có thời hạn. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị tịch thu tài sản, cấm hành nghề hoặc đảm nhiệm chức vụ nhất định.

III. Thực Tiễn Phòng Chống Hàng Giả Giải Pháp từ Cơ Quan Chức Năng

Công tác phòng chống hàng giả đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, như Quản lý thị trường, Công an, Hải quan,... Các cơ quan này có trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát thị trường, phát hiện và xử lý các hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả. Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật để nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của hàng giả và cách phân biệt hàng thật hàng giả. Việc áp dụng khoa học công nghệ vào công tác chống hàng giả cũng là một giải pháp hiệu quả.

3.1. Vai Trò của Quản Lý Thị Trường trong Kiểm Soát và Xử Lý

Quản lý thị trường đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và xử lý các hành vi buôn bán hàng giả trên thị trường. Lực lượng Quản lý thị trường thường xuyên tổ chức các đợt kiểm tra, thanh tra, phát hiện và xử phạt các cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả công tác, cần tăng cường nguồn lực, trang bị phương tiện hiện đại và nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ Quản lý thị trường.

3.2. Sự Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan Chức Năng trong Chống Hàng Giả

Công tác chống hàng giả không thể chỉ dựa vào một cơ quan mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng. Sự phối hợp giúp chia sẻ thông tin, hỗ trợ lẫn nhau trong công tác điều tra, xử lý, và ngăn chặn hiệu quả các đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả. Ngoài ra, cần có sự phối hợp với các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và người dân để tạo thành sức mạnh tổng hợp trong công tác chống hàng giả.

3.3. Sử Dụng Công Nghệ Cao để Phân Biệt Hàng Thật và Hàng Giả

Trong bối cảnh hàng giả ngày càng tinh vi, việc áp dụng khoa học công nghệ vào công tác chống hàng giả là vô cùng cần thiết. Các công nghệ như mã vạch, QR code, tem chống hàng giả, công nghệ blockchain,... giúp người tiêu dùng dễ dàng phân biệt hàng thật hàng giả, đồng thời giúp các cơ quan chức năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm và xử lý vi phạm.

IV. Giải Pháp Toàn Diện Biện Pháp Phòng Chống Tội Làm Hàng Giả Hiệu Quả

Để phòng chống hàng giả một cách triệt để, cần có một hệ thống giải pháp toàn diện, bao gồm các biện pháp hành chính, kinh tế, pháp luật và xã hội. Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ, gian lận thương mại, và hàng giả; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thị trường; nâng cao nhận thức của người dân; và hỗ trợ các doanh nghiệp xây dựng thương hiệu mạnh. Đồng thời, cần xử lý nghiêm minh các hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả để tạo tính răn đe.

4.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý và Nâng Cao Chế Tài Xử Phạt

Hệ thống pháp luật về hàng giả cần được hoàn thiện, đảm bảo tính đồng bộ, rõ ràng, và khả thi. Cần bổ sung các quy định về trách nhiệm của các cơ quan chức năng, trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo vệ thương hiệu, và quyền lợi của người tiêu dùng. Đồng thời, cần nâng cao chế tài xử phạt đối với các hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, đảm bảo tính răn đe.

4.2. Tăng Cường Tuyên Truyền Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng

Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về hàng giả cần được đẩy mạnh, với nhiều hình thức đa dạng, phù hợp với từng đối tượng. Cần giúp người dân nhận thức rõ tác hại của hàng giả, cách phân biệt hàng thật hàng giả, và quyền lợi của mình khi bị xâm phạm. Đồng thời, cần nâng cao ý thức trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo vệ thương hiệu và quyền lợi của người tiêu dùng.

V. Hướng Đến Tương Lai Dự Báo và Chiến Lược Phòng Chống Hàng Giả

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, tình hình hàng giả sẽ diễn biến phức tạp, với nhiều thủ đoạn tinh vi và quy mô lớn hơn. Để đối phó với thách thức này, cần có một chiến lược phòng chống hàng giả dài hạn, dựa trên cơ sở phân tích, dự báo tình hình và xác định rõ các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cụ thể. Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác chống hàng giả, học hỏi kinh nghiệm của các nước tiên tiến và xây dựng một hệ thống phòng chống hàng giả hiệu quả.

5.1. Dự Báo Tình Hình Hàng Giả Trong Tương Lai và Thách Thức Đặt Ra

Tình hình hàng giả trong tương lai được dự báo sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp, với nhiều hình thức tinh vi hơn, quy mô lớn hơn, và phạm vi rộng hơn. Các đối tượng vi phạm sẽ lợi dụng các kẽ hở của pháp luật, sự thiếu hiểu biết của người dân, và sự phát triển của công nghệ để thực hiện hành vi phạm tội. Điều này đặt ra những thách thức lớn đối với công tác phòng chống hàng giả.

5.2. Xây Dựng Chiến Lược và Kế Hoạch Hành Động Quốc Gia về Chống Hàng Giả

Để đối phó với tình hình hàng giả ngày càng phức tạp, cần xây dựng một chiến lược và kế hoạch hành động quốc gia về chống hàng giả, với các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cụ thể, và phân công trách nhiệm rõ ràng cho các cơ quan chức năng. Chiến lược này cần dựa trên cơ sở phân tích, dự báo tình hình, và tham khảo kinh nghiệm của các nước tiên tiến.

VI. Kinh Nghiệm Quốc Tế Bài Học Phòng Chống Hàng Giả Hiệu Quả

Nhiều quốc gia trên thế giới đã có những kinh nghiệm quý báu trong công tác phòng chống hàng giả, như xây dựng hệ thống pháp luật chặt chẽ, tăng cường hợp tác quốc tế, áp dụng công nghệ cao, và nâng cao nhận thức của người dân. Việc nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm của các nước này sẽ giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống phòng chống hàng giả hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế của đất nước. Đồng thời, cần chủ động tham gia vào các diễn đàn quốc tế về chống hàng giả để chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao vị thế của Việt Nam trong lĩnh vực này.

