CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do chọn đề tài nghiên cứu Cùng với nền kinh tế phát triển nhanh chóng, ngành xây dựng hiện đặt ra những thách thức về quy mô và độ phức tạp của dự án xây dựng. Điều này càng làm tăng tầm quan trọng về giá trong hợp đồng của dự án xây dựng. Giá dự thầu gồm ước tính của chi phí trực tiếp, chi phí gián tiếp và giá trị Markup (là phần trăm của chi phí trực tiếp ước tính mà nhà thầu thêm vào chi phí trực tiếp và gián tiếp ước tính hạch toán lợi nhuận và các khoản dự phòng). Các nhân tố xác định giá trị Markup này có thể khác nhau giữa các nhà thầu tùy thuộc vào tình hình của nền kinh tế, loại thiết bị và biện pháp thi công do chính nhà thầu sử dụng.
Vì vậy, nhà thầu muốn thắng thầu và giành được dự án phải đưa ra ước tính chính xác giá dự thầu. nhà thầu có thể đưa ra quyết định dựa trên những thông tin có sẵn như qui mô và tính chất dự án, số lượng đối thủ cùng tham gia dự thầu, phân phối giá dự thầu của nhà thầu cùng cạnh tranh. Nghiên cứu liên quan đến ước tính của nhà thầu về giá trị Markup tối ưu quyết định trong các dự án xây dựng thực hiện đấu thầu cạnh tranh được dựa trên cơ sở giá thầu thấp nhất đáp ứng đặc điểm kỹ thuật dựa trên hồ sơ mời thầu được phát hành, phải đủ nhỏ để đảm bảo cơ hội tốt để giành được hợp đồng và đủ lớn để thu được lợi nhuận hợp lý. Vì vậy, việc ước lượng giá trị Markup tối ưu sẽ luôn là một nhiệm vụ đầy thách thức đối với một nhà thầu (Lee và Chang 2004).
Theo Liu và Ling (2005); Dikmen và cộng sự (2007); và Egemen và Mohamed (2007), nhiều nhân tố có thể ảnh hưởng giá trị Markup của các nhà thầu. Do đó, nghiên cứu này được thực hiện với mục đích là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến giá trị Markup của nhà thầu. Từ đó, xây dựng mô hình hỗ trợ ra quyết định đấu thầu. Mô hình đề xuất sẽ giúp các nhà thầu ước lượng được giá trị Markup ứng với 2 thời điểm hiện tại nhằm đảm bảo nhà thầu có khả năng thắng với giá dự thầu hợp lý mà vẫn đem lại lợi nhuận tối ưu.
Xác định vấn đề nghiên cứu Vai trò trong việc xác định các giá trị Markup tối ưu từ đó tạo nên giá dự thầu cạnh tranh nhất là rất quan trọng dẫn đến việc thắng thầu của nhà thầu. Trước đây hầu hết các kinh nghiệm và đánh giá của cá nhân có tác động lớn trong việc quyết định giá trị Markup này. Do đó, nghiên cứu dựa trên chuyên gia khảo sát ý kiến khi giải quyết việc đưa ra quyết định phản ánh tầm nhìn và phương pháp để thích ứng với những thay đổi kinh tế và liên hệ quyết định với ảnh hưởng của từng nhân tố đối với từng dự án điều chỉnh phù hợp với những thay đổi. Xây dựng mô hình hỗ trợ nhà thầu ước tính được giá trị Markup tối ưu nhất là một vấn đề kinh điển trong cả hoạt động nghiên cứu và quản lý xây dựng.
