CHƯƠNG I: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về cung ứng thuốc trong bệnh viện Quá trình cung ứng thuốc trong bệnh viện gồm có 4 giai đoạn như sau: LỰA CHỌN Phụ thuộc: - Mô hình bệnh tật SỬ DỤNG - Phác đồ thuốc MUA THUỐC - Kinh phí - ………. PHÂN PHỐI Hình 1.1: Chu trình cung ứng thuốc Quá trình cung ứng thuốc gồm 4 bước: lựa chọn, mua thuốc, cấp phát, sử dụng tạo thành một chu trình khép kín. Mỗi bước trong chu trình là kết quả hoạt động của bước phía trước đồng thời là tiền đề để thực hiện bước tiếp theo, mà cơ sở chung là hiệu quả sử dụng thuốc trên bệnh nhân.
Để chu trình hoạt động hiệu quả cần có sự hoạt động tốt của từng bước và có sự điều phối, gắn kết chặt chẽ các bước trong chu trình thông qua các chính sách của tổ chức. Lựa chọn thuốc Để xây dựng danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện thì việc lựa chọn thuốc là bước đầu tiên vô cùng quan trọng. Việc lựa chọn này được thực hiện bởi Hội đồng thuốc và điều trị, phụ thuộc vào tình hình, điều kiện cụ thể của từng bệnh viện. Ví dụ như: mô hình bệnh tật, tuyến chuyên môn kỹ thuật, kinh phí của bệnh viện.
Lựa chọn thuốc hợp lý góp phần nâng cao chất lượng cung ứng 3 thuốc, sử dụng thuốc hợp lý và giảm chi phí. Hiệu quả của việc lựa chọn thuốc trong cung ứng thuốc bệnh viện thể hiện ở việc xây dựng được danh mục thuốc bệnh viện hợp lý. Việc xây dựng này chủ yếu trải qua các bước sau: • Bước 1: Xác định mô hình bệnh tật và các vấn đề về sức khỏe tại bệnh viện, lựa chọn thứ tự ưu tiên và xác định phương án điều trị cho từng trường hợp cụ thể. • Bước 2: Lấy ý kiến của các khoa liên quan để góp ý và hoàn thiện danh mục.
Hội đồng thuốc và điều trị tổng hợp, xem xét các ý kiến góp ý, cung cấp thông tin phản hồi về việc lựa chọn hay không lựa chọn các thuốc được yêu cầu bổ sung hay loại bỏ. Cuối cùng Hội đồng thuốc và điều trị thống nhất, xây dựng và phổ biến danh mục. • Bước 3: Xây dựng quy định và hướng dẫn thực hiện danh mục thuốc. Bao gồm: - Đối tượng sử dụng danh mục: Bác sỹ kê đơn, người phụ trách mua thuốc.
- Những quy định bổ sung và loại bỏ thuốc ra khỏi danh mục. - Những thủ tục cho việc đưa ra yêu cầu sử dụng thuốc không nằm trong danh mục thuốc. • Bước 4: Hướng dẫn sử dụng danh mục thuốc và giám sát thực hiện: tất cả nhân viên trong bệnh viện phải được tập huấn về danh mục thuốc còn Hội đồng thuốc và điều trị đưa ra các tiêu chí kiểm tra, giám sát thực hiện danh mục. Mua thuốc Sau khi xây dựng danh mục thuốc thì hội đồng thuốc và điều trị cũng đồng thời phân chia chức năng và trách nhiệm mua thuốc.
Mua thuốc là một công đoạn quan trọng ảnh hưởng tới chất lượng cung ứng thuốc. Quá trình mua thuốc hiệu quả đảm bảo cung cấp đúng thuốc, đủ số lượng, giá cả hợp lý, chất lượng phù hợp tiêu chuẩn đề ra. Quá trình này bắt đầu khi có dụ trù mua thuốc và kết thức khi thuốc đã được kiểm nhập vào kho của Khoa dược. Chu trình mua thuốc Xem xét lại việc lựa chọn thuốc Xác định nhu cầu, cân đối kinh phí Thu thập thông tin về tiêu thụ Lựa chọn phương thức mua Phân phối thuốc Chọn nhà cung ứng Thanh toán Kiểm tra tình trạng định kỳ Ký hợp đồng, đặt hàng Nhận thuốc, kiểm tra hàng Hình 1.2: Chu trình mua thuốc 1.