6.1. Các Mô Hình Phòng Chống Hàng Giả Thành Công Trên Thế Giới

Nhiều quốc gia đã triển khai các mô hình phòng chống hàng giả thành công, như mô hình truy xuất nguồn gốc sản phẩm, mô hình hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ quan chức năng, mô hình tuyên truyền giáo dục cộng đồng,... Việc nghiên cứu, học hỏi các mô hình này sẽ giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống phòng chống hàng giả hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế.

6.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế trong Đấu Tranh Chống Hàng Giả

Tội làm hàng giả là một tội phạm xuyên quốc gia, đòi hỏi sự hợp tác quốc tế để phòng chống hiệu quả. Cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế, các nước trong khu vực và trên thế giới để chia sẻ thông tin, trao đổi kinh nghiệm, và phối hợp điều tra, xử lý các vụ án hàng giả.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu khoa học của nghiên cứu sinh Trần Ngọc Việt với đề tài "Tội làm hàng giả, tội buôn bán hàng giả: Thực trạng và biện pháp phòng, chống" (Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự, Mã số: 5.05.14) dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Trịnh Hồng Dương và PGS.TS. Nguyễn Xuân Yêm tại Viện Nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật thuộc Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia (năm 2001) đại diện cho một nghiên cứu tiên phong, có tính hệ thống và toàn diện bậc nhất về nhóm tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong giai đoạn chuyển đổi của Việt Nam.

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và từng bước hội nhập quốc tế (APEC, chuẩn bị gia nhập AFTA và WTO), tình hình sản xuất và lưu thông hàng giả bùng phát với quy mô tinh vi, gây tổn hại nghiêm trọng đến trật tự kinh tế quốc dân, sức khỏe cộng đồng và uy tín thương mại quốc gia. Minh chứng thực tiễn được ghi nhận rõ ràng: "Trong năm 2000, ngành quản lý thị trường trong cả nước đã kiểm tra và xử lý 2.602 vụ vi phạm về sản xuất, buôn bán hàng giả. Trong 7 tháng đầu năm 2001, số vụ vi phạm về hàng giả đã bị quản lý thị trường xử lý hơn 2.200 vụ, trong đó có nhiều vụ vi phạm nghiêm trọng".

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ sự bất cập trong nhận thức lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật: Trước khi Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 1999 có hiệu lực, các quy định tại Điều 167 BLHS 1985 và các văn bản dưới luật (Nghị định số 140/HDBT ngày 25/4/1991, Thông tư liên bộ số 1254-TT/LB ngày 8/11/1991) chưa làm rõ ranh giới pháp lý giữa "hàng giả" và "hàng kém phẩm chất", thiếu tiêu chí định lượng giá trị hàng hóa làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự, dẫn đến sự lúng túng trong định tội danh của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Để giải quyết triệt để vấn đề trên, luận án xác lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất pháp lý - kinh tế của tội làm hàng giả và tội buôn bán hàng giả trong luật hình sự Việt Nam được cấu thành bởi những yếu tố khách quan và chủ quan nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Những khoảng trống, mâu thuẫn nào tồn tại trong quá trình chuyển hóa lập pháp từ Điều 167 BLHS 1985 sang các Điều 156, 157, 158 BLHS 1999 và thực tiễn xét xử tư pháp?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những nguyên nhân, điều kiện kinh tế - xã hội nào thúc đẩy tội phạm hàng giả phát triển, và hệ giải pháp phòng ngừa toàn diện nào cần được thiết lập?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Tội sản xuất hàng giả và tội buôn bán hàng giả về bản chất là hai tội danh độc lập có cấu thành hình thức, trong đó hành vi nguy hiểm cho xã hội hoàn thành mà không phụ thuộc vào việc hậu quả vật chất đã xảy ra trên thực tế.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Việc kết hợp tiêu chí định lượng (giá trị tương đương hàng thật từ 30 triệu đồng trở lên) và định tính (hậu quả nghiêm trọng, tiền án tiền sự) tại BLHS 1999 sẽ tối ưu hóa hiệu quả phân hóa trách nhiệm hình sự so với BLHS 1985.
• Giả thuyết nghiên cứu 3 (H3): Sự thiếu đồng bộ trong quản lý kinh tế vĩ mô và ranh giới không rõ ràng giữa chế tài hành chính - hình sự là điều kiện tiên quyết làm gia tăng tình trạng buôn bán hàng giả.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên Lý luận Cấu thành tội phạm trong Khoa học Luật hình sự Việt Nam, Học thuyết Tội phạm học Mác-xít về nguyên nhân và điều kiện của tội phạm, kết hợp với Lý thuyết Bảo vệ trật tự quản lý kinh tế và bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp. Tác động của luận án mang tính đột phá khi lần đầu tiên hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn của 2 tội danh này, phân tích sâu chuỗi dữ liệu thực tiễn và án lệ kéo dài qua nhiều thập kỷ, xác định rõ các yếu tố định tội, định khung hình phạt và đề xuất mô hình dự báo tội phạm học có giá trị ứng dụng cao cho tư pháp hình sự Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan lịch sử lập pháp và các dòng nghiên cứu cho thấy sự phát triển của chế định pháp luật về hàng giả tại Việt Nam trải qua nhiều giai đoạn gắn liền với biến đổi thể chế kinh tế. Trong lịch sử cổ trung đại, Điều 522 và Điều 523 của Quốc triều hình luật (thời Hậu Lê) đã quy định nghiêm ngặt về việc đúc trộm tiền đồng (xử tội chém), làm vàng bạc giả (xử tội đồ, xung công), đồ khí dụng và vải lụa giả (xử phạt 50 roi, biếm chức). Sau Cách mạng tháng Tám 1945, Nhà nước ban hành Sắc luật số 01/SL ngày 19/4/1957 và Sắc luật số 03-SL/76 ngày 15/3/1976 (áp dụng thống nhất toàn quốc từ 1978) quy định mức hình phạt cao nhất lên tới tử hình đối với hành vi phá rối thị trường và làm hàng giả. Giai đoạn tiền đổi mới được đánh dấu bởi Pháp lệnh ngày 30/6/1982 của Hội đồng Nhà nước trừng trị các tội đầu cơ, buôn lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép, được tác giả Vũ Thiện Kim nghiên cứu chung trong nhóm tội phạm kinh tế.

