Tổng quan nghiên cứu

Năm 2021, nền kinh tế toàn cầu và Việt Nam trải qua giai đoạn biến động chưa từng có do sự bùng phát của đại dịch Covid-19, làm đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hải và gián đoạn dòng lưu chuyển hàng hóa thương mại. Trong bối cảnh khó khăn đó, ngành vận tải biển và khai thác cảng tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh vẫn giữ vai trò đầu mối huyết mạch, xử lý hàng chục triệu tấn hàng hóa xuất nhập khẩu mỗi năm. Đứng trước áp lực gia tăng chi phí phòng chống dịch, sự thu hẹp cục bộ của thị trường vận tải và sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp cùng ngành, vấn đề tối ưu hóa quy trình khai thác và kiểm soát chi phí trở thành nhiệm vụ sống còn của các đơn vị dịch vụ cảng.

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và đánh giá toàn diện kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh tại Công ty Cổ phần Xếp dỡ và Dịch vụ Cảng Sài Gòn (mã chứng khoán: SAC) trong giai đoạn tài chính 2020 - 2021. Mục tiêu cụ thể là bóc tách các yếu tố cấu thành doanh thu, chi phí, sản lượng xếp dỡ và lợi nhuận thuần; phân tích mức độ tác động của từng nhân tố nội tại và môi trường kinh doanh bên ngoài; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp quản trị khoa học nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Phạm vi nghiên cứu được xác lập tại Công ty Cổ phần Xếp dỡ và Dịch vụ Cảng Sài Gòn, một đơn vị sở hữu vốn điều lệ thực góp 40,5 tỷ đồng và năng lực bốc xếp, đóng gói đạt trên 11 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Về mặt thời gian, dữ liệu nghiên cứu tập trung vào chu kỳ kế toán năm 2020 và năm 2021. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ thực chứng giúp doanh nghiệp gia tăng tỷ suất sinh lời trên doanh thu từ mức 0,63% năm 2020 lên hơn 5,76% trong năm 2021, tạo tiền đề vững chắc cho chiến lược tăng trưởng bền vững giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân tích kinh tế doanh nghiệp và lý thuyết quản trị chuỗi cung ứng dịch vụ cảng biển. Phân tích hoạt động kinh doanh là quá trình phân chia các hiện tượng kinh tế thành các bộ phận cấu thành để nhận thức bản chất, tìm ra mối quan hệ nhân quả và quy luật vận động nội tại. Đề tài vận dụng mô hình phân tích mối quan hệ giữa chi phí, sản lượng và lợi nhuận (C-V-P), kết hợp cùng mô hình chỉ tiêu tài chính DuPont mở rộng để làm rõ hiệu quả sử dụng nguồn lực tài sản và vốn chủ sở hữu.

Khung lý thuyết của nghiên cứu làm rõ bốn hệ thống khái niệm trụ cột:

  1. Chỉ tiêu sản lượng: Phản ánh khối lượng công việc dịch chuyển hàng hóa qua cảng, tính bằng tấn hoặc TEU, là căn cứ gốc để xác định nhu cầu thiết bị và nhân lực.
  2. Chỉ tiêu doanh thu: Tổng thể các dòng tiền thu được từ bán hàng, cung cấp dịch vụ bốc xếp, giao nhận kho bãi và doanh thu hoạt động tài chính.
  3. Cấu trúc chi phí: Phân loại theo công dụng kinh tế (khoản mục chi phí gồm chi phí nhân công trực tiếp, sản xuất chung, quản lý doanh nghiệp) và theo tính chất kinh tế (yếu tố chi phí gồm nguyên vật liệu, nhiên liệu, tiền lương, khấu hao tài sản cố định, dịch vụ mua ngoài).
  4. Hệ thống chỉ tiêu sinh lời: Bao gồm tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu (ROS) và tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo sản xuất kinh doanh nội bộ của Công ty Cổ phần Xếp dỡ và Dịch vụ Cảng Sài Gòn giai đoạn 2020 - 2021, cùng các văn bản quy phạm pháp luật như Nghị định 92/2021/NĐ-CP về miễn giảm thuế hỗ trợ doanh nghiệp.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ dữ liệu tài chính và hoạt động vận hành của 8 quý liên tiếp từ quý 1 năm 2020 đến quý 4 năm 2021, bao quát 100% doanh thu phát sinh và hệ thống 18 xe nâng, 7 bộ thiết bị đóng bao cùng 13 phễu rót hàng rời chuyên dụng. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ nhằm đảm bảo tính bao quát tuyệt đối, phản ánh đầy đủ mọi biến động dòng tiền mà không bị sai lệch do chọn mẫu ngẫu nhiên.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm:

