CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH VÀ KHẢ NĂNG THANH TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Lý luận cơ bản về tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm tài chính doanh nghiệp DN là một tổ chức kinh tế thực hiện các hoạt động sản xuất và cung ứng hàng hóa cho người tiêu dùng qua thị trường nhằm mục đích sinh lời. Quá trình hoạt động kinh doanh của DN cũng là quá trình kết hợp các yếu tố đầu vào như nhà xưởng, thiết bị, nguyên vật liệu… và sức lao động để tạo ra yếu tố đầu ra là hàng hóa và tiêu thụ hàng hóa đó để thu lợi nhuận. Trong nền kinh tế thị trường để có các yếu tố đầu vào đòi hỏi DN phải có lượng vốn tiền tệ nhất định, Với từng loại hình pháp lý tổ chức, DN có phương thức thích hợp tạo lập số vốn tiền tệ ban đầu, từ số vốn tiền tệ đó DN sẽ mua những thứ cần thiết để phục vụ sản xuất kinh doanh.
Sau khi sản xuất xong DN sẽ thực hiện bán hàng hóa và thu tiền bán hàng. Số tiền thu từ bán hàng sẽ bù đắp các khoản chi phí vật chất đã tiêu hao, trả tiền công cho người lao động, các khoản chi phí khác, nộp thuế cho nhà nước, phần còn lại là phần lợi nhuận sau thuế. Từ phần lợi nhuận sau thuế, DN tiếp tục phân phối cho các mục đích có tính chất tích lũy và tiêu dùng. Cho thấy quá trình hoạt động của DN cũng chính là quá trình tạo lập phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ hợp thành hoạt động tài chính của DN.
Trong quá trình đó đã làm phát sinh, tạo ra sự vận động của các dòng tiền bao hàm dòng tiền vào, dòng tiền ra gắn liền với hoạt động đầu tư và hoạt động kinh doanh thường xuyên hàng ngày của DN. Bên trong quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của DN là các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị hợp thành các quan hệ tài chính DN. Quan hệ giữa DN và nhà nước thông qua các nghĩa vụ tài chính với nhà nước. Quan hệ này được thể hiện trong việc DN thực hiện các nghĩa vụ tài chính với nhà nước, như nộp các khoản thuế, lệ phí vào ngân sách… 5 Quan hệ tài chính giữa DN với các chủ thể kinh tế và các tổ chức xã hội qua hình thức cung cấp hàng hóa và dịch vụ cho nhau.
Quan hệ tài chính giữa DN với các chủ thể khác rất đa dạng và phong phú được thể hiện trong việc thanh toán thưởng phạt vật chất khi DN và các chủ thể kinh tế khác cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho nhau (bao hàm cả các dịch vụ tài chính) Ngoài quan hệ tài chính với các chủ thể kinh tế khác, DN có thể có quan hệ tài chính với các tổ chức xã hội khác, như DN thực hiện tài trợ cho các tổ chức xã hội… Quan hệ tài chính giữa DN và người lao động thông qua việc thanh toán tiền lương. Quan hệ này được thể hiện trong việc DN thanh toán trả tiền công, thực hiện thưởng phạt vật chất với người lao động trong quá trình tham gia vào hoạt động kinh doanh của DN. Ngoài ra còn quan hệ giữa DN với các chủ sở hữu. Mối quan hệ này thể hiện trong việc các chủ sở hữu thực hiện việc đầu tư góp vốn vào hay rút vốn ra khỏi DN và trong việc phân chia lợi nhuận sau thuế của DN.
Quan hệ trong nội bộ DN. Đây là mối quan hệ thanh toán giữa các bộ phận nội bộ DN trong hoạt động kinh doanh, trong việc hình thành và sử dụng các quỹ của DN, cũng như khi phân phối kết quả kinh doanh và thực hiện hạch toán nội bộ DN. Như vậy xét về mặt bản chất, tài chính DN là quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị nảy sinh gắn liền với việc tạo lập, sử dụng các quỹ tiền tệ của DN trong quá trình hoạt động của DN. Xét về mặt hình thức, tài chính DN là các quỹ tiền tệ trong quá trình tạo lập, phân phối, sử dụng và vận động gắn liền với hoạt động của DN.
Sự hình thành, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của DN luôn gắn liền với sự dịch chuyển của các dòng tiền; vì vậy, có ý kiến cho rằng: Tài chính DN là các dòng tiền phát sinh trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ gắn với 6 hoạt động của DN. Nhận thức như vậy đã đồng nhất giữa bản chất và hình thức của phạm trù tài chính DN. Ẩn phía sau các dòng tiền phát sinh trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của DN chính là các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị giữa DN với các chủ thể trong việc phân phối các nguồn tài chính – các quan hệ tài chính của DN. Có ý kiến cho rằng: Tài chính DN là phương thức huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực tài chính của DN nhằm đạt được những mục tiêu trong hoạt động kinh doanh.
Tuy nhiên, ý kiến này đã đồng nhất “Tài chính DN” với hoạt động tài chính. Hoạt động tài chính là một mặt hoạt động của DN nhằm đạt tới các mục tiêu của DN đề ra. Các hoạt động gắn liền với việc tạo lập, phân phối sử dụng và vận động chuyển hóa của quỹ tiền tệ thuộc hoạt động tài chính của DN, đều diễn ra trên cơ sở các quyết định chủ quan của nhà quản trị DN. Việc nhận thức đúng đắn quan niệm về tài chính DN và bản chất tài chính DN có ý nghĩa quan trọng về lý luận và thực tiễn.
