phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn của chúng tôi bao gồm 03 chƣơng chính: Chƣơng 1: Cốt truyện Chƣơng 2: Không – thời gian 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com “Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Fin” từ góc nhìn thể loại Chƣơng 3: Nhân vật 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com “Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Fin” từ góc nhìn thể loại CHƢƠNG 1: CỐT TRUYỆN 1. Khái quát về cốt truyện 1. Cốt truyện là gì ? Cốt truyện là một trong những phƣơng diện quan trọng của tác phẩm văn học, đặc biệt là với thể loại tự sự học, trong đó là tiểu thuyết. Vậy cốt truyện là gì ? Theo quan niệm truyền thống, cốt truyện đƣợc xem là tiến trình của các sự kiện.
Cốt truyện tạo ra một trƣờng hoạt động cho các nhân vật, và từ đó ngƣời đọc có thể xem xét và lý giải đƣợc tính cách của nhân vật. Tuy nhiên, quan niệm này chỉ mới đề cập đến một số khía cạnh quan trọng của cốt truyện (nhƣ tiến trình sự kiện, trƣờng hoạt động của nhân vật…), chứ chƣa phải là toàn bộ các yếu tố tạo thành cốt truyện. Trong cuốn Lý luận văn học (Nxb Giáo dục), Phƣơng Lựu (chủ biên) cùng với các nhà nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng: “Cốt truyện là hình thức sơ đẳng nhất của truyện”, “Cốt truyện thực chất là cái lõi diễn biến của truyện từ xảy ra cho đến kết thúc”. Cốt truyện nói chung bao gồm các thành phần chính: thắt nút, phát triển, cao trào, mở nút.
Ngoài ra, cốt truyện còn bao gồm phần trình bày và vĩ thanh. Một định nghĩa khác cũng đƣợc đƣa ra bởi nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân trong 150 thuật ngữ văn học: “Cốt truyện là một phương diện của lĩnh vực hình thức nghệ thuật chỉ lớp biến cố hình thức tác phẩm. Chính hệ thống biến cố (tức cốt truyện) đã tạo ra sự vận động của nội dung cuộc sống được miêu tả trong tác phẩm”; “cốt truyện là thành phần quan trọng thiết yếu của tác phẩm tự sự và kịch”[1;tr. Cốt truyện tạo ra một trƣờng hoạt động cho các nhân vật, từ đó nó cho phép tác giả thể hiện mối quan hệ qua lại giữa các tính cách của nhân vật.
Tóm lại, “cốt truyện có chức năng quan trọng, thậm chí quyết định trong một tác phẩm văn học. Cốt truyện không phải gì khác mà chính là lớp biến cố trong tác phẩm đó”[sđd]. Các nhà nghiên cứu Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi trong Từ điển thuật ngữ văn học đã đƣa ra một khái niệm tổng hợp hơn về cốt truyện, 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com “Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Fin” từ góc nhìn thể loại theo đó, cốt truyện là “hệ thống sự kiện cụ thể được tổ chức theo yêu cầu tư tưởng và nghệ thuật nhất định, tạo thành bộ phận cơ bản, quan trọng nhất trong hình thức động của tác phẩm văn học thuộc các thể loại tự sự và kịch”[15, tr. Cốt truyện“là một phương diện bộc lộ nhân vật, nhờ cốt truyện nhà văn thể hiện sự tác động qua lại giữa các tính cách nhân vật” [15, tr.
Tóm lại, cốt truyện là một khái niệm văn học khá phức tạp và xoay quanh nó cũng có nhiều quan niệm và định nghĩa. Dù diễn giải theo quan niệm nào, thì điểm chung nhất về khái niệm cốt truyện cũng là: Cốt truyện là một hệ thống cụ thể những sự kiện, biến cố, hành động trong tác phẩm tự sự và tác phẩm kịch thể hiện mối quan hệ qua lại giữa các tính cách trong một hoàn cảnh xã hội nhất định nhằm thể hiện chủ đề tƣ tƣởng của tác phẩm. Phân loại cốt truyện và sự hình thành cốt truyện phiêu lƣu Trải qua hàng ngàn năm tồn tại và phát triển, gắn với lịch sử thăng trầm của nhân loại, cốt truyện cũng có nhiều biến đổi phức tạp. Có rất nhiều ý kiến, tranh luận, biện giải khác nhau từ các nhà nghiên cứu về cách thức phân chia cốt truyện.
