CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG CHỈ TIÊU PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1.1 Phân tích tài chính và hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính doanh nghiệp 1.1 Tài chính doanh nghiệp và phân tích tài chính doanh nghiệp 1.1 Tài chính doanh nghiệp Tài chính (finance) là phạm trù kinh tế, phản ánh các quan hệ phân phối của cải xã hội dưới hình thức giá trị, phát sinh trong quá trình hình thành, tạo lập, phân phối các quỹ tiền tệ của các chủ thể trong nền kinh tế nhằm đạt mục tiêu của các chủ thể ở mỗi điều kiện nhất định. Theo nghĩa rộng, hệ thống tài chính gồm: Ngân sách Nhà nước Tài chính doanh nghiệp Thị trường tài chính và các tổ chức tài chính trung gian. Tài chính đối ngoại Tài chính hộ gia đình, cá nhân Tài chính của các tổ chức phi lợi nhuận Hoạt động bảo hiểm Tài chính doanh nghiệp là một bộ phận cấu thành trong hệ thống tài chính, phản ánh quan hệ kinh tế dưới hình thái giá trị phát sinh trong quá trình hình thành, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp nhằm phục vụ cho các hoạt động của doanh nghiệp và góp phần đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp (Ví dụ như mối quan hệ giữa tài chính doanh nghiệp với 14 nguồn cung ứng đầu vào như với ngân hàng, với cổ đông, các nhà cung cấp; với quá trình sử dụng vốn như đầu tư, sản xuất…,) [12], [43], [45], [75]. Tài chính doanh nghiệp còn được hiểu là hệ thống các luồng chuyển dịch giá trị, các luồng vận động của những nguồn tài chính trong quá trình tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ hoặc vốn hoạt động của doanh nghiệp nhằm đạt tới mục tiêu doanh lợi trong khuôn khổ của pháp luật [12], [36].
Sự dịch chuyển từ các nguồn này sang nguồn khác, quỹ này sang quỹ khác, mục đích này sang mục đích khác, và có sự chuyển hóa trong quá trình dịch chuyển Mặc dù có sự khác biệt trong cách diễn đạt nhưng suy cho cùng thì các quan điểm trên thống nhất về tài chính doanh nghiệp. Đó là, tài chính doanh nghiệp đều phản ánh sự vận động của vốn trong doanh nghiệp. Luận án cho rằng: cả hai cách hiểu trên về tài chính doanh nghiệp chỉ mới phản ánh được bản chất của tài chính doanh nghiệp mà chưa phản ánh được hình thức biểu hiện. Hơn nữa, các quan điểm còn quá chung chung và trừu tượng rất khó cho việc tiếp cận, tìm hiểu về tài chính doanh nghiệp.
Vì vậy, việc nắm bắt và vận dụng TCDN trong việc chỉ đạo, điều hành của nhà quản lý trong thực tiễn cũng như trong việc ban hành các chính sách quản lý tài chính gặp khá nhiều khó khăn. Theo luận án, để dễ dàng tiếp cận và nắm bắt được bản chất của TCDN, nhằm vận dụng hiệu quả tài chính doanh nghiệp vào trong thực tiễn, quan điểm tài chính doanh nghiệp không chỉ thể hiện các mối quan hệ nội tại bên trong mà quan trọng hơn, tài chính doanh nghiệp phải thể hiện được ra bên ngoài thông qua các hình thức như: tình hình tài chính, cấu trúc tài chính, tình hình và khả năng thanh toán theo thời gian, đòn bẩy tài chính, rủi ro tài chính, tính ổn định của nguồn tài trợ, hiệu quả kinh doanh,…Vì thế, luận án cho rằng: Bản chất của tài chính doanh nghiệp là mối quan hệ tiền tệ gắn với sự vận động và chuyển hóa các nguồn lực tài chính, tạo ra sự 15 chuyển dịch giá trị trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp và làm thay đổi cấu trúc tài chính của doanh nghiệp. Sự vận động và chuyển hóa các nguồn lực trong quá trình kinh doanh tạo ra cho mỗi doanh nghiệp có một tình trạng tài chính, cấu trúc tài chính, rủi ro tài chính, hiệu quả kinh doanh, luồng tiền,. không giống nhau.
