Luận Văn Thạc Sĩ Về Phân Tích Tính Kinh Tế Theo Qui Mô Trong Chi Tiêu Của Hộ Gia Đình Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tính kinh tế theo qui mô trong chi tiêu của hộ gia đình Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về hành vi tiêu dùng.

• Tác giả: Võ Hồng Thái
• Người hướng dẫn: TS. Hay Sinh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Phân Tích Tính Kinh Tế Theo Qui Mô Hộ Gia Đình Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Sự cần thiết của nghiên cứu
• 0.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Nội dung nghiên cứu
• 0.5. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Giới hạn nghiên cứu
• 0.7. Ý nghĩa của đề tài
• 0.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Lý thuyết tính kinh tế theo qui mô (economies of scale)
• 1.2. Tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình
• 2. CHƯƠNG 2: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan về đối tượng, phạm vi và nội dung nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Hệ số qui đổi tương đương (equivalence scale)
• 2.4. Chuẩn nghèo theo qui mô hộ
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổng quan về chi tiêu cho đời sống của hộ
• 3.2. Ước lượng các nhân tố tác động đến chi tiêu của hộ gia đình
• 3.3. Nhận dạng đường cong và dạng hàm cho mối quan hệ giữa chi tiêu bình quân đầu người và qui mô hộ
• 3.4. Hệ số qui đổi tương đương (equivalence scale)
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• 4.1. Kết luận
• 4.2. Đề xuất và gợi ý chính sách
• 4.2.1. Về việc sử dụng hệ số qui đổi tương đương
• 4.2.2. Đề xuất các nghiên cứu mở rộng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân tích tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình Việt Nam

Phân tích tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình là một lĩnh vực quan trọng trong nghiên cứu kinh tế, đặc biệt tại Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm mục đích hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa số lượng thành viên trong hộ gia đình và chi tiêu bình quân đầu người. Theo các nghiên cứu trước đây, hộ đông người thường có xu hướng tiết kiệm hơn trong chi tiêu, từ đó dẫn đến chi tiêu bình quân đầu người giảm. Điều này có thể giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định hợp lý hơn trong việc hỗ trợ các hộ gia đình nghèo.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình

Tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình đề cập đến việc chi tiêu bình quân đầu người giảm khi số lượng thành viên trong hộ gia đình tăng lên. Điều này có nghĩa là các hộ gia đình đông người có thể tiết kiệm chi phí hơn so với các hộ ít người. Nghiên cứu của Deaton và Paxson (1998) đã chỉ ra rằng hộ đông người có thể mua hàng hóa với giá thấp hơn nhờ vào việc mua số lượng lớn.

1.2. Tình hình nghiên cứu tính kinh tế theo qui mô tại Việt Nam

Tại Việt Nam, nghiên cứu về tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình còn khá mới mẻ. Tuy nhiên, một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng hộ đông người thường gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu thiết yếu. Việc hiểu rõ về tính kinh tế theo qui mô sẽ giúp cải thiện chính sách hỗ trợ cho các hộ gia đình nghèo.

II. Vấn đề và thách thức trong phân tích tính kinh tế hộ gia đình

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự khác biệt trong chi tiêu giữa các vùng miền và các nhóm hộ khác nhau. Điều này có thể dẫn đến những sai lệch trong việc xác định chuẩn nghèo và mức trợ cấp cho các hộ gia đình.

2.1. Sự khác biệt trong chi tiêu giữa các vùng miền

Chi tiêu của hộ gia đình tại các vùng miền khác nhau có thể khác biệt đáng kể. Các hộ gia đình ở thành phố thường có mức chi tiêu cao hơn so với các hộ ở nông thôn. Điều này cần được xem xét khi phân tích tính kinh tế theo qui mô.

2.2. Thách thức trong việc xác định chuẩn nghèo

Việc xác định chuẩn nghèo dựa trên chi tiêu bình quân đầu người có thể không phản ánh đúng thực tế. Các hộ gia đình đông người có thể có mức chi tiêu thấp hơn nhưng vẫn đủ để đáp ứng nhu cầu cơ bản. Do đó, cần có một phương pháp tính toán hợp lý hơn để xác định chuẩn nghèo.

III. Phương pháp phân tích tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình

Để phân tích tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình, cần áp dụng các phương pháp thống kê và mô hình hồi quy. Các phương pháp này giúp xác định mối quan hệ giữa số lượng thành viên trong hộ và chi tiêu bình quân đầu người. Việc sử dụng dữ liệu từ Khảo sát mức sống hộ gia đình (VHLSS) sẽ cung cấp thông tin chính xác hơn cho nghiên cứu.

