Luận văn: Tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê, Phú Thọ - ĐH Dược Hà Nội

Bài viết phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân nội trú tại trung tâm y tế huyện Cẩm Khê, Phú Thọ, cung cấp thông tin hữu ích cho ngành y tế.

• Tác giả: Bùi Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Thúy Vân
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý - Dược lâm sàng
• Đề tài: Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Trên Bệnh Nhân Điều Trị Nội Trú Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Cẩm Khê Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Phú Thọ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VỀ TIÊU THỤ KHÁNG SINH NỘI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN
• 2.1. Nội dung của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện
• 2.2. Đánh giá tiêu thụ kháng sinh trong bệnh viện
• 2.2.1. Đánh giá định tính
• 2.2.2. Đánh giá định lượng
• 2.2.2.1. Tính toán dựa trên số đơn kê
• 2.2.2.2. Tính toán dựa trên chi phí sử dụng thuốc
• 2.2.2.3. Tính toán lượng kháng sinh sử dụng dựa trên tổng số gam kháng sinh
• 2.2.2.4. Tính toán theo liều xác định hàng ngày (DDD)
• 3. TỔNG QUAN VỀ MỘT SỐ KHÁNG SINH THƯỜNG DÙNG ĐIỀU TRỊ NHIỄM TRÙNG TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN CẨM KHÊ
• 3.1. Nhóm Penicillin
• 3.1.1. Phổ tác dụng
• 3.1.2. Tương tác thuốc
• 3.2. Nhóm Cephalosporin
• 3.2.1. Phổ tác dụng
• 3.2.2. Tương tác thuốc
• 3.3. Nhóm Carbapenem
• 3.3.1. Phổ tác dụng
• 3.4. Nhóm Fluoroquinolon
• 3.4.1. Phổ kháng khuẩn
• 3.4.2. Tương tác thuốc
• 4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 4.2. Đối tượng nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 4.3. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu
• 4.4. Quy trình nghiên cứu
• 4.5. Nội dung nghiên cứu
• 4.6. Tiêu chí/ quy ước đánh giá trong nghiên cứu
• 4.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 5. PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM TIÊU THỤ KHÁNG SINH TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN CẨM KHÊ GIAI ĐOẠN 2020-2021
• 5.1. Đặc điểm về DDD/100 ngày nằm viện của kháng sinh toàn viện giai đoạn 2020 - 2021
• 5.2. Đặc điểm về DDD/100 ngày nằm viện của kháng sinh theo khoa lâm sàng giai đoạn năm 2020 đến 2021
• 5.3. Phân tích sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng trên bệnh nhân nội trú
• 5.3.1. Đặc điểm bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 5.3.2. Đặc điểm sử dụng kháng sinh
• 5.3.3. Tính phù hợp của phác đồ kháng sinh điều trị
• 5.3.4. Tính phù hợp về liều dùng và cách dùng
• 5.4. Mức độ và xu hướng tiêu thụ kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê
• 5.4.1. Tình hình tiêu thụ kháng sinh nhóm cephalosporin
• 5.4.2. Tình hình tiêu thụ kháng sinh fluoroquinolon
• 5.4.3. Tình hình tiêu thụ các nhóm kháng sinh khác
• 5.4.4. Tình hình tiêu thụ kháng sinh tại các khoa lâm sàng
• 5.5. Đặc điểm bệnh nhân và thực trạng sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng
• 5.5.1. Đặc điểm bệnh nhân
• 5.5.2. Đặc điểm sử dụng kháng sinh
• 5.5.3. Tính hợp lý của việc sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi cộng đồng
• 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê

Kháng sinh đã trở thành một phần không thể thiếu trong điều trị bệnh nhiễm khuẩn. Tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê, việc sử dụng kháng sinh đang gặp nhiều thách thức. Nghiên cứu này nhằm phân tích tình hình sử dụng kháng sinh, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện hiệu quả điều trị.

1.1. Đặc điểm tiêu thụ kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê

Tình hình tiêu thụ kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê cho thấy sự gia tăng đáng kể trong những năm gần đây. Việc này có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

1.2. Các loại kháng sinh thường được sử dụng

Các loại kháng sinh như penicillin, cephalosporin và fluoroquinolon được sử dụng phổ biến. Tuy nhiên, việc kê đơn không đúng cách có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng kháng sinh

Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê. Nghiên cứu chỉ ra rằng có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, từ việc kê đơn không đúng đến thiếu thông tin về kháng sinh.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến việc sử dụng kháng sinh không hợp lý

Một số nguyên nhân chính bao gồm sự thiếu hiểu biết của bác sĩ về kháng sinh, cũng như sự thiếu thông tin từ bệnh nhân về tình trạng sức khỏe của họ.

2.2. Hệ lụy của việc sử dụng kháng sinh không hợp lý

Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng chi phí y tế cho bệnh nhân.

III. Phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê. Dữ liệu được thu thập từ các bệnh nhân điều trị nội trú trong giai đoạn 2020-2021.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và quy trình thu thập dữ liệu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp hồi cứu, thu thập dữ liệu từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân điều trị nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê.

