Luận văn sử dụng thuốc và tuân thủ điều trị đái tháo đường typ 2 tại TTYT huyện Tam Nông

Bệnh đái tháo đường typ 2 là một trong những bệnh lý phổ biến hiện nay, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên… 76 trang · Trường Đại học Dược Hà Nội · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Liên Hương
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý – Dược lâm sàng
• Đề tài: Phân Tích Thực Trạng Sử Dụng Thuốc Và Tuân Thủ Điều Trị Của Bệnh Nhân Đái Tháo Đường Typ 2 Điều Trị Ngoại Trú Tại TTYT Huyện Tam Nông
• Loại tài liệu: Luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đại cƣơng về bệnh đái tháo đường
• 1.2. Phân loại bệnh đái tháo đường
• 1.3. Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo typ 2 theo hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế
• 1.4. Điều trị đái tháo đường typ 2
• 1.4.1. Mục tiêu điều trị
• 1.4.2. Phương pháp điều trị ĐTĐ typ 2
• 1.4.2.1. Điều trị không dùng thuốc
• 1.4.2.2. Điều trị bằng thuốc
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.4.3. Phương pháp thu thập
• 2.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.5.1. Phân tích thực trạng sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường typ 2 trên bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 2.5.2. Phân tích mức độ tuân thủ điều trị của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 2.5.3. Đánh giá hiệu quả điều trị
• 2.5.4. Các tiêu chuẩn và quy ước sử dụng trong nghiên cứu
• 2.5.5. Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả điều trị ĐTĐ
• 2.5.6. Lựa chọn các thuốc điều trị các bệnh mắc kèm
• 2.5.7. Sự thay đổi phác đồ điều trị
• 2.5.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phân tích thực trạng sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường typ 2
• 3.2. Đặc điểm của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 3.3. Phân tích thực trạng sử dụng thuốc ĐTĐ typ 2 trên bệnh nhân tại các thời điểm
• 3.4. Phân tích sử dụng thuốc đồng quản lý nguy cơ tim mạch trên bệnh nhân ĐTĐ typ 2
• 3.5. Phân tích mức độ tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 3.6. Tuân thủ điều trị của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 3.7. Đánh giá tuân thủ dùng thuốc dựa trên chỉ số đường huyết mục tiêu tại thời điểm T6
• 3.8. Đánh giá hiệu quả điều trị trên bệnh nhân đái tháo đường
• 3.8.1. Đánh giá sự thay đổi HbA1C
• 3.8.2. Đánh giá việc kiểm soát đường máu lúc đói (FPG)
• 3.8.3. Đánh giá việc kiểm soát lipid máu
• 3.8.4. Phân tích thay đổi phác đồ trên bệnh nhân đạt và không đạt mục tiêu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Phân tích thực trạng sử dụng thuốc điều trị ĐTĐ typ 2
• 4.2. Đặc điểm chung của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 4.3. Bàn luận về đặc điểm cận lâm sàng của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 4.4. Bàn luận về việc sử dụng thuốc ĐTĐ typ 2 trên bệnh nhân tại các thời điểm nghiên cứu
• 4.5. Bàn luận về sử dụng thuốc đồng quản lý nguy cơ tim mạch trên bệnh nhân ĐTĐ typ 2
• 4.6. Phân tích tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 4.7. Tỉ lệ tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 4.8. Đánh giá tuân thủ dùng thuốc dựa trên chỉ số đường huyết mục tiêu
• 4.9. Đánh giá hiệu quả điều trị trên bệnh nhân ĐTĐ typ 2
• 4.9.1. Đánh giá sự thay đổi HbA1C tại thời điểm T0, T3, T6
• 4.10. Đánh giá kiểm soát đường máu lúc đói (FPG)
• 4.11. Bàn luận về kiểm soát lipid máu trên bệnh nhân
• 4.12. Bàn luận sự thay đổi thuốc trên bệnh nhân đạt và không đạt mục tiêu HbA1C
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Sử Dụng Thuốc Đái Tháo Đường Typ 2