3.1. Phương pháp thống kê mô tả

Phương pháp thống kê mô tả giúp tóm tắt và phân tích các đặc điểm của dữ liệu chi tiêu hộ gia đình. Điều này bao gồm việc phân tích chi tiêu bình quân đầu người theo từng nhóm hộ và theo vùng miền.

3.2. Mô hình hồi quy đa biến

Mô hình hồi quy đa biến sẽ được sử dụng để xác định các yếu tố tác động đến chi tiêu bình quân đầu người. Mô hình này sẽ giúp phân tích mối quan hệ giữa chi tiêu và qui mô hộ, từ đó đưa ra các kết luận chính xác hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu về tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình có thể được áp dụng trong việc xây dựng chính sách hỗ trợ cho các hộ gia đình nghèo. Việc xác định hệ số qui đổi tương đương sẽ giúp các cơ quan chức năng tính toán chính xác hơn về chi tiêu bình quân đầu người và chuẩn nghèo.

4.1. Ứng dụng trong chính sách hỗ trợ hộ nghèo

Kết quả nghiên cứu có thể giúp các cơ quan nhà nước xác định mức trợ cấp hợp lý cho các hộ gia đình nghèo. Việc áp dụng hệ số qui đổi tương đương sẽ đảm bảo tính công bằng trong việc phân bổ nguồn lực.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ Khảo sát mức sống hộ gia đình

Dữ liệu từ Khảo sát mức sống hộ gia đình (VHLSS) cho thấy có sự tương quan nghịch giữa số lượng thành viên trong hộ và chi tiêu bình quân đầu người. Điều này khẳng định tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình tồn tại trong thực tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình tại Việt Nam đã chỉ ra rằng có sự tồn tại của mối quan hệ giữa số lượng thành viên trong hộ và chi tiêu bình quân đầu người. Kết quả này có thể được sử dụng để cải thiện chính sách hỗ trợ cho các hộ gia đình nghèo trong tương lai.

5.1. Kết luận về tính kinh tế theo qui mô

Tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình là một yếu tố quan trọng trong việc xác định chi tiêu bình quân đầu người. Nghiên cứu đã chứng minh rằng hộ đông người có thể tiết kiệm chi phí hơn so với hộ ít người.

5.2. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình, đặc biệt là trong bối cảnh thay đổi của nền kinh tế Việt Nam. Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu mới sẽ giúp cải thiện độ chính xác của các kết quả nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2011, chuẩn nghèo quốc gia tại Việt Nam được quy định ở mức 400.000 đồng/người/tháng đối với khu vực nông thôn và 500.000 đồng/người/tháng đối với khu vực thành thị. Ngưỡng này được xây dựng dựa trên nhu cầu năng lượng chuẩn 2.100 Kcal/người/ngày và tỷ trọng chi tiêu lương thực - thực phẩm chiếm khoảng 52,97% của nhóm 20% hộ nghèo nhất. Tuy nhiên, việc áp dụng một mức chuẩn nghèo bình quân cào bằng trên đầu người đã bộc lộ hạn chế lớn: không phản ánh đúng mức sống thực tế do bỏ qua tính kinh tế theo quy mô trong tiêu dùng hộ gia đình.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là xác định sự tồn tại của tính kinh tế theo quy mô trong chi tiêu hộ gia đình tại Việt Nam và lượng hóa mức độ suy giảm của chi tiêu bình quân đầu người khi quy mô hộ tăng lên. Mục tiêu cụ thể của đề tài là xây dựng công thức tính hệ số quy đổi tương đương phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam, từ đó đề xuất khung chuẩn nghèo phân tầng theo số lượng thành viên trong hộ.

Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi toàn quốc với dữ liệu đại diện từ 63 tỉnh, thành phố. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng định lượng giúp các cơ quan quản lý điều chỉnh chính sách an sinh xã hội, đặc biệt là đề xuất nâng mức trợ cấp xã hội thêm 20% cho hộ nghèo 1 người nhằm đảm bảo công bằng xã hội và nâng cao độ chính xác trong công tác thống kê giảm nghèo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng lý thuyết tính kinh tế theo quy mô trong kinh tế học vi mô do David Begg phát triển năm 2005, chỉ ra rằng chi phí trung bình dài hạn giảm dần khi quy mô mở rộng nhờ tính không thể chia nhỏ của chi phí cố định và hiệu quả chuyên môn hóa. Khi vận dụng vào kinh tế vi mô hộ gia đình, Angus Deaton và Christina Paxson năm 1998 cùng nghiên cứu của Prais và Houthakker năm 1955 đã chứng minh rằng các hộ đông người tiết kiệm đáng kể chi phí thông qua việc chia sẻ hàng hóa công cộng nội bộ như nhà ở, thiết bị gia dụng và tối ưu hóa chi phí nấu ăn.