Theo Aristote, có hai loại cốt truyện: cốt truyện đơn giản và cốt truyện phức tạp. Trừ những cốt truyện đơn giản với các hành động liên tục, thống nhất thì ở cốt truyện "đan vào nhau" (phức tạp), hành động của nhân vật luôn diễn ra qua đột biến và nhận thức. Đột biến tức là sự thay đổi sự kiện theo chiều ngƣợc lại và sự chuyển biến từ chỗ không biết đến biết thông qua đột biến là sự nhận biết có ý nghĩa nhất. Tuy nhiên, đột biến hay nhận thức phải bắt nguồn từ chính bản thân thành phần cốt truyện.
Aristote nhấn mạnh đến chức năng, nhiệm vụ của các sự kiện thông qua việc sắp xếp, bài trí nhƣ thế nào để làm sao căn cứ trên cơ sở của sự đột biến của các sự kiện có thể tạo ra những hiệu quả thẩm mỹ nhất định. Pospelov trong công trình Dẫn luận nghiên cứu văn học, với quan điểm rằng cốt truyện đƣợc hình thành chủ yếu nhờ hành động của nhân vật, thể 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com “Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Fin” từ góc nhìn thể loại hiện các xúc cảm, ý nghĩa, ý định của con ngƣời; đã chỉ ra rằng cốt truyện luôn đƣợc triển khai trên nền của những xung đột căng thẳng, nói cách khác, chức năng quan trọng nhất của cốt truyện là bộc lộ các mâu thuẫn đời sống. Tính chất xung đột/ mâu thuẫn trong truyện lại do chủ đề mà nhà văn lựa chọn quyết định cùng với phƣơng thức thể hiện chúng là hết sức đa dạng và biến đổi một cách lịch sử. Dựa trên mối liên hệ giữa các sự kiện, G.Pospelov đã chia cốt truyện thành hai loại: cốt truyện biên niên và cốt truyện đồng tâm.
Mỗi dạng cấu tạo cốt truyện đƣợc xác định tuỳ thuộc vào sự kết hợp giữa các sự kiện trong truyện là mối liên hệ thời gian lấn át hay mối liên hệ nhân quả chiếm ƣu thế. Trong bài nghiên cứu công phu in trên tạp chí Văn học số 7 (2008) về Cốt truyện trong tự sự, PGS.TS Lê Huy Bắc đã dựa trên mối quan hệ loại hình (tự sự, trữ tình, sân khấu) để đƣa ra cách thức phân chia cốt truyện. Từ thế kỷ XIX trở về trƣớc, cốt truyện tự sự chủ yếu là cốt truyện kịch tính. Từ thế kỉ XX trở đi, cơ bản là cốt truyện thơ (hoặc trữ tình).
Theo đó, Cốt truyện kịch tính tập trung vào xung đột: “Kiểu cốt truyện này ra đời rất sớm, ngay từ khi con người biết kể một câu chuyện. Thể loại văn học dân gian cổ xưa nhất, thần thoại, ngay lập tức sở hữu kiểu cốt truyện này. Đến nay, nhiều nhà nghiên cứu khẳng định thần thoại là thể loại văn học không tự giác, có nghĩa mục đích ra đời của thần thoại không phải là văn chương mà chỉ là tín ngưỡng, niềm tin vào tôn giáo cổ xưa của con người. Tuy nhiên, sự tác động của thần thoại đến mọi hình thức văn học về sau, đặc biệt là tự sự, thì vô cùng to lớn.