Bệnh đái tháo đường typ 2 là một trong những bệnh lý phổ biến hiện nay, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Việc phân tích thực trạng sử dụng thuốc và tuân thủ điều trị tại TTYT huyện Tam Nông là cần thiết để cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình sử dụng thuốc mà còn đánh giá mức độ tuân thủ điều trị của bệnh nhân, từ đó đưa ra các giải pháp hiệu quả.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Đái Tháo Đường Typ 2

Đái tháo đường typ 2 là bệnh lý rối loạn chuyển hóa, đặc trưng bởi tăng glucose huyết mạn tính. Bệnh được phân loại thành nhiều nhóm, trong đó đái tháo đường typ 2 chiếm tỷ lệ cao nhất. Việc hiểu rõ về định nghĩa và phân loại giúp xác định phương pháp điều trị phù hợp.

1.2. Tình Hình Đái Tháo Đường Tại Việt Nam

Theo thống kê, tỷ lệ đái tháo đường tại Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng. Năm 2019, tỷ lệ này đã đạt 6%, và dự kiến sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới. Điều này đặt ra thách thức lớn cho hệ thống y tế trong việc quản lý và điều trị bệnh.

II. Vấn Đề Tuân Thủ Điều Trị Đái Tháo Đường Typ 2

Mức độ tuân thủ điều trị là yếu tố quyết định đến hiệu quả điều trị bệnh đái tháo đường typ 2. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ điều trị còn thấp, dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Việc tìm hiểu nguyên nhân không tuân thủ là rất quan trọng để cải thiện tình hình này.

2.1. Nguyên Nhân Không Tuân Thủ Điều Trị

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc bệnh nhân không tuân thủ điều trị, bao gồm thiếu hiểu biết về bệnh, tác dụng phụ của thuốc, và khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế. Việc nhận diện các nguyên nhân này sẽ giúp xây dựng các giải pháp hiệu quả hơn.

2.2. Hệ Lụy Của Việc Không Tuân Thủ

Việc không tuân thủ điều trị có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như bệnh tim mạch, suy thận, và các vấn đề về thị lực. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân mà còn tạo gánh nặng cho hệ thống y tế.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Sử Dụng Thuốc Đái Tháo Đường

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích định lượng và định tính để đánh giá thực trạng sử dụng thuốc và tuân thủ điều trị. Các dữ liệu được thu thập từ bệnh nhân điều trị ngoại trú tại TTYT huyện Tam Nông, giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng thuốc.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, cho phép thu thập dữ liệu tại một thời điểm nhất định. Điều này giúp đánh giá chính xác tình hình sử dụng thuốc và tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân. Các thông tin về loại thuốc sử dụng, liều lượng, và mức độ tuân thủ sẽ được ghi nhận để phân tích.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Sử Dụng Thuốc Đái Tháo Đường

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình hình sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường typ 2 tại TTYT huyện Tam Nông còn nhiều vấn đề cần cải thiện. Tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ điều trị chưa đạt yêu cầu, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

4.1. Phân Tích Thực Trạng Sử Dụng Thuốc

Phân tích cho thấy rằng nhiều bệnh nhân vẫn chưa sử dụng đúng loại thuốc và liều lượng theo chỉ định. Điều này có thể do thiếu thông tin hoặc sự hướng dẫn không đầy đủ từ nhân viên y tế.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị

Kết quả điều trị được đánh giá thông qua các chỉ số như HbA1C và glucose huyết. Nhiều bệnh nhân không đạt được mục tiêu điều trị, cho thấy cần có sự can thiệp kịp thời.

V. Giải Pháp Nâng Cao Tuân Thủ Điều Trị Đái Tháo Đường

Để nâng cao mức độ tuân thủ điều trị, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía cơ sở y tế và bệnh nhân. Việc giáo dục sức khỏe và cung cấp thông tin đầy đủ về bệnh là rất quan trọng.

5.1. Tăng Cường Giáo Dục Sức Khỏe

Cần tổ chức các buổi hội thảo, tư vấn cho bệnh nhân về bệnh đái tháo đường và tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị. Điều này giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về tình trạng sức khỏe của mình.