Từ 1956, đã có nhiều nghiên cứu cho vấn đề này, kết quả một số mô hình toán học nổi tiếng hình thành: mô hình Friedman (1956), mô hình Gates (1967), mô hình Carr (1952), mô hình Skitmore (1994),.Tuy nhiên, các nghiên cứu này chưa ứng dụng rộng rãi trong đấu thầu thực tế và việc đánh giá cùng các nhân tố ảnh hưởng đến giá trị Markup trực tiếp lên giá dự thầu của nhà thầu vẫn chưa được đào sâu. Các nhà thầu thường đưa ra giá dự thầu với tỷ lệ lợi nhuận dựa trên phán đoán chủ quan, theo kinh nghiệm chưa lường hết các nhân tố rủi ro trong quá trình thi công (nếu trúng thầu), cũng như không chắc chắn khả năng trúng thầu là bao nhiêu, ứng với tình hình hiện tại cần tăng giảm giá trị Markup ra sao để ước tính và phán đoán được một con số tối ưu và mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Trong thời điểm hiện tại, nghiên cứu xây dựng mô hình hỗ trợ nhà thầu ra quyết định cho giá trị Markup, phản ánh tầm nhìn mới và phương pháp thích ứng với những thay đổi kinh tế ứng với tình hình của nhà thầu trong bối cảnh hiện tại. Câu hỏi trong nghiên cứu Các nhân tố quan trọng nào ảnh hưởng lớn đến giá trị Markup trong giá dự thầu của NT? Làm thế nào giúp nhà thầu đưa ra được giá trị Markup tối ưu, cân bằng giữa lợi nhuận mong đợi và xác suất chiến thắng các đối thủ cạnh tranh? 1.
Mục tiêu của nghiên cứu ➢ Xác định được các nhân tố ảnh hưởng đến giá trị Markup trong giá dự thầu ➢ Trong những nhân tố ảnh hưởng đến giá trị Markup, đánh giá tầm quan trọng và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đã được xác định được ➢ Áp dụng mô hình mô phỏng để đưa ra giá trị Markup hợp lý ban đầu ➢ Kết hợp cùng các nhân tố đã được xác định, đánh giá theo hệ chuyên gia để điều chỉnh và xác định giá trị Markup tối ưu thỏa mãn tỷ lệ lợi nhuận yêu cầu của nhà thầu và xác suất thắng thầu. Phạm vi của nghiên cứu Nghiên cứu còn một số hạn chế nhất định sau: + Gốc độ phân tích: Nghiên cứu này chỉ xây dựng mô hình đấu thầu dựa trên phương pháp giá thấp nhất, ước lượng giá trị Markup chỉ dựa trên tiêu chí lợi nhuận sao cho với giá trị Markup đó nhà thầu có thể cân bằng giữa xác suất thắng thầu và lợi nhuận mong đợi tối ưu. + Không gian của nghiên cứu: Đối tượng khảo sát là các đối tượng tham gia những gói thầu xây lắp theo hình thức đấu thầu cạnh tranh thuộc miền Nam Việt Nam. + Đối tượng KS: Dữ liệu nghiên cứu được thu thập thông qua việc khảo sát đối với những chuyên gia có kinh nghiệm và các đối tượng khảo sát đã từng tham gia và có kiến thức về đấu thầu trong khu vực.
4 + Phương thức KS: Tác giả thực hiện gửi mail theo mẫu Google và Bảng câu hỏi khảo sát trực tiếp đến các đối tượng cần khảo sát cụ thể nói trên. Đóng góp của nghiên cứu 1.1 Về mặt học thuật + Nghiên cứu giúp xác định được các nhân tố ảnh hưởng đến giá trị Markup trong giá dự thầu. + Nghiên cứu đóng góp như một tài liệu giúp nhà thầu có được cơ sở dựa trên mô hình mô phỏng Monte Carlo để ước tính giá trị Markup hợp lý ban đầu + Nghiên cứu xây dựng mô hình đấu thầu hỗ trợ nhà thầu ra quyết định đấu thầu, xác định xác suất thắng thầu so với đối thủ cạnh tranh đồng thời ước lượng lợi nhuận mong đợi tối ưu nhất cho nhà thầu.2 Về mặt thực tiễn + Nghiên cứu giúp nhà thầu và các bên liên quan xác định được các nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến giá trị Markup trong giá dự thầu. + Nghiên cứu góp phần giúp nhà thầu, chuyên gia có cái nhìn tổng quát, chi tiết hơn trong việc ước lượng giá trị Markup hợp lý nhằm cân bằng giữa xác suất chiến thắng đối thủ cạnh tranh và lợi nhuận đạt được của nhà thầu.