Chính thần thoại đã cung cấp cho các dạng thức tự sự sau nó một cái khung trần thuật, bao gồm sự hư cấu cốt truyện, nhân vật, lời kể, lời tả.Cho dù những nhà cách tân tự sự có tài ba, phi thường đến mức nào đi nữa thì họ vẫn không thể nào đoạn tuyệt khỏi cái khung tự sự nguyên thủy thần thoại ấy. Nhà nghiên cứu Lê Huy Bắc cũng chỉ ra rằng, trừ những thần thoại với cốt truyện đơn giản ra đời trong giai đoạn sơ khởi (thần thoại sáng thế); sau này, đặc biệt trong những thần thoại kể về những ngƣời anh hùng thì cốt truyện đã có sự phức tạp nhất định. “Vẫn trên nền những sự kiện, tình huống 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com “Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Fin” từ góc nhìn thể loại gay cấn, người anh hùng luôn được đặt trong các tình huống phiêu lưu. Cốt truyện phiêu lưu ra đời, một mặt đáp ứng nhu cầu thưởng thức văn học truyền miệng không liền mạch của cư dân cổ đại (vì dung lượng của một cuộc phiêu lưu là vừa đủ cho một lần kể), mặt khác đấy là biện pháp hữu hiệu nhất để khắc họa chân dung nhân vật khi mà người kể chưa biết cách xâm nhập vào thế giới nội tâm sâu kín của con người.”; “Truyện phiêu lưu, bản thân đã hàm chứa tư tưởng triết học về sự tồn tại của con người, bởi suy cho cùng một cá nhân, một sự tồn tại nào không hàm chứa trong nó tính phiêu lƣu.
Bản chất của phiêu lưu là luôn tuân thủ hai nguyên tắc ngẫu nhiên và tất nhiên”; “Thế rồi, trong quá trình sinh tồn, con người chiếm lấy phần tất nhiên thuộc về mình (những biểu hiện văn hóa có thể cắt nghĩa bằng lí trí của nhân loại là tất nhiên). Còn ngẫu nhiên (những yếu tố không thể nào lí giải bằng lí trí, bằng tư duy lôgic) thì được đẩy sang phía siêu nhiên, bất khả tri. Đây chính là chỗ dựa để con người duy trì sự tồn tại của mình và cũng chính là điểm tựa để con người thực hiện tư duy, cắt nghĩa sự tồn tại, phát triển,. của cuộc sống và mọi thứ khác” [sđd].
Từ đó, nhà nghiên cứu Lê Huy Bắc khẳng định, cốt truyện phiêu lưu chính là nơi lƣu giữ hiệu quả và cân bằng đƣợc hai yếu tố tất nhiên và ngẫu nhiên này. Đó cũng là lý do vì sao càng văn minh, càng lý trí bao nhiêu thì con ngƣời lại càng có xu hƣớng bị lôi cuốn bởi truyện phiêu lƣu. Bởi lẽ sự ngẫu nhiên, siêu nhiên sẽ luôn là sự lý giải mà con ngƣời tìm đến cho những gì nằm ngoài khả năng hiểu biết của mình. Vai trò & chức năng của cốt truyện Đối với một tác phẩm văn học, chức năng cơ bản nhất của cốt truyện chính là phơi bày các xung đột xã hội, xung đột tâm lý từ đó thể hiện đƣợc số phận, tính cách nhân vật cũng nhƣ tái hiện đƣợc hiện thực xã hội.
Nhà văn xây dựng cốt truyện là để phản ánh các quan hệ và mâu thuẫn của đời sống. Cốt truyện còn tạo ra môi trƣờng để nhân vật bộc lộ tính cách. Đối với các nhân vật điển hình thì cốt truyện đóng vai trò then chốt trong việc bộc lộ tính cách và lý giải 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com “Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Fin” từ góc nhìn thể loại cho số phận nhân vật. Đôí với nhân vật tính cách, nhân vật tƣ tƣởng, cốt truyện có vai trò dựng lại cả quá trình hình thành và phát triển của tính cách trong quan hệ với xã hội & môi trƣờng sống.
Rõ ràng, cốt truyện có vai trò hết sức quan trọng đối với một tác phẩm văn chƣơng tự sự.