5.2. Cải Thiện Dịch Vụ Y Tế

Cần cải thiện chất lượng dịch vụ y tế tại TTYT huyện Tam Nông, đảm bảo bệnh nhân có thể tiếp cận dễ dàng với các dịch vụ điều trị và tư vấn. Điều này sẽ giúp nâng cao mức độ hài lòng và tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Điều Trị Đái Tháo Đường Typ 2

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc phân tích thực trạng sử dụng thuốc và tuân thủ điều trị tại TTYT huyện Tam Nông là rất cần thiết. Từ đó, các giải pháp được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân đái tháo đường typ 2.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin hữu ích cho việc quản lý bệnh đái tháo đường mà còn góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về bệnh lý này.

6.2. Hướng Đi Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và theo dõi tình hình sử dụng thuốc và tuân thủ điều trị để có những điều chỉnh kịp thời. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý bệnh nhân cũng là một hướng đi tiềm năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế, năm 2019 toàn cầu có khoảng 463 triệu người trong độ tuổi từ 20 đến 79 mắc bệnh đái tháo đường, dự kiến chạm ngưỡng 578 triệu người vào năm 2030 và có thể đạt 700 triệu người vào năm 2045. Tại Việt Nam, kết quả điều tra của Bộ Y tế cho thấy tỷ lệ đái tháo đường ở người trưởng thành tăng nhanh từ 4,1% năm 2015 lên mức 6,0% vào năm 2019. Đái tháo đường typ 2 là bệnh lý mạn tính nguy hiểm, gây tổn thương đa cơ quan và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các biến chứng tim mạch, mù lòa, suy thận và đoạn chi.

Để kiểm soát tiến triển của bệnh, người bệnh bắt buộc phải dùng thuốc liên tục suốt đời kết hợp điều chỉnh lối sống nghiêm ngặt. Tuy nhiên, tại các cơ sở y tế tuyến huyện, thực trạng lựa chọn thuốc điều trị cũng như mức độ tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân ngoại trú vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.

Nghiên cứu được thực hiện tại Trung tâm Y tế huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn từ tháng 06/2021 đến tháng 12/2021 nhằm giải quyết ba mục tiêu cụ thể:

• Phân tích thực trạng sử dụng thuốc hạ đường huyết và các nhóm thuốc đồng quản lý nguy cơ tim mạch mắc kèm.
• Đánh giá mức độ tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân ngoại trú thông qua thang đo chuẩn hóa.
• Đánh giá hiệu quả kiểm soát đường huyết và các chỉ số chuyển hóa sau 6 tháng theo dõi liên tục.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình nghiên cứu là cung cấp nguồn dữ liệu thực chứng tin cậy về mô hình bệnh tật và sử dụng thuốc tại tuyến chăm sóc sức khỏe ban đầu, giúp các bác sĩ và dược sĩ lâm sàng nhận diện rõ rào cản điều trị, hạn chế tình trạng quán tính lâm sàng và nâng cao tỷ lệ bệnh nhân đạt mục tiêu kiểm soát glucose máu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế theo Quyết định số 5481/QĐ-BYT năm 2020 và khuyến cáo từ Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ. Khung lý thuyết điều trị xác định Metformin là thuốc lựa chọn hàng đầu cho bệnh nhân đái tháo đường typ 2 nhờ hiệu quả hạ glucose máu, độ an toàn cao và chi phí hợp lý. Khi đơn trị liệu không đạt mục tiêu chuyển hóa sau 3 tháng, phác đồ được mở rộng phối hợp thêm nhóm Sulfonylure, ức chế DPP-4, ức chế SGLT-2 hoặc Insulin dựa trên đặc điểm cá thể hóa và bệnh lý đi kèm.