Trong giai đoạn Đổi Mới và thực thi BLHS 1985, một số công trình học thuật đã tiếp cận vấn đề nhưng còn phân tán:

• Trần Văn Độ (1999, 2000) phân tích hệ thống các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong BLHS 1999;
• Nguyễn Quốc Việt (1999, 2000) làm rõ những điểm mới trong phần các tội phạm của BLHS 1999;
• Ngô Như Quỳnh (2001) nghiên cứu bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa nổi tiếng dưới góc độ sở hữu công nghiệp;
• Lê Quang Bình (1999) và Nguyễn Phan Khiêm (2000) phản ánh thực trạng đấu tranh chống hàng giả trên các tạp chí chuyên ngành;
• Đề tài cấp Nhà nước KX-04-14 (1991-1995) do Bộ Công an chủ trì về "Tội phạm kinh tế trong quá trình chuyển sang cơ chế thị trường".

Tuy nhiên, các cuộc tranh luận học thuật lớn vẫn chưa đạt được sự đồng thuận:

1. Tranh luận về cấu thành tội phạm: Một luồng quan điểm cho rằng tội sản xuất, buôn bán hàng giả phải là tội phạm có cấu thành vật chất, đòi hỏi phải chứng minh được thiệt hại thực tế phát sinh trên thị trường. Ngược lại, quan điểm thứ hai (được tác giả ủng hộ và củng cố) khẳng định đây là tội có cấu thành hình thức, hành vi phạm tội hoàn thành ngay khi sản phẩm giả được tạo ra hoặc đưa vào khâu lưu thông, nhằm ngăn chặn kịp thời hiểm họa cho xã hội.
2. Tranh luận về ranh giới giữa hàng giả và hàng kém phẩm chất: Trước Thông tư liên tịch số 10/2000/TTLT-BTM-BTC-BCA-BKHCNMT ngày 27/4/2000, ranh giới giữa việc vi phạm "mức chất lượng tối thiểu" (xử lý hành chính theo Nghị định 327/HDBT) và "hàng giả" (xử lý theo Nghị định 140/HDBT hoặc truy cứu hình sự) vô cùng mong manh, dễ bị kẻ phạm tội lợi dụng để lách luật.

So sánh quốc tế làm nổi bật vị thế học thuật của luận án:

• Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa: Tại Chương III, Tiết 1 quy định về "Tội sản xuất, tiêu thụ hàng giả, hàng kém chất lượng", pháp luật Trung Quốc gộp chung khái niệm hàng giả bao gồm cả hàng không đủ tiêu chuẩn chất lượng, hàng xấu, không đủ tiêu chuẩn an toàn, vệ sinh thành một nhóm khách thể thống nhất. Cách tiếp cận của Việt Nam trong BLHS 1999 mang tính phân hóa sâu sắc hơn khi tách bạch giữa hành vi làm hàng giả (Điều 156, 157, 158) và tội lừa dối khách hàng (Điều 162) hoặc kinh doanh trái phép (Điều 159).
• Lịch sử pháp lý phương Tây: Nghiên cứu đối sánh với nguồn gốc thương mại cổ đại, dẫn chứng các hiện vật vò gốm thời Galloroman tại vùng Camphanie mang nhãn mác giả mạo để khẳng định tính quy luật lịch sử: Hàng giả nảy sinh đồng thời với nền sản xuất hàng hóa đóng gói và mở rộng thương mại quốc tế, đòi hỏi công cụ kiểm soát hình sự thích ứng tương ứng.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến quan trọng trong khoa học luật hình sự và tội phạm học Việt Nam qua 4 đóng góp lý thuyết nền tảng:

1. Tái định nghĩa và hoàn thiện cấu thành tội phạm: Khẳng định tội sản xuất hàng giả và tội buôn bán hàng giả tuy được bố cục chung trong Điều 156 BLHS 1999 nhưng là hai tội danh độc lập với hành vi khách quan khác biệt. Tác giả chứng minh tính chất "cấu thành hình thức" của tội phạm: Chỉ cần hành vi chế biến, gia công, phối trộn làm ra hàng giả hoặc hành vi mua bán hàng hóa mà biết rõ là hàng giả được thực hiện thì tội phạm đã hoàn thành về mặt pháp lý.
2. Mở rộng lý luận về khách thể trực tiếp theo mô hình đa tầng: Khách thể của tội phạm không đơn thuần là trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước mà là một phức hợp quan hệ xã hội được bảo vệ, bao gồm: (i) Trật tự quản lý nhà nước về sản xuất, lưu thông hàng hóa; (ii) Quyền sở hữu công nghiệp, uy tín thương hiệu của các nhà sản xuất kinh doanh chân chính; và (iii) Quyền lợi vật chất, sức khỏe và tính mạng của người tiêu dùng.
3. Phát triển học thuyết về hành vi chuẩn bị phạm tội: Căn cứ Điều 17 BLHS 1999, tác giả lập luận rằng tội sản xuất hàng giả không bao giờ diễn ra do "bột phát" hay "không dự mưu". Kẻ phạm tội luôn phải chuẩn bị công cụ, phương tiện, khảo sát thị trường, in ấn bao bì nhãn mác từ trước. Do đó, hành vi chuẩn bị sản xuất hàng giả phải chịu trách nhiệm hình sự độc lập trong mọi trường hợp do tính chất nguy hiểm cao độ cho xã hội.
4. Đề xuất khái niệm độc lập và mở rộng nội hàm hàng giả: Luận án tổng hợp và chuẩn hóa định nghĩa: "Hàng giả là tất cả các loại hàng hoá từ thông thường đến cao cấp được sản xuất trái pháp luật, có hình dáng bề ngoài giống như những sản phẩm, hàng hoá được Nhà nước cho phép sản xuất, nhập khẩu, tiêu thụ trên thị trường không đủ tiêu chuẩn chất lượng của Nhà nước, hoặc những sản phẩm không có giá trị sử dụng đúng với nguồn gốc, bản chất tự nhiên, tên gọi và công dụng của nó nhằm lừa dối người tiêu dùng nhằm mục đích thu lợi bất chính". Đặc biệt, tác giả tiên phong đề xuất công nhận "thông tin giả" trong hoạt động thương mại như một dạng đối tượng tác động phi truyền thống cần được kiểm soát.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của đề tài tích hợp đa ngành giữa ba khối kiến thức:

• Lý luận Luật Hình sự Thực định: Vận dụng quan điểm lý luận của PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hoa: "trong mặt khách quan của tội phạm, hành vi khách quan là biểu hiện cơ bản, những biểu hiện khác nhau của mặt khách quan chỉ có và có ý nghĩa khi có hành vi khách quan". Hành vi khách quan đóng vai trò cầu nối bản chất giữa chủ thể và khách thể, là căn cứ quy kết trách nhiệm hình sự.
• Tội phạm học (Criminological Matrix): Phân tích tương quan biện chứng nhân - quả giữa khâu sản xuất và khâu tiêu thụ ("không có người làm hàng giả thì sẽ không có hành vi buôn bán hàng giả và ngược lại").
• Phân loại 3 chiều về hàng hóa giả mạo:
  • Hàng giả về nội dung: Hàng hóa sử dụng bao bì thật nhưng thành phần hoạt chất không có giá trị sử dụng (ví dụ: thuốc giả chứa bột gạo thay vì dược chất).
  • Hàng giả về hình thức: Sản phẩm mang nhãn mác, kiểu dáng công nghiệp bị làm giả tinh vi để mạo danh thương hiệu uy tín (ví dụ: nông sản địa phương đóng gói nhãn hiệu công ty quốc doanh; xe máy dán tem nhập khẩu).
  • Hàng giả cả nội dung lẫn hình thức: Hàng hóa hoàn toàn vô giá trị sử dụng và đồng thời giả mạo toàn bộ nhãn hiệu, bao bì của chủ thể khác.

Boundary conditions (Điều kiện biên) của mô hình phân tích được xác lập rõ: Áp dụng trong khuôn khổ pháp lý của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN tại Việt Nam, nơi các ranh giới xử lý được lượng hóa rạch ròi giữa vi phạm hành chính (dưới 30 triệu đồng, chưa gây hậu quả nghiêm trọng) và tội phạm hình sự (từ 30 triệu đồng trở lên, hoặc tái phạm, hoặc gây hậu quả nghiêm trọng).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên lập trường phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp chặt chẽ với tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Thiết kế nghiên cứu đa tầng kết hợp ba trụ cột phương pháp:

1. Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật (Doctrinal Legal Research): Khảo sát cấu trúc giải phẫu của các quy phạm từ Hiến pháp 1992 (Điều 28), BLHS 1985 (Điều 167), BLHS 1999 (Điều 156, 157, 158, 159, 162) đến các nghị định của Chính phủ và thông tư liên tịch.
2. Phương pháp luật học so sánh (Comparative Law): Đối chiếu lịch đại (tiến trình pháp luật Việt Nam qua các thời kỳ) và đồng đại (so sánh đối chiếu với pháp luật hình sự Trung Quốc và các chuẩn mực bảo hộ quốc tế).
3. Phương pháp tội phạm học thực nghiệm (Empirical Criminological Approach): Đánh giá động thái, cơ cấu và diễn biến của tội phạm làm và buôn bán hàng giả thông qua thống kê tư pháp và quản lý thị trường.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý tư liệu tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation):

• Nguồn dữ liệu thống kê chính thức: Tổng hợp báo cáo toàn quốc của Cục Quản lý thị trường (Bộ Thương mại), Tòa án nhân dân Tối cao (TANDTC), Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao (VKSNDTC) và Cục Cảnh sát kinh tế (Bộ Công an).
• Nguồn dữ liệu án lệ thực tế: Phân tích trực tiếp các hồ sơ vụ án hình sự điển hình đã xét xử có hiệu lực pháp luật. Điển hình là Bản án sơ thẩm số 601/HSST ngày 27-28-29/4/1998 của TAND thành phố Hà Nội xét xử Nguyễn Thị Anh và đồng bọn về hành vi sản xuất dầu phanh ô tô giả (thu gom dầu cặn về lọc lại, đóng vào 600 chai dán nhãn mác giả VH 3.2 của Công ty Phát triển phụ gia và sản phẩm dầu mỡ).
• Quy chuẩn độ tin cậy và tính hợp lệ: Kết hợp kiểm tra chéo giữa biên bản giám định chất lượng kỹ thuật của cơ quan đo lường chất lượng với kết luận điều tra và phán quyết tư pháp của tòa án, đảm bảo loại trừ các đánh giá định tính chủ quan.

Data và phân tích

Mẫu khảo sát của luận án bao quát các số liệu vĩ mô và vi mô:

• Dữ liệu vĩ mô: Toàn bộ số liệu kiểm tra, xử phạt 2.602 vụ việc năm 2000 và trên 2.200 vụ việc trong 7 tháng đầu năm 2001 của lực lượng Quản lý thị trường toàn quốc;
• Dữ liệu vi mô: Hồ sơ các vụ án gây hậu quả nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng trên các địa bàn trọng điểm (Hà Nội, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Trị, Lâm Đồng).
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả tội phạm học, phân tích chuỗi thời gian đối với động thái phát triển của tội phạm kinh tế, và phân tích đối chiếu định lượng khung hình phạt (so sánh mức phạt tiền từ 5 triệu đến 50 triệu đồng, phạt tù từ 6 tháng đến tù chung thân/tử hình giữa hai thế hệ luật).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Nghiên cứu đã đưa ra 5 phát hiện cốt lõi mang tính bước ngoặt:

TT	Lĩnh vực phát hiện	Nội dung chi tiết & Bằng chứng thực nghiệm	Ý nghĩa pháp lý
1	Bản chất Cấu thành tội phạm	Khẳng định tội làm và buôn bán hàng giả là tội phạm có cấu thành hình thức. Việc hoàn thành hành vi nguy hiểm độc lập với hậu quả thực tế.	Khắc phục ách tắc trong điều tra khi không cần chờ hậu quả thiệt hại xảy ra mới khởi tố.
2	Kỹ thuật Lập pháp Định lượng	BLHS 1999 đã chuyển hóa thành công mô hình kết hợp định lượng (mốc 30 triệu, 150 triệu, 500 triệu đồng) và định tính (tái phạm, có tổ chức, chuyên nghiệp).	Tạo thước đo khách quan phân định ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự.
3	Phân hóa Đối tượng Đặc thù	Tách riêng hàng giả là lương thực, thực phẩm, thuốc phòng/chữa bệnh (Điều 157) và vật tư nông nghiệp (Điều 158) với chế tài nghiêm khắc nhất (lên tới tử hình tại Điều 157).	Ưu tiên bảo vệ tuyệt đối sức khỏe con người và nền tảng sản xuất nông nghiệp quốc gia.
4	Nghịch lý Vật liệu Xây dựng giả	Phát hiện điểm bất cập: Điều 167 BLHS 1985 xếp vật liệu xây dựng vào nhóm hàng giả đặc biệt, nhưng BLHS 1999 đã hạ xuống hàng giả thông thường tại Điều 156.	Đề xuất cơ chế vận dụng khoản 2, khoản 3 Điều 156 (hậu quả nghiêm trọng) để xử lý nghiêm.
5	Thực trạng Bỏ sót Tội phạm	Tồn tại sự lúng túng trong xác định lỗi: Cơ quan tố tụng thường bỏ qua việc chứng minh lỗi cố ý hay vô ý của người buôn bán hàng giả, dẫn đến xử lý oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm.	Nhấn mạnh yêu cầu bắt buộc phải chứng minh nhận thức chủ quan của người kinh doanh.

Minh chứng thực tiễn về mức độ nguy hiểm xã hội được luận án dẫn chứng qua hàng loạt thảm họa thực tế:

• Vụ ngộ độc rượu "khủng bố bằng thập toàn đại bổ" tại Đà Nẵng và Lâm Đồng đầu năm 1997 làm 10 người tử vong do rượu giả pha thuốc trừ sâu, phân đạm và mủ đu đủ;
• Vụ việc lang băm kê đơn bốc thuốc giả tại Quế Sơn, Hội An (Quảng Nam) tháng 4/1997 khiến hơn 135 người chịu cảnh "tiền mất tật mang";
• Vụ án Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị cung ứng hàng chục tấn lúa giống X21 giả cho nông dân trong vụ đông xuân 1997-1998, phá hoại mùa màng và gây thiệt hại kinh tế trực tiếp trên 680 triệu đồng.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Hoàn thiện lý thuyết định tội danh trong khoa học luật hình sự, phân định rạch ròi giữa Tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 156) với Tội buôn bán hàng cấm (Điều 155), Tội kinh doanh trái phép (Điều 159) và Tội lừa dối khách hàng (Điều 162).
• Về mặt lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học để sửa đổi, ban hành các thông tư liên tịch hướng dẫn thi hành BLHS 1999, cụ thể hóa các khái niệm định tính như "số lượng rất lớn", "thu lợi bất chính lớn", "hậu quả đặc biệt nghiêm trọng".
• Về mặt thực thi chính sách: Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành (Ban chỉ đạo chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại) giữa 4 lực lượng nòng cốt: Công an nhân dân, Quản lý thị trường, Hải quan và Thanh tra chuyên ngành Khoa học Công nghệ.
• Về mặt bảo vệ thị trường: Cụ thể hóa nguyên tắc Hiến định tại Điều 28 Hiến pháp 1992: Bảo vệ quyền tự do cạnh tranh lành mạnh của doanh nghiệp và bảo vệ người tiêu dùng trước các hành vi trục lợi bất chính.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra 3 giới hạn nghiên cứu khách quan:

1. Giới hạn về dữ liệu số hóa: Tại thời điểm nghiên cứu (năm 2001), hệ thống cơ sở dữ liệu thống kê tư pháp chưa được tin học hóa đồng bộ, số liệu tội phạm học về 2 tội danh này chủ yếu được tổng hợp chung trong một bảng số liệu, gây khó khăn cho việc bóc tách tuyệt đối số liệu độc lập của từng hành vi trên diện rộng.
2. Giới hạn về thể chế pháp nhân thương mại: BLHS 1999 tại thời điểm đó chỉ quy định trách nhiệm hình sự đối với cá nhân thể nhân; trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại phạm tội sản xuất, buôn bán hàng giả chưa được pháp điển hóa.
3. Giới hạn về không gian số: Luận án tập trung vào phương thức sản xuất, phân phối vật lý truyền thống; các hình thức gian lận thương mại điện tử và hàng giả kỹ thuật số mới ở giai đoạn manh nha.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Xây dựng mô hình phân tích định lượng tác động kinh tế của hàng giả đối với tăng trưởng GDP và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI);
• Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn để hình sự hóa trách nhiệm của pháp nhân thương mại đối với tội phạm hàng giả (đã được hiện thực hóa trong BLHS 2015);
• Mở rộng nghiên cứu sang lĩnh vực hàng hóa kỹ thuật số, vi phạm bản quyền trên không gian mạng và giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới theo các điều ước quốc tế thế hệ mới (CPTPP, EVFTA).

Tác động và ảnh hưởng

Nghiên cứu của tác giả Trần Ngọc Việt tạo lập dấu ấn ảnh hưởng sâu rộng trên 5 phương diện:

• Tác động học thuật: Trở thành một trong những tài liệu tham khảo kinh điển, được trích dẫn rộng rãi trong các giáo trình Luật Hình sự Việt Nam, Tội phạm học tại Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Học viện Cảnh sát nhân dân và Học viện Tư pháp.
• Tác động lập pháp và tư pháp: Trực tiếp đóng góp cơ sở khoa học cho Hội đồng Thẩm phán TANDTC và Viện trưởng VKSNDTC ban hành các nghị quyết, thông tư liên tịch hướng dẫn áp dụng thống nhất các Điều 156, 157, 158 BLHS 1999 trong giai đoạn 2001-2015.
• Chuyển đổi thực tiễn quản lý thị trường: Định hình quy trình kiểm tra, xử lý hàng giả cho lực lượng Quản lý thị trường toàn quốc, giúp phân hóa chuẩn xác các vụ việc cần xử phạt hành chính và các vụ việc đủ yếu tố cấu thành tội phạm để chuyển giao cơ quan điều tra khởi tố hình sự.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Bảo vệ trật tự thương mại minh bạch, bảo vệ sức khỏe và quyền lợi của người tiêu dùng, đồng thời giảm thiểu thất thu thuế cho ngân sách nhà nước.
• Hội nhập quốc tế: Thể hiện cam kết bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam theo Hiệp định Thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA) và chuẩn bị các điều kiện pháp lý để gia nhập WTO năm 2007.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Học viên cao học chuyên ngành Luật: Tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa khoa học luật hình sự thực định và tội phạm học thực nghiệm, cùng hệ thống câu hỏi nghiên cứu mẫu mực.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên: Sở hữu bộ cẩm nang phân tích dấu hiệu pháp lý, giúp định tội danh chính xác, phân biệt rõ lỗi cố ý - vô ý và loại bỏ hoàn toàn nguy cơ bỏ lọt tội phạm hoặc xử lý oan sai.
• Cán bộ Quản lý thị trường, Hải quan, Thanh tra chuyên ngành: Nắm vững 6 nhóm dấu hiệu nhận diện hàng giả theo quy chuẩn pháp luật để thiết lập hồ sơ vi phạm chuẩn xác.
• Cộng đồng Doanh nghiệp & Hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng: Nắm bắt khung pháp lý bảo hộ sở hữu công nghiệp để chủ động phối hợp với cơ quan chức năng bảo vệ thương hiệu và người tiêu dùng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Luận án đã mở rộng Lý luận Cấu thành tội phạm trong Khoa học Luật Hình sự Việt Nam bằng việc chứng minh bản chất của Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là cấu thành hình thức, đồng thời xác lập mô hình bảo vệ đa khách thể (bảo vệ đồng thời trật tự quản lý nhà nước, quyền sở hữu công nghiệp của nhà sản xuất và tính mạng/sức khỏe của người tiêu dùng). Luận án cũng tiên phong đề xuất công nhận "thông tin giả" là một đối tượng tác động mới của tội phạm kinh tế.

2. Đổi mới phương pháp luận của nghiên cứu thể hiện qua điểm nào khi so sánh với các công trình trước đó? Trả lời: So với công trình của Vũ Thiện Kim (nghiên cứu chung nhóm tội phạm theo Pháp lệnh 1982) hay Đề tài KX-04-14 (nghiên cứu tổng quát tội phạm kinh tế), luận án của Trần Ngọc Việt là công trình đầu tiên bóc tách chuyên sâu, độc lập hai hành vi sản xuất và buôn bán hàng giả; kết hợp nhuần nhuyễn giữa phân tích giải phẫu quy phạm hình sự với tam giác hóa dữ liệu thực nghiệm từ 2.602 vụ việc thực tế và các án lệ hình sự có hiệu lực pháp luật.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì? Trả lời: Phát hiện về sự bất cập trong kỹ thuật lập pháp khi chuyển giao từ BLHS 1985 sang BLHS 1999: Việc loại bỏ "vật liệu xây dựng giả" ra khỏi danh mục hàng giả đặc biệt (ở Điều 157, 158) và xếp về hàng giả thông thường (Điều 156) đã tạo ra khoảng trống pháp lý trong việc xử lý nghiêm minh các hành vi đe dọa trực tiếp đến an toàn công trình và tính mạng cộng đồng, đòi hỏi tác giả phải đề xuất giải pháp áp dụng tình tiết định khung tăng nặng về hậu quả tại Điều 156.

4. Quy trình nhân rộng/kiểm chứng (Replication Protocol) được cung cấp ra sao? Trả lời: Luận án cung cấp bảng tiêu chí ma trận hóa 6 nhóm dấu hiệu nhận diện hàng giả theo Thông tư liên tịch số 10/2000/TTLT, kết hợp với công thức đối chiếu định lượng giá trị hàng thật tương đương (ngưỡng 30 triệu, 150 triệu, 500 triệu đồng), tạo thành bộ công cụ đánh giá chuẩn tắc có thể tái lập trong mọi quy trình giám định tư pháp và xét xử hình sự.

5. Luận án phác thảo chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tiếp theo như thế nào? Trả lời: Luận án định hướng nghiên cứu tập trung vào 3 trục chính: (1) Hoàn thiện cơ chế xử lý hình sự đối với pháp nhân thương mại; (2) Xây dựng quy chuẩn pháp lý phòng chống hàng giả trong bối cảnh thương mại điện tử và công nghệ thông tin phát triển; (3) Hài hòa hóa pháp luật hình sự Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế về sở hữu trí tuệ (Hiệp định TRIPS và các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới - WTO).

Kết luận

Luận án Tiến sĩ Luật học của tác giả Trần Ngọc Việt là công trình khoa học mẫu mực, đặt nền móng lý luận vững chắc cho chế định các tội phạm về hàng giả trong luật hình sự Việt Nam với 5 đóng góp cốt lõi:

1. Xác lập cơ sở khoa học khẳng định bản chất cấu thành hình thức của tội sản xuất, buôn bán hàng giả, bảo vệ toàn diện trật tự kinh tế và quyền lợi xã hội;
2. Hoàn thiện hệ thống tiêu chí phân định rạch ròi giữa hàng giả và hàng kém phẩm chất, chuẩn hóa các căn cứ định tội danh và phân hóa khung hình phạt;
3. Bóc tách và chỉ ra những điểm tiến bộ vượt bậc cũng như những nghịch lý lập pháp cần khắc phục giữa BLHS 1985 và BLHS 1999;
4. Xây dựng hệ thống dự báo tội phạm học và đề xuất nhóm giải pháp phòng ngừa xã hội kết hợp với phòng ngừa nghiệp vụ chuyên sâu;
5. Tạo lập luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ công tác giải thích pháp luật, hướng dẫn tư pháp và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam trong tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, 3 chương, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo: - Chuong]: Những quy định pháp luật hình sự về tội làm hàng giả, tội buôn bán hang gia, thực tiễn hướng dẫn áp dụng các quy định này. - Chương 2: Thực trạng, nguyên nhân và điều kiện của tội phạm làm hàng _ giả và buôn bán hàng giả ở Việt Nam trong những năm gần đây. - Chương 3: Một số biện pháp đấu tranh phòng chống tội làm hang gia, tội buôn bán hàng giả. 1 CHUONG NHỮNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HÌNH SU VE TOI LAM HÀNG GIẢ, TOI BUÔN BAN HÀNG GIẢ, THUC TIEN HUONG DAN ÁP DUNG CAC QUY DINH NAY 1.1 NHUNG VẤN DE CHƯNG VE TOI LAM HANG GIA, TOI BUÔN BAN HANG GIA 1.1 Khái niệm hang gia va tac hai của hang gia Điều 156 Bộ luật Hình sự của nước Cộng hoa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Quốc hội khoá X, kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 21-12-1999 (có hiệu lực ngày 1-7- 2000) quy định tội sản xuất, buôn bán hàng giả.