3.2. Phân tích dữ liệu và đánh giá kết quả

Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm thống kê, từ đó đưa ra các kết quả về mức độ tiêu thụ kháng sinh và tính hợp lý trong kê đơn.

IV. Kết quả nghiên cứu về tình hình sử dụng kháng sinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê có nhiều điểm đáng chú ý. Mức độ tiêu thụ kháng sinh cao hơn so với mức khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới.

4.1. Mức độ tiêu thụ kháng sinh theo nhóm

Các nhóm kháng sinh như cephalosporin và fluoroquinolon có mức tiêu thụ cao nhất, cho thấy sự phổ biến của chúng trong điều trị nhiễm khuẩn.

4.2. Tính hợp lý trong kê đơn kháng sinh

Một tỷ lệ lớn bệnh nhân được kê đơn kháng sinh không phù hợp với hướng dẫn điều trị, dẫn đến nguy cơ kháng thuốc cao.

V. Giải pháp cải thiện việc sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê

Để cải thiện tình hình sử dụng kháng sinh, cần có các giải pháp đồng bộ từ việc nâng cao nhận thức của bác sĩ đến việc giáo dục bệnh nhân về kháng sinh.

5.1. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho nhân viên y tế

Cần tổ chức các khóa đào tạo về sử dụng kháng sinh hợp lý cho bác sĩ và nhân viên y tế, nhằm nâng cao kiến thức và kỹ năng trong kê đơn.

5.2. Tăng cường giám sát và quản lý sử dụng kháng sinh

Cần thiết lập hệ thống giám sát việc kê đơn kháng sinh, từ đó có thể phát hiện và điều chỉnh kịp thời các trường hợp kê đơn không hợp lý.

VI. Kết luận và hướng phát triển trong tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê cần được cải thiện. Việc thực hiện các giải pháp đề xuất sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

6.1. Tầm quan trọng của việc quản lý sử dụng kháng sinh

Quản lý sử dụng kháng sinh không chỉ giúp cải thiện hiệu quả điều trị mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước nguy cơ kháng thuốc.

6.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và theo dõi tình hình sử dụng kháng sinh, từ đó có những điều chỉnh phù hợp với thực tiễn và nhu cầu điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại Việt Nam, các bệnh lý nhiễm khuẩn luôn chiếm tỷ lệ mắc rất cao trong cơ cấu bệnh tật, đứng hàng thứ hai chỉ sau các bệnh tim mạch. Trong đó, viêm phổi mắc phải ở cộng đồng là một trong những nhiễm khuẩn đường hô hấp phổ biến hàng đầu với tỷ lệ mắc ước tính khoảng 561 trên 100.000 dân và tỷ lệ tử vong lên tới 1,32 trên 100.000 dân. Trước bối cảnh kháng kháng sinh đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 772/QĐ-BYT và Quyết định số 5631/QĐ-BYT nhằm thúc đẩy triển khai chương trình Quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện. Tuy nhiên, tại các cơ sở y tế tuyến huyện, việc thực thi các quy chuẩn quản lý vẫn còn đối mặt với nhiều rào cản do thiếu dữ liệu đánh giá định lượng về tiêu thụ thuốc cũng như giám sát tính hợp lý trong kê đơn lâm sàng.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm giải quyết hai mục tiêu trọng tâm: khảo sát thực trạng tiêu thụ kháng sinh nội trú và phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi mắc phải ở cộng đồng trên bệnh nhân nội trú. Đề tài được triển khai tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ – cơ sở khám chữa bệnh công lập hạng I tuyến huyện quy mô 500 giường bệnh. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ dữ liệu tiêu thụ thuốc nội trú giai đoạn từ năm 2020 đến 2021 và mẫu hồ sơ bệnh án nội trú điều trị viêm phổi từ ngày 01 tháng 06 năm 2021 đến ngày 30 tháng 09 năm 2021. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bức tranh định lượng chuẩn hóa theo hệ thống liều xác định hàng ngày của Tổ chức Y tế Thế giới, làm căn cứ thực tiễn để thiết lập các can thiệp dược lâm sàng và nâng cao chất lượng điều trị tại tuyến y tế cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng khung lý thuyết quản lý và đánh giá sử dụng thuốc theo chương trình Đánh giá Sử dụng Thuốc định tính và định lượng, kết hợp chặt chẽ với các hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế theo Quyết định số 5631/QĐ-BYT và Quyết định số 4815/QĐ-BYT về chẩn đoán và điều trị viêm phổi mắc phải ở cộng đồng ở người lớn. Đồng thời, đề tài tích hợp hướng dẫn điều trị của Hiệp hội Lồng ngực Hoa Kỳ và Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ ban hành năm 2019.

