Đặt vấn đề Ngày nay do nhu cầu sử dụng, các công trình đòi hỏi không gian, chiều cao lớn, đáp ứng đƣợc yêu cầu về tiến độ và thời gian thi công. Khung thép là loại kết cấu đáp ứng đƣợc những yêu cầu nêu trên vì vậy hiện nay kết cấu khung thép đƣợc sử dụng nhiều trong các công trình dân dụng và công nghiệp.1 Hình ảnh sử dụng khung thép trong công trình dân dụng [1] Hình 1.2 Hình ảnh sử dụng khung thép trong công trình công nghiệp [2] 1 Trong thiết kế công trình thép, để đơn giản hóa việc tính toán ta thƣờng giả thiết các liên kết dầm cột là nút cứng. Tuy nhiên trong một số trƣờng hợp thực tế đối với các công trình cao tầng, chịu tải trọng lặp, tải trọng động đất các liên kết này bị biến dạng, phá hoại dẫn đến sự sụp đổ của toàn bộ công trình. Vì vậy để có kết quả phân tích gần hơn với thực tế sự làm việc trong quá trình phân tích ta nên xét thêm đến biến dạng nút khung.3 Hình ảnh biến dạng nút khung xảy ra sau trận động đất ở Northridge năm 1994 [3] Để khảo sát ứng xử của khung thép chịu tải trọng ngang trong đề tài dùng phƣơng pháp tĩnh phi tuyến đẩy dần.
Phƣơng pháp này cho phép đánh giá khả năng chịu lực ngang, quá trình sụp đổ của công trình, độ dẻo của công trình… Để nghiên cứu mức độ ảnh hƣởng biến dạng nút đến ứng xử của khung thép Một khung thép 16 tầng đƣợc mô hình với 2 trƣờng hợp nút cứng và nút nửa cứng và kết quả thu đƣợc so sánh thông qua phƣơng pháp tĩnh phi tuyến đẩy dần. Tình hình nghiên cứu đề tài trong và ngoài nƣớc Với sự phát triển của những phƣơng pháp tính toán và phân tích trong kết cấu cũng nhƣ việc sử dụng rộng rãi trong thực tế của kết cấu khung thép, ở nƣớc ta cũng nhƣ trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu, bài báo khoa học về khung thép phẳng, biến dạng của nút khung và phƣơng pháp phân tích tĩnh phi tuyến. Sau đây là một số nghiên cứu liên quan đến đề tài phân tích tĩnh phi tuyến đẩy dần khung thép phẳng kể đến biến dạng nút khung. Những nghiên cứu trong nƣớc Đỗ Trọng Nghĩa và cộng sự [4] đã nghiên cứu về đề tài có tên là Phân tích tĩnh phi tuyến của khung thép phẳng SMRF chịu động đất.
Các tác giả đã nghiên cứu cải thiện cơ sở kiến thức về độ chính xác của các phƣơng pháp tĩnh trong việc dự đoán ứng xử động đất cho kết cấu khung thép chịu moment (SMRF), xem xét các khu vực địa chấn khác nhau và các bộ dao động nền có đặc tính về cƣờng độ và tần số khác nhau. Kết quả chuyển vi, độ trôi tầng không đàn hồi của tòa nhà thép 9 tầng đƣợc xác định bởi phƣơng pháp phân tích có xét đến đóng góp của các dạng dao động (MPA) đƣợc so sánh với phƣơng pháp đẩy dần cổ điển (SPA) và phƣơng pháp phân tích phi tuyến theo miền thời gian (NL-RHA). Nguyễn Hồng Hải và Nguyễn Hồng Hà [5] đã cùng nghiên cứu về đề tài Phổ phản ứng chuyển vị trong phân tích nhà cao tầng chịu động đất ở Việt Nam bằng phương pháp tĩnh phi tuyến. Bài báo này trình bày nghiên cứu của một số tác giả trên thế giới liên quan tới việc sử dụng phổ chuyển vị trong phân tích ứng xử của kết cấu theo phƣơng pháp chuyển vị.
