Chương 1: Một số vấn đề chung về tội phạm có tính chất chuyên nghiệp theo luật hình sự Việt Nam; - Chương 2: Các quy định về phạm tội có tính chất chuyên nghiệp theo Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 và thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2011- 2016; - Chương 3: Định hướng tiếp tục hoàn thiện các quy định về phạm tội có tính chất chuyên nghiệp trong pháp luật hình sự Việt Nam tương lai. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI PHẠM CÓ TÍNH CHẤT CHUYÊN NGHIỆP THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm phạm tội có tính chất chuyên nghiệp Trong khoa học luật hình sự Việt Nam thì phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là một khái niệm, nó chính thức được quy định trong Bộ luật Hình sự năm 1985 (tại lần sửa đổi lần thứ nhất vào ngày 28 tháng 12 năm 1989), cụ thể: tại Điểm a của khoản 2 các điều 97 (tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới); điều 129 (tội cướp tài sản xã hội chủ nghĩa); điều 131 (tội cướp giật hoặc công nhiên chiếm đoạt tài sản xã hội chủ nghĩa); điều 132 (tội trộm cắp tài sản xã hội chủ nghĩa); điều 134 (tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản xã hội chủ nghĩa); điều 149 (tội bắt trộm, mua bán hoặc đánh tráo trẻ em); điều 151 (tội cướp tài sản công dân); điều 152 (tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản của công dân); điều 154 (tội cướp giật hoặc công nhiên chiếm đoạt tài sản của công dân); điều 155 (tội trộm cắp tài sản của công dân); điều 157 (tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản của công dân); điều 166 (tội buôn bán hoặc tàng trữ hàng cấm); điều 201 (tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có) và điểm b của khoản 2 các điều 153 (tội cưỡng đoạt tài sản công dân); điều 167 (tội làm hàng giả, tội buôn bán hàng giả được bổ sung thêm cụm từ "hoặc có tính chất chuyên nghiệp". Cũng trong lần bổ sung này Bộ luật hình sự năm 1985 còn bổ sung 01 điều luật mới đó là điều 96a quy định về tội sản xuất, tàng trữ, mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy thì khái niệm “có tính chất chuyên nghiệp” được quy định tại điểm a, khoản 2 của điều luật này.
Khái niệm phạm tội có tính chất chuyên nghiệp cho đến nay vẫn đang là một khái niệm khó đang được các nhà luật học nghiên cứu và chưa có sự thống nhất và quy định cụ thể, rõ ràng trong pháp luật hình sự Việt Nam mà chỉ được đề cập đến trong một số văn bản hướng dẫn 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của Tòa án nhân dân tối cao nhằm hướng dẫn việc áp dụng thống nhất Bộ luật hình sự trong hoạt động xét xử của hệ thống Tòa án nhân dân các cấp. Đề cập đến khái niệm phạm tội có tính chất chuyên nghiệp quy định trong khoa học luật hình sự Việt Nam, qua nghiên cứu chúng tôi thấy rằng nó đã được đề cập thông qua một số quan điểm của các nhà nghiên cứu về luật học cụ thể: Trong bài viết "Chế định đa tội phạm (nhiều tội phạm) và mô hình lý luận của nó trong luật hình sự Việt Nam" trên Dân chủ và pháp luật của Giáo sư. Tiến sỹ khoa học Lê Văn Cảm thì phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là một dạng của chế định nhiều (đa) tội phạm và chế định này bao gồm các dạng sau: Phạm tội nhiều lần; phạm nhiều tội; tái phạm và phạm tội có tính chất chuyên nghiệp và đưa ra khái niệm. Theo đó, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là phạm tội nhiều lần, có tính chất liên tục và nhằm mục đích vụ lợi hay làm giàu bất chính mà hoạt động phạm tội đã trở thành hệ thống và tạo nên nguồn thu nhập cơ bản hoặc nguồn sống chủ yếu của người phạm tội [2, tr.
402]; Trong cuốn Luật hình sự Việt Nam (quyển 1- những vấn đề chung của nhà xuất bản khoa học- xã hội Hà Nội năm 2000 của GS.TSKH Đào Trí Úc [3, tr. 326] và và bài viết “Lý luận về định tội danh” của nhà xuất bản giáo dục Hà Nội do PGS.TS Võ Khánh Vinh [1, tr. 328] viết thì phạm tội có tính chất chuyên nghiệp chỉ là một dạng đặc biệt của phạm tội nhiều lần và chế định nhiều tội phạm chỉ có ba hình thức biểu hiện là: phạm nhiều tội, phạm tội nhiều lần và tái phạm, tái phạm nguy hiểm; Còn trong luận án tiến sỹ của TS. Lê Văn Đệ về “chế định nhiều phạm tội trong luật hình sự Việt Nam” [4, tr 16], NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội] thì phạm tội có tính chất chuyên nghiệp không phải là một dạng của chế định nhiều tội phạm, tác giả đồng nhất với quan điểm trên của 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.TS Võ Khánh Vinh và GS.TSKH Đào Trí Úc cho rằng chế định nhiều tội phạm có ba hình thức biểu hiện là: phạm nhiều tội, phạm tội nhiều lần và tái phạm, tái phạm nguy hiểm; Theo TS.