Các khái niệm chính được vận dụng bao gồm:

• Tính kinh tế theo quy mô hộ gia đình: Hiện tượng chi tiêu bình quân đầu người giảm khi tổng số thành viên trong hộ tăng lên.
• Hệ số quy đổi tương đương: Tỷ số phản ánh mức chi tiêu cần thiết của hộ có quy mô bất kỳ so với mức chi tiêu của hộ chuẩn 1 người nhằm đạt cùng mức thỏa dụng.
• Chuẩn nghèo tuyệt đối và chuẩn nghèo tương đối: Đo lường ngưỡng sống tối thiểu dựa trên rổ hàng hóa 2.100 Kcal hoặc phân vị 20% dân số có mức chi tiêu thấp nhất.

Mô hình nghiên cứu thiết lập hàm lũy thừa phi tuyến có dạng: $Y = \beta_0 X^{-\beta_1}$, trong đó $Y$ là chi tiêu bình quân đầu người, $X$ là tổng số thành viên trong hộ, $\beta_0$ là hằng số và $\beta_1$ phản ánh độ co giãn của chi tiêu theo quy mô hộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ bộ dữ liệu Khảo sát mức sống hộ gia đình Việt Nam năm 2008 do Tổng cục Thống kê thực hiện. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 9.189 hộ gia đình với 38.685 nhân khẩu, được thu thập thông tin toàn diện về cả thu nhập và chi tiêu.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu hệ thống, phân tầng và ngẫu nhiên nhiều giai đoạn tại 3.063 xã, phường thuộc 63 tỉnh thành, đảm bảo tính đại diện cao cho toàn bộ dân số Việt Nam.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích:

• Phương pháp thống kê mô tả và phân tích bảng chéo được sử dụng để phân đoạn mẫu thành 5 nhóm chi tiêu bằng nhau (mỗi nhóm 20%), giúp nhận diện rõ xu hướng phân bổ nhân khẩu và cơ cấu chi tiêu.
• Phương pháp phân tích hồi quy đa biến và ước lượng hàm phi tuyến được lựa chọn vì mối quan hệ giữa chi tiêu bình quân đầu người và quy mô hộ có dạng đường cong hyperbol phi tuyến.
• Quá trình xử lý dữ liệu được thực hiện trên phần mềm SPSS 18 và Excel 2007, kết hợp các kiểm định ANOVA và kiểm định đa cộng tuyến nhằm đảm bảo độ tin cậy của các tham số ước lượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức chi tiêu bình quân đầu người năm 2008 trên cả nước đạt 9,012 triệu đồng/năm nhưng có sự chênh lệch sâu sắc giữa các tầng lớp dân cư. Khoảng cách chi tiêu giữa nhóm 5 (nhóm giàu nhất với 21,865 triệu đồng/người/năm) và nhóm 1 (nhóm nghèo nhất với 3,784 triệu đồng/người/năm) lên tới 5,8 lần. Khi phân tích theo 10 phân vị, mức chi tiêu của nhóm cao nhất đạt 27,129 triệu đồng/người/năm, gấp 9,1 lần so với nhóm thấp nhất chỉ đạt 2,990 triệu đồng/người/năm.

Thứ hai, tính kinh tế theo quy mô biểu hiện rõ nét qua sự sụt giảm mạnh của chi tiêu bình quân đầu người khi số nhân khẩu tăng lên. Chi tiêu bình quân của hộ 1 người đạt 14,079 triệu đồng/năm, trong khi hộ 8 người chỉ chi 5,995 triệu đồng/người/năm, tương đương mức chi tiêu ở hộ 8 người chỉ bằng 42,58% so với hộ 1 người. Trong nhóm 20% hộ nghèo nhất, chi tiêu bình quân đầu người giảm từ 3,882 triệu đồng ở hộ 1 người xuống còn 3,261 triệu đồng ở hộ 8 người.