Khái niệm tuân thủ điều trị được tiếp cận theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới, phản ánh sự hợp tác tự nguyện của người bệnh trong việc dùng thuốc đúng liều, đúng thời điểm, tuân thủ chế độ dinh dưỡng và tái khám định kỳ. Thang đo mức độ tuân thủ Morisky 8 mục (MMAS-8) được áp dụng để lượng hóa hành vi của bệnh nhân thành 3 mức độ rõ ràng:

• Tuân thủ tốt: Đạt 8 điểm tuyệt đối.
• Tuân thủ trung bình: Đạt từ 6 đến dưới 8 điểm.
• Tuân thủ kém: Đạt dưới 6 điểm.

Các chỉ tiêu đánh giá kiểm soát chuyển hóa bao gồm nồng độ đường huyết lúc đói đạt từ 4,4 đến 7,2 mmol/L, chỉ số HbA1c dưới 7,0%, nồng độ triglycerid máu dưới 1,7 mmol/L và huyết áp mục tiêu dưới 140/90 mmHg (hoặc dưới 130/80 mmHg đối với người có nguy cơ tim mạch cao).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt dọc hồi cứu kết hợp phỏng vấn tiến cứu trực tiếp. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 118 bệnh nhân đái tháo đường typ 2 từ 18 tuổi trở lên đang được theo dõi và cấp phát thuốc ngoại trú hàng tháng tại Trung tâm Y tế huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ.

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện không xác suất được triển khai bằng cách thu thập toàn bộ các hồ sơ bệnh án thỏa mãn tiêu chuẩn: bệnh nhân được theo dõi liên tục trong 6 tháng từ mốc ban đầu (T0) đến mốc kết thúc (T6), có thực hiện xét nghiệm HbA1c định kỳ và có khả năng giao tiếp bình thường; tiêu chuẩn loại trừ áp dụng cho phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú.

Dữ liệu lâm sàng, cận lâm sàng và phác đồ điều trị được trích xuất hồi cứu qua các mốc thời gian từ T0 đến T5. Tại thời điểm T6, nhóm nghiên cứu tiến hành phỏng vấn trực tiếp từng bệnh nhân bằng bộ câu hỏi MMAS-8. Toàn bộ số liệu được làm sạch và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel và SPSS 20.0. Lý do lựa chọn các phương pháp phân tích thống kê mô tả, tần số, tỷ lệ phần trăm kết hợp kiểm định phân tích phương sai ANOVA là nhằm đánh giá chính xác mức độ biến thiên có ý nghĩa thống kê của các chỉ số sinh hóa trước và sau can thiệp điều trị với ngưỡng ý nghĩa p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 118 hồ sơ bệnh nhân cho thấy cơ cấu giới tính phân bố đồng đều với 50,0% nam giới (59 bệnh nhân) và 50,0% nữ giới (59 bệnh nhân). Độ tuổi trung bình của mẫu nghiên cứu là 65,1 ± 10,8 tuổi, dao động từ 36 đến 91 tuổi. Trong đó, nhóm tuổi từ 40 đến 75 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 78,8% (93 bệnh nhân), nhóm trên 75 tuổi chiếm 17,8% và nhóm dưới 40 tuổi chỉ chiếm 3,4%.

Về danh mục và cơ cấu kê đơn thuốc đái tháo đường, các nhóm thuốc được sử dụng chủ yếu gồm Biguanid (Metformin), Sulfonylure (Gliclazid MR, Glibenclamid, Glimepirid) và Insulin bán chậm (Wosulin-N). Phác đồ phối hợp 2 thuốc chiếm tỷ lệ vượt trội với 65,3% tại thời điểm T0 và 66,9% tại thời điểm T6. Đáng chú ý, dạng viên kết hợp liều cố định Metformin và Glibenclamid (Hasanbest 500/5mg) chiếm tới 57,6% tổng số bệnh nhân ở tất cả các mốc theo dõi. Phác đồ đơn trị liệu chiếm 34,7% tại T0 và 33,1% tại T6 (chủ yếu là Metformin đơn độc chiếm 28,0%). Không có trường hợp nào được chỉ định phác đồ phối hợp 3 thuốc đường uống.

