ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc vừa là hàng hóa đặc biệt, vừa là hàng hóa thiết yếu, có vai trò quan trọng trong phòng bệnh, chữa bệnh, chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe. Nhờ có thuốc và mạng lưới cung ứng thuốc cho người dân tại cộng đồng ngày càng phát triển về số lượng và cải thiện về chất lượng, do đó nhiều loại dịch bệnh lớn trên thế giới và ở Việt Nam đã được khống chế và thanh toán, góp phần tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội ở mỗi quốc gia. Ở nước ta kinh doanh Dược là loại hình kinh doanh có điều kiện được thực hiện theo các quy định của Bộ Y tế. Hoạt động bán lẻ thuốc đã trải qua nhiều giai đoạn, thời kỳ bao cấp chỉ có loại hình hiệu thuốc quốc doanh, người dân rất khó tiếp cận được với thuốc khi cần; kể từ khi nền kinh tế nước ta chuyển sang cơ chế thị trường, cùng với sự phát triển, đổi mới của nền kinh tế và sự quan tâm của Đảng, Chính phủ, ngành Dược đã phát triển mạnh mẽ.
Đặc biệt là mạng lưới bán lẻ thuốc, số lượng không ngừng tăng lên với nhiều loại hình được phát triển rộng khắp trên toàn quốc, đảm bảo nhu cầu sử dụng thuốc cho chăm sóc sức khỏe của người dân ngày càng tăng cao cả về chủng loại, số lượng, chất lượng. Hiện nay, chất lượng hoạt động của các cơ sở bán lẻ thuốc trở thành vấn đề được xã hội hết sức quan tâm. Bộ Y tế đã ban hành các thông tư, quyết định quy định nguyên tắc, tiêu chuẩn Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc và lộ trình thực hiện tiêu chuẩn này trên cả nước. Đến nay, cơ bản các nhà thuốc và quầy thuốc trên toàn quốc đã đạt tiêu chuẩn Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc.
Tuy nhiên, trong thực tế vẫn còn nhiều khó khăn vướng mắc trong quá trình triển khai và duy trì thực hiện GPP tại các CSBL thuốc do các nguyên nhân khách quan và chủ quan làm cho việc triển khai thực hiện, duy trì “Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc” chưa được đúng như kỳ vọng ban đầu. Tại Thanh Hóa, việc triển khai Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc đến nay cơ bản đã triển khai thực hiện đồng bộ. Các CSBL thuốc trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đã được chuẩn hóa để đạt tiêu chuẩn Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc. Vậy việc tuân thủ các quy định trong tiêu chuẩn Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc của các CSBL thuốc như thế nào ? vấn đề bảo quản, xây dựng và thực hiện quy trình 1 thao tác chuẩn, tư vấn sử dụng thuốc đã thực hiện tốt hay chưa? Với mong muốn tìm hiểu những vấn đề nêu trên, chúng tôi thực hiện đề tài “Phân tích việc thực hiện tiêu chuẩn Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc tại tỉnh Thanh Hóa” được thực hiện với các mục tiêu: 1.
Phân tích việc duy trì thực hiện các quy định trong tiêu chuẩn Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc tại tỉnh Thanh Hóa năm 2020. Phân tích những nguyên nhân vi phạm thường gặp của các cơ sở bán lẻ thuốc tại tỉnh Thanh Hóa và đề xuất giải pháp khắc phục. Trên cơ sở đó để nâng cao chất lượng thực hiện các quy định trong tiêu chuẩn Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc của các cơ sở bán lẻ thuốc trên địa bàn tỉnh, để phục vụ người dân được tốt hơn. Vai trò của các cơ sở bán lẻ thuốc và các quy định bán lẻ thuốc tại Việt Nam 1.