  • Phương pháp so sánh: Dùng số tuyệt đối và số tương đối để đánh giá tốc độ tăng trưởng, mức độ hoàn thành chỉ tiêu qua từng thời kỳ.
  • Phương pháp chi tiết: Phân tích theo thời gian (từng quý), theo loại hình dịch vụ và theo bộ phận cấu thành chi phí.
  • Phương pháp thay thế liên hoàn và phương pháp số chênh lệch: Xác định mức độ ảnh hưởng độc lập của từng nhân tố số lượng và chất lượng đến chỉ tiêu tổng thể lợi nhuận thuần.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh của Công ty Cổ phần Xếp dỡ và Dịch vụ Cảng Sài Gòn năm 2021 ghi nhận bốn phát hiện mang tính then chốt:

Thứ nhất, tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ đạt 105.746.319.527 đồng năm 2021, tăng 19.284.636.607 đồng (tương ứng tăng trưởng 22,30%) so với mức 86.461.682.920 đồng của năm 2020. Mức tăng trưởng này phản ánh sự chủ động bổ sung nguồn nhân lực sản xuất trực tiếp và áp dụng kịp thời mô hình làm việc an toàn trong giai đoạn giãn cách xã hội.

Thứ hai, giá vốn hàng bán và cung cấp dịch vụ năm 2021 ghi nhận mức 93.845.926.873 đồng, tăng 21,26% so với năm 2020 (đạt 77.389.529.370 đồng). Tốc độ gia tăng của giá vốn thấp hơn 1,04 điểm phần trăm so với tốc độ tăng trưởng doanh thu thuần, tạo điều kiện cho lợi nhuận gộp bứt phá lên 11.900.392.654 đồng, tăng 31,17% so với mức 9.072.153.550 đồng của năm 2020.

Thứ ba, công tác kiểm soát chi phí gián tiếp đạt hiệu quả đột phá khi chi phí quản lý doanh nghiệp giảm mạnh từ 12.718.985.861 đồng năm 2020 xuống còn 6.223.688.159 đồng năm 2021, tương ứng mức giảm 51,06% (giảm 6.495.297.702 đồng). Nguyên nhân chủ yếu nhờ việc thu hồi thành công các khoản nợ phải thu ngắn hạn khó đòi và hoàn nhập dự phòng rủi ro.

Thứ tư, lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp ghi nhận bước nhảy vọt ngoạn mục, từ 545.088.754 đồng năm 2020 lên 6.090.765.044 đồng năm 2021, tức tăng tuyệt đối 5.545.676.290 đồng (đạt mức tăng trưởng 1.017,39%). Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh đảo chiều từ mức âm 1.399.303.764 đồng năm 2020 sang mức dương 7.525.056.655 đồng năm 2021.

Thảo luận kết quả

Sự phục hồi mạnh mẽ trong kết quả kinh doanh năm 2021 phản ánh khả năng linh hoạt trong điều hành khai thác cảng. Việc tổ chức phương án sản xuất ba tại chỗ đã giúp bảo toàn năng lực bốc xếp, đáp ứng nhu cầu giải phóng tàu hàng rời và hàng container khi chuỗi cung ứng hàng hải từng bước mở cửa trở lại. Dù chi phí khác tăng đột biến từ 1,12 triệu đồng lên 5.568.345.711 đồng do đầu tư trang bị ngáng nâng kéo tole, ngáng banh sắt khoanh và đài thọ chi phí sinh hoạt chống dịch cho công nhân, hoạt động cốt lõi vẫn bù đắp trọn vẹn và tạo ra thặng dư lớn.