Đánh giá mức độ tuân thủ theo thang MMAS-8 ghi nhận:

• Tỷ lệ tuân thủ tốt đạt 49,2% (58 bệnh nhân).
• Tỷ lệ tuân thủ trung bình chiếm 11,0% (13 bệnh nhân).
• Tỷ lệ tuân thủ kém chiếm 39,8% (47 bệnh nhân). Rào cản phổ biến nhất là tình trạng quên uống thuốc chiếm 48,3% và cảm giác phiền hà khi phải duy trì điều trị kéo dài chiếm 15,3%.

Hiệu quả kiểm soát chuyển hóa sau 6 tháng ghi nhận sự cải thiện rõ rệt: nồng độ HbA1c trung bình giảm từ 7,25 ± 1,32% (T0) xuống 7,02 ± 0,75% (T6) với p = 0,03; tỷ lệ bệnh nhân đạt đích HbA1c dưới 7,0% tăng từ 52,1% lên 58,5% (69/118 bệnh nhân). Nồng độ đường huyết lúc đói trung bình giảm từ 8,5 ± 2,2 mmol/L xuống 7,6 ± 1,6 mmol/L (p < 0,001), đưa tỷ lệ đạt đích glucose máu đói từ 25,4% lên 43,2%.

Thảo luận kết quả

Mối liên quan giữa mức độ tuân thủ và khả năng kiểm soát đường huyết được thể hiện rất rõ nét. Ở nhóm bệnh nhân đạt chỉ số đường huyết mục tiêu tại thời điểm T6, tỷ lệ tuân thủ tốt đạt tới 59,4% và tuân thủ kém chỉ chiếm 29,0%. Ngược lại, ở nhóm không đạt mục tiêu kiểm soát, tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ kém chiếm tới 55,1%, trong khi tuân thủ tốt chỉ đạt 34,7%. Dữ liệu này có thể được trình bày sinh động qua biểu đồ cột ghép so sánh chéo, khẳng định việc duy trì thói quen uống thuốc đúng giờ và đều đặn là yếu tố then chốt quyết định kết quả điều trị.

Tuy nhiên, nghiên cứu đã phát hiện một rào cản lâm sàng lớn: tình trạng trì hoãn thay đổi phác đồ khi bệnh nhân không đạt đích điều trị. Cụ thể, tại thời điểm 3 tháng theo dõi (T3), trong số 64 bệnh nhân không đạt mục tiêu HbA1c, có tới 87,5% (56 bệnh nhân) vẫn bị giữ nguyên đơn thuốc cũ, chỉ có 12,5% bệnh nhân được can thiệp điều chỉnh (tăng liều 6,3%, thêm thuốc 3,1%, đổi thuốc 3,1%). Bảng tổng hợp chuyển đổi phác đồ cho thấy sự chậm trễ này là nguyên nhân chính khiến 41,5% bệnh nhân vẫn chưa đạt mục tiêu HbA1c sau 6 tháng.