Đối tượng của tội danh này là hành vi vi phạm các quy định của Nha nước về sản xuất và buôn bán tất cả các mặt hàng làm ảnh hưởng đến tính trung thực, đến các hoạt động hợp pháp của các cơ quan, cá nhân sản xuất hàng hoá, ảnh hưởng đến lợi ích của người tiêu dùng. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất hàng hoá và có tác hại đến tâm lý, đời sống và sức khỏe cộng đồng. Trước khi phân tích về tội làm hàng gia, tội buôn bán hang giả, chúng ta phải xác định hàng giả là gì? Theo quan niệm chung hàng giả là những sản phẩm, hàng hoá được sản xuất ra trái pháp luật có hình dáng giống như những sản phẩm, hàng hoá được Nhà nước cho phép sản xuất, nhập khẩu và tiêu thụ trên thị trường hoặc những sản phẩm, hàng hoá không có giá trị sử dụng với nguồn gốc, bản chất tự nhiên, tên gọi, công dụng của nó. Thường thì người tiêu ding rất khó phân biệt ranh giới đâu là hang gia đâu là hàng thật, đâu là hàng giả và hàng kém chất lượng.

Trước kia, người ta quy một số mặt hang sai về định lượng, hình thức đều gdp vào hàng gia. Rõ rang, ranh giớ! giữa hang gia và hàng kém chất lượng rất mong manh, thậm chí dễ lẫn lộn. Điều này đòi hỏi chúng ta phải có quan điểm rã .ràng, và có những quy định pháp luật cụ thể về hàng giả, hàng kém chất lượng, -hơn thế nữa đòi hỏi các lực lượng kiểm tra, quản lý thị trường không chỉ có những dung cụ, thiết bị hiện đại, tinh vi mà còn đòi hỏi yếu tố con người thực thi pháp luật cũng phải có trình độ nghiệp vu tinh tường và ý thức làm việc công tâm, có trách nhiệm trong vấn dé kiểm tra, xử lý để ngăn chan một cách có hiệu quả việc sản xuất, kinh doanh, buôn bán hàng giả, đồng thời không gây “oan sai” cho những nhà sản xuất, kinh doanh chân chính. Với mục đích phòng ngừa, ngăn chặn và đấu tranh có hiệu quả đối với tội làm hàng giả, tội buôn bán hàng giả, Nhà nước ta cũng như nhiều nhà khoa học đã đưa ra một số quan niệm về hàng giả và hàng kém chất lượng.

Theo Nghị định số 140/HDBT ngày 25-4-1991 của Hội đồng Bộ trưởng quy định về kiểm tra, xử lý việc sản xuất và buôn bán hàng giả thì hàng giả là sản phẩm hàng hoá được sản xuất ra trái pháp luật có hình dáng giống như sản phẩm, hàng hoá được Nhà nước cho phép sản xuất, nhập khẩu, tiêu thụ trên thị trường hoặc sản phẩm hàng hoá không có giá trị đúng với nguồn gốc, bản chất tự nhiên, tên gọi và công dụng của nó. Tại Điều 4 của Nghị định này cũng quy định cụ thể những hàng hoá nào có một trong sáu dau hiệu sau đây thì được coi là hàng giả. Mot la, san pham, hàng hoá (kể cả hàng nhập khẩu) có nhãn hiệu sản phẩm giả mạo hoặc nhãn sản phẩm của một cơ sở sản xuất khác mà không được chủ nhãn đồng ý. Hai là, sản phẩm hàng hoá mang nhãn hiệu hàng hoá giống hệt hoặc tương tự có khả năng làm cho người tiêu dùng nhầm lẫn với nhãn hiệu hàng hoá của cơ sở sản xuất, buôn bán khác đã đăng ký với cơ quan bảohộquyền sở hữu công nghiệp hoặc đã được bảo hộ theo điều ước quốc tế ma Việt Nam tham gia.

Ba là, san phẩm hàng hoá mang nhãn hiệu không đúng với nhãn sản phẩm đã được đăng ký với cơ quan tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Bốn Ié, san phẩm, héng hoá ghi dấu phù hợp tiêu chuẩn chất lượng Việt Pd Nam khi chưa được cấp giấy chứng nhận và đấu phù hợp tiêu chuẩn chất lượng Việt Nam. Nam là, sản phẩm và hàng hoá đã đăng ký hoặc chưa ding ky chất lượng 14 với cơ quan tiêu chuẩn do lường chất lượng mà mức chất lượng thấp hơn mức tối thiểu cho phép. Sáu là, sản phẩm, hàng hoá có giá trị sử dụng không đúng với nguồn gốc, bản chất tự nhiên và tên gọi, công dụng của nó.

