CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm về phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp Để có cái nhìn toàn diện về tình hình tài chính của doanh nghiệp và hỗ trợ ra quyết định chiến lược, các nhà quản lý và nhà đầu tư cần tiến hành phân tích tài chính một cách kỹ lưỡng.
Phân tích tài chính doanh nghiệp là tổng thể các phương pháp cho phép đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, dự đoán tình hình tài chính trong tương lai của doanh nghiệp, giúp cho các nhà quản lý đưa ra các quyết định quản lý hữu hiệu, phù hợp với mục tiêu mà họ quan tâm (Theo “Giáo trình Phân tích tài chính doanh nghiệp”, PGS.NGƯT Nguyễn Trọng Cơ, PGS.TS Nghiêm Thị Thà, 2015). Hoạt động tài chính có mối quan hệ chặt chẽ với các hoạt động khác trong doanh nghiệp. Do đó, để nhận thức được nội dung, hình thức và xu hướng phát triển của tài chính doanh nghiệp cần phân chia tài chính doanh nghiệp theo những tiêu thức thích hợp để thấy được các quan hệ kinh tế nội tại, mối quan hệ biện chứng với các hoạt động khác trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Theo giáo trình “Đọc và Phân tích tài chính doanh nghiệp”, 2010; “Giáo trình phân tích tài chính doanh nghiệp”, 2015 và “Giáo trình Phân tích Tài chính doanh nghiệp” của GS Ngô Thế Chi, PGS.NGƯT Nguyễn Trọng Cơ, 2015 có 3 nhóm phương pháp để tiếp cận phân tích tài chính: Phương pháp đánh giá, phương pháp phân tích nhân tố và phương pháp dự đoán.
Về tiếp cận nội dung phân tích, các nhà khoa học cho biết có thể tiếp cận nội dung phân tích theo các nội dung như: Phân tích khái quát tình hình tài chính, Phân tích chính sách tài chính, Phân tích tình hình sử dụng vốn, Phân tích tình hình tăng trưởng…theo quy trình ba giai đoạn: giai đoạn lập kế hoạch phân tích, giai đoạn tiến hành phân tích và giai đoạn kết thúc phân tích. Phân tích tài chính là quá trình đánh giá các doanh nghiệp, dự án, ngân sách và các giao dịch liên quan đến tài chính khác để xác định hiệu suất và tính phù hợp của chúng. Thông thường, phân tích tài chính được sử dụng để phân tích xem một thực thể có ổn định, có khả năng thanh toán, thanh khoản hay đủ lợi nhuận để đảm bảo đầu tư tiền tệ hay không (Theo Investopedia. Phân tích tài chính có thể được thực hiện trong cả bối cảnh tài chính doanh nghiệp và tài chính đầu tư.
Một nhà phân tích tài chính sẽ kiểm tra kỹ lưỡng các báo cáo tài chính của công ty - báo cáo thu nhập, bảng cân đối kế toán và báo cáo lưu chuyển tiền tệ. 1 Phân tích tài chính là việc sử dụng các BCTC để xem xét, đánh giá, phân tích tình hình và thực trạng tài chính, để ước tính các chỉ tiêu tài chính trong tương lai của doanh nghiệp theo “Phân tích báo cáo tài chính”, GS.TS Nguyễn Văn Công. Phân tích tài chính được bắt đầu bằng việc đánh giá khái quát tình hình tài chính của doanh nghiệp. Công việc này nhằm xác định thực trạng và sức mjanh tài chính của doanh nghiệp, biết được mức độ độc lập về mặt tài chính cũng như những khó khăn về tài chính mà doanh nghiệp đang phải đương đầu, nhất là lĩnh vực thanh toán.
Tiếp theo, phân tích tài chính tiến hành xem xét cấu trúc tài chính và cân bằng tài chính. Qua việc phân tích này, người sử dụng thông tin nắm được tình hình phân bổ tài sản và các nguồn tài trợ tài sản. Phân tích tài chính còn bao gồm các nội dung như: Phân tích rủi ro tài chính, phân tích kết quả kinh doanh, phân tích khảt năng sinh lời, phân tích dòng tiền, phân tích giá trị doanh nghiệp và dự báo các chỉ tiêu tài chính. Phân tích tài chính doanh nghiệp là việc sử dụng một tập hợp các khái niệm, phương pháp và các công cụ cho phép thu nhập và xử lý các thông tin nhằm đánh giá chính xác tài chính của một doanh nghiệp, đánh giá rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động, khả năng, tiềm lực của doanh nghiệp trong một khoảng thời gian hoạt động nhất định (Theo “Quản trị tài chính doanh nghiệp”, Lưu Thị Hương, Ngô Thị Quyên, 2019).
Tác giả Josette Peyrard (2005) trong tài liệu “Phân tích tài chính doanh nghiệp” đã đề cập đến những vấn đề của phân tích tài chính doanh nghiệp như phương pháp phân tích, dữ liệu sử dụng trong phân tích tài chính, nội dung phân tích tài chính doanh nghiệp. Theo Josette Peyrard, nội dung phân tích chủ yếu đề cập đến Phân tích hiệu qủa hoạt động, phân tích khả năng sinh lợi, phân tích rủi ro và phân tích tăng trưởng. Theo một số nhà khoa học tại Mỹ, họ cho rằng quy trình phân tích cần được thực hiện theo 3 giai đoạn: Chuẩn bị phân tích, tiến hành phân tích và kết thúc phân tích. Phương pháp phân tích gồm 3 phương pháp là phương pháp so sánh, phương pháp tỷ số hoặc phương pháp Dupont.