Thứ ba, cơ cấu chi tiêu lương thực - thực phẩm thay đổi rõ rệt theo mức sống và quy mô hộ. Nhóm hộ nghèo nhất dành tới 59,7% tổng chi tiêu cho lương thực - thực phẩm, trong khi nhóm giàu nhất chỉ dành 33,7%. Trong nhóm nghèo, tỷ trọng chi lương thực - thực phẩm tăng từ 56,9% ở hộ 1 người lên 65,0% ở hộ 10 người, chứng minh rằng các hộ nghèo đông người chịu áp lực rất lớn về nhu cầu ăn uống thiết yếu nhưng lại tối ưu hóa được các khoản chi dùng chung.

Thứ tư, nhóm hộ nghèo 1 người có đặc điểm nhân khẩu học đặc biệt dễ bị tổn thương. Tỷ lệ phụ thuộc kinh tế của nhóm này lên tới 66,7%, trong đó người từ 60 tuổi trở lên chiếm 85% và người có tình trạng góa, ly hôn hoặc chưa lập gia đình chiếm 97%. Về phân bố địa lý, 96,1% số hộ nghèo tập trung tại khu vực nông thôn; tỉnh Lai Châu có tỷ lệ nghèo cao nhất đạt 69,61%, Hà Giang đạt 59,38%, trong khi Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận tỷ lệ hộ nghèo trong mẫu điều tra là 0,00%.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu chứng minh mối quan hệ giữa chi tiêu bình quân đầu người và quy mô hộ tuân theo quy luật đường cong hyperbol. Khi thể hiện trên biểu đồ phân tán, đường hồi quy có độ dốc giảm dần rõ rệt, khẳng định mức chi phí biên giảm nhanh khi tăng thêm thành viên thứ 2 và thứ 3, sau đó ổn định dần từ thành viên thứ 4 trở đi. Điều này bắt nguồn từ việc chia sẻ các tiện ích dùng chung như tiền điện, nước sinh hoạt, đồ dùng lâu bền và chi phí nhà ở.

Nghiên cứu đã xác lập công thức hệ số quy đổi tương đương thực nghiệm cho Việt Nam:

• Hệ số quy đổi chung cho toàn bộ hộ gia đình: $ES = X^{0,694}$
• Hệ số quy đổi riêng cho nhóm 20% hộ nghèo nhất: $ES = X^{0,877}$

So sánh với các thang đo quốc tế, tham số $\alpha = 0,877$ của nhóm nghèo Việt Nam cao hơn đáng kể so với thang đo căn bậc hai của Canada ($\alpha = 0,50$) hay thang đo OECD điều chỉnh ($\alpha = 0,53$). Nguyên nhân là do hộ nghèo tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam phải chi phần lớn ngân sách cho lương thực - mặt hàng tiêu dùng cá nhân khó chia sẻ quy mô hơn so với hàng hóa phi lương thực ở các nước phát triển. Khi tính toán chuẩn nghèo, việc chia tổng chi tiêu cho hệ số $X^{0,877}$ thay vì chia đều cho $X$ sẽ phản ánh chính xác và công bằng hơn năng lực phúc lợi thực tế của từng hộ gia đình.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa việc áp dụng hệ số quy đổi tương đương trong hoạt động thống kê nghèo đói. Tổng cục Thống kê cần đưa hệ số $ES = X^{0,877}$ vào quy trình tính toán tỷ lệ hộ nghèo trong các cuộc Điều tra mức sống hộ gia đình giai đoạn 2012-2015, thay thế phương pháp chia bình quân đầu người đơn thuần nhằm nâng cao độ chính xác của chỉ số nghèo quốc gia thêm khoảng 5% đến 10%.

Thứ hai, tái cấu trúc chính sách trợ cấp xã hội cho nhóm hộ nghèo đơn thân. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần xây dựng quy chế nâng mức trợ cấp xã hội định kỳ thêm 20% đối với các hộ nghèo 1 người trong giai đoạn 2012-2014. Mục tiêu là hỗ trợ trực tiếp cho hơn 85% người già cô đơn trên 60 tuổi không còn khả năng lao động, bù đắp sự thiếu hụt lợi thế kinh tế theo quy mô.

Thứ ba, ban hành biểu chuẩn nghèo phân tầng theo quy mô hộ gia đình. Chính phủ cần phê duyệt bảng chuẩn nghèo linh hoạt từ 1 đến 8 người cho cả khu vực nông thôn và thành thị, thay vì duy trì một ngưỡng cố định 400.000 đồng hoặc 500.000 đồng/người/tháng. Biểu chuẩn nghèo này cần được áp dụng thống nhất trong kế hoạch giảm nghèo bền vững giai đoạn 2011-2020.