Về phương diện trực quan hóa dữ liệu, các phát hiện nghiên cứu có thể được thể hiện qua biểu đồ cột chồng kết hợp đường xu hướng để so sánh tương quan giữa tốc độ tăng doanh thu (22,30%) và mức bật tăng của lợi nhuận sau thuế (1.017,39%). Bên cạnh đó, cơ cấu chi phí được trình bày hiệu quả nhất qua biểu đồ tròn phân rã theo 7 yếu tố kinh tế, làm nổi bật tỷ trọng chi phí nhân công và giá vốn chiếm trên 88% tổng chi phí vận hành. Bảng cân đối so sánh đa chiều giữa kế hoạch và thực hiện giúp lượng hóa chính xác mức độ ảnh hưởng của chính sách giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp theo Nghị định 92/2021/NĐ-CP, giúp doanh nghiệp tiết kiệm hàng trăm triệu đồng nghĩa vụ ngân sách. So với các nghiên cứu cùng ngành, kết quả tại SAC chứng minh tính ưu việt của mô hình quản trị chi phí tinh gọn kết hợp giải phóng năng lực xếp dỡ cơ giới hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích hoạt động kinh doanh, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa hiệu quả hoạt động:

  1. Đẩy mạnh hiện đại hóa thiết bị xếp dỡ chuyên dụng: Đầu tư bổ sung 02 bộ băng tải chuyển hàng xuống sà lan và thay thế 04 xe nâng cũ bằng dòng xe nâng tải trọng 15 - 25 tấn tiết kiệm nhiên liệu. Target metric: Nâng công suất giải phóng tàu thêm 12%, giảm 8% định mức tiêu hao nhiên liệu trên mỗi tấn hàng. Timeline: Triển khai từ quý 1 năm 2022 đến quý 4 năm 2023. Chủ thể thực hiện: Phòng Kỹ thuật Cơ giới phối hợp Ban Giám đốc phê duyệt dự toán.

  2. Chuyển đổi số toàn diện quy trình giao nhận và thương vụ: Ứng dụng phần mềm quản lý bến bãi thông minh (Smart Port Management System) và triển khai lệnh giao hàng điện tử (e-DO). Target metric: Rút ngắn thời gian làm thủ tục bốc xếp từ 60 phút xuống dưới 35 phút mỗi lượt phương tiện, cắt giảm 15% chi phí văn phòng phẩm và hành chính. Timeline: Hoàn thành trong giai đoạn 2022 - 2024. Chủ thể thực hiện: Phòng Kinh doanh Dịch vụ chủ trì phối hợp đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ.

  3. Tối ưu hóa quản trị công nợ và chi phí quản lý: Tiếp tục hoàn thiện quy chế kiểm soát tín dụng thương mại, rà soát chặt chẽ hợp đồng dịch vụ để hạn chế nợ xấu phát sinh mới. Target metric: Duy trì tỷ lệ nợ quá hạn dưới 3% trên tổng doanh thu và tiết giảm chi phí quản lý doanh nghiệp thêm 5% mỗi năm. Timeline: Thực hiện định kỳ hàng quý từ năm 2022. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài chính Kế toán.

  4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và an toàn lao động: Tổ chức tối thiểu 06 khóa đào tạo nghiệp vụ vận hành thiết bị bốc xếp hiện đại và kỹ năng an toàn hàng hải cho hơn 150 công nhân trực tiếp; xây dựng cơ chế thưởng năng suất gắn liền khối lượng tấn hàng xếp dỡ. Target metric: Tăng năng suất lao động cá nhân 10%, duy trì 100% tỷ lệ an toàn lao động tuyệt đối. Timeline: Hàng năm giai đoạn 2022 - 2025. Chủ thể thực hiện: Phòng Tổ chức Tiền lương và Phòng Khai thác.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho bốn nhóm đối tượng chính:

  1. Ban điều hành và Hội đồng quản trị các doanh nghiệp khai thác cảng: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tiễn về cấu trúc chi phí bến bãi, bài học kinh nghiệm duy trì sản xuất ba tại chỗ và phương pháp phân bổ nguồn vốn đầu tư cơ giới hóa để tối đa hóa biên lợi nhuận ròng.

  2. Chuyên viên phân tích tài chính và nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán: Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu phân tích chi tiết về sức khỏe tài chính, dòng tiền và tiềm năng tăng trưởng của mã cổ phiếu SAC, phục vụ công tác định giá và ra quyết định đầu tư cổ phiếu ngành hạ tầng cảng biển.