Khái niệm về hàng giả là một khái niệm phức tạp, đồng thời do sự vận động và phát triển của kinh tế thị trường, nên số lượng hàng hoá được sản xuất và lưu thông trên thị trường ngày càng nhiều, càng đa dạng, do đó hình thức thể hiện hang giả ngày càng tinh vi, giống như hàng thật. Bên cạnh đó Nghị định số 140/HDBT ngày 25/4/1991 của Hội đồng Bộ trưởng xác định các dấu hiệu hàng giả còn chung chung, chưa cụ thể, rõ ràng, chính vì vậy mà xung quanh khái niệm về hàng giả vẫn còn nhiều tranh luận [70]. Trước sự xâm thực ngày càng mạnh mẽ của hàng giả với nhiều hình thức đa dạng và tinh vi trong đời sống kinh tế xã hội của cộng đồng, đòi hỏi chúng ta phải có cách nhìn mới về hàng giả và hàng kém chất lượng. Theo chúng tôi việc xác định hàng giả và hàng kém chất lượng trong Thông tư liên tịch số 10/2000/TTLT-BTM-BTC-BCA-BKHCNMT ngày 27-4-2000 của Bộ Thương mại, Bộ Tài chính, Bộ Công an và Bộ Khoa học-Công nghệ-Môi trường hướng dẫn thực hiện chỉ thị 31/1999/CT-TTg ngày 27-10-1989 của Thủ tướng Chính phủ về đấu tranh phòng chống sản xuất và buôn bán hàng giả là tương đối phù hợp với tình hình hiện nay nhằm hạn chế tối đa những tiêu cực do nạn sản xuất và buôn bán hàng giả gây ra trên thị trường nước ta [91].

Cụ thể là hàng hoá có một trong các dấu hiệu sau đây được coi là hàng giả: a) Hàng giả chát lượng hoặc công dụng: - Hàng hoá không có giá trị sử dụng hoặc giá tt sử dung không như ba: chất tự nhiên, tên gọi và công dụng của nó. - Hàng hoá đưa thêm tạp chat, chất phụ gia không được phép sử dung 'àm thay đổi chất lượng, không có hoặc có ít dược chất, cd chứa chất khác với tên được chất ghi trên nhãn hoặc bao bì; không có hoặc không đủ hoạt chát, chất hữu hiệu gây nên công dụng; không có hoạt chất, chất hữu hiệu ghi trên bao bì. - Hàng hoá không đủ thành phần nguyên liệu hoặc bị thay thế bằng những nguyên liệu, phụ tùng khác không bảo đảm chất lượng so với tiêu chuẩn chất lượng hàng hoá đã công bố, gây hậu quả xấu đối với sản xuất, sức khoẻ người, động vật, thực vật hoặc môi trường, môi sinh. - Hàng hoá thuộc danh mục tiêu chuẩn bắt buộc áp dụng mà không thực hiện sẽ gây hậu quả xấu đối với sản xuất, sức khoẻ người, động vật, thực vật hoặc môi trường, môi sinh.

- Hàng hoá chưa được chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn mà sử dụng giấy chứng nhận ghi dấu phù hợp tiêu chuẩn (đối với danh mục hàng hoá bắt buộc). b) Giả về nhãn hiệu hang hoá, kiểu dáng công nghiệp, nguồn gốc, xuất xứ hàng hoá - Hàng hoá có nhãn hiệu hàng hoá trùng hoặc tương tự gây nhầm lần với nhãn hiệu hàng hoá của người khác đang được bảo hộ cho cùng loại hàng hoá, kể cả nhãn hiệu hàng hoá đang được bảo hộ theo các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia, mà không được phép của chủ nhãn hiệu. - Hàng hoá có dấu hiệu hoặc có bao bì mang dấu hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với tên thương mại được bảo hộ hoặc với tên gọi xuất xứ hàng hoá được bảo hộ. - Hang hoá, bộ phận của hang hoá có hình dáng bên ngoäi trùng với kiéu= dáng công nghiệp đang được bảo hộ mà không được phép của chủ kiểu dáng O ông nghiệp.

- Hàng hoá có dấu hiệu giả mạo về chi dẫn nguồn gốc, xuất xứ hàng hoá gây sai lệch về nguồn gốc, xuất xứ, nơi đóng gói, lắp ráp hàng hoá. c) Giả về nhãn hàng hoá. - Hang hoá có nhãn hàng hoá giống hột hoặc tượng tự với nnan hang hoa của cơ sở khác đã công bố. ° - Những chỉ tiêu chi trên nhãn bị cạo, idy xo“, sửa đối, ghi không đúng thời hạn sử dụng đề lừa cối khách hàng.

- Những chỉ tiêu ghi trên nhãn hàng hoá khong phù hop với chất lượng hàng hoá nhằm lừa người tiêu dùng. ` d) Các ấn phẩm đã in sử dụng vào việc sản xuất, tiêu thụ hàng gid. 10 - Các loại dé can, tem san phẩm, nhãn hang hoá, mẫu nhãn hiệu hang hoá, bao bì sản phẩm có dấu hiệu vi phạm như: trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hàng hoá cùng loại, với nhãn hiệu hàng hoá, kiểu đáng công nghiệp, tên gọi xuất xứ hàng hoá đã được bảo hộ. - Các loại hoá đơn, chứng từ, chứng chỉ, tem, vé, tiền, ấn phẩm có giá trị như tiền, ấn phẩm và sản phẩm văn hoá giả mạo khác.

Khi giải thích các dấu hiệu thể hiện là hàng giả, chúng ta cần có cách nhìn tương tự và bao quát hơn. Chẳng hạn, khái niệm chứng chỉ giả, có thể hiểu cả các loại văn bằng giả, giấy chứng nhận giả, các ấn phẩm có giá trị như tiền giả có thể thể hiện là các loại: ngân phiếu giả, công trái giả, séc gia và các loại giấy tờ giả khác có giá trị như tiền. » Phân tích Thông tư liên tịch số 10/2000/TTUI-BTM-BTC-BCA-BKHCNMT ngày 27-4-2000 của Bộ Thương mại, Bộ Tài chính, Bộ Công an và Bộ Khoa học-Công nghệ-Môi trường, chúng tôi thấy thông tư chưa đề cập đến một loại hàng giả đặc biệt đó là thông tin giả. Hiện nay thông tin là một loại hàng hoá đặc biệt bởi vì trên thị trường thế giới nói chung, 6 nước ta nói riêng, việc mua bán thông tin diễn ra hàng ngày, hang giờ.

Tác hại của thông tin giả là khôn lường.