Thứ tư, ưu tiên phân bổ nguồn lực giảm nghèo cho các địa phương vùng cao có tỷ lệ hộ nghèo trên 45%. Ủy ban Dân tộc và Ủy ban nhân dân các tỉnh Lai Châu (tỷ lệ nghèo 69,61%), Hà Giang (59,38%), Điện Biên (58,59%) cần phối hợp triển khai các gói tín dụng vi mô và chương trình hỗ trợ dinh dưỡng có mục tiêu, hoàn thành mục tiêu giảm tỷ lệ nghèo đa chiều tối thiểu 4%/năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ hoạch định chính sách tại Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Tổng cục Thống kê: Sử dụng mô hình hệ số quy đổi tương đương $X^{0,877}$ để hoàn thiện phương pháp đo lường nghèo đa chiều và phân bổ ngân sách an sinh xã hội chính xác hơn.
• Giảng viên và học viên cao học ngành Kinh tế phát triển, Kinh tế vi mô: Khai thác phương pháp xử lý kinh tế lượng trên bộ dữ liệu lớn VHLSS, ứng dụng mô hình hàm lũy thừa và kỹ thuật ước lượng phi tuyến trong nghiên cứu tiêu dùng.
• Chuyên gia phân tích tại các tổ chức phi chính phủ và định chế tài chính quốc tế như Ngân hàng Thế giới, UNDP: Tham khảo số liệu định lượng về 9.189 hộ gia đình Việt Nam để thiết kế các chương trình can thiệp giảm nghèo tại khu vực nông thôn.
• Nhà quản lý an sinh xã hội tại các địa phương: Vận dụng khuyến nghị tăng 20% mức bảo trợ cho người cao tuổi độc thân để xây dựng kế hoạch cứu trợ xã hội sát với thực tế đời sống người dân.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần áp dụng hệ số quy đổi tương đương thay vì chia đều chi tiêu theo đầu người?

Chia đều chi tiêu bình quân đầu người giả định rằng mỗi thành viên tiêu dùng như nhau và không có chi phí dùng chung. Dữ liệu từ 9.189 hộ cho thấy hộ 1 người chi 14,079 triệu đồng/năm trong khi hộ 8 người chỉ chi 5,995 triệu đồng/người/năm. Hệ số quy đổi tương đương giúp chuẩn hóa mức sống, phản ánh chính xác hiệu quả tiết kiệm chi phí trong các hộ đông người.

Hệ số quy đổi tương đương cụ thể cho hộ gia đình Việt Nam được xác định là bao nhiêu?

Dựa trên bộ dữ liệu VHLSS 2008, nghiên cứu xác định hệ số quy đổi tương đương dùng chung cho toàn bộ mẫu là $X^{0,694}$ và hệ số riêng cho nhóm 20% hộ nghèo nhất là $X^{0,877}$, với $X$ là số thành viên trong hộ. Hệ số của nhóm nghèo cao hơn do họ dành tới 59,7% chi tiêu cho ăn uống, khiến mức độ tiết kiệm theo quy mô thấp hơn nhóm giàu.

Vì sao hộ độc thân thuộc nhóm nghèo lại gặp khó khăn lớn nhất theo chuẩn nghèo cũ?

Theo chuẩn nghèo cố định 500.000 đồng/tháng tại thành thị năm 2011, hộ 1 người không thể chia sẻ các chi phí cố định về nhà ở, điện, nước và gas nấu ăn. Khảo sát chỉ ra 85% người độc thân nghèo là người già trên 60 tuổi với tỷ lệ phụ thuộc kinh tế 66,7%, khiến họ đối mặt với rủi ro thiếu hụt dinh dưỡng nghiêm trọng.

Sự khác biệt giữa hệ số quy đổi của Việt Nam và thang đo của các nước OECD là gì?

Các nước OECD sử dụng hệ số tương đương $X^{0,53}$ hoặc căn bậc hai $X^{0,50}$, trong khi hệ số nhóm nghèo của Việt Nam là $X^{0,877}$. Sự chênh lệch này do cơ cấu tiêu dùng: hộ nghèo Việt Nam chi gần 60% cho lương thực (hàng hóa mang tính cá nhân), còn tại các nước phát triển, chi phí dùng chung chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều.

Dữ liệu và công cụ phân tích nào được sử dụng để đảm bảo độ tin cậy của kết quả?