Với quan điểm trên, theo luận án, tài chính doanh nghiệp không những khắc phục được tính trừu tượng, khó tiếp cận mà còn thể hiện rất rõ bản chất của tài chính doanh nghiệp. Quan điểm này cũng chỉ rõ nội dung phân tích tài chính doanh nghiệp. Đó là phân tích tình hình tài chính, cấu trúc tài chính, tình hình và khả năng thanh toán theo thời gian, đòn bẩy tài chính, rủi ro tài chính, tính ổn định của nguồn tài trợ, hiệu quả kinh doanh.2 Phân tích tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp được biểu hiện ra bên ngoài thông qua hệ thống chỉ tiêu phản ánh, đo lường cụ thể. Hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính không những thể hiện tình trạng tài chính, sức mạnh tài chính, an ninh tài chính, mà còn thể hiện hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Do vậy, thông qua phân tích hệ thống chỉ tiêu tài chính là cách tiếp cận khoa học, chính xác. Nói cách khác, phân tích tài chính hay phân tích hệ thống chỉ tiêu tài chính là cách thức tiếp cận tài chính doanh nghiệp có độ tin cậy và tính xác thực cao. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng: phân tích tài chính là hệ thống các phương pháp nhằm đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp trong một thời gian hoạt động nhất định [54, 29]. Hoặc phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp được sử dụng để đánh giá quá khứ, hiện tại và tương lai đối với tình hình tài chính doanh nghiệp nhằm đáp ứng thông tin hữu ích cho các đối tượng cần quan tâm [12].
Hai quan điểm trên thống nhất với nhau, đều nhận định rằng phân tích tài chính là phương pháp để thu thập thông tin tài chính. Tuy nhiên, cũng có 16 những quan điểm toàn diện hơn về phân tích tài chính, như quan điểm của GS. TS Ngô Thế Chi, PGS.TS Nguyễn Trọng Cơ cho rằng: phân tích tài chính doanh nghiệp là công cụ hữu ích được dùng để xác định giá trị kinh tế, để đánh giá các mặt mạnh, các mặt yếu của một doanh nghiệp, tìm ra nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan, giúp cho đối tượng lựa chọn và đưa ra được những quyết định phù hợp với mục đích mà họ quan tâm [12]4. Hai quan điểm trên mặc dù có những điểm khác biệt trong cách diễn giải nhưng đều thống nhất ở cùng một chỗ: Phân tích tài chính là công cụ thu thập thông tin về tình hình tài chính nhằm cung cấp cho các đối tượng sử dụng.
Đồng nhất với hai quan điểm trên, quan điểm của GS.TS Ngô Thế Chi, PGS.TS Nguyễn Trọng Cơ cho rằng việc nhấn mạnh phân tích tài chính doanh nghiệp là công cụ hữu ích được dùng để xác định giá trị kinh tế, đánh giá điểm mạnh, yếu của một doanh nghiệp. Tuy nhiên GS.TS Ngô Thế Chi, PGS.TS Nguyễn Trọng Cơ còn nhấn mạnh vai trò của phân tích tài chính là thông qua phân tích tài chính tìm ra những nguyên nhân chủ quan và khách quan, giúp cho đối tượng lựa chọn và đưa ra được những quyết định phù hợp với mục đích mà họ quan tâm. Từ những phân tích ở trên luận án cho rằng phân tích tài chính doanh nghiệp là việc vận dụng tổng thể các phương pháp phân tích khoa học để đánh giá chính xác tình hình tài chính của doanh nghiệp, giúp cho các đối tượng quan tâm nắm được thực trạng tài chính và an ninh tài chính của doanh nghiệp, dự đoán được chính xác các chỉ tiêu tài chính trong tương lai cũng như rủi ro tài chính mà doanh nghiệp có thể gặp phải; qua đó, đề ra các quyết định phù hợp với lợi ích của họ. Ngô Thế Chi, PGS.TS Nguyễn Trọng Cơ (2008), Giáo trình phân tích tài chính doanh nghiệp, NXB Tài chính, trang 10-11.