Về quản lý bệnh đồng mắc, 100% bệnh nhân tăng huyết áp được kê đơn phù hợp với hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế (93,3% sử dụng phác đồ 2 thuốc kết hợp ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể với lợi tiểu hoặc chẹn kênh calci). Dẫu vậy, công tác quản lý rối loạn lipid máu còn nhiều hạn chế khi 100% bệnh nhân được chỉ định hạ mỡ máu chỉ dùng nhóm Fibrat đơn độc mà chưa được tiếp cận nhóm Statin. Ngoài ra, việc thiếu hụt các xét nghiệm theo dõi nồng độ LDL-c, HDL-c và chỉ số Creatinin huyết thanh để tính độ lọc cầu thận ước tính là khoảng trống chuyên môn cần sớm được khắc phục tại tuyến y tế cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị và nâng cao chất lượng quản lý bệnh nhân đái tháo đường typ 2 ngoại trú, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Khắc phục quán tính lâm sàng và cá thể hóa phác đồ: Bác sĩ điều trị tại phòng khám ngoại trú cần chủ động đánh giá nồng độ HbA1c định kỳ 3 tháng một lần theo đúng hướng dẫn của Bộ Y tế; kịp thời tăng liều, phối hợp thêm nhóm thuốc mới hoặc chuyển đổi sang Insulin khi phác đồ hiện tại không đạt hiệu quả sau 3 tháng, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân đạt đích HbA1c lên trên 70% trong vòng 12 tháng.
• Phát huy vai trò tư vấn của Dược sĩ lâm sàng: Thiết lập quy trình tư vấn và đánh giá tuân thủ điều trị định kỳ bằng thang đo MMAS-8 ngay tại quầy phát thuốc ngoại trú; hướng dẫn bệnh nhân sử dụng hộp chia thuốc theo ngày và triển khai hệ thống tin nhắn tự động nhắc lịch uống thuốc nhằm giảm tỷ lệ bệnh nhân quên dùng thuốc từ 48,3% xuống dưới 20% sau 6 tháng can thiệp.
• Bổ sung danh mục kỹ thuật xét nghiệm và danh mục thuốc thiết yếu: Ban Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Tam Nông cần trang bị đầy đủ hóa chất để triển khai xét nghiệm Creatinin huyết thanh và bộ bilan lipid toàn diện (LDL-c, HDL-c); bổ sung các thuốc nhóm Statin vào danh mục bảo hiểm y tế để kiểm soát biến cố tim mạch xơ vữa cho 100% bệnh nhân có chỉ định.
• Đẩy mạnh chương trình giáo dục sức khỏe và can thiệp lối sống: Khoa Khám bệnh phối hợp với Trạm Y tế các xã duy trì sinh hoạt định kỳ câu lạc bộ bệnh nhân đái tháo đường mỗi quý một lần, tập trung hướng dẫn chế độ ăn giảm tinh bột tinh chế, duy trì hoạt động thể lực ít nhất 150 phút mỗi tuần và tự theo dõi đường huyết mao mạch tại nhà.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính thực tiễn cao và là tài liệu tham khảo hữu ích cho 4 nhóm đối tượng:

• Bác sĩ điều trị tại các trung tâm y tế quận, huyện và bệnh viện đa khoa khu vực: Cập nhật bức tranh toàn cảnh về kê đơn thực tế tại tuyến cơ sở, nhận diện tác động tiêu cực của quán tính lâm sàng và tham khảo phương pháp phối hợp thuốc điều trị đồng thời đái tháo đường và tăng huyết áp.
• Dược sĩ lâm sàng và dược sĩ bệnh viện: Nắm vững kỹ thuật triển khai bộ câu hỏi MMAS-8 để lượng hóa mức độ tuân thủ điều trị của người bệnh, từ đó xây dựng kế hoạch can thiệp dược lâm sàng và hướng dẫn sử dụng thuốc an toàn, hợp lý.
• Cán bộ quản lý y tế và lãnh đạo cơ sở khám chữa bệnh: Có thêm căn cứ khoa học để hoàn thiện danh mục thuốc bảo hiểm y tế, đầu tư mở rộng trang thiết bị xét nghiệm sinh hóa phục vụ theo dõi bệnh mạn tính không lây nhiễm tại địa phương.
• Giảng viên, học viên sau đại học và sinh viên ngành Y - Dược: Sử dụng làm tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình thực hiện đề tài nghiên cứu dược lâm sàng, phương pháp phân tích hồ sơ bệnh án hồi cứu và xử lý thống kê y sinh học.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao thang đo MMAS-8 lại được lựa chọn để đánh giá mức độ tuân thủ dùng thuốc?
  Thang đo MMAS-8 gồm 8 câu hỏi ngắn gọn, chi phí thực hiện thấp, câu hỏi dễ hiểu và được thiết kế chuyên biệt để hạn chế sai số do thói quen trả lời có của người bệnh. Thang đo này cho phép lượng hóa chính xác các hành vi không tuân thủ do đãng trí hoặc do lo ngại tác dụng phụ trong thực hành lâm sàng ngoại trú.