Nghiên cứu khai thác bộ dữ liệu VHLSS 2008 từ Tổng cục Thống kê với quy mô 9.189 hộ tại 3.063 xã thuộc 63 tỉnh thành. Tác giả sử dụng phần mềm SPSS 18 và Excel 2007 để thực hiện thống kê mô tả, kiểm định ANOVA, kiểm định đa cộng tuyến và hồi quy đường cong phi tuyến, đảm bảo tính đại diện và giá trị khoa học cao.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh vững chắc sự tồn tại của tính kinh tế theo quy mô trong chi tiêu hộ gia đình tại Việt Nam thông qua mô hình hàm lũy thừa phi tuyến.
• Công trình xây dựng thành công công thức hệ số quy đổi tương đương thực nghiệm $ES = X^{0,694}$ cho toàn dân và $ES = X^{0,877}$ cho nhóm 20% hộ nghèo nhất.
• Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý của chuẩn nghèo cào bằng và làm rõ đặc điểm 85% hộ nghèo 1 người là người cao tuổi neo đơn chịu thiệt thòi lớn trong thụ hưởng chính sách.
• Đóng góp giải pháp chính sách mang tính thực tiễn cao: kiến nghị nâng 20% mức trợ cấp an sinh xã hội cho hộ nghèo 1 người và ban hành biểu chuẩn nghèo theo quy mô hộ.
• Cung cấp cơ sở lý luận và thực nghiệm quan trọng giúp các cơ quan thống kê tái định hình chuẩn nghèo quốc gia trong các chu kỳ chính sách tiếp theo.

Về lộ trình tiếp theo, các cơ quan nghiên cứu cần tiếp tục cập nhật chuỗi số liệu VHLSS các giai đoạn sau nhằm theo dõi sự biến thiên của tham số quy mô hộ. Các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý chính sách quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình này để ứng dụng ngay vào việc xây dựng đề án bảo trợ xã hội và giảm nghèo bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.1 Lý thuyết tính kinh tế theo qui mô (economies of scale): Tính kinh tế theo qui mô được dùng để chỉ giá thành bình quân của một sản phẩm giảm dần khi sản lượng sản xuất tăng lên. Theo nhà kinh tế David Begg (2005), trong dài hạn, một doanh nghiệp sản xuất khi mở rộng qui mô sản xuất, tăng số lượng sản xuất, giá thành bình quân (AV- average cost) một sản phẩm sẽ giảm theo mức chi phí biên của sản phẩm sau sẽ thấp hơn sản phẩm trước. Khi sản lượng đạt đến một mức nào đó thì chi phí trung bình dài hạn không đổi khi sản lượng tăng; sản lượng tăng tiếp sẽ dẫn đến tính phi kinh tế của qui mô (diseconomies of scale), nghĩa là sản lượng và chi phí trung bình cùng tăng. Tính kinh tế theo qui mô có tác dụng to lớn, là động lực thúc đẩy các nhà đầu tư trong việc mở rộng qui mô sản xuất, kinh doanh.

Có thể nói, tính kinh tế theo qui mô là một trong những nhân tố góp phần hình thành xu thế toàn cầu hoá hiện nay. Có 6 nguyên nhân dẫn đến tính kinh tế theo qui mô (David Begg, 2005): Thứ nhất là do tính không thể chia nhỏ được trong quá trình sản xuất, thể hiện qua việc nhà đầu tư phải phải chi phí ban đầu lớn qua việc mua sắm máy móc thiết bị, nhà xưởng, cũng như nhân sự khung ban đầu (người quản lý, kế toán, bảo vệ, thủ quỷ, nhân viên kinh doanh,.) đây là chi phí cố định, chúng không thay đổi khi sản lượng thay đổi. Thứ hai là do sự chuyên môn hoá, trong doanh nghiệp nhỏ, ít người, một người phải làm nhiều việc; khi mở rộng sản xuất, qui trình sản xuất được chia nhỏ, năng suất lao động sẽ tăng, làm cho chi phí trung bình giảm. Ví dụ như để sản xuất một chiếc áo sơ mi thường qua 3 công đoạn: cắt, may, hoàn TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 thành; từng công đoạn lại được chia nhỏ ra.