+ Nghiên cứu giúp các nhà thầu dựa vào mô hình có thể đưa ra những quyết định, chiến lược đấu thầu có cơ sở hơn thay vì dựa trên quyết định mang tính chủ quan, theo kinh nghiệm. Cấu trúc của luận văn Hình 1. 1 Cấu trúc của luận văn 6 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Tổng quan chương Hình 2. 1 Cơ sở lý thuyết của nghiên cứu 7 2.2 Các khái niệm, định nghĩa liên quan đến nghiên cứu 2.1 Khái niệm về đấu thầu - Chủ đầu tư: là người sở hữu vốn hoặc được giao trách nhiệm thay mặt chủ sở hữu, người vay vốn trực tiếp quản lý và thực hiện dự án.
(Nguồn: Luật đấu thầu 43/2013/QH13) - Nhà thầu chính: là nhà thầu chịu trách nhiệm tham dự thầu, đứng tên dự thầu và trực tiếp ký, thực hiện hợp đồng nếu được lựa chọn. Nhà thầu chính có thể là nhà thầu độc lập hoặc thành viên của nhà thầu liên danh. (Nguồn: Luật đấu thầu 43/2013/QH13) - Giá dự thầu: là giá do nhà thầu ghi trong đơn dự thầu, báo giá, bao gồm toàn bộ các chi phí để thực hiện gói thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu.2 Qui trình đấu thầu Nhằm tối đa hiệu quả đấu thầu đối với các nhà thầu tham gia đấu thầu cạnh tranh, nhà thầu cần thiết lập qui trình đấu thầu chuẩn và tuân thủ theo qui trình để dễ dàng kiểm soát cho mỗi gói thầu tham gia. Tác giả sử dụng qui trình đấu thầu sau để làm cơ sở cho nghiên cứu: 8 Hình 2.
2 Qui trình đấu thầu Nguồn (Hegazy, 2001; Dikmen et al. Sau khi nhận được hồ sơ mời thầu, phòng đấu thầu thuộc NT sẽ bắt đầu phân tích thông tin DA đầu vào, nhận định và đánh giá sơ bộ về quy mô, tiến độ, tính khả thi và tiềm năng của DA nhằm đưa đến quyết định tham gia DT hay từ chối DT. Nếu quyết định tham gia DT, NT cần xác định lại các CP cụ thể và tổng CP, đồng thời tìm hiểu các ĐTCT cùng tham gia để ước tính khả năng thắng thầu và lợi nhuận dự kiến đạt được. Tiếp theo, NT tiến hành đến công tác báo giá, chuẩn bị hồ sơ DT và cuối cùng là tiến hành nộp thầu.3 Chi phí Dự thầu Giá DT có nhiều cách xác định khác nhau tùy thuộc vào mỗi NT.
Thông thường, giá gói thầu bao gồm ba thành phần chính: CP trực tiếp, CP gián tiếp và Markup (Hegazy, 2001; Dikmen et al. Đồng thời, tác giả sử dụng cấu trúc giá DT như hình 2.3 để làm cơ sở XD mô hình đấu thầu. 3 Chi phí dự thầu của nhà thầu Nguồn (Hegazy, 2001; Dikmen et al.4 Định nghĩa Giá trị Markup Có nhiều định nghĩa về Markup, theo Min Liu (2005), Markup là tổng của các khoản dự phòng (contingencies) và lợi nhuận (profit), được tính toáni theo tỷ lệ phần trăm của tổng CP trực tiếp (direct cost) và tổng CP chung (general overhead) của DA. Bên cạnh đó, Markup còn được xác định bằng tổ hợp của tổng CP chung, lợi nhuận và các khoản dự phòng phí, được tính toán dựa trên phần trăm tổng CP ước tính (Badu & Amoah, 2004).
Ngoài ra, Yuan (2010) chỉ xem Markup là lợi nhuận và được ước lượng dựa trên phần trăm tổng CP ước tính.