Nguyễn Thị Thanh Thủy về “nhân thân người phạm tội trong luật hình sự Việt Nam” [5, tr. 10], Luận án Tiến sĩ Luật học, Viện Nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật, thì phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là phạm tội có tính chất liên tiếp từ năm lần trở lên, chuyên lấy việc phạm tội làm nghề sống và lấy tài sản, kết quả của việc phạm tội làm nguồn sống chính; Trong bài viết trên dân chủ và pháp luật “bàn về tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp quy định trong Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999” của ThS. Lê Văn Luật năm 2005 [6, tr. 14], thì phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là người phạm tội trước hết có một nhân thân xấu, là người có khả năng lao động nhưng không chịu lao động, chỉ biết lấy việc chiếm đoạt tài sản của người khác để tiêu xài hoặc là người tuy có nghề nghiệp, có thu nhập nhưng vẫn nhiều lần thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác (cùng một nhóm khách thể), đã bị kết án nhiều lần chưa được xóa án tích lại tái vi phạm, cứ sau khi ra tù lại phạm tội mới; Trong giáo trình Luật hình sự Việt Nam, tập 1, nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội có đề cập khái niệm phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là "trường hợp liên tiếp phạm tội và việc phạm tội trở thành nguồn thu nhập chính" [7, tr.
Trong đề tài nghiên cứu khao học cấp Bộ về vấn đề thực tiễn áp dụng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trong công tác xét xử của Tòa án và một số kiến nghị của Tòa án tối cao thì "Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là người phạm tội lấy việc phạm tội là nguồn sống chính cho mình" [21, tr. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong bài viết “Về việc áp dụng tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp” của Nguyễn Mạnh Hùng đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân năm 2006 thì "Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là việc người phạm tội lấy việc phạm tội là phương tiện kiếm sống, nguồn thu nhập, nguồn sống chính" [9, tr. Trong cuốn “Bình luận khoa học Bộ luật hình sự năm 1999” của nhà xuất bản Chính trị quốc gia Hà Nội do TS. Uông Chu Lưu chủ biên năm 2008 thì: Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là trường hợp người phạm tội chuyên lấy việc phạm tội là nghề sống chính hoặc tạo nguồn thu nhập chính.
mức độ tăng nặng trách nhiệm hình sự của tình tiết phụ thuộc vào mức độ chuyên nghiệp, thời gian hoạt động phạm tội, mức độ thu nhập bằng con đường phạm tội. Các nghị quyết của Quốc hội về thi hành Bộ luật hình sự năm 1999 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự đã nêu rõ: giao cho Tòa án nhân dân tối cao, trong phạm vi chức năng nhiệm vụ của mình có trách nhiệm hướng dẫn thi hành Luật này và các quy định của Luật tổ chức Tòa án nhân dân, Luật ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, thì hướng dẫn tại Nghị quyết này của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cũng là văn bản quy phạm pháp luật và có tính bắt buộc thi hành đối với các cơ quan tiến hành tố tụng nói chung, Tòa án nói riêng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Nói như vậy có nghĩa là có thể coi các nội dung hướng dẫn có trong nghị quyết của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thể hiện quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về các chính sách pháp luật về hình sự. Chính vì vậy, tuy không đưa ra khái niệm thế nào là phạm tội có tính chất chuyên nghiệp quy định tại điểm b khoản 1 Điều 48 và một số điều luật trong Phần các tội phạm của Bộ luật hình sự năm 1999 nhưng tại Mục 5- Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTP ngày 12/5/2006, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã nêu rõ: 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chỉ áp dụng tình tiết "phạm tội có tính chất chuyên nghiệp" khi có đầy đủ các điều kiện sau đây: a) Cố ý phạm tội từ năm lần trở lên về cùng một tội phạm không phân biệt đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa được xóa án tích; b) Người phạm tội đều lấy các lần phạm tội làm nghề sống và lấy kết quả của việc phạm tội làm nguồn sống chính [8, tr.
Để đưa ra được khái niệm phạm tội có tính chất chuyên nghiệp một cách khoa học, chính xác phản ánh đầy đủ được bản chất của nó thì chúng ta phải đi từ các khái niệm trước nó. Khái niệm "phạm tội có tính chất chuyên nghiệp" đã xuất hiện trong các văn bản pháp luật từ những năm 70 của thế kỷ XX tại Pháp lệnh trừng trị các tội phạm xâm phạm tài sản xã hội chủ nghĩa và Pháp lệnh Trừng trị các tội phạm xâm phạm tài sản riêng của công dân. Hai pháp lệnh này thể hiện quan điểm cũng như nguyên tắc là trừng trị nghiêm khắc những tên lưu manh chuyên nghiệp và hành vi phạm tội có tính chất chuyên nghiệp.