• Đâu là nguyên nhân phổ biến nhất khiến bệnh nhân đái tháo đường tại tuyến huyện không tuân thủ dùng thuốc?
  Kết quả khảo sát thực tế chỉ ra rằng thói quen hay quên uống thuốc là nguyên nhân hàng đầu, chiếm tỷ lệ 48,3% số người được phỏng vấn. Bên cạnh đó, tâm lý cảm thấy phiền toái khi phải dùng thuốc liên tục trong thời gian dài chiếm 15,3% cũng là rào cản đáng kể ảnh hưởng đến tính đều đặn trong điều trị.

• Ưu điểm và hạn chế của phác đồ phối hợp Metformin và Glibenclamid liều cố định trong nghiên cứu là gì?
  Dạng thuốc phối hợp liều cố định chiếm 57,6% trong mẫu nghiên cứu giúp giảm bớt số lượng viên thuốc phải uống mỗi ngày, nâng cao sự tiện lợi và mức độ tuân thủ của bệnh nhân. Tuy nhiên, việc sử dụng hoạt chất Sulfonylure thế hệ cũ như Glibenclamid tiềm ẩn nguy cơ gây hạ đường huyết kéo dài, đòi hỏi người bệnh phải được hướng dẫn kỹ về chế độ ăn uống.

• Khái niệm quán tính lâm sàng được thể hiện như thế nào qua kết quả nghiên cứu?
  Quán tính lâm sàng biểu hiện ở sự chậm trễ điều chỉnh phác đồ khi người bệnh không đạt mục tiêu điều trị. Điển hình tại thời điểm 3 tháng, có tới 87,5% bệnh nhân không đạt chỉ số HbA1c mục tiêu nhưng vẫn tiếp tục bị giữ nguyên đơn thuốc cũ, dẫn đến việc kéo dài tình trạng tăng glucose máu không kiểm soát.

• Vì sao việc bổ sung xét nghiệm Creatinin huyết thanh và thuốc nhóm Statin là yêu cầu cấp thiết?
  Xét nghiệm Creatinin giúp tính toán độ lọc cầu thận để hiệu chỉnh liều Metformin an toàn, phòng ngừa biến chứng nhiễm toan acid lactic nguy hiểm khi suy thận tiến triển. Trong khi đó, Statin là thuốc nền tảng bắt buộc để kiểm soát rối loạn lipid máu và giảm thiểu biến cố nhồi máu cơ tim, đột quỵ cho bệnh nhân đái tháo đường.

Kết luận

• Sau 6 tháng theo dõi, tỷ lệ bệnh nhân kiểm soát tốt HbA1c dưới 7,0% tăng từ 52,1% lên 58,5%, giá trị HbA1c trung bình giảm có ý nghĩa thống kê từ 7,25% xuống 7,02%.
• Phác đồ phối hợp 2 thuốc dạng viên kết hợp liều cố định Metformin và Glibenclamid chiếm tỷ lệ áp đảo (57,6%) trong cơ cấu kê đơn ngoại trú.
• Mức độ tuân thủ điều trị tốt đạt 49,2%, có mối liên hệ thuận chặt chẽ với tỷ lệ đạt mục tiêu đường huyết (59,4% ở nhóm đạt đích so với 34,7% ở nhóm không đạt).
• Hiện tượng quán tính lâm sàng còn phổ biến khi 87,5% bệnh nhân không đạt đích HbA1c tại tháng thứ 3 vẫn chưa được điều chỉnh tăng bậc phác đồ điều trị.
• Công tác quản lý nguy cơ tim mạch mắc kèm cần được nâng cấp thông qua việc bổ sung thuốc nhóm Statin và hoàn thiện các xét nghiệm theo dõi chức năng gan, thận, lipid máu toàn phần.