Như vậy, phân tích tài chính doanh nghiệp đều được làm rõ về các vấn đề như nội dung, chỉ tiêu phân tích, phương pháp phân tích và quy trình phân tích. Về cơ bản, những nội dung này không có sự khác biệt lớn mà chỉ có một vài điểm khác nhau như cách sử dụng các chỉ tiêu cho cùng một nội dung phân tích. Đồng thời các cách tiếp cận về phương pháp của các nhà khoa học đều theo phương pháp đánh giá, phương pháp phân tích nhân tố và các phương pháp dự báo. Quy tình phân tích cùng giống nhau và gồm 3 giai đoạn: Chuẩn bị phân tích, tiến hành phân tích và kết thúc phân tích.
2 Phân tích tài chính ngày càng được áp dụng phổ biến trong mọi đơn vị kinh tế được tự chủ nhất định về tài chính như các doanh nghiệp thuộc mọi hình thức và được áp dụng trong các tổ chức xã hội cũng như các cơ quan quản lý, tổ chức công cộng. Đặc biệt với sự phát triển mạnh mẽ của các doanh nghiệp, thị trường vốn và ngân hàng đã tạo nhiều cơ hội để chứng tỏ phân tích tài chính thực sự cân thiết. Những người phân tích tài chính ở những cương vị khác nhau nhằm các mục tiêu khác nhau. Đối với các nhà quản lý của doanh nghiệp, tình hình tài chính là một căn cứ quan trọng để hoạch định kế hoạch tài chính, xác định phương hướng, mục tiêu trong đầu tư, đồng thời có biện pháp sử dụng nguồn lực hợp lý để đạt được kết quả cao… Đối với các nhà quản lý bên ngoài doanh nghiệp, điều họ quan tâm là vấn đề hiệu quả của hoạt động kinh doanh, tình hình tài chính của doanh nghiệp có lành mạnh không, qua đó các nhà quản lý sẽ đưa ra được những quyết định hợp lý về các khoản đầu tư, người cho vay cũng có kế hoạch cho khoản đã cho doanh nghiệp vay, các cơ quan nhà nước có thể đánh giá việc chấp hành các chế độ về quản lý tài chính, thuế, an toàn môi trường, đảm bảo quyền lợi cho người lao động của doanh nghiệp.
Phân tích tài chính doanh nghiệp có ba chức năng gồm: Thứ nhất, phân tích tài chính doanh nghiệp có chức năng đánh giá. Tài chính doanh nghiệp là hệ thống các luồng tiền chuyển dịch, các luồng vận động của những nguồn lực tài chính trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ hoặc các vốn hoạt động của doanh nghiệp nhằm đại được mục đích kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật. Các luồng dịch chuyển này sinh và diễn ra như thế nào, có tác động ra sao đến quá trình kinh doanh, có phù hợp với cơ chế chính sách và pháp luật hay không, có gần hay rời xa mục tiêu kinh doanh không cũng như chịu ảnh hưởng bởi các nhân tố nào là những vấn đề mà phân tích tài chính doanh nghiệp sẽ đưa ra câu trả lời. Quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng vốn hoạt động và các quỹ tiền tệ ở doanh nghiệp diễn ra như thế nào, tác động ra sao đến kết quả hoạt động… cũng sẽ được thể hiện rõ trong phân tích tài chính doanh nghiệp.
Thứ hai, phân tích tài chính doanh nghiệp có chức năng dự đoán. Những mục tiêu liên quan đến đời sống kinh tế của doanh nghiệp thì cần nhận thấy tiềm lực tài chính, diễn biến luồng chuyển dịch giá trị, sự vận động của vốn hoạt động trong tương lai doanh nghiệp. Những quyết định và hành động trong tương lai phụ thuộc vào diễn biến kinh tế xã hội và hoạt động của doanh nghiệp sẽ diễn ra trong tương lai. Doanh nghiệp dù ở giai đoạn nào trong chu kỳ phát triển đều hướng tới một mục tiêu nhất định.
Để có những quyết định phù hợp và tổ chức thực hiện hợp lý, đáp ứng được mong muốn của các đối tượng quan tâm cần thấy tình hình tài chính của doanh nghiệp trong tương lai. Đây chính là chức năng dự đoán tài chính của doanh nghiệp. 3 Thứ ba, phân tích tài chính doanh nghiệp có chức năng điều chỉnh. Tài chính doanh nghiệp là hệ thống các quan hệ kinh tế tài chính dưới hình thái giá trị phát sinh trong quá trình tiến hành các hoạt động.
Hệ thống các quan hệ đó bao gồm nhiều loại khác nhau, chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Vì vậy, để kết hợp hài hòa các mối quan hệ, doanh nghiệp và các đối tượng liên quan, các nhà quản lý doanh nghiệp cần phải điều chỉnh các mối quan hệ cũng như các nghiệp vụ kinh tế nội sinh. Muốn vậy, cần nhận thức rõ nội dung, tính chất, hình thức và xu hướng phát triển của các quan hệ tài chính có liên quan. Phân tích tài chính giúp nhận thức được điều này.
Như vậy, thông qua phân tích tài chính có thể dễ dàng biết được thực trạng tài chính doanh nghiệp tại một thời điểm, chất lượng toàn bộ hoạt động cũng như tiềm năng phát triển trong tương lai mà doanh nghiệp đã tiến hành các công cụ, kỹ thuật thích hợp để thu thập, kiểm tra, phân tích và đánh giá. Mục tiêu phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp là việc vận dụng tổng thể các phương pháp phân tích khoa học để đánh giá chính xác tình hình tài chính của doanh nghiệp, giúp cho các đối tượng quan tâm nắm được thực trạng và an ninh tài chính của doanh nghiệp, dự đoán được các tiềm năng cũng như rủi ro tài chính trong tương lai mà doanh nghiệp có thể gặp phải. Qua đó, đưa ra các quyết định phù hợp với lợi ích của họ.