Mô hình nghiên cứu xoay quanh các khái niệm và công cụ chuẩn hóa quốc tế:

• Hệ thống phân loại Giải phẫu - Điều trị - Hóa học kết hợp đo lường liều xác định hàng ngày do Tổ chức Y tế Thế giới chuẩn hóa, cho phép quy đổi tổng lượng kháng sinh tiêu thụ thành chỉ số mật độ sử dụng trên 100 ngày nằm viện độc lập với hàm lượng và dạng bào chế.
• Thang điểm đánh giá mức độ nặng CURB-65 bao gồm 5 biến số lâm sàng: rối loạn ý thức, nồng độ ure huyết thanh trên 7 mmol/L, tần số thở từ 30 lần mỗi phút trở lên, huyết áp hạ và độ tuổi từ 65 trở lên để phân tầng nguy cơ tử vong từ 1,5% đến 22%.
• Tiêu chuẩn đánh giá chức năng thận theo phân loại của Hội Thận học Quốc tế năm 2012 dựa trên độ thanh thải creatinin ước tính theo công thức Cockcroft-Gault, cùng nguyên lý tối ưu hóa liều dùng dựa trên các chỉ số dược động học và dược lực học của từng nhóm kháng sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo hai nhánh phương pháp bổ trợ lẫn nhau:

• Nhánh 1 sử dụng phương pháp mô tả hồi cứu phân tích định lượng toàn bộ dữ liệu tiêu thụ kháng sinh nội trú của bệnh viện trong giai đoạn 2 năm từ năm 2020 đến 2021. Toàn bộ thông tin xuất nhập kho dược và tổng số ngày điều trị nội trú của các khoa lâm sàng được trích xuất từ hệ thống phần mềm quản lý bệnh viện để tính toán chỉ số tiêu thụ chuẩn hóa.
• Nhánh 2 áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang hồi cứu hồ sơ bệnh án trên cỡ mẫu gồm 125 bệnh nhân người lớn từ 16 tuổi trở lên được chẩn đoán viêm phổi cộng đồng nhập viện từ ngày 01 tháng 06 năm 2021 đến ngày 30 tháng 09 năm 2021. Mẫu nghiên cứu được thu thập theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện toàn bộ, loại trừ các trường hợp nằm viện dưới 3 ngày, bệnh nhân tử vong, chuyển tuyến hoặc mắc phối hợp nhiều vị trí nhiễm khuẩn.

Lý do lựa chọn phương pháp đo lường liều xác định hàng ngày là nhằm loại trừ các sai lệch do biến động giá thuốc và sự khác biệt về quy cách đóng gói, tạo ra thước đo có tính so sánh cao giữa các khoa phòng và các năm. Các biến số nghiên cứu được nhập liệu và phân tích bằng phần mềm Microsoft Excel 2010. Biến định lượng phân bố chuẩn được trình bày dưới dạng giá trị trung bình kèm độ lệch chuẩn; biến phân bố không chuẩn được mô tả bằng trung vị và khoảng tứ phân vị; các biến định tính được biểu diễn bằng tần số và tỷ lệ phần trăm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Tổng mức tiêu thụ kháng sinh nội trú toàn viện tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê đạt mức trung bình 54,2 liều xác định hàng ngày trên 100 ngày nằm viện trong giai đoạn 2020-2021, có xu hướng tăng nhẹ từ 55,4 liều vào năm 2020 lên 56,2 liều vào năm 2021. Nhóm kháng sinh Cephalosporin chiếm tỷ trọng tiêu thụ cao nhất toàn viện với 27,4 liều trên 100 ngày nằm viện (duy trì đều đặn ở mức 28,9 liều ở cả hai năm), chiếm hơn 50% tổng lượng kháng sinh sử dụng. Đứng thứ hai là nhóm Fluoroquinolon với 11,5 liều trên 100 ngày nằm viện (năm 2020 đạt 12,5 và năm 2021 đạt 10,3). Trong nhóm Cephalosporin, các hoạt chất thế hệ 3 được sử dụng áp đảo với mức tiêu thụ cao gấp 3 đến 4 lần so với các thế hệ khác.

Xét theo từng hoạt chất cụ thể, Cefoperazon đường tiêm tĩnh mạch là kháng sinh có mật độ tiêu thụ cao nhất toàn viện với 13,5 liều trên 100 ngày nằm viện trong cả giai đoạn, tiếp theo là Ciprofloxacin đường uống với 6,6 liều và Cefamandol đường tiêm với 3,9 liều. Phân bố tiêu thụ theo khoa lâm sàng cho thấy Khoa Ngoại tổng hợp có mật độ sử dụng kháng sinh cao nhất với 89,5 liều trên 100 ngày nằm viện (tăng mạnh từ 80,0 liều năm 2020 lên 100,0 liều năm 2021), xếp sau là Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực - Thận nhân tạo với 69,3 liều và Khoa Nội tổng hợp với 62,6 liều.