Thông qua nghiên cứu tác giả cho thấy sự chƣa phù hợp trong việc áp dụng phổ chuyển vị theo TCVN 9386 để xác định chuyển vị mục tiêu trong phân tích ứng xử của kết cấu nhà cao tầng bằng phƣơng pháp tĩnh phi tuyến và kiến nghị trong trƣờng hợp này nên sử dụng phổ chuyển vị theo tiêu chuẩn Hoa Kỳ ASCE 7 để phân tích trừ khi có các kết quả chính xác hơn thông qua đánh giá nguy cơ động đất. 3 Nguyễn Tiến Chƣơng và Nguyễn Quốc Hùng [6] đã cùng nghiên cứu về đề tài Phương pháp tĩnh đẩy dần và lặp đẩy dần - Áp dụng tính toán kết cấu khung thép có liên kết nửa cứng. Bài báo này đã áp dụng cả phƣơng pháp tĩnh đẩy dần và lặp đẩy dần để xem xét kết cấu khung thép có liên kết nửa cứng. Qua kết quả phân tích bài báo kết luận do khi chịu tải trọng lặp nên chuyển vị ngang tại đỉnh khung lớn hơn so với trƣờng hợp khung chịu tải trọng ngang tăng dần đều.
Những nghiên cứu ngoài nƣớc Krawinkler và Seneviratna [7] đã tiến hành một nghiên cứu thảo luận về các ƣu điểm, nhƣợc điểm và khả năng ứng dụng phân tích tĩnh phi tuyến bằng cách xem xét các khía cạnh khác nhau của phƣơng pháp. Nghiên cứu ảnh hƣởng của tải trọng ngang trong mô hình nhằm mục đích dự đoán cơ cấu chuyển vị của MDOF qua miền tƣơng đƣơng SDOF và tầm quan trong của tải trọng ngang trong mô hình phân tích tĩnh phi tuyến. Qua các phân tích tác giả đã khẳng định việc phân tích phi tuyến cho kết cấu cho một kết quả tốt hơn. Nghiên cứu cũng đƣa ra nhiều hạn chế của phƣơng pháp và đề xuất phải đánh giá thêm các yếu tố nhƣ: chuyển động mặt đất, đàn hồi động… Inel và cộng sự [8] đã tiến hành một nghiên cứu để đánh giá độ chính xác của tải trọng ngang đƣợc sử dụng trong phân tích tĩnh phi tuyến.
Phân tích đƣợc nghiên cứu bằng cách sử dụng mô hình tải trọng ngang tác dụng lên tòa nhà 3 tầng và 9 tầng. Giá trị của chuyển vị tầng, độ trôi tầng, lực cắt tầng đƣợc phân tích tại các giá trị khác nhau của chuyển vị đỉnh. Phân tích đã đƣợc thực hiện với 11 trận động đất xảy ra ở Thái Bình Dƣơng. Tác giả rút ra kết luận việc sử dụng tải trọng ngang vẫn cho kết quả tốt và không ảnh hƣởng nhiều đến kết quả tính toán.
Gupta [9] đã phân tích các kết quả đƣợc ghi lại của 8 tòa nhà khi chịu địa chấn từ trận động đất Northridge 1994 để tìm hiểu và đánh giá khả năng phân tích của phƣơng pháp phân tích tĩnh phi tuyến. Các tòa nhà đƣợc chọn gồm 5, 7,10 12, 14, 17, 19 và 20 tầng. Chuyển vị tầng, độ trôi tầng, lực quán tính và lực cắt tầng tại 4 các thời điểm khác nhau đƣợc ghi lại và đánh giá. Kết quả cho thấy rằng ảnh hƣởng của các tần số cao đối với các tòa nhà cao tầng là đáng kể.