Luận văn đã đóng góp nguồn dữ liệu thực chứng quý báu về thực trạng sử dụng thuốc và rào cản tuân thủ điều trị đái tháo đường typ 2 tại y tế cơ sở. Các cơ sở khám chữa bệnh tuyến huyện cần sớm áp dụng các giải pháp can thiệp dược lâm sàng và chuẩn hóa quy trình điều chỉnh phác đồ để tối ưu hóa chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người bệnh trong giai đoạn tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Đái tháo đường (ĐTĐ) là một bệnh lý rối loạn chuyển hoá rất thường gặp do tăng glucose máu mạn tính [4]. Bệnh có ảnh hưởng lớn đến kinh tế, xã hội và đang là vấn đề được tất cả các quốc gia trên thế giới quan tâm. Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), năm 2019 toàn thế giới có 463 triệu người (trong độ tuổi 20-79) bị bệnh đái tháo đường (ĐTĐ), dự kiến sẽ đạt 578 triệu người vào năm 2030 và 700 triệu người vào năm 2045. Ước tính hơn 4 triệu người trong độ tuổi từ 20-79 đã tử vong vì các nguyên nhân liên quan đến ĐTĐ trong năm 2019.

Bên cạnh đó, cùng với việc tăng sử dụng thực phẩm không thích hợp, ít hoặc không hoạt động thể lực ở trẻ em, bệnh ĐTĐ típ 2 đang có xu hướng tăng ở cả trẻ em, trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng [4]. Tại Việt Nam, theo kết quả điều tra STEPwise về các yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm do Bộ Y tế thực hiện năm 2015, tỷ lệ ĐTĐ ở người trưởng thành là 4,1% dân số thì đến năm 2019 theo thống kê của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) tỷ lệ này tăng lên 6% [4]. Hiện nay, bệnh ĐTĐ tăng nhanh không chỉ ở các thành phố mà còn cả ở khu vực trung du, miền núi, độ tuổi mắc ĐTĐ đang có xu hướng trẻ hóa theo thời gian [10]. Là bệnh mãn tính phải điều trị liên tục suốt đời, nếu không điều trị kịp thời, bệnh ĐTĐ gây nên nhiều biến chứng nguy hiểm, là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, mù lòa, suy thận, và cắt cụt chi.

Hiện nay cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật và của Y học, thuốc điều trị ĐTĐ ngày càng phong phú, đa dạng về hoạt chất, dạng bào chế, bao bì và giá cả. Do đó, quá trình điều trị ĐTĐ có nhiều thuận lợi nhưng cũng có không ít khó khăn, thách thức trong việc lựa chọn thuốc. Hơn nữa, bệnh nhân phải dùng thuốc suốt đời nên việc tuân thủ điều trị đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả điều trị. Trung tâm Y tế huyện Tam Nông tỉnh Phú Thọ là đơn vị sự nghiệp y tế công lập có thu hạng II, trực thuộc Sở Y tế tỉnh Phú Thọ.

Bên cạnh nhiệm vụ công 1 tác dự phòng đơn vị còn đảm nhiệm công tác khám, điều trị và chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân trong toàn huyện. Hiện nay Trung tâm Y tế đang quản lý và theo dõi điều trị ngoại trú khoảng trên 300 bệnh nhân ĐTĐ trong đó chủ yếu là ĐTĐ týp 2. Tuy vậy, việc phân tích về tình hình sử dụng thuốc điều trị ĐTĐ typ 2, việc đánh giá mức độ tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân vẫn chưa có một nghiên cứu nào được thực hiện. Vì vậy, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài nghiên cứu: “Phân tích thực trạng sử dụng thuốc và tuân thủ điều trị của bệnh nhân đái tháo đường typ 2 điều trị ngoại trú tại TTYT huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ” với ba mục tiêu sau: 1.

Phân tích thực trạng sử dụng thuốc trên bệnh nhân ĐTĐ typ 2 điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Tam Nông 2. Phân tích tuân thủ điều trị thuốc trên bệnh nhân ĐTĐ typ 2 điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Tam Nông 3. Đánh giá hiệu quả điều trị đái tháo đường sau 6 tháng điều trị Từ đó nghiên cứu, đưa ra những giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân đái tháo đường tại Trung tâm Y tế huyện Tam Nông. 2 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1.

Đại cương về bệnh đái tháo đường 1.