Khảo sát trên 125 bệnh nhân viêm phổi mắc phải ở cộng đồng ghi nhận độ tuổi trung bình là 62,5 ± 19,2 tuổi, trong đó người cao tuổi từ 65 tuổi trở lên chiếm tới 49,6%. Tỷ lệ bệnh nhân có ít nhất một bệnh mắc kèm lên tới 76,0%, thường gặp nhất là tăng huyết áp (chiếm 30,4%), bệnh tim mạch khác (chiếm 22,4%), đái tháo đường (chiếm 14,4%) và bệnh cấu trúc phổi mạn tính (chiếm 11,2%). Thời gian nằm viện trung vị là 9 ngày (dao động trong khoảng tứ phân vị từ 8 đến 11 ngày). Về kết quả điều trị cuối cùng, có 68,0% bệnh nhân xuất viện ở tình trạng đỡ giảm, 29,6% khỏi bệnh hoàn toàn và chỉ có 2,4% không thay đổi, không ghi nhận ca tử vong hoặc chuyển tuyến nặng.

Thảo luận kết quả

Mô hình tiêu thụ kháng sinh tập trung chủ yếu vào Cephalosporin thế hệ 3 và Fluoroquinolon phản ánh thói quen điều trị bao vây theo kinh nghiệm thường gặp ở các bệnh viện đa khoa tuyến huyện khi năng lực chẩn đoán vi sinh tại chỗ còn hạn chế. Hoạt chất Cefoperazon – một kháng sinh phổ rộng có tác dụng trên trực khuẩn mủ xanh – lại chiếm mật độ tiêu thụ cao nhất toàn viện (13,5 liều trên 100 ngày nằm viện) cho thấy nguy cơ sử dụng kháng sinh phổ quá rộng khi chưa thực sự có chỉ định bắt buộc, làm gia tăng áp lực chọn lọc chủng vi khuẩn kháng thuốc.

Mức tiêu thụ kháng sinh đặc biệt cao tại Khoa Ngoại tổng hợp (đạt 100,0 liều trên 100 ngày nằm viện vào năm 2021) cảnh báo tình trạng lạm dụng kháng sinh điều trị kéo dài trong chăm sóc hậu phẫu thay vì tuân thủ quy trình kháng sinh dự phòng ngắn hạn từ 1 đến 2 liều quanh thời điểm phẫu thuật. Tỷ lệ này tương đồng với báo cáo nghiên cứu đa trung tâm tại Việt Nam khi nhóm kháng sinh Beta-lactam chiếm tới 66% tổng chi phí tiền thuốc, nhưng khác biệt rõ rệt so với các nước phát triển như Đức hay Tây Ban Nha – nơi nhóm Penicillin và Cephalosporin thế hệ 2 thường được ưu tiên lựa chọn.

Để trực quan hóa các dữ liệu này trong báo cáo quản lý, số liệu tiêu thụ hàng tháng nên được trình bày qua biểu đồ đường xu hướng kết hợp biểu đồ cột xếp chồng biểu diễn tỷ trọng từng phân nhóm Cephalosporin theo thời gian. Đồng thời, một bảng ma trận nhiệt phân loại mức tiêu thụ theo từng khoa phòng sẽ giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị nhanh chóng phát hiện các điểm nóng sử dụng thuốc bất thường để kịp thời can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng kháng sinh hợp lý và an toàn tại đơn vị, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Chuẩn hóa và áp dụng bắt buộc quy trình hướng dẫn sử dụng kháng sinh: Hội đồng Thuốc và Điều trị phối hợp cùng Tổ Dược lâm sàng ban hành văn bản hướng dẫn chẩn đoán, lựa chọn kháng sinh ban đầu và quy trình kháng sinh dự phòng ngoại khoa cho 100% các phẫu thuật sạch và sạch-nhiễm, hoàn thành trong Quý 1 năm 2023.
2. Giám sát và cắt giảm việc lạm dụng kháng sinh phổ rộng: Trưởng khoa Dược và bác sĩ trưởng các khoa lâm sàng thiết lập quy trình duyệt kháng sinh ưu tiên quản lý trước khi sử dụng đối với Cefoperazon và Ciprofloxacin, đặt mục tiêu giảm 15% đến 20% chỉ số liều xác định hàng ngày của hai hoạt chất này trên toàn viện trong vòng 12 tháng.
3. Đào tạo liên tục và tăng cường can thiệp dược lâm sàng: Phòng Kế hoạch tổng hợp chủ trì tổ chức tối thiểu 04 khóa tập huấn chuyên môn định kỳ hàng quý trong năm 2023 về tối ưu hóa liều kháng sinh theo dược động học/dược lực học, hiệu chỉnh liều theo chức năng thận bằng công thức Cockcroft-Gault và quy trình chuyển đổi kháng sinh từ đường tiêm sang đường uống khi người bệnh ổn định lâm sàng sau 48 đến 72 giờ.
4. Nâng cao năng lực xét nghiệm vi sinh và kiểm soát nhiễm khuẩn: Ban Giám đốc trung tâm đầu tư trang thiết bị và chỉ đạo Khoa Xét nghiệm phối hợp Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn nâng tỷ lệ cấy vi sinh làm kháng sinh đồ trước khi dùng kháng sinh đạt tối thiểu 30% đến 40% ở các ca nhiễm khuẩn nặng tại Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực vào Quý 3 năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và phương pháp luận giá trị cho nhiều nhóm độc giả chuyên môn:

1. Bác sĩ điều trị nội trú tại các khoa lâm sàng: Nắm bắt được thực trạng kê đơn, từ đó chủ động đánh giá mức độ nặng của bệnh nhân viêm phổi theo thang điểm CURB-65, tối ưu hóa phác đồ ban đầu và hạn chế sử dụng kháng sinh phổ rộng không cần thiết.
2. Dược sĩ lâm sàng và cán bộ quản lý dược bệnh viện: Ứng dụng phương pháp đo lường liều xác định hàng ngày trên 100 ngày nằm viện để xây dựng hệ thống giám sát tiêu thụ định kỳ, phát hiện sai lệch chỉ định và triển khai các tiêu chí đánh giá sử dụng thuốc theo quy định của Bộ Y tế.
3. Ban Giám đốc và thành viên Hội đồng Thuốc và Điều trị tuyến huyện: Có căn cứ khoa học vững chắc để hoạch định danh mục thuốc, phân bổ ngân sách mua sắm hợp lý và ban hành các chính sách quản lý sử dụng kháng sinh phù hợp với điều kiện thực tế của đơn vị hạng I tuyến cơ sở.
4. Học viên sau đại học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Dược lý - Dược lâm sàng: Tham khảo mô hình nghiên cứu kết hợp giữa dịch tễ dược học định lượng và đánh giá chất lượng hồ sơ bệnh án định tính để triển khai các đề tài nghiên cứu tương tự tại các cơ sở y tế khác.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ số DDD trên 100 ngày nằm viện có ưu điểm gì vượt trội so với phương pháp tính theo chi phí tiền thuốc? Chỉ số này chuẩn hóa lượng tiêu thụ thuốc theo định nghĩa liều duy trì trung bình hàng ngày của Tổ chức Y tế Thế giới, giúp loại bỏ hoàn toàn các sai số do biến động giá cả, thương hiệu biệt dược hay hàm lượng đóng gói. Trong nghiên cứu, toàn viện ghi nhận mức tiêu thụ 54,2 liều trên 100 ngày nằm viện giai đoạn 2020-2021, tạo ra thước đo khách quan để so sánh công bằng giữa các khoa phòng qua từng năm.

Tại sao Cephalosporin thế hệ 3 lại chiếm mật độ tiêu thụ cao nhất tại bệnh viện tuyến huyện? Cephalosporin thế hệ 3 chiếm tới 27,4 liều trên 100 ngày nằm viện do có phổ kháng khuẩn rộng trên vi khuẩn Gram âm và tính an toàn cao, thường được bác sĩ ưu tiên kê đơn theo kinh nghiệm khi chưa có kết quả vi sinh. Tuy nhiên, việc lạm dụng các thuốc như Cefoperazon (13,5 liều trên 100 ngày nằm viện) tiềm ẩn nguy cơ bùng phát các chủng vi khuẩn sinh men kháng thuốc nguy hiểm.

Thang điểm CURB-65 đóng vai trò cụ thể như thế nào trong điều trị viêm phổi cộng đồng? Thang điểm CURB-65 đánh giá 5 dấu hiệu lâm sàng then chốt giúp bác sĩ phân loại chính xác bệnh nhân cần điều trị ngoại trú, nội trú khoa thường hay khoa hồi sức tích cực. Trên mẫu 125 bệnh nhân với độ tuổi trung bình 62,5 tuổi, công cụ này giúp định hướng phân bổ 67,2% ca điều trị tại Khoa Nội tổng hợp và 32,8% ca điều trị tại Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực.

Vì sao cần đặc biệt chú trọng hiệu chỉnh liều kháng sinh theo chức năng thận ở bệnh nhân cao tuổi? Bệnh nhân cao tuổi thường bị suy giảm chức năng thận sinh lý kèm theo nhiều bệnh mắc kèm phức tạp như tăng huyết áp (chiếm 30,4%) hay đái tháo đường (chiếm 14,4%). Việc tính toán độ thanh thải creatinin theo công thức Cockcroft-Gault giúp cá thể hóa liều kháng sinh đào thải qua thận, hạn chế nguy cơ ngộ độc tích lũy và góp phần đạt tỷ lệ đáp ứng điều trị đỡ khỏi lên tới 97,6%.

Mật độ tiêu thụ kháng sinh cao tại Khoa Ngoại tổng hợp phản ánh thực trạng gì? Khoa Ngoại tổng hợp ghi nhận mức tiêu thụ cao nhất đạt 89,5 liều trên 100 ngày nằm viện, tăng lên 100,0 liều vào năm 2021. Con số này phản ánh tình trạng phổ biến là sử dụng kháng sinh kéo dài nhiều ngày sau phẫu thuật thay vì tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc kháng sinh dự phòng chỉ dùng 1 đến 2 liều quanh cuộc mổ, đòi hỏi sự can thiệp chấn chỉnh kịp thời của dược lâm sàng.