17 Từ những phân tích ở trên, luận án cho rằng: tùy theo từng đối tượng sử dụng mà thông tin do phân tích tài chính cung cấp cũng được quan tâm ở khía cạnh khác nhau. Cụ thể: Nhà đầu tư: phân tích tài chính cung cấp cho các nhà đầu tư - đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân - thông tin cần thiết về doanh nghiệp mà họ muốn đầu tư cả về an ninh tài chính, khả năng thanh toán, hiệu quả kinh doanh, mức độ độc lập tài chính,. Từ đó, các nhà đầu tư có căn cứ tin cậy, xác đáng để đề ra quyết định đầu tư đúng hướng, mang lại hiệu quả cao, không bị đánh lừa bởi những thông tin giả mạo hay không không đầu tư theo tâm lý bầy đàn. Nhà quản trị doanh nghiệp: phân tích tài chính cung cấp thông tin về thực trạng tài chính; thông tin về cơ cấu tài sản, cơ cấu nguồn vốn, khả năng thanh toán, khả năng sinh lợi, năng lực hoạt động,…để nhà quản trị ra quyết định tài chính trong ngắn hạn, cũng như dài hạn.
Cổ đông hiện tại và những cổ đông tiềm năng: phân tích tài chính nhằm thu thập các thông tin về an ninh tài chính, mức tăng trưởng của công ty thông qua mức chi trả cổ tức hay giá trị thị trường của cổ phiếu,… để nhà đầu tư tiếp tục nắm giữ cổ phiếu hay bán cổ phiếu. Ngân hàng, tổ chức tín dụng, hay các chủ nợ: phân tích tài chính cung cấp thông tin về khả năng sinh lợi, khả năng thanh toán các khoản nợ vay,… để quyết định quan hệ tín dụng nên dừng lại hay tiếp tục. Cơ quan thuế: thông tin tài chính chỉ rõ số nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.Thông tin chi tiết về số thuế đã nộp, phải nộp, còn phải nộp. Cơ quan thống kê hay nghiên cứu: phân tích tài chính cung cấp thông tin để tổng hợp các chỉ tiêu tài chính về ngành, khu vực trong nước hay quốc tế để phục vụ các nghiên cứu các chính sách kinh tế vi mô và vĩ mô,.
Người lao động: thông tin tài chính mang lại cho họ niềm tin vào doanh nghiệp, quyết định đến đời sống, đến những dự định trong tương lai, nên gắn 18 bó và công hiến dài hạn hay chỗ làm tạm thời. Và từ đó, người lao động quyết định có ở lại làm việc lâu dài với doanh nghiệp hay không. Để thực hiện tốt vai trò của mình, phân tích tài chính hướng tới các mục tiêu sau 5: - Tạo ra các chu kỳ đánh giá đều đặn về các hoạt động kinh doanh quá khứ, tiến hành cân đối, khả năng sinh lợi, khả năng thanh toán, trả nợ, rủi ro tài chính của doanh nghiệp. - Định hướng các quyết định của Nhà quản lý, như giám đốc tài chính quyết định đầu tư, tài trợ, phân chia lợi tức cổ phần,… - Cơ sở tin cậy cho các dự báo tài chính, như kế hoạch đầu tư và dự toán tiền mặt.
- Công cụ kiểm soát hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trên cơ sở so sánh đối chiếu kế hoạch với thực tế,.