Vai trò của các cơ sở bán lẻ thuốc Tại Việt Nam, hệ thống cơ sở bán lẻ thuốc trong cộng đồng là một trong những nơi đầu tiên người dân dễ dàng tiếp cận khi có vấn đề về sức khỏe. Có thể nói, các cơ sở bán lẻ thuốc trong cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân. Chiến lược phát triển ngành Dược của Tổ chức Y tế thế giới và Liên đoàn Dược phẩm Quốc tế đã chỉ ra xu hướng của hoạt động thực hành dược là hướng tới việc sử dụng thuốc trên người bệnh được an toàn, hợp lý, hiệu quả và kinh tế trong đó thực hành dược trong cộng đồng đóng một vai trò quan trọng. Dược cộng đồng (Community pharmacy) là hoạt động chăm sóc dược cho người dân thông qua hệ thống các cơ sở bán lẻ thuốc trong cộng đồng, được thực hiện bởi người dược sĩ và nhân viên cơ sở bán lẻ thuốc.
Dược sĩ cộng đồng (Community pharmacists) là người có chuyên môn dược trình độ đại học làm việc tại các cơ sở bán lẻ thuốc với nhiệm vụ cung cấp các thuốc theo đơn của bác sĩ và các thuốc không kê đơn một cách phù hợp. Hoạt động chuyên môn của dược sĩ cộng đồng tại CSBL thuốc cũng bao gồm việc tư vấn các thông tin về thuốc kê đơn và thuốc không kê đơn cho người bệnh, nhân viên y tế và cộng đồng. Dược sĩ cộng đồng cũng có nhiệm vụ duy trì sự kết nối với các nhân viên y tế khác trong chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân. Mục tiêu của hoạt động dược cộng đồng là cung cấp dịch vụ dược có chất lượng từ các cơ sở bán lẻ thuốc và hỗ trợ người dân trong cộng đồng hướng tới sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả và kinh tế trong việc phòng và chữa bệnh.
Theo Liên đoàn Dược phẩm Quốc tế (FIP), sứ mệnh của dược cộng đồng là nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc và sức khỏe cho cộng đồng bằng việc cung cấp thuốc có chất lượng, các sản phẩm và dịch vụ y tế. Hơn nữa, xu hướng mới của hoạt động chăm sóc dược là việc hỗ trợ, thúc đẩy người bệnh trong cộng đồng tuân thủ điều trị và giảm thiểu các sai sót trong 3 điều trị nhằm hướng tới việc sử dụng thuốc trên người bệnh được an toàn, hợp lý, hiệu quả và kinh tế. Để đảm bảo cải thiện và nâng cao việc sử dụng thuốc có trách nhiệm cho người bệnh cần có sự tham gia tích cực của dược sĩ cộng đồng. Theo đó, dược sĩ, người bán lẻ thuốc cần thể hiện được trách nhiệm của mình trong việc cung ứng thuốc có chất lượng, cùng với sự hướng dẫn và tư vấn phù hợp.
Điều đó giúp cho người bệnh tuân thủ điều trị, sử dụng thuốc có trách nhiệm, hướng tới việc sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả [15]. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), các hoạt động chuyên môn chính mà dược sĩ tại các CSBL thuốc phải đảm nhận được thể hiện qua sơ đồ sau [38]: Xử lý các bệnh, triệu chứng thông thường Vai trò của dược sĩ tại các cơ sở bán lẻ Bán thuốc theo đơn thuốc Chăm sóc người bệnh Giám sát và tối ưu hóa việc sử dụng thuốc của người bệnh Tham gia vào các chương trình y tế thúc đẩy sức khỏe cộng đồng Hình 1. Vai trò của dƣợc sĩ tại các cơ sở bán lẻ thuốc Để thực hiện được vai của CSBL thuốc, dược sĩ nói riêng và NBL thuốc nói chung (bao gồm dược sĩ PTCM, nhân viên CSBL thuốc phải đảm bảo được 7 nguyên tắc thực hành dược cơ bản sau [36]. 4 Lấy người bệnh làm trung tâm Hành nghề Ra quyết một cách có định dựa trên trách nhiệm quyền lợi của người bệnh và cộng đồng Trách nhiệm của dược sĩ tại các CSBL Tôn trọng Trung thực thuốc người bệnh và tin cậy và đồng nghiệp Không Khuyến khích ngừng nâng người bệnh và cộng đồng tham cao kiến gia vào quá trình thức, năng lựa chọn điều trị lực bản thân phù hợp Hình 1.