Kết luận

• Hệ thống hóa dữ liệu tiêu thụ: Nghiên cứu đã xác lập dữ liệu định lượng chuẩn hóa toàn diện với mức tiêu thụ trung bình toàn viện đạt 54,2 liều xác định hàng ngày trên 100 ngày nằm viện giai đoạn 2020-2021.
• Nhận diện cơ cấu sử dụng thuốc: Nhóm Cephalosporin thế hệ 3 và Fluoroquinolon chiếm tỷ trọng áp đảo, dẫn đầu bởi hoạt chất Cefoperazon đường tiêm (13,5 liều trên 100 ngày nằm viện) và Ciprofloxacin đường uống (6,6 liều trên 100 ngày nằm viện).
• Định vị khoa phòng trọng điểm: Khoa Ngoại tổng hợp (89,5 liều trên 100 ngày nằm viện) và Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực - Thận nhân tạo (69,3 liều trên 100 ngày nằm viện) là các đơn vị tiêu thụ kháng sinh cao nhất cần ưu tiên can thiệp.
• Đánh giá lâm sàng viêm phổi cộng đồng: Khảo sát trên 125 bệnh nhân (tuổi trung bình 62,5 tuổi; 76,0% có bệnh mắc kèm) ghi nhận tỷ lệ điều trị thành công đạt 97,6% với thời gian nằm viện trung vị 9 ngày.
• Đóng góp thực tiễn quan trọng: Luận văn đã cung cấp khung bằng chứng khoa học vững chắc giúp Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê hoàn thiện chương trình quản lý kháng sinh theo Quyết định số 5631/QĐ-BYT.

Trong giai đoạn 2023-2025, Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê cùng các bệnh viện tuyến huyện cần nhanh chóng đẩy mạnh hoạt động của Tổ Dược lâm sàng, triển khai giám sát thường quy chỉ số tiêu thụ thuốc định kỳ và chuẩn hóa quy trình kê đơn. Hãy áp dụng ngay các khuyến nghị chuyên môn từ nghiên cứu này để nâng cao chất lượng điều trị, tối ưu chi phí y tế và chung tay ngăn chặn hiểm họa kháng thuốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sự ra đời của kháng sinh từ những năm đầu của thế kỷ 20 đã đánh dấu một kỷ nguyên mới của y học về điều trị các bệnh nhiễm khuẩn, đã cứu sống hàng triệu triệu ngƣời khỏi các bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm. Tuy nhiên việc sử dụng kháng sinh hợp lý và vấn đề kháng kháng sinh vẫn đang là một thách thức lớn của toàn thế giới và Việt Nam. Tại Viẹt Nam, tỷ lẹ mắc các bẹnh lý nhiễm khuẩn rất cao, đứng hàng thứ hai ch sau các bẹnh lý về tim mạch. Thực hiện theo Quyết định số 772/QĐ-BYT và Quyết định số 5631/QĐ- BYT, Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê bƣớc đầu triển khai chƣơng trình quản lý sử dụng kháng sinh nhƣng chƣa thực sự đem lại hiệu quả.

Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê chƣa có nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả của chƣơng trình quản lý sử dụng kháng sinh nhƣ mức độ tiêu thụ kháng sinh thông qua liều DDD, đánh giá các tiêu chí kê đơn kháng sinh nội trú, các vấn đề liên quan đến kê đơn thuốc kháng sinh trong bệnh lý nhiễm trùng. Do vậy để việc sử dụng kháng sinh tại TTYT huyện Cẩm Khê an toàn, hiệu quả, hợp lý, nhóm nghiên cứu tiến hành thực hiện đề tài “Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân điều trị nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê tỉnh Phú Thọ” với hai mục tiêu: 1. Khảo sát thực trạng tiêu thụ kháng sinh nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê. Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng trên bệnh nhân nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê.

Kết quả của nghiên cứu mô tả đƣợc thực trạng tiêu thụ kháng sinh nội trú giai đoạn 2020-2021 và phân tích đƣợc chất lƣợng kê đơn kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng trên bệnh nhân điều trị nội trú là một bệnh nhiễm trùng phổ biến tại trung tâm từ đó góp phần nâng cao hiệu quả của chƣơng trình quản lý sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê. Tổng quan về tiêu thụ kháng sinh nội trú tại bệnh viện 1. Nội dung của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện Quyết định số 5631/QĐ-BYT ngày 31/12/200 của Bộ Y tế, khuyến cáo một số nhiệm vụ chính của chƣơng trình quản lý kháng sinh trong bệnh viện và tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê đang tiến hành triển khai một số nội dung nhƣ sau [5]. - Xây dựng hƣớng dẫn chẩn đoán, phác đồ điều trị bệnh phù hợp với điều kiện và đặc thù của cơ sở điều trị: Xây dựng các hƣớng dẫn lựa chọn kháng sinh, hƣớng dẫn tối ƣu chế độ liều của kháng sinh, hƣớng dẫn điều trị một số bệnh nhiễm khuẩn thƣờng gặp, hƣớng dẫn sử dụng kháng sinh dự phòng phẫu thuật, danh mục kháng sinh cần ƣu tiên quản lý và các quy định giám sát, hƣớng dẫn chuyển kháng sinh từ đƣờng tiêm/truyền sang đƣờng uống, hƣớng dẫn về kỹ thuật vi sinh lâm sàng, quy định về kiểm soát nhiễm khuẩn cơ bản.