Công đoạn cắt được chia ra: trãi vải, cắt, đánh số các thân vải, vận chuyển đến công đoạn may; tại công đoạn may, công việc được chia ra thành một dây chuyền một chiều: thân vải vào đầu này, sản phẩm ra đầu kia bao gồm các bước: làm nẹp thân áo trước, ráp 2 thân trước với thân sau, làm măngsét tay áo, ráp tay áo vào thân, làm cổ áo, ráp cổ áo vào thân, cắt chỉ làm sạch; kiểm tra chất lượng may. Sản phẩm được đưa qua khâu hoàn thành: ủi, xếp, gắn nhản, vào bao bì, đóng thùng carton phối hợp theo màu sắc và kích cở. Rõ ràng ta thấy công việc may áo trước kia chỉ một người làm, nay tiến hành chuyên môn hoá thành rất nhiều bước công việc nhỏ, mỗi người chỉ đảm nhận một khâu nhỏ, công việc trở nên đơn giản, được lặp đi lặp lại, công nhân quen tay, năng suất càng cao (nếu mẫu hàng nào được sản xuất với lượng lớn, năng suất còn cao hơn nữa). Thứ ba, yếu tố công nghệ: khi tiến hành chuyên môn càng sâu, càng dễ đưa yếu tố công nghệ vào làm cho năng suất càng cao hơn.

Kỹ thuật và tổ chức sản xuất ưu việt khi quy mô tăng lên người ta có thể sử dụng máy tự động thay cho thiết bị vận hành thủ công hoặc thay thế sản xuất đơn chiếc bằng dây chuyền hàng loạt một cách liên tục. Ví dụ trong ngành may: máy trải vải tự động, cắt máy với gần 100 lớp; khâu may được trang bị nhiều máy chuyên dụng (máy may 1 kim, máy may 2 kim, máy sản xuất đai quần, máy đóng nút, máy làm khuy, máy cuốn ống quần, máy đính đai quần,.) công suất lớn, được lập trình với máy tính; khâu hoàn thành với máy giặt công nghiệp, máy ủi ơi,. Thứ tư, hiệu quả của việc mua nguyên vật liệu và phụ tùng với khối lượng lớn nhờ được hưởng chiết khấu Thứ năm, hiệu quả marketing (hiệu quả tiêu thụ) thu được nhờ việc sử dụng phương tiện quảng cáo đại chúng và mật độ sử dụng lực lượng bán hàng lớn hơn. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 Thứ sáu, hiệu quả tài chính thu được do các công ty lớn có điều kiện gọi vốn với điều kiện thuận lợi với lãi suất, chi phí đi vay thấp hơn.

Khả năng tận dụng tính kinh tế theo quy mô có thể bị hạn chế vì nhiều lý do. Ở một số ngành, bản chất của sản phẩm và quá trình chế biến hay công nghệ có thể làm giảm tính kinh tế theo quy mô ngay khi sản lượng còn ở mức khiêm tốn. Về phía cầu, tổng nhu cầu thị trường có thể không đủ để một công ty đạt được quy mô tối thiểu có hiệu quả hoặc tỷ trọng của công ty quá nhỏ. Nếu người tiêu dùng có nhu cầu về nhiều sản phẩm khác nhau (tính đa dạng của nhu cầu) gây cản trở cho việc tiêu chuẩn hoá và sản xuất trong thời gian dài.

Khi kinh tế theo quy mô có ý nghĩa quan trọng với nhiều ngành nó sẽ dẫn tới xu hướng là tập trung hoá người bán ở mức cao. Chi phí trung bình dài hạn Sản lượng Tính kinh tế Tính phi kinh theo qui mô tế theo qui mô LRAC : Đường chi phí bình quân dài hạn có hình chữ U đặc trưng cho một nhà máy. Tính kinh tế theo qui mô không chỉ tồn tại trong sản xuất công nghiệp mà nó còn tồn tại trong hầu hết các ngành, như chăn nuôi, trồng trọt, dịch vụ bán lẻ, dịch vụ ngân hàng,… TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình: Tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình (household size economies of scale) có nghĩa là khi số người trong hộ tăng lên thì chi tiêu bình quân đầu người của hộ sẽ giảm theo. Ý nghĩa của tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình là các hộ gia đình càng đông người càng tiết kiệm chi phí, do đó chi tiêu tính theo đầu người sẽ càng thấp.

Như vậy hộ 1 người sẽ có chi tiêu bình quân đầu người cao nhất. Tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình thể hiện qua các loại hàng hoá tiêu dùng theo cá nhân và các hàng hoá và tiện ích dùng chung cho hộ. Theo Angus Deaton và Christina Paxson (1998) qua nghiên cứu các dữ liệu về tiêu dùng của các nước Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Ấn Độ, Pakistan, Đài Loan, Thái Lan, đã đưa ra những giải thích về tính kinh tế theo qui mô hộ gia đình như sau: - Mua hàng với số lượng lớn: những hộ có qui mô lớn khi mua lương thực - thực phẩm hoặc hàng hoá phi lương thực - thực phẩm sẽ được mua với giá thấp hơn hộ ít người. Điều này cũng được Prais và Houthaker (1955) cũng nêu ra trong nghiên cứu về chi tiêu và tiết kiệm tại Anh quốc vào năm 1938.

- Nấu ăn cho gia đình: Mỗi gia đình luôn cần một người nấu ăn, như vậy hộ đông người sẽ tiết kiệm hơn trong sử dụng khí gas, điện, nước, công chuẩn bị, chi phí đi chợ, đi siêu thị,. làm giảm chi phí tính cho đầu người. - Đồ ăn thừa: hộ đông người sẽ có điều kiện sử dụng hợp lý hơn đối với lương thực - thực phẩm, nhờ vậy đồ thừa, thải loại sẽ ít hơn. - Thay đổi tự nấu ăn và ăn ngoài do tác động của giá cả: Hộ ít người thường có khuynh hướng ăn ngoài với chi phí cao, hộ đông người nhận thấy rằng, tự nấu ăn sẽ rẻ hơn.

Ví dụ: khi kết hôn, hai người độc thân thường sẽ chuyển từ các bữa ăn ngoài thành bữa cơm gia đình rẽ hơn. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 - Các tiện ích và dịch vụ mua ngoài dùng chung: các hộ đông người sẽ tiết kiệm trong sử dụng các tiện ích, như: nhà ở (phòng khách, nhà bếp, nhà vệ sinh), máy truyền hình, máy hút bụi, mát giặt,… và các dịch vụ mua ngoài như: điện thoại bàn, truyền hình cáp, đổ rác, phí an ninh,… 1.3 Hệ số qui đổi tương đương (equivalence scale): Khái niệm: Hệ số qui đổi tương đương phản ánh quan hệ giữa mức chi tiêu của hộ gia đình có i người so với mức chi tiêu của hộ 1 người. 𝐶𝐶ℎ𝑖𝑖 𝑡𝑡𝑡𝑡ê𝑢𝑢 𝑐𝑐ủ𝑎𝑎 ℎộ 𝑐𝑐ó 𝑖𝑖 𝑛𝑛𝑛𝑛 ườ𝑖𝑖 Hệ số qui đổi tương đương (H) = 𝐶𝐶ℎ𝑖𝑖 𝑡𝑡𝑡𝑡ê𝑢𝑢 𝑐𝑐ủ𝑎𝑎 ℎộ 1 𝑛𝑛𝑛𝑛 ườ𝑖𝑖 trong đó, i ≥ 2. Ý nghĩa: chi tiêu của hộ có i người sẽ gấp H lần so với chi tiêu của hộ 1 người.

Chi tiêu của hộ gia đình sẽ tăng lên theo số thành viên trong hộ tăng lên, nhưng chi tiêu của hộ gia đình sẽ không tăng theo số nhân bình thường mà sẽ thấp hơn nhờ vào tính kinh tế theo qui mô như đã phân tích ở mục 1. Ví dụ: Nếu chi tiêu cho hộ 1 người là 1, khi hộ tăng thêm thành viên thứ 2 thì mức chi tăng thêm cho thành viên này chỉ bằng 0,8 so với mức chi tiêu của người thứ nhất, khi tăng thêm thành viên thứ 3 thì mức tăng thêm là 0,75. Như vậy, chi tiêu cho hộ 3 người không phải là gấp 3 mà chỉ gấp 2,55 lần so với chi tiêu của hộ 1 người. Hệ số qui đổi tương đương đã được nhiều nước trên thế giới áp dụng vào việc tính trợ cấp xã hội, tính chuẩn nghèo theo qui mô hộ.

Dưới đây là bảng trình bày hệ số qui đổi tương đương đang được sử dụng ở một số nước trên thế giới (Bảng 1.1): - Hệ số 40/30 của cơ quan Thống kê Canada, (Statistics Canada, 2008); - Hệ số căn bậc 2 của qui mô hộ (square root), (Atkinson et al., 1995); - Hệ số OECD (cơ quan hợp tác và phát triển kinh tế), (OECD, 2008); TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 - Hệ số của Hội đồng nghiên cứu quốc gia Hoa Kỳ, (Citro and Michael, 1995).