Các nguyên lý cơ bản của thực hành mua sắm thuốc tốt Theo khuyến cáo của tổ chức y tế thế giới, thực hành mua sắm thuốc tốt gồm các nguyên tắc sau: - Mua thuốc theo tên gốc (Tên chung quốc tế không được đăng kí bản quyền): để đảm bảo cạnh tranh công bằng. Định rõ tiêu chuẩn chất lượng và không ghi tên biệt dược. - Giới hạn việc mua thuốc theo danh mục thuốc thiết yếu: Lựa chọn thuốc an toàn, hiệu quả, chi phí hợp lý. Sử dụng những sản phẩm được phê chuẩn cho những thuốc không thuộc danh mục.
- Mua với số lượng lớn: Khi mua khối lượng lớn thì giá giảm. - Thẩm định và giám sát chất lượng nhà cung ứng: Chất lượng nhà cung ứng thể hiện qua chất lượng thuốc, dịch vụ đáng tin cậy và khả năng tài chính tốt. - Mua sắm cạnh tranh: Trong đấu thầu rộng rãi sẽ mua được giá tốt nhất. 5 - Cam kết nguồn hàng duy nhất: Tất cả các thuốc được ký kết được cung cấp bởi nhà trúng thầu.
- Số lượng đặt hàng dựa trên sự ước tính chính xác nhu cầu thực tế: Dựa trên số liệu tiêu thụ chính xác và mô hình bệnh tật. - Đảm bảo thanh toán và khả năng tài chính tốt. - Thủ tục mua sắm minh bạch và rõ ràng. - Phân chia các chức năng chủ chốt hoặc các vị trí đòi hỏi phải có trình độ chuyên môn khác nhau thành các tiểu ban, đơn vị.
- Có chương trình bảo đảm chất lượng hàng hóa: Thiết lập và duy trì hệ thống chính thức cho việc đảm bảo chất lượng. - Kiểm toán hàng năm và công bố kết quả - Báo cáo thường xuyên qua bộ chỉ báo về mua sắm: tỷ lệ giữa giá mua và giá thị trường thế giới, tỷ lệ hàng hóa mua thông qua đấu thầu, tỷ lệ giữa kế hoạch và thực tế. Phương thức mua sắm thuốc Nhằm tăng cường quản lý, sử dụng kinh phí của các cơ sở y tế công lập trong việc mua thuốc, hóa chất, dịch truyền, sinh phẩm, vật tư tiêu hao, Bộ Y tế quy định việc cung ứng thuốc phải thực hiện qua thể thức đấu thầu, chọn thầu, chỉ định công khai theo quy định của nhà nước. Ngày 19 tháng 01 năm 2012 Bộ Y tế- Bộ Tài chính ban hành thông tư liên tịch số 01/2012/TTLT-BYT-BTC Hướng dẫn đấu thầu mua thuốc trong các cơ sở y tế, thông tư này có hiệu lực từ ngày 01/06/2012.
* Các hình thức lựa chọn nhà thầu: - Đấu thầu rộng rãi - Đấu thầu hạn chế - Chỉ định thầu - Mua sắm trực tiếp 6 - Chào hàng cạnh tranh trong mua sắm hàng hóa - Tự thực hiện - Lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt Các bệnh viện tư nhân tùy theo quy định và đặc điểm cụ thể tại từng địa phương mà có phương thức phù hợp [20]. Tồn trữ và cấp phát thuốc Sau khi thuốc được kiểm nhập sẽ được tồn trữ, bảo quản trong kho của Khoa Dược và khoa Dược tiến hành cấp phát thuốc đến các khoa lâm sàng phục vụ nhu cầu điều trị. Tồn trữ: Theo Tổ chức y tế thế giới thì tồn trữ là sự bảo quản tất cả các nguyên liệu bao bì, vật tư dùng trong sản xuất, mọi bán thành phẩm trong quá trình sản xuất và các thành phẩm trong kho. Tồn trữ bao gồm cả quá trình xuất, nhập hàng hóa vì vậy nó yêu cầu phải có một hệ thống sổ sách ghi chép đặc biệt là sách ghi chép việc xuất, nhập hàng ngày.