- Thực hiện các biện pháp can thiệp dựa vào các hƣớng dẫn đã xây dựng để cải thiện việc sử dụng kháng sinh và hiệu quả điều trị. - Tối ƣu hóa liều dùng theo các thông số dƣợc động học: sử dụng các thông số dƣợc động học để ch nh liều hoặc hƣớng dẫn cách dùng phù hợp để tối ƣu hóa hiệu quả diệt khuẩn và giảm nguy cơ kháng thuốc. - Đánh giá sau can thiệp và phản hồi thông tin. Căn cứ theo Quyết định số 5631/QĐ-BYT, nhóm nghiên cứu sẽ đánh giá một số tiêu chí sử dụng kháng sinh sau: - Đánh giá mức độ tiêu thụ kháng sinh thông qua liều dùng một ngày DDD (DDD - Defined Daily Dose) với từng kháng sinh cụ thể theo toàn viện và các khoa lâm sàng, đánh giá sử dụng nội trú.

- Số lƣợng, tỷ lệ % ngƣời bệnh đƣợc kê đơn kháng sinh. - Số lƣợng, tỷ lệ % kháng sinh đƣợc kê phù hợp với hƣớng dẫn. - Số lƣợng, tỷ lệ % ngƣời bệnh đƣợc kê đơn 1 kháng sinh. - Số lƣợng, tỷ lệ % ngƣời bệnh đƣợc kê kháng sinh phối hợp.

- Số lƣợng, tỷ lệ % ngƣời bệnh kê đơn kháng sinh theo đƣờng dùng. 2 - Số lƣợng, tỷ lệ % kháng sinh chuyển đƣờng dùng. - Đánh giá các vấn đề liên quan đến kê đơn kháng sinh trên một số bệnh nhiễm trùng: Ch định, liều dùng, cách dùng, tƣơng tác thuốc, chống ch định. Đánh giá tiêu thụ kháng sinh trong bệnh viện Có nhiều phƣơng pháp khác nhau để đánh giá việc tiêu thụ kháng sinh nhƣng nhìn chung có thể phân làm hai nhóm phƣơng pháp: đánh giá định tính và đánh giá định lƣợng.

Đánh giá định tính Đối với nghiên cứu định tính nhằm đánh giá tính phù hợp của việc dùng thuốc trên phƣơng diện chất lƣợng và tính cần thiết của sử dụng thuốc so với các tiêu chuẩn đƣợc xây dựng trƣớc đó. Các tiêu chuẩn này bao gồm ch định, liều dùng, độ dài đợt điều trị và các thông tin khác. Ở Bắc Mỹ, những nghiên cứu này đƣợc gọi là DUR (Drug Utilization Review) - Đánh giá sử dụng thuốc[50], khái niệm này cũng đƣợc hiểu tƣơng tự nhƣ DUE - Drug Utilization Evaluation[26]. Đánh giá định lượng Phƣơng pháp đánh giá định lƣợng thực hiện tính toán lƣợng thuốc hoặc tổng chi phí thuốc đƣợc sử dụng nhƣng không đánh giá đƣợc chất lƣợng của việc sử dụng thuốc.

Mục đích của phƣơng pháp này thƣờng bao gồm [41]: - Tính toán lƣợng thuốc tiêu thụ trong bệnh viện; - Theo dõi xu hƣớng sử dụng thuốc theo thời gian; - So sánh lƣợng tiêu thụ thuốc giữa các bệnh viện; - Xác định các thuốc chậm sử dụng hoặc bị lạm dụng; - Đo lƣờng sử dụng thuốc theo sự thay đổi các yếu tố nhân khẩu học; - Đo lƣờng bệnh tật liên quan dựa trên lƣợng tiêu thụ thuốc cụ thể. Một số phƣơng pháp đánh giá định lƣợng kháng sinh đƣợc sử dụng đã đƣợc áp dụng trong thực tế bao gồm: *Tính toán dựa trên số đơn kê Phƣơng pháp này tính toán lƣợng kháng sinh sử dụng dựa trên việc đếm tổng số đơn kê kháng sinh, tổng số liều thuốc, ống hoặc gói thuốc sử dụng tại cơ sở. Do đó, phƣơng pháp này không cung cấp một cái nhìn cụ thể về sử dụng thuốc ở bệnh 3 nhân trừ trƣờng hợp tất cả các bệnh nhân tại cơ sở đều sử dụng thuốc khảo sát với cùng một chế độ liều và/ hoặc khoảng liều. Nhìn chung, với mục tiêu là xác định lƣợng thuốc sử dụng tại cơ sở điều trị, phép tính toán theo tổng số gam thuốc sẽ có tính định lƣợng cao hơn[28].