Trách nhiệm của dƣợc sĩ tại các cơ sở bán lẻ thuốc Như vậy, CSBL thuốc và NBL thuốc đóng vai trò quan trọng trong CSSK ban đầu cho người dân trong cộng đồng. Người bán lẻ thuốc, ngày càng đóng vai trò lớn hơn trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc, cung cấp cho người bệnh những dịch vụ dược chất lượng chất lượng cao liên quan đến sử dụng thuốc. Mặc dù chưa phát huy, thực hiện được hết vai trò, trách nhiệm nhưng các dược sĩ tại các CSBL thuốc cũng đã đóng góp rất lớn vào việc đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hiệu quả, hợp lý cho nhân dân. Các quy định bán lẻ thuốc tại Việt Nam Sự ra đời của hệ thống CSBL thuốc từ sau năm 1989 đã trở thành một loại hình cung ứng dịch vụ y tế quan trọng trong hệ thống CSSK người dân.
Để đảm bảo việc cung cấp thuốc an toàn, hiệu quả cho người dân thì các CSBL thuốc phải tuân thủ tiêu chuẩn GPP - tiêu chuẩn thực hành tốt CSBL thuốc. 5 Tiêu chuẩn GPP (Good Pharmacy Practices) bao gồm các nguyên tắc cơ bản về chuyên môn và đạo đức trong thực hành nghề tại CSBL thuốc (nguyên tắc quản lý và tiêu chuẩn kỹ thuật) để bảo đảm việc sử dụng thuốc được chất lượng, hiệu quả và an toàn. Căn cứ vào các tiêu chuẩn GPP của WHO và FIP [38], [36], Bộ Y tế Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm triển khai và hoàn thiện tiêu chuẩn GPP như Quyết định 11/2007/QĐ-BYT ban hành nguyên tắc, tiêu chuẩn “Thực hành tốt nhà thuốc - GPP” năm 2007, Thông tư 46/2011/TT- BYT ban hành nguyên tắc, tiêu chuẩn “Thực hành tốt nhà thuốc”, Thông tư 43/2010/TT-BYT quy định lộ trình thực hiện nguyên tắc, tiêu chuẩn “Thực hành tốt nhà thuốc - GPP”, địa bàn và phạm vi hoạt động của cơ sở bán lẻ thuốc. Công văn số 524/BYT-QLD ngày 25/01/2013 về thực hiện nguyên tắc, tiêu chuẩn GPP đối với quầy thuốc [8], [9], [10], [11].
Hiện nay, Thông tư số 02/2018/TT-BYT ngày 22/01/2018 là hoàn thiện nhất quy định về tiêu chuẩn “Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc” được áp dụng ở nước ta, theo đó tất cả các CSBL thuốc phải thực hiện “Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc”. “Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc-GPP” là bộ nguyên tắc, tiêu chuẩn trong hành nghề tại CSBL thuốc nhằm đảm bảo cung ứng, bán lẻ trực tiếp đến người sử dụng thuốc và khuyến khích việc sử dụng thuốc một cách an toàn và có hiệu quả cho người sử dụng thuốc [4]. “Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc-GPP” phải đảm bảo nguyên tắc cơ bản sau: - Đặt lợi ích của người bệnh và sức khỏe cộng đồng lên trên hết. - Cung cấp thuốc đảm bảo chất lượng kèm theo thông tin về thuốc, tư vấn thích hợp cho người sử dụng và theo dõi sử dụng thuốc của họ.
- Tham gia vào hoạt động tự điều trị, bao gồm cung cấp và tư vấn dùng thuốc, tự điều trị triệu chứng của các bệnh đơn giản. - Góp phần trong việc thực hiện việc kê đơn an toàn, hiệu quả, hợp lý [4].