Tồn trữ không chỉ là việc cất giữ thuốc trong kho mà còn là cả một quá trình xuất, nhập kho hợp lý, quá trình kiểm kê, kiểm tra dự trữ và các biện pháp kỹ thuật bảo quản thuốc. Trong bảo quản thuốc có thể bị giảm cả về số lượng và chất lượng, không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng tới hiệu quả điều trị và gây nên nhiều tác hại khác [4]. Mục tiêu của bảo quản thuốc là bảo vệ thuốc khỏi mất mát, hỏng, trộm cắp hoặc hao hụt và quản lý đường đi đáng tin cậy của thuốc từ nguồn cung cấp đến người sử dụng một cách kinh tế và nhanh chóng nhất. Trong bảo quản thuốc, cần làm tốt những việc sau đây: - Có sổ theo dõi công tác bảo quản, kiểm soát, sổ theo dõi nhiệt độ, độ ẩm tối thiểu 2 lần (sáng, chiều) trong ngày và theo dõi xuất, nhập sản phẩm.
- Tránh ánh sáng trực tiếp và các tác động khác từ bên ngoài. 7 - Thuốc, hoá chất, vắc xin, sinh phẩm được bảo quản đúng yêu cầu điều kiện bảo quản do nhà sản xuất ghi trên nhãn hoặc theo yêu cầu của hoạt chất (với các nhà sản xuất không ghi trên nhãn) để đảm bảo chất lượng của sản phẩm. - Thuốc cần kiểm soát đặc biệt (thuốc gây nghiện, thuốc hướng tâm thần và tiền chất dùng làm thuốc, thuốc phóng xạ) và thuốc bảo quản ở điều kiện nhiệt độ đặc biệt thì bảo quản theo quy định hiện hành và yêu cầu của nhà sản xuất. - Theo dõi hạn dùng của thuốc thường xuyên.
Khi phát hiện thuốc gần hết hạn sử dụng hoặc thuốc còn hạn sử dụng nhưng có dấu hiệu nứt, vỡ, biến màu, vẩn đục phải để khu vực riêng chờ xử lý. - Thuốc, hoá chất dễ cháy nổ, vắc xin, sinh phẩm bảo quản tại kho riêng. - Kiểm tra sức khỏe đối với thủ kho thuốc, hóa chất: 6 tháng/lần. - Thuốc được sắp xếp trong kho theo nguyên tắc hạn dùng của thuốc: FIFO (first in, first out), FEFO (First expiry, first out) [4], [35].
Hoạt động bảo quản thuốc tốt có những đặc điểm sau đây: - Kho thuốc được chia thành các khu vực có điều kiện môi trường và nhiệt độ đảm bảo. - Mỗi một loại thuốc được bảo quản ở một khu vực phù hợp - Thuốc xếp trong mỗi khu vực theo một trình tự hợp lý. - Thuốc phải bảo quản trên giá hoặc kệ - Duy trì chế độ vệ sinh, kiểm tra, loại bỏ thuốc quá hạn và hỏng, theo dõi thuốc xuất nhập. - Nhân viên có trình độ chuyên môn phù hợp, được đào tạo, có chế độ khen thưởng và kỷ luật.
- Hồ sơ và sổ sách luôn sẵn có. - Để tăng hiệu quả, nhân viên phải có điều kiện và phương tiện làm việc tốt. - Thuốc phải được kiểm tra và kiểm kê thường kỳ 8 Để bảo quản thuốc tốt thì kho phải được thiết kế theo đúng quy định chuyên môn theo từng chủng loại, bảo đảm cao ráo, thoáng mát, vệ sinh sạch sẽ, đủ phương tiện bảo quản và an toàn chống mất trộm. Việc sắp xếp trong kho phải bảo đảm ngăn nắp, có giá kệ; xếp theo chủng loại, dễ thấy, dễ lấy.
Phải thực hiện 5 chống: nhầm lẫn; quá hạn; mối, mọt, chuột, gián; trộm cắp; thảm họa (cháy, nổ, ngập lụt)[7].