*Tính toán dựa trên chi phí sử dụng thuốc Đây là phƣơng pháp đơn giản đƣợc sử dụng phổ biến trƣớc đây và hiện nay vẫn đƣợc áp dụng trong một số trƣờng hợp. Tuy nhiên, việc tính toán dựa trên chi phí đƣợc xem là không đủ tin cậy do giá thuốc có xu hƣớng biến thiên theo thời gian dẫn đến sự biến thiên lớn về kết quả đo lƣờng trong thực tế sử dụng. Bên cạnh đó, giá thuốc còn thay đổi tùy theo biệt dƣợc và kênh phân phối thuốc. Do đó, tính toán này có hiệu lực rất kém, đặc biệt là trong những nghiên cứu dọc phân tích xu hƣớng sử dụng thuốc theo thời gian [28].

*Tính toán lượng kháng sinh sử dụng dựa trên tổng số gam kháng sinh Phƣơng pháp đánh giá này sử dụng dữ liệu về tổng khối lƣợng kháng sinh mua từ khâu mua sắm thuốc. Trong trƣờng hợp phân tích xu hƣớng sử dụng một thuốc theo thời gian, đánh giá theo tính toán này là khá tin cậy. Tuy nhiên, phƣơng pháp này sẽ cho kết quả không chính xác nếu so sánh các thuốc có liều sử dụng hàng ngày khác nhau. Do đó, cần có một phép đo lƣờng cho phép chuẩn hóa việc tính toán cho các thuốc với liều dùng hàng ngày khác nhau, đặc biệt khi đánh giá sử dụng tổng lƣợng các kháng sinh khác nhau trong cùng một nhóm điều trị [28].

Tính toán theo liều xác định hàng ngày (DDD) sẽ giải quyết vấn đề này. *Tính toán theo liều xác định hàng ngày (DDD) Tính toán theo liều xác định hàng ngày (DDD) là phƣơng pháp đƣợc thừa nhận rộng rãi nhất. Phƣơng pháp này đã đƣợc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thông qua từ những năm 1970 với mục đích chuẩn hóa nghiên cứu về sử dụng thuốc giữa các quốc gia. DDD là viết tắt của Defined Daily Dose, là liều trung bình duy trì giả định mỗi ngày cho một thuốc với ch định chính dành cho ngƣời lớn[28].

Liều DDD thƣờng dựa trên liều của từng phác đồ điều trị, thƣờng dùng trong điều trị nhiều hơn là trong dự phòng. Nếu một thuốc đƣợc dùng với nhiều ch định khác nhau, DDD có thể đƣợc tính cho mỗi ch định. Tính DDD ch dành đƣợc cho 4 những thuốc đã có mã ATC và đƣợc định kỳ đánh giá lại [28]. DDD là một công cụ thuận lợi để so sánh lƣợng tiêu thụ thuốc giữa các khoảng thời gian khác nhau hoặc giữa các đơn vị, vùng miền khác nhau.

DDD có thể đƣợc áp dụng để tính lƣợng tiêu thụ thuốc trong bất kỳ một khoảng thời gian nào. Mặc dù vậy, phƣơng pháp DDD cũng có những hạn chế nhƣ: liều DDD khôngcó ý nghĩa đối với sử dụng thuốc ở trẻ em và hiện cũng không có một liều DDD nào đƣợc xác định cho bệnh nhân có suy giảm chức năng thận [28]. Thông thƣờng, liều ít thay đổi, tuy nhiên đối với kháng sinh, vẫn có một số trƣờng hợp DDD thay đổi theo thời gian, điều này gây khó khăn cho việc đánh giá xu hƣớng sử dụng kháng sinh.Tổng quan về một số kháng sinh thường dùng điều trị nhiễm trùng tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê 1.Nhóm Pencillin *Phổ tác dụng [7] Bảng 1. Phổ tác dụng nhóm penicilin Phân nhóm Tên thuốc Phổ kháng khuẩn Penicilin phổ kháng Oxacilin Hoạt tính kháng khuẩn kém hơn trên các vi khuẩn hẹp đồng thời có Cloxacilin trùng nhạy cảm với penicilin G, nhƣng do tác dụng trên tụ cầu có khả năng kháng penicilinase nên có tác dụng trên các chủng tiết penicilinase nhƣ S.

epidermidis chƣa kháng methicilin. Penicilin phổ kháng Ampicilin Phổ kháng khuẩn mở rộng hơn so với khuẩn trung bình Amoxicilin penicilin G trên các vi khuẩn Gram-âm nhƣ Haemophilus influenzae, E. coli, và Proteus mirabilis. Các thuốc này không bền vững với enzym beta-lactamase nên thƣờng đƣợc phối hợp với các chất ức chế beta- lactamase nhƣ acid clavulanic hay sulbactam.

5 *Tương tác thuốc: - Dùng kết hợp với kháng sinh kìm khuẩn nhƣ tetracyclin, erythromycin sẽ làm giảm tác dụng của penicillin do làm chậm tốc độ phát triển của vi khuẩn.