Mục đích nghiên cứu Đề tài khảo sát ứng xử của khung thép phẳng thông qua phân tích tĩnh phi tuyến đẩy dần. Qua đó, đánh giá mức độ ảnh hƣởng của biến dạng nút đến sự làm việc của khung thép. Nhiệm vụ nghiên cứu Xây dựng mô hình khung thép phẳng 16 tầng 4 nhịp bằng phần mềm OpenSees trong đó có mô hình biến dạng của nút khung. Dùng phƣơng pháp tĩnh phi tuyến đẩy dần và phân tích động đất nghiên cứu các thông số nhƣ khả năng chịu tải trọng ngang, độ dẻo của kết cấu… 1.
Phƣơng pháp nghiên cứu Sử dụng phần mềm OpenSees để mô hình khung thép phẳng có và không kể đến biến dạng nút khung. Dùng phƣơng pháp phân tích tĩnh phi tuyến đẩy dần để khảo sát ứng xử của khung. Để phân tích mức độ ảnh hƣởng của biến dạng nút khung, kết quả từ 2 mô hình có và không kể đến biến dạng nút đƣợc so sánh. Mô hình liên kết của dầm và cột trong kết cấu khung thép 2.
Mô hình Scissors [10] Ở mô hình Scissors, liên kết dầm và cột đƣợc mô hình gồm 2 phần: 1 phần là cứng tuyệt đối ứng xử đàn hồi và một khớp dẻo có thể biến dạng dẻo. Mô hình coi vùng bên trong nút là cứng tuyệt đối và coi tổng thể có một góc xoay biểu diễn thông qua 1 lò xo xoay có độ cứng k .1 Định nghĩa nút khung [10] Hình 2.2 Mô hình của Scissors [10] 6 2. Mô hình Krawinkler (2000) [10] Mô hình Krawinkler, liên kết dầm và cột đƣợc mô hình gồm 3 phần: 1 phần là cứng tuyệt đối ứng xử đàn hồi, một khớp dẻo có thể biến dạng dẻo và một lò xo xoay thể hiện ứng xử của khớp dẻo trong dầm. Lò xo xoay trong mô hình đƣợc xem là dẻo lý tƣởng và độ cứng của lò xo đƣợc gán thêm một hệ số 0.03 biểu diễn cho độ dốc của giai đoạn tái bền.3 Mô hình của Krawinkler (2000) [10] 2.
Mô hình của Gupta và Krawinkler [11] Mô hình nút khung theo Gupta và Krawinkler đƣợc thiết kế theo nguyên tắc cột khỏe dầm yếu, phần tử cột đƣợc xem là cứng tuyệt đối ứng xử đàn hồi, phần tử dầm đƣợc mô hình gồm 3 phần: 1 phần là cứng tuyệt đối ứng xử đàn hồi, một khớp 7 dẻo có thể biến dạng dẻo và một lò xo xoay thể hiện ứng xử của khớp dẻo trong dầm. Lò xo xoay trong dầm đƣợc xem là dẻo lý tƣởng.4 Mô hình nút khung theo Gupta và Krawinkler [11] Trong mô hình của Gupta và Krawinkler có xét thêm vùng liên kết giữa dầm và cột đƣợc mô hình bằng 2 lò xo mô tả cho ứng xử cắt của vùng nút khung. Các yếu tố để xác định độ cứng và cƣờng độ của nút khung là bụng cột và cánh trong của cột. Tổng của hai yếu tố này xác định đƣờng cong của lực cắt và góc xoay của nút nửa cứng.5 Moment và lực cắt tại nút do tải ngang [11] Hình 2.6 Sơ đồ biểu diễn biến dạng nút khung [11] 9 Sơ đồ biến dạng của nút khung đƣợc chia làm 3 đoạn và đƣợc xác định bằng công thức sau: Fy Fy Vy A = (0.4) Ke db dct p M V V (2.