  3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học chuyên ngành Kinh tế vận tải: Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về việc ứng dụng phương pháp thay thế liên hoàn, số chênh lệch và phân tích chi phí theo khoản mục - yếu tố trong bối cảnh chuỗi cung ứng chịu khủng hoảng dịch bệnh.

  4. Cơ quan quản lý nhà nước về hàng hải và giao thông vận tải: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của các gói chính sách tài khóa, miễn giảm thuế đối với khả năng phục hồi của doanh nghiệp logistics tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào đóng vai trò quyết định giúp SAC đạt mức tăng trưởng doanh thu 22,30% trong năm 2021? Tăng trưởng doanh thu bắt nguồn từ việc công ty chủ động bổ sung lực lượng lao động trực tiếp, linh hoạt tổ chức sản xuất ba tại chỗ để giữ vững nhịp độ giải phóng tàu và khai thác hiệu quả đội thiết bị 18 xe nâng, 7 hệ thống đóng bao chuyên dụng khi thị trường xuất nhập khẩu tái mở cửa.

Nguyên nhân chính khiến chi phí quản lý doanh nghiệp giảm tới 51,06% trong kỳ phân tích là gì? Chi phí quản lý giảm hơn 6,49 tỷ đồng chủ yếu nhờ ban điều hành tích cực đôn đốc thu hồi các khoản nợ phải thu ngắn hạn khó đòi tồn đọng từ các năm trước, từ đó hoàn nhập các khoản trích lập dự phòng rủi ro vào bảng cân đối kế toán.

Khoản chi phí khác tăng vọt lên hơn 5,56 tỷ đồng năm 2021 bao gồm những nội dung gì? Chi phí khác phát sinh tăng mạnh do doanh nghiệp mua sắm bổ sung các công cụ bốc xếp chuyên biệt như ngáng C nâng tole, ngáng banh nâng sắt cuộn, đồng thời trang trải các khoản chi phí xét nghiệm, trang thiết bị y tế và tiền ăn phục vụ phòng dịch cho công nhân.

Chính sách tài khóa của Nhà nước đã hỗ trợ doanh nghiệp như thế nào trong năm 2021? Công ty đã được áp dụng chính sách giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp theo Nghị định 92/2021/NĐ-CP, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa lợi nhuận giữ lại đạt 6.090.765.044 đồng để tái đầu tư chiều sâu vào cơ sở hạ tầng.

Phương pháp phân tích nào giúp lượng hóa chính xác ảnh hưởng của từng nhân tố đến lợi nhuận? Luận văn kết hợp phương pháp thay thế liên hoàn, phương pháp số chênh lệch và phương pháp cân đối để bóc tách độc lập mức độ ảnh hưởng của biến động sản lượng bốc xếp, đơn giá cước dịch vụ và từng yếu tố chi phí nguyên vật liệu, nhân công.

Kết luận

  • Hoạt động kinh doanh của Công ty Cổ phần Xếp dỡ và Dịch vụ Cảng Sài Gòn năm 2021 phục hồi ngoạn mục với doanh thu thuần đạt 105,75 tỷ đồng, tăng trưởng 22,30% so với năm 2020.
  • Kiểm soát hiệu quả giá vốn và cắt giảm 51,06% chi phí quản lý doanh nghiệp đã tạo đòn bẩy đưa lợi nhuận sau thuế tăng gấp hơn 11,17 lần, đạt 6,09 tỷ đồng.
  • Năng lực thiết bị với 18 xe nâng, 13 phễu rót hàng rời và 7 bộ máy đóng bao đóng vai trò nền tảng bảo đảm sản lượng bốc xếp trên 11 triệu tấn mỗi năm.
  • Sự đồng hành kịp thời của chính sách miễn giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp đã gia tăng nguồn lực tái thiết sản xuất sau dịch bệnh.
  • Đề tài đóng góp hệ thống giải pháp toàn diện về đầu tư cơ giới hóa, chuyển đổi số giao nhận và quản trị công nợ cho giai đoạn 2022 - 2025.

Các doanh nghiệp cảng biển và nhà quản trị logistics cần nhanh chóng ứng dụng khung phân tích chi phí - sản lượng này vào thực tế điều hành để chủ động thích ứng với chu kỳ thương mại mới. Hãy liên hệ với nhóm nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế vận tải biển để tiếp cận mô hình phân tích định lượng chi tiết và tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh ngay hôm nay.