Điều đó tạo cơ sở cho việc vận dụng các quan hệ tài chính để đưa ra quyết định tài chính đúng đắn nhằm đạt được các mục tiêu của DN. Chức năng của tài chính doanh nghiệp Huy động vốn đảm bảo cho các hoạt động của DN diễn ra bình thường và liên tục. Vốn tiền tệ là tiền đề cho các hoạt động của DN. Trong quá trình hoạt động của DN thường xuyên nảy sinh các nhu cầu vốn ngắn hạn và dài hạn cho các hoạt động kinh doanh thường xuyên, cũng như cho nhu cầu đầu tư phát triển của DN.
Nếu không huy động kịp thời và đủ vốn sẽ khiến cho các hoạt động của DN gặp khó khăn hoặc không triển khai được. Do vậy, việc đảm bảo cho các hoạt động của DN được tiến hành bình thường, liên tục phụ thuộc rất lớn vào việc tổ chức huy động vốn của tài chính DN.Nhà quản trị tài chính trên cơ sở xem xét tình hình thị trường tài chính, nhu cầu vốn và điều kiện cụ thể của DN, từ đó đưa ra quyết định tối ưu nhất trong việc tổ chức và huy động các nguồn vốn đáp ứng nhu cầu cho các hoạt 7 động của DN. Một chính sách tài trợ đúng đắn không những giúp DN giảm thiểu được rủi ro tài chính, mà còn tác động rất lớn đến việc thực hiện mục tiêu tối đa hóa giá trị DN. Tổ chức sử dụng vốn tiết kiệm, hiệu quả, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của DN Với việc lựa chọn các dự án đầu tư tối ưu trên cơ sở cân nhắc, so sánh giữa tỷ suất sinh lời, chi phí huy động vốn và mức độ rủi ro của dự án đầu tư…nhà quản trị tài chính đã tạo tiền đề cho việc sử dụng vốn tiết kiệm và đạt hiệu quả cao.
Việc tổ chức huy động vốn kịp thời, đầy đủ sẽ giúp cho DN chớp được cơ hội kinh doanh, tăng DT và lợi nhuận DN. Việc lựa chọn các hình thức và phương pháp huy động vốn thích hợp, đảm bảo cơ cấu vốn tối ưu có thể giúp DN giảm bớt được chi phí sử dụng vốn, góp phần tăng lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu của DN. Mặt khác, với việc huy động tối đa số vốn hiện có vào hoạt động sản xuất kinh doanh có thể giúp DN tránh được thiệt hại do ứ đọng vốn, tăng vòng quay tài sản, giảm được số vốn vay từ đó giảm được tiền trả lãi vay, góp phần tăng lợi nhuận sau thuế của DN. Kiểm tra giám sát một cách toàn diện các mặt hoạt động sản xuất kinh doanh của DN.
Quá trình hoạt động của DN cũng là quá trình vận động, chuyển hóa hình thái của vốn tiền tệ. Vì vậy thông qua việc phân tích đánh giá tình hình tài chính DN và việc thực hiện các chỉ tiêu tài chính, các nhà quản trị tài chính có thể kiểm soát những tồn tại và những tiềm năng chưa được khai thác để đưa ra các quyết định thích hợp, điều chỉnh các hoạt động nhằm đạt được mục tiêu đề ra của DN. Chức năng: Tạo vốn và luân chuyển vốn: Là để bảo đảm vốn hoạt động của DN luôn có đủ và ổn đinh, đáp ứng kịp thời cho sản xuất kinh doanh. 8 Phân phối lại thu nhập: Nhằm cân đối lại nguồn vốn cho hợp lý, biết cách sử dụng đồng tiền lời sao cho có hiệu quả nhất, qua đó thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh của DN.
Kiểm tra giám sát quá trình luân chuyển vốn: Nhờ có chức năng này mà bộ phận tài chính DN có thể đưa ra được các đề xuất thích hợp tới người quản lý công ty liên quan đến các vấn đề nâng cao tính hiệu quả trong việc kiểm soát đồng vốn. Vai trò của tài chính doanh nghiệp Trong hoạt động kinh doanh của DN, tài chính DN có vai trò rất quan trọng thể hiện: - Tài chính DN huy động vốn đảm bảo kịp thời, đầy đủ nhu cầu vốn cho các hoạt động của DN diễn ra bình thường. Trong quá trình hoạt động của DN thường nảy sinh các nhu cầu vốn ngắn hạn và dài hạn cho hoạt động kinh doanh thường xuyên cũng như cho đầu tư phát triển của DN. Việc đảm bảo cho các hoạt động của DN được tiến hành bình thường, liên tục phụ thuộc rất lớn vào việc tổ chức huy động vốn của tài chính DN.
Tài chính DN phải xác định được nhu cầu vốn hoạt động kinh doanh của DN, lựa chọn các hình thức và phương pháp huy động vốn thích hợp đảm bảo cho DN hoạt động nhịp nhàng với chi phí huy động là thấp nhất. - Tổ chức sử dụng vốn tiết kiệm và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của DN. - Tài chính DN đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn dự án đầu tư trên cơ sở phân tích khả năng sinh lời và mức độ rủi ro của dự án để lựa chọn dự án tối ưu nhất. Việc huy động vốn kịp thời đầy đủ có thể giúp cho DN chớp được